Güney Amerika'nın en büyük ülkesi Brezilya'da 25 Ekim'de düzenlenen devlet başkanlığı seçiminin ikinci turu tamamlandı. İşçi Partisi (PT) adayı ve mevcut Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Flavio Bolsonaro karşısında seçimi kazanarak dördüncü kez devlet başkanlığı görevine seçildi. Seçimin ardından Lula'nın destekçileri sokaklarda kutlama yaparken Bolsonaro cephesi oy verme süresinin uzatılmasına itiraz etti.
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesinin (TSE) açıkladığı sonuçlara göre Lula da Silva 64 milyon 256 bin 232 oy alarak geçerli oyların yüzde 51,79'una ulaştı. Liberal Parti (PL) adayı Flavio Bolsonaro ise 59 milyon 826 bin 41 oyla yüzde 48,21'de kaldı. İki aday arasındaki oy farkı 4 milyon 430 bin 191 olarak kayıtlara geçti. Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından gözler Bolsonaro'nun başlatacağını duyurduğu hukuki sürece çevrildi.
LULA DA SILVA DÖRDÜNCÜ KEZ DEVLET BAŞKANI SEÇİLDİ
Brezilya'da 1985 yılında demokrasiye geçilmesinden bu yana düzenlenen başkanlık seçimlerinin çekişmeli yarışlarından biri geride kaldı. Seçimin ilk turunu yüzde 47,03 oyla Flavio Bolsonaro birinci sırada, yüzde 45,16 oyla Lula da Silva ikinci sırada tamamlamıştı. İkinci turda ise oy dağılımı değişti ve Lula da Silva rakibini geride bırakarak yeniden devlet başkanlığına seçildi.
Daha önce 2003-2010 yılları arasında iki dönem devlet başkanlığı yapan ve 2023'te yeniden göreve gelen Lula, 2026 seçimini de kazanarak siyasi kariyerindeki dördüncü başkanlık dönemine ulaştı. 27 Ekim'de 81 yaşına girecek olan Lula'nın yeni görev döneminin 5 Ocak 2027'de başlaması öngörülüyor. Seçim sonuçlarının kesinleşmesiyle birlikte Brezilya'da devlet başkanlığı görevini sürdürecek isim de belli oldu.
"BREZİLYA KİMSENİN ARKA BAHÇESİ DEĞİLDİR"
Seçim zaferinin ardından Sao Paulo kentindeki bir otelde destekçilerine seslenen Lula da Silva, Brezilya'nın bağımsızlığına ve ulusal egemenliğine vurgu yaptı. Konuşmasında seçmenlerine teşekkür eden Lula, ülkenin geleceğine ilişkin mesajlar verirken mevcut görev süresinin ardından yeniden aday olmayacağını da açıkladı.
Lula da Silva, "Tüm bunları size borçluyum. Brezilya demokrasisini kurtardı, seçimi dürüstlük, milliyetçilik ve demokrasi kazandı. Brezilya kimsenin arka bahçesi değildir ve olmayacaktır." ifadelerini kullandı. Dördüncü kez başkan seçilmesine de değinen Lula, "Büyük bir gurur duyuyorum. Çünkü bu ülkede üniversite diploması olmadan dört kez demokratik yollarla seçilen tek devlet başkanıyım." dedi.
EĞİTİM PROJELERİNİ SÜRDÜRECEĞİNİ AÇIKLADI
Lula da Silva, yeni başkanlık döneminde eğitim alanında yürütülen programların devam edeceğini belirtti. Özellikle tam gün eğitimin yaygınlaştırılması, lise öğrencilerine yönelik tasarruf teşviklerinin genişletilmesi ve üniversite düzeyinde yeni bir destek programının oluşturulması üzerinde durdu.
Lula, eğitim politikalarına ilişkin açıklamasında, "Ülkede liseye kadar tam gün eğitimi yaygınlaştıracağız. Lise düzeyinde eğitim tasarruf teşviki programını genel kapsama alacağız ve üniversitede eğitim tasarruf teşviki programını hayata geçireceğiz." ifadelerini kullandı. Açıklanan hedefler arasında öğrencilerin eğitimlerini sürdürmelerini desteklemeye yönelik mali teşvikler de yer aldı.
"AMERİKAN YAPAY ZEKASINA BAĞIMLI OLMAK İSTEMİYORUM"
Lula da Silva'nın seçim sonrasındaki konuşmasında teknoloji politikaları da yer aldı. Brezilya'nın yapay zeka alanında kendi teknolojik kapasitesini oluşturmasını istediğini belirten Lula, ülkedeki yenilenebilir enerji kaynaklarının veri merkezi yatırımlarında değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Lula, "Amerikan yapay zekasına bağımlı olmak istemiyorum. Ülkede veri merkezleri kurmak için yenilenebilir enerji potansiyelimizden yararlanarak Brezilya'ya özgü bir yapay zeka geliştirmek istiyorum." dedi. Brezilya Devlet Başkanı, veri merkezlerinin ülke içinde kurulmasını ve yapay zeka teknolojilerinin ulusal imkanlarla geliştirilmesini hedeflediğini ifade etti.
