Filipinler'in güneyinde Müslüman nüfusun yoğunlukta olduğu Mindanao Adası'ndaki Bangsamoro Özerk Bölgesi'nde (BARMM), seçimle belirlenen temsilcilerin görev yaptığı ilk düzenli parlamento dönemi başladı. Bölgenin 14 Eylül 2026'da gerçekleştirilen ilk parlamento seçimlerinde belirlenen 80 milletvekili, 30 Ekim'de yemin ederek yasama görevini devraldı. Milletvekillerinin göreve başlamasıyla 2019 yılından itibaren Bangsamoro Geçiş Otoritesi (BTA) tarafından yürütülen atanmış yönetim dönemi tamamlandı.
Yeni parlamentonun açılış toplantısı, bölgenin yönetim merkezi Cotabato şehrindeki parlamento genel kurul salonunda gerçekleştirildi. Oturuma 80 milletvekilinden 79'u katılırken, Filipinler Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos Jr. da açılış töreninde hazır bulundu. Bangsamoro'nun törensel lideri Şeyh Muslim Guiamden'in açılışını yaptığı toplantıda, yeni bölgesel yönetimin üst düzey görevlileri belirlendi.
ABDULRAOF MACACUA 51 OYLA BAŞBAKAN SEÇİLDİ
Parlamentonun ilk oturumunda gerçekleştirilen başbakanlık seçiminde Bangsamoro Federalist Partisi'nden (BFP) Abdulraof Macacua, 51 milletvekilinin desteğini alarak bölgenin seçilmiş parlamento tarafından belirlenen ilk başbakanı oldu. Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi'nin (UBJP) adayı ve eski başbakan Ahod Balawag Ebrahim ise 27 oy aldı. Oylamada bir milletvekili çekimser kalırken, bir milletvekili oturuma katılmadı.
Mart 2025'ten itibaren geçiş hükümetinin başbakanlığını yürüten Macacua, yeni parlamento tarafından seçilmesinin ardından görevini sürdürdü. Macacua, daha önce Moro İslami Kurtuluş Cephesi'nin (MILF) silahlı kanadı Bangsamoro İslami Silahlı Kuvvetleri'nde genelkurmay başkanlığı görevinde bulunmuştu. Başbakanlık seçiminde yarıştığı Ebrahim ise MILF'in lideri olarak 2019-2025 yılları arasında Bangsamoro'nun ilk başbakanlığını yapmıştı.
MECLİS BAŞKANLIĞINA AMER ZAAKARIA RAKIM GETİRİLDİ
Başbakanlık seçiminin ardından yapılan meclis başkanlığı oylamasında BARMM Büyük Koalisyonu'ndan (BGC) Amer Zaakaria Rakim, 51 oy alarak parlamentonun başına geçti. Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi'nin adayı ve geçiş parlamentosunun eski başkanı Mohammad Yacob ise 27 oyda kaldı.
İlk oturumda bölgesel hükümetin diğer yöneticileri de belirlendi. Hadjimar Matba, Güneybatı Mindanao alt bölgesinden sorumlu başbakan yardımcısı, Mamintal Adiong III ise Kuzey-Orta Mindanao alt bölgesinden sorumlu başbakan yardımcısı seçildi. Parlamentoda ayrıca 10 başkan yardımcısı ile çoğunluk grubu lideri ve genel sekreter belirlendi.
14 EYLÜL SEÇİMLERİNDE 2 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ OY KULLANDI
Bangsamoro Özerk Bölgesi'nin ilk düzenli parlamento seçimleri 14 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirildi. Filipinler Seçim Komisyonunun (COMELEC) açıkladığı verilere göre seçimlerde 2 milyon 18 bin 478 kişi oy kullandı ve katılım oranı yüzde 84,34 olarak kaydedildi. Seçim sonuçları, oy sayımının tamamlanmasının ardından 16 Eylül'de bölgesel seçim kurulu tarafından resmen ilan edildi.
Seçimlerde siyasi partiler, bölgesel seçim çevreleri ve toplumsal kesimler için ayrılan sandalyeler üzerinden temsilciler belirlendi. Seçimlere katılan partiler arasında Bangsamoro Federalist Partisi, Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi, BARMM Büyük Koalisyonu, Raayat Demokratik Partisi ve Serbisyong Inklusibo Alyansang Progresibo gibi siyasi oluşumlar yer aldı.
80 SANDALYELİ PARLAMENTONUN YAPISI BELLİ OLDU
Bangsamoro Parlamentosu, bölgenin özerklik yasasında belirlenen temsil sistemine göre oluşturuldu. Toplam 80 sandalyenin 40'ı siyasi partilere, 32'si seçim çevrelerinden gelen milletvekillerine, sekizi ise belirlenen toplumsal kesimlerin temsilcilerine ayrıldı.
