Birleşmiş Milletlerin (BM) başlıca yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik 2017 yılında gerçekleştirdiği askeri operasyonlara ilişkin soykırım davasında kararını açıkladı. Hollanda'nın Lahey kentindeki Barış Sarayı'nda görülen davada mahkeme, Myanmar güvenlik güçlerinin Arakanlı Müslümanları sistematik olarak hedef aldığını ve gerçekleştirilen eylemlerin Soykırım Sözleşmesi'nin ihlali niteliğinde olduğunu belirledi.

Gambiya'nın 2019 yılında Myanmar aleyhine yaptığı başvuruyu değerlendiren Divan, 19 Kasım 2026'da açıkladığı kararla ilk kez bir devletin doğrudan soykırım işlediği sonucuna ulaştı. Mahkeme, askeri operasyonlar sırasında sivillerin öldürülmesi, cinsel şiddet, doğrudan infazlar ve yerleşim alanlarının tahrip edilmesine ilişkin delilleri inceledi.

DİVAN BAŞKANI YUJİ IWASAWA KARARI AÇIKLADI

Uluslararası Adalet Divanı Başkanı Yuji Iwasawa, Barış Sarayı'ndaki duruşmada Myanmar güvenlik güçlerinin 2017'de Arakan eyaletinin kuzeyinde gerçekleştirdiği eylemlere ilişkin mahkemenin tespitlerini aktardı. Iwasawa, binlerce Arakanlı Müslüman sivilin öldürüldüğünü, yaygın cinsel şiddet uygulandığını ve sivillerin yaşadığı evlerin ateşe verildiğini bildirdi.

Mahkeme, saldırıların yalnızca can kayıplarıyla sınırlı kalmadığını, Arakanlı Müslümanların toplumsal varlığını hedef alan farklı eylemlerin de gerçekleştirildiğini kaydetti. Sivillere yönelik saldırılar, zorla yerinden edilme ve köylerin yıkılması, soykırım kararına dayanak oluşturan bulgular arasında yer aldı.

YAKLAŞIK 10 BİN ARAKANLI MÜSLÜMANIN ÖLDÜRÜLDÜĞÜ TESPİT EDİLDİ

Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017 yılındaki operasyonlarında yaklaşık 10 bin Arakanlı Müslümanın öldürüldüğünü ortaya koyan delillerin bulunduğunu açıkladı. Mahkemenin değerlendirmesinde, askeri birliklerin sivilleri doğrudan hedef aldığı, infazlar gerçekleştirdiği ve saldırılardan kaçmaya çalışan kişilere de şiddet uygulandığı belirtildi.

Lahey Adalet

Operasyonlar sırasında kadınlara yönelik yaygın cinsel şiddet eylemleri de mahkemenin ele aldığı ihlaller arasında yer aldı. Divan, öldürme eylemlerinin yanı sıra sivillere uygulanan fiziksel ve cinsel şiddeti de Arakanlı Müslümanlara karşı işlenen suçların kapsamı içinde değerlendirdi.

ARAKANLI MÜSLÜMANLARIN KÖYLERİ ÖZELLİKLE HEDEF ALINDI

Mahkemenin tespitlerine göre Myanmar ordusunun operasyonları sırasında Arakanlı Müslümanların yaşadığı köyler seçilerek boşaltıldı ve ateşe verildi. Askeri güçlerin yalnızca belirli bir topluluğa ait yaşam alanlarını hedef alması, saldırıların niteliğinin belirlenmesinde dikkate alınan unsurlardan biri oldu.

Divan, köylerde gerçekleştirilen doğrudan infazları ve evlerin yakılmasını da inceleyerek operasyonların Arakanlı Müslüman nüfus üzerinde yoğunlaştığını belirledi. Sivillerin yaşadıkları bölgelerden uzaklaştırılmasıyla birlikte evlerin ve köylerin tahrip edilmesi, insanların eski yaşam alanlarına dönmesini engelleyen koşullar oluşturdu.

KÖYLERİN YÜZDE 40'I YIKILDI, YERLERİNE BAŞKA TOPLULUKLAR YERLEŞTİRİLDİ

Uluslararası Adalet Divanı, Arakanlı Müslümanlara ait köylerin yaklaşık yüzde 40'ının yıkıldığını tespit etti. Mahkeme, tahrip edilen köylerin bulunduğu alanlarda kısa süre içerisinde yeni yapıların oluşturulduğunu ve Arakanlı Müslüman olmayan toplulukların bölgelere yerleştirildiğini belirtti.