AMAZON ORMANLARI VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ MESAJI
Seçim zaferi konuşmasında çevre politikalarına da yer veren Lula da Silva, iklim değişikliğiyle mücadele ve Amazon Ormanları'nın korunması konusunda açıklamalarda bulundu. Brezilya'da ormansızlaşmanın azaltılmasına yönelik yürütülen çalışmaları hatırlatan Lula, hükümetinin çevre alanındaki uygulamalarını sürdürme mesajı verdi.
Lula da Silva, "Bu yıl, bu ülkede ormansızlaşmayı üst üste dört yıl boyunca azaltmayı başardığımız ilk yıl olacak." ifadelerini kullandı. Açıklamasında Amazon Ormanları'nın korunması ve orman kayıplarının azaltılmasını hükümetin çevre politikalarının başlıkları arasında gösterdi.
TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNİN SEÇİMLERE MÜDAHALESİNE TEPKİ GÖSTERDİ
Lula da Silva, dijital platformlarda işlenen suçlar ve büyük teknoloji şirketlerinin seçim süreçleri üzerindeki etkilerine ilişkin de konuştu. İnternet ortamında gerçekleşen suçların gerçek hayatta işlenen suçlarla aynı hukuki çerçevede ele alınması gerektiğini savunan Lula, dijital mecralardaki faaliyetlerin denetlenmesine yönelik açıklamalarda bulundu.
Brezilya Devlet Başkanı, "Dijital dünyada işlenen bir suçun gerçek hayattaki bir suçla aynı muameleyi görmesi gerektiği bilincine varamıyor olmamız kabul edilemez. Ülkemize vergi ödemeden milyonlarca dolar kazanan ve bu ülkedeki oyları ve seçim sonuçlarını yönlendirmeye çalışan devasa şirketlerin varlığına izin veremeyiz." diye konuştu. Lula'nın açıklamalarında teknoloji şirketlerinin vergilendirilmesi ve seçim süreçlerindeki dijital faaliyetleri de yer aldı.
YAŞLI VE HASTA SEÇMENLERE TEŞEKKÜR ETTİ
Lula da Silva, oy kullanmak için sağlık sorunlarına ve fiziksel engellere rağmen sandığa giden seçmenlere de teşekkür etti. Özellikle yaşlıların ve çeşitli hastalıklarla mücadele eden vatandaşların seçimlere katılımına değinen Lula, sandık başında yaşanan bazı görüntüleri konuşmasında anlattı.
Lula, "Bugün oy kullanabilmek için torunlarının kucağında taşınan birçok insanın görüntüsünü izledim. Hareket edemeyen, kanser hastası olan ya da başka hastalıklarla mücadele eden bu insanlar, her şeye rağmen gidip oylarını kullandılar." ifadelerini kullandı. Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesinin verilerine göre ikinci turda oy kullanma hakkına sahip 158 milyondan fazla seçmenin yaklaşık 128,2 milyonu sandığa gitti. Seçime katılmama oranı yüzde 19,2 düzeyinde gerçekleşti.
FLAVIO BOLSONARO SEÇİM SONUÇLARINI TANIMADI
Lula da Silva karşısında seçimi kaybeden 45 yaşındaki sağcı aday Flavio Bolsonaro, sonuçların açıklanmasının ardından yaptığı konuşmada seçimleri tanımadığını duyurdu. Bolsonaro, oy verme süresinin son dakikada iki saat uzatılmasının seçim sürecinde eşitsizlik yarattığını öne sürerek sonuçların iptali için yargıya başvuracağını açıkladı.
Bolsonaro, "Bugün yaşananlar normal bir durum değildi. Kabul edilemez bir şeydi. Tarihte ilk kez, tek bir kalemde oyunun kuralları değiştirildi. Farklı eyaletlerdeki Brezilyalılar arasındaki eşitlik ilkesi tamamen ihlal edildi. Sandıkların yeniden açılmadığı eyaletlerde ne kadar oy alabileceğimi asla bilemeyeceğim. Seçimleri bu gerçekleşme biçimiyle tanımak imkansızdır. Sonuçların iptalini talep edeceğim." dedi.
OY VERME SÜRESİNİN İKİ SAAT UZATILMASI TARTIŞMA YARATTI
Brezilya'da seçim günü oy verme işlemlerinin normal şartlarda saat 17.00'de tamamlanması gerekiyordu. Ancak Federal Yüksek Mahkeme (STF) Yargıcı Cristiano Zanin'in kararıyla bazı seçim merkezlerinde oy verme süresi saat 19.00'a kadar uzatıldı. Kararın sandıkların kapanma saatine yakın açıklanması nedeniyle bazı merkezlerde oy verme işlemi tamamlanırken diğerlerinde devam etti.
Mahkeme yetkilileri, gelen tepkilerin ardından sürenin uzatılmasına ilişkin kararın yalnızca henüz kapanmamış seçim merkezlerini kapsadığını bildirdi. Karar sırasında ülke genelindeki sandıkların önemli bir bölümü kapanmıştı. Uygulama, seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından Bolsonaro'nun itirazının temel gerekçelerinden biri haline geldi.
