Suriye'de 13 yıl süren iç savaşın ardından Beşşar Esad yönetiminin sona ermesiyle başlayan siyasi dönüşüm, eğitim sisteminde yapılan değişikliklerle devam ediyor. 27 Kasım 2024'te muhalif grupların başlattığı askerî harekâtın ardından 8 Aralık 2024'te Baas rejiminin devrilmesiyle ülkede yeni bir dönem başladı. Geçiş sürecini sürdüren Suriye yönetimi, eski rejim döneminde hazırlanan ders kitaplarını yeniden düzenleyerek eğitim müfredatındaki bazı tarihsel ve siyasi anlatımları değiştirdi.
Eğitim alanındaki düzenlemeler kapsamında Osmanlı Devleti'nin Suriye ve çevresindeki yaklaşık dört asırlık hâkimiyetinin ders kitaplarında nasıl anlatıldığı yeniden ele alındı. Tarih kitaplarında kullanılan bazı ifadeler değiştirilirken Esad yönetiminin siyasi söylemlerini içeren bölümlerin çıkarılması yönünde adımlar atıldı. Müfredat değişiklikleri, tarih ve sosyal bilgilerin yanı sıra coğrafya ve din eğitimi gibi farklı dersleri de kapsadı.
SURİYE'DE 'OSMANLI İŞGALİ' İFADESİ DERS KİTAPLARINDAN KALDIRILDI
Yeni Suriye yönetiminin eğitim müfredatında yaptığı değişikliklerin başında Osmanlı Devleti'nin bölgedeki hâkimiyetini tanımlayan ifadeler yer aldı. Esad döneminde kullanılan "Osmanlı işgali" ifadesi, yapılan düzenlemeyle "Osmanlı yönetimi" olarak değiştirildi. Değişiklik, tarih kitaplarında Osmanlı Devleti'nin bölgedeki siyasi varlığının anlatıldığı bölümlere yansıtıldı.
Ocak 2025'te duyurulan müfredat düzenlemeleriyle başlayan değişim, 2025-2026 eğitim öğretim yılına ait tarih kitaplarında da yer aldı. Osmanlı yönetimiyle ilgili anlatımlarda yapılan düzenleme kapsamında eski kitaplarda kullanılan terminoloji değiştirilerek tarihsel dönem farklı bir ifadeyle tanımlandı.
'TÜRKLERİN ZULMÜ' İFADELERİNE İLİŞKİN METİNLER ÇIKARILDI
Müfredat reformunun bir diğer bölümünü Osmanlı döneminde Türklerin uyguladığı iddia edilen baskı ve zulme ilişkin anlatımlar oluşturdu. Esad rejimi döneminden kalan ve Osmanlı yönetimini "Türklerin zulmü" söylemiyle ilişkilendiren bazı metinlerin ders kitaplarından çıkarıldığı bildirildi. Eski yönetimin siyasi propagandasını içeren bölümler de müfredat değişiklikleri kapsamında ele alındı.
Tarih kitapları üzerinde yapılan incelemeler, Osmanlı dönemine yönelik anlatımın bütünüyle kaldırılmadığını, bazı eleştirel değerlendirmelerin yeni kitaplarda da korunduğunu gösteriyor. Dolayısıyla düzenlemeler, eski müfredattaki bütün olumsuz anlatımların kaldırılmasından ziyade kullanılan ifadelerin ve belirli tarihsel bölümlerin değiştirilmesini kapsıyor.
400 YILLIK OSMANLI DÖNEMİ YENİDEN ELE ALINDI
Suriye'nin de içinde bulunduğu coğrafyada yaklaşık 400 yıl süren Osmanlı hâkimiyeti, yeni tarih müfredatında yeniden düzenlenen konular arasında yer aldı. Osmanlı Devleti'nin bölgedeki idari ve siyasi varlığına ilişkin anlatımlarda kullanılan kavramlar değiştirilirken öğrencilerin söz konusu tarihsel dönemi hangi metinler üzerinden öğreneceği de yeniden belirlendi.
Yeni ders kitaplarında Osmanlı yönetiminin bölgedeki etkileri, I. Dünya Savaşı yıllarında yaşanan gelişmeler ve Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesiyle ortaya çıkan siyasi süreçler farklı başlıklarla ele alındı. Düzenlemeler, Esad yönetimi döneminde benimsenen tarih anlatımının bazı bölümlerinin yeni yönetim tarafından değiştirilmesini içeriyor.
TARİH KİTAPLARINA MEKKE ŞERİFİ HÜSEYİN VE İNGİLİZ İŞ BİRLİĞİ EKLENDİ
Suriye'deki yeni eğitim müfredatında I. Dünya Savaşı dönemine ilişkin anlatımlarda da değişikliğe gidildiği bildirildi. Tarih kitaplarına, Mekke Şerifi Hüseyin'in savaş sırasında İngilizlerle gerçekleştirdiği iş birliğini konu alan bölümlerin eklendiği belirtildi. Düzenleme kapsamında Osmanlı Devleti'nin savaş yıllarında Arap coğrafyasında karşı karşıya kaldığı siyasi ve askerî gelişmelere ilişkin anlatımlar da ele alındı.