Divan, köylerin ortadan kaldırılması ve yerlerine başka toplulukların yerleştirilmesini, Arakanlı Müslümanların topraklarına geri dönüşünü engelleyen uygulamalar kapsamında ele aldı. Yıkımın, evlerini terk etmek zorunda bırakılan insanlara "Dönecek yeriniz yok" mesajı taşıdığı ifade edildi.

2017'DEKİ ASKERİ OPERASYONLAR YÜZ BİNLERCE KİŞİYİ YERİNDEN ETTİ

Myanmar ordusu, Ağustos 2017'de ülkenin batısındaki Arakan eyaletinin kuzeyinde "temizleme operasyonları" adı altında askeri harekât başlattı. Operasyonlar sırasında sivillerin öldürülmesi, kadınlara yönelik tecavüzler, evlerin ateşe verilmesi ve köylerin tamamen yıkılması gibi çok sayıda ağır hak ihlali yaşandı.

Saldırıların ardından 700 binden fazla Arakanlı Müslüman, can güvenliklerini sağlamak amacıyla komşu Bangladeş'e kaçmak zorunda kaldı. Evlerini ve yaşadıkları bölgeleri terk eden sivillerin önemli bir bölümü Bangladeş'teki mülteci kamplarına sığındı. Askeri operasyonlar sonucunda ortaya çıkan kitlesel göç, Myanmar'daki Arakanlı Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü etkiledi.

GAMBİYA, 11 KASIM 2019'DA SOYKIRIM DAVASI AÇTI

Batı Afrika ülkesi Gambiya, Arakanlı Müslümanlara yönelik saldırıların ardından 11 Kasım 2019'da Uluslararası Adalet Divanına başvurarak Myanmar aleyhine dava açtı. Başvuruda, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiği ileri sürüldü.

Gambiya'nın başlattığı hukuki süreçte Myanmar ordusunun sivillere yönelik eylemleri, tanık anlatımları ve saldırıların yol açtığı yıkıma ilişkin kanıtlar ele alındı. Yıllar süren yargılama sonunda Divan, Gambiya'nın soykırım iddiasını kabul ederek Myanmar devletinin uluslararası hukuk kapsamındaki sorumluluğunu tespit etti.

MYANMAR'A İHLALLERİ DURDURMA VE TAZMİNAT YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Mahkeme, Myanmar'ın Soykırım Sözleşmesi'ne aykırı devam eden eylemleri durdurmasına, sorumluların soruşturulması ve gerektiğinde cezalandırılması için etkili adımlar atmasına hükmetti. Ayrıca benzer ihlallerin tekrarlanmaması için gerekli güvencelerin sağlanması ve Arakanlı Müslümanların uğradığı zararların giderilmesi kararlaştırıldı.

İslam dünyanın en büyük dini olma yolunda: Müslüman nüfus için 2070 projeksiyonu
İslam dünyanın en büyük dini olma yolunda: Müslüman nüfus için 2070 projeksiyonu
İçeriği Görüntüle

Kararda, yerinden edilen Arakanlı Müslümanların güvenli, gönüllü ve insan onuruna uygun biçimde evlerine dönebilmesine, ailelerin yeniden bir araya gelmesine ve uğradıkları zararların tazmin edilmesine ilişkin yükümlülükler de yer aldı. Tazminatın miktarı ve uygulanma yönteminin sonraki aşamada belirlenmesine karar verildi.

KARAR GAZZE'DE İSRAİL ALEYHİNE AÇILAN DAVAYLA DA GÜNDEMDE

Uluslararası Adalet Divanının Myanmar hakkında verdiği hüküm, Güney Afrika'nın İsrail aleyhine Gazze'deki eylemler nedeniyle açtığı soykırım davasıyla ilgili tartışmalarda da gündeme geldi. Güney Afrika, Aralık 2023'te başlattığı hukuki süreçte İsrail'in Gazze Şeridi'ndeki eylemlerinin Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğini ileri sürdü.

Her iki dava da devletlerin Soykırım Sözleşmesi'nden kaynaklanan sorumluluklarını konu alıyor. Myanmar davasında soykırım işlendiği yönünde nihai hüküm açıklanırken, Güney Afrika'nın İsrail aleyhine açtığı davada henüz esasa ilişkin nihai karar verilmedi.