SÜRE UZATIMINI BOLSONARO'NUN EKİBİ DE İSTEDİ
Brezilya basınında yer alan haberlerde, oy verme süresinin uzatılmasını yalnızca Lula da Silva'nın değil, Flavio Bolsonaro'nun seçim kampanyasının da talep ettiği belirtildi. Bolsonaro'nun ekibinin Minas Gerais, Rio Grande do Sul, Parana, Sao Paulo ve Santa Catarina eyaletlerindeki bazı belediyelerde oy verme saatlerinin uzatılması için Yüksek Seçim Mahkemesine başvuruda bulunduğu aktarıldı.
Lula da Silva'nın seçim ekibi ise toplu taşıma hizmetlerindeki kısıtlamalar ve seçmenlerin sandıklara ulaşmakta yaşadığı sorunları gerekçe göstererek oy verme süresinin iki saat uzatılmasını istemişti. Bolsonaro cephesinin taleplerinde de bazı bölgelerdeki yoğun yağış, toprak kayması, su baskını ve yolların kapanması gibi ulaşım sorunları yer aldı. Yargıç Cristiano Zanin, her iki kampanyanın başvurularını değerlendirdikten sonra süre uzatımı kararı aldı.
BOLSONARO'NUN SEÇİM İTİRAZI YARGIYA TAŞINACAK
Flavio Bolsonaro, seçimlerin iptali için hukuki süreci başlatacağını açıklarken Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi Lula da Silva'nın yeniden seçildiğini duyurdu. TSE Başkanı Kassio Nunes Marques, 25 Ekim'deki oylamanın ardından yaptığı açıklamada her iki adayın aldığı oyları kamuoyuyla paylaştı ve seçim sürecine katılan seçmenlere teşekkür etti.
Seçim makamları, oy verme saatlerinin uzatılması kararının seçimin sonucunu değiştirmediğini bildirdi. Bolsonaro ise bazı eyaletlerde oy verme işlemleri sona ermişken diğer merkezlerde sürenin uzatılmasının seçmenler arasında eşitsizlik yarattığı görüşünü savundu. Tarafların açıklamalarıyla birlikte seçim gününde alınan kararın hukuki boyutu tartışmanın merkezinde yer aldı.
JAIR BOLSONARO'NUN OĞLU LULA'YA KARŞI YARIŞTI
Seçimde Lula da Silva'nın rakibi olan Flavio Bolsonaro, Brezilya'nın eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu. Jair Bolsonaro, Lula da Silva yönetimine karşı darbe girişimiyle bağlantılı davada 27 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Flavio Bolsonaro ise babasının ardından sağ siyasetin önemli isimlerinden biri olarak 2026 devlet başkanlığı seçiminde aday oldu.
İlk turda Lula'nın önünde yer alan Flavio Bolsonaro, ikinci turda yaklaşık 4,43 milyon oy farkıyla seçimi kaybetti. İki aday arasındaki yarışta ekonomi, sosyal politikalar, güvenlik, çevre ve ABD ile ilişkiler seçim kampanyalarının başlıca konuları arasında yer aldı.
BREZİLYA İLE ABD İLİŞKİLERİ DE GÜNDEMDEYDİ
Brezilya'daki seçim sürecinde Washington yönetimiyle ilişkiler de tartışılan konular arasında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump'ın yönetimi döneminde Brezilya'ya yönelik ticaret politikaları ve gümrük vergileri iki ülke arasında gündem oluşturmuştu. Jair Bolsonaro'nun yargılandığı süreçte Trump yönetiminin Brezilya ürünlerine yönelik yüzde 50'lik gümrük vergisi kararı, Lula hükümetiyle ilişkilerde anlaşmazlığa yol açmıştı.
Donald Trump, Flavio Bolsonaro'ya açık bir seçim desteği açıklamazken Lula da Silva, seçim zaferinin ardından ülkesinin egemenliğine vurgu yapan ifadeler kullandı. Brezilya'nın başka bir ülkenin arka bahçesi olmayacağını söyleyen Lula, konuşmasında ulusal bağımsızlık mesajını öne çıkardı. Bolsonaro ailesinin siyasi çizgisinde ise ABD ile daha yakın ilişkiler kurulması savunuluyordu.
LULA'NIN YENİ GÖREV DÖNEMİ 2027'DE BAŞLAYACAK
Brezilya'da ikinci tur sonuçlarının açıklanmasıyla birlikte Lula da Silva'nın dördüncü başkanlık dönemi için seçim süreci tamamlandı. Lula, ülkenin 1985'te demokrasiye dönüşünden bu yana dört kez devlet başkanlığına seçilen ilk isim oldu. Seçimin ardından yaptığı açıklamada mevcut döneminden sonra tekrar aday olmayacağını duyurdu.
Yeni başkanlık döneminde eğitim, yapay zeka teknolojileri, yenilenebilir enerji, çevre politikaları ve dijital platformların denetlenmesine yönelik çalışmalarını sürdüreceğini açıklayan Lula'nın 5 Ocak 2027'de yeniden yemin ederek görevine başlaması planlanıyor.