Mekke Şerifi Hüseyin, I. Dünya Savaşı sırasında İngiliz yönetimiyle yürüttüğü temasların ardından 1916'da Osmanlı Devleti'ne karşı başlayan Arap İsyanı'nın liderlerinden biri olmuştu. İngilizlerle kurulan ilişkiler, Osmanlı Devleti'nin Arap vilayetlerindeki hâkimiyetinin sona ermesi sürecinde etkili olan tarihsel gelişmeler arasında bulunuyor. Yeni müfredatta söz konusu iş birliğinin nasıl anlatıldığına ilişkin ayrıntılı ders metinleri ise paylaşılan haberlerde yer almadı.
TARİH, SOSYAL BİLGİLER, COĞRAFYA VE DİN EĞİTİMİNDE DÜZENLEME
Suriye yönetiminin başlattığı müfredat reformu yalnızca Osmanlı tarihine ilişkin ifadelerle sınırlı kalmadı. Tarih, sosyal bilgiler, coğrafya ve din eğitimi başta olmak üzere farklı derslerde kullanılan içerikler yeniden değerlendirildi. Eski rejimin sembollerini ve siyasi anlatılarını barındıran bölümler için değişiklik kararları alındı.
Suriye Eğitim Bakanlığının 2025-2026 eğitim öğretim yılına ilişkin düzenlemesinde, önceki öğretim yılı müfredatının devrik rejimin sembolleriyle ilgili içerikler çıkarılarak kullanılacağı belirtildi. Bazı dersler için güncellenmiş kitapların esas alınması kararlaştırılırken eğitim sistemindeki değişiklikler farklı sınıf düzeylerine yayıldı.
BAAS REJİMİNİN DEVRİLMESİYLE EĞİTİMDE YENİ DÖNEM BAŞLADI
Suriye'de 1963 yılında iktidara gelen Baas Partisi'nin 61 yıllık yönetimi, Aralık 2024'te Beşşar Esad'ın devrilmesiyle sona erdi. İç savaş boyunca ağır yıkıma uğrayan ülkede yeni yönetimin karşı karşıya bulunduğu alanlardan birini eğitim sistemi oluşturdu. Okulların yeniden faaliyete geçirilmesi, eğitim altyapısının onarılması ve ders kitaplarının düzenlenmesi, geçiş döneminde yürütülen çalışmalar arasına girdi.
Eski yönetim döneminde hazırlanan müfredatın değiştirilmesiyle birlikte devletin resmî tarih anlatımında da yeni düzenlemelere gidildi. Osmanlı Devleti'ne ilişkin terminolojinin değiştirilmesi, söz konusu eğitim reformunun Türkiye ile ilgili bölümleri arasında yer aldı.
TÜRKİYE İLE SURİYE İLİŞKİLERİNİN GÜNDEMİNDE EĞİTİM DE VAR
Suriye'de yeni yönetimin göreve gelmesinin ardından Türkiye ile Şam arasındaki ilişkilerde yeni bir diplomatik süreç başladı. Eğitim müfredatındaki Osmanlı dönemine ilişkin değişiklikler de iki ülkenin tarihsel bağlarının ders kitaplarına yansıması açısından gündeme geldi. Osmanlı Devleti'nin Suriye'deki hâkimiyetinin "işgal" yerine "yönetim" olarak tanımlanması, Türkiye'ye ilişkin anlatımlarda yapılan değişiklikler arasında yer aldı.
Suriye'nin yeni müfredatı üzerine yapılan araştırmalarda, Osmanlı dönemine ilişkin kullanılan bazı ifadelerin değiştirildiği ve Türkiye ile ilgili tarihsel anlatımın önceki kitaplara göre farklılaştığı ortaya konuldu. Bununla birlikte ders kitaplarında Osmanlı yönetimine yönelik bazı eleştirilerin devam ettiği de tespit edildi.
HALEP BAŞTA OLMAK ÜZERE SAVAŞTAN ETKİLENEN KENTLERDE OKULLAR YENİDEN AÇILIYOR
Suriye'de Baas rejiminin devrilmesinin ardından yürütülen çalışmalar, eğitim müfredatının yanı sıra savaş sırasında zarar gören altyapının yeniden kullanılabilir hale getirilmesini de kapsıyor. Ülkenin farklı bölgelerinde yollar, su şebekeleri, hastaneler ve okulların onarılması için çalışmalar yürütülüyor. İç savaş boyunca çatışmalardan etkilenen yerleşim bölgelerinde kamu hizmetlerinin yeniden sağlanması hedefleniyor.
Halep başta olmak üzere uzun yıllar çatışmaların yaşandığı kentlerde eğitim faaliyetlerinin sürdürülmesi için okulların yeniden açılması ve öğrencilerin dersliklere dönmesi yönünde adımlar atılıyor. Eğitim sisteminde gerçekleştirilen müfredat değişiklikleri de ülkede savaş sonrası devam eden yeniden yapılanma sürecinin bir parçasını oluşturuyor.