Parti listelerine ayrılan 40 sandalyenin 16'sını Bangsamoro Federalist Partisi, 15'ini Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi, sekizini BARMM Büyük Koalisyonu ve birini Raayat Demokratik Partisi kazandı. Seçim çevrelerinden belirlenen 32 milletvekilliğinin 15'i BFP'ye, dokuzu UBJP'ye, altısı SIAP'a, biri Progresibong Bangsamoro Partisi'ne ve biri Al Ittihad-UKB'ye gitti.
Toplumsal kesimlere ayrılan sekiz sandalye ise kadınlar, gençler, din âlimleri, geleneksel liderler, Moro olmayan yerli halklar ve bölgedeki diğer toplulukların temsilcilerinden oluştu. Parlamentonun yapısı, siyasi partiler ile yerel seçim çevrelerinin yanı sıra farklı toplulukların yasama organında temsil edilmesini düzenleyen Bangsamoro Özerklik Yasası hükümlerine göre belirlendi.
YEDİ YILI AŞKIN GEÇİŞ YÖNETİMİ SONA ERDİ
Bangsamoro Özerk Bölgesi, Filipinler hükümeti ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi arasında yıllarca devam eden müzakerelerin ardından oluşturuldu. Taraflar arasında 2014 yılında imzalanan Kapsamlı Bangsamoro Anlaşması, bölgede özerk yönetimin kurulmasına ilişkin siyasi sürecin temelini oluşturdu. Anlaşmanın ardından kabul edilen Bangsamoro Özerklik Yasası doğrultusunda 2019 yılında Bangsamoro Özerk Bölgesi kuruldu.
Bölgenin kuruluşuyla birlikte Bangsamoro Geçiş Otoritesi yönetimi devraldı. Filipinler Cumhurbaşkanı tarafından atanan üyelerden oluşan geçiş parlamentosuna, yeni özerk yönetimin kurumlarını oluşturma ve düzenli parlamento sistemine geçiş için gerekli yasal çalışmaları yürütme görevi verildi.
Geçiş dönemi boyunca üç farklı atanmış parlamento görev yaptı. Söz konusu dönemde 94 Bangsamoro özerklik yasası kabul edilirken, 582 parlamento kararı alındı. Özerklik Yasası kapsamında hazırlanması öngörülen yedi temel düzenlemeden altısı da geçiş parlamentosu tarafından yasalaştırıldı. Atanmış parlamentonun son oturumu 22 Ekim 2026 tarihinde yapıldı.
YENİ PARLAMENTO 30 HAZİRAN 2031'E KADAR GÖREV YAPACAK
Bangsamoro'nun ilk seçilmiş parlamentosunun görev süresi, 25 Mart 2026 tarihinde kabul edilen 12317 sayılı Filipinler Cumhuriyet Yasası ile düzenlendi. İlgili yasaya göre milletvekillerinin görev dönemi 30 Ekim 2026 günü saat 12.00'de başladı ve 30 Haziran 2031 günü saat 12.00'de sona erecek şekilde belirlendi.
Bölgede bir sonraki parlamento seçimlerinin Mayıs 2031'de, Filipinler genelindeki ulusal ve yerel seçimlerle eş zamanlı gerçekleştirilmesi öngörülüyor. Özerklik yasası kapsamında parlamento; bölgesel yasaları kabul etme, kamu harcamalarını onaylama, hükümet programlarını denetleme ve yürütmenin başındaki başbakanı seçme yetkilerini kullanacak.
Bangsamoro'daki parlamenter sistemde başbakan, milletvekilleri arasından seçiliyor ve göreve gelebilmek için 80 sandalyeli parlamentoda en az 41 oy alması gerekiyor. Yürütmenin başında bulunan başbakan hükümetin idaresinden sorumlu olurken, parlamento bölgesel yasama ve denetim faaliyetlerini sürdürüyor.
FİLİPİNLER CUMHURBAŞKANI MARCOS AÇILIŞ OTURUMUNA KATILDI
Filipinler Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos Jr., 30 Ekim'de Cotabato'da düzenlenen ilk parlamento oturumuna katılarak milletvekillerine hitap etti. Marcos, konuşmasında Bangsamoro halkının kendi kendini yönetme hakkına, seçimlerin gerçekleştirilmesine ve barış sürecinin devamına değindi. Cumhurbaşkanı, yeni parlamentonun kamu hizmetlerinin yürütülmesi, ekonomik imkânların artırılması ve bölgede barış sürecinin kazanımlarının korunması konularındaki sorumluluklarını da ele aldı.
Filipinler hükümeti ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi arasında yürütülen barış sürecinin siyasi düzenlemeleri kapsamında oluşturulan Bangsamoro yönetimi, seçilmiş milletvekillerinin göreve başlamasıyla düzenli parlamento sistemine geçti. Yeni dönemde bölgesel yasama, bütçe ve hükümet denetimi yetkileri, 14 Eylül seçimleriyle belirlenen temsilciler tarafından kullanılacak.
