ABD ile İran arasındaki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine yönelik gerilim devam ederken Tahran'dan Washington'a diplomatik görüşmelerin yeniden başlamasına yönelik yeni bir mesaj geldi. Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, ABD'nin askeri baskıyı azaltması ve İran limanlarına uygulanan deniz ablukasını kaldırması halinde Tahran'ın stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı yedi gün içerisinde yeniden açmaya hazır olduğunu söyledi.
İranlı yetkiliye göre Tahran yönetiminin önerisi yalnızca Hürmüz Boğazı'nın açılmasını değil, ABD ile çatışmaların sona erdirilmesine yönelik daha kapsamlı bir diplomatik süreci de içeriyor. İran'ın söz konusu önerisinin 16 Eylül'de arabulucular üzerinden Washington yönetimine iletildiği belirtildi.
İRAN'DAN ABD'YE HÜRMÜZ BOĞAZI TEKLİFİ
İran'ın Washington'a ilettiği önerinin merkezinde Hürmüz Boğazı bulunuyor. Reuters'a konuşan üst düzey İranlı yetkili, ABD'nin askeri baskıyı azaltmaya başlaması ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması durumunda boğazın yeniden ticari gemi geçişlerine açılabileceğini bildirdi.
Yetkili, gerekli koşulların sağlanması halinde İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yedi gün içinde yeniden açabileceğini söyledi. Tahran'ın söz konusu adımı atması için Washington yönetiminin diplomatik çözüm konusundaki tutumunu da resmileştirmesinin beklendiği aktarıldı.
ABD'DEN ÜÇ ADIM BEKLENİYOR
İranlı yetkilinin açıklamasına göre Tahran'ın diplomatik sürecin yeniden başlatılması için Washington'dan beklediği ilk adımlardan biri askeri baskının azaltılması olacak. İkinci başlığı İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının kaldırılması oluştururken üçüncü başlık ise ABD'nin mevcut anlaşmazlığı diplomatik yollarla çözmek istediğini resmi olarak açıklaması olarak sıralandı.
Tarafların daha sonra müzakerelerin hangi aşamalarla ilerleyeceğini belirleyen bir takvim üzerinde anlaşması öngörülüyor. İranlı yetkili, Washington'ın diplomasi konusunda somut adımlar atması halinde Tahran'ın görüşmelerin yeniden başlamasına açık olduğunu bildirdi.
ÖNERİ 16 EYLÜL'DE ABD'YE İLETİLDİ
Reuters'a konuşan yetkili, İran'ın çatışmaların sona erdirilmesine yönelik önerisinin 16 Eylül'de arabulucular aracılığıyla ABD'ye iletildiğini açıkladı.
Söz konusu diplomatik kanalın taraflar arasındaki doğrudan görüşmelerden ayrı olarak işletildiği belirtilirken İran yönetiminin New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantılarını sürecin ilerletilmesi açısından bir fırsat olarak değerlendirdiği bildirildi.
Tahran yönetiminin yaklaşımına göre arabulucular, ABD ile İran arasındaki çatışmaların sona erdirilmesi için gerekli ayrıntıları New York'ta taraflarla görüşebilecek.
NEW YORK'TAKİ İRAN HEYETİNE TAM YETKİ
İranlı yetkili, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York'ta bulunan İran heyetinin ABD ile diplomatik görüşmelerin yeniden başlatılması konusunda yetkilendirildiğini söyledi.
Heyetin olası diplomatik temaslarda çatışmaların sona erdirilmesine yönelik koşulları ve müzakere sürecinin nasıl ilerleyebileceğini ele alabileceği belirtildi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de BM Genel Kurulu toplantıları kapsamında New York'ta bulunuyor. Arakçi, New York ziyareti öncesinde Doha'da Katarlı yetkililerle bölgesel gelişmeler konusunda görüşmeler gerçekleştirdi.
İRAN: BM GENEL KURULU DİPLOMASİ İÇİN FIRSAT
İran yönetimi, dünya liderlerinin bir araya geldiği BM Genel Kurulu'nu ABD ile diplomatik temasların yeniden başlatılması açısından önemli bir platform olarak değerlendiriyor.
Reuters'a konuşan İranlı yetkili, Washington'ın diplomasiye dönme konusunda somut adımlar atması halinde İran'ın görüşmelere açık olduğunu belirtti. Yetkili, ABD'nin sorunu diplomatik yollarla çözmek istediğini açıklaması ve söz konusu yaklaşımı resmileştirmesi gerektiğini söyledi.
Sonraki aşamada tarafların diplomatik sürecin nasıl ilerleyeceğini gösteren bir takvim üzerinde anlaşması gerektiği belirtildi.
ABD DE GÖRÜŞMELERE AÇIK OLDUĞU MESAJINI VERDİ
İran'dan gelen açıklamalar, Washington yönetiminin de diplomatik temas ihtimaline ilişkin mesajlar verdiği bir dönemde geldi. ABD Başkanı Donald Trump daha önce İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmeye açık olduğunu söyledi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da BM Genel Kurulu sırasında İranlı yetkililerle görüşme ihtimaline açık olduklarını belirtti ancak planlanmış bir toplantının bulunmadığını açıkladı.
Washington ile Tahran'dan gelen açıklamalar, iki ülke heyetlerinin aynı dönemde New York'ta bulunduğu BM Genel Kurulu sırasında olası diplomatik temaslara yönelik gündemi artırdı.
PEZEŞKİYAN NEW YORK'A GİTTİ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, BM Genel Kurulu'na katılmak üzere 22 Eylül Salı günü Tahran'dan New York'a hareket etti.
İran devlet medyasına göre Pezeşkiyan'ın BM Genel Kurulu'nda konuşma yapması ve ziyaret kapsamında yabancı liderler, İranlılar, ABD'li uzmanlar ve düşünce kuruluşlarının temsilcileriyle çeşitli görüşmeler gerçekleştirmesi planlandı.
İran yönetimi, BM toplantılarında ülkenin ABD ile yaşadığı çatışmaya ilişkin tutumunu ve taleplerini uluslararası kamuoyuna aktaracağını bildirdi.
PEZEŞKİYAN İLE TRUMP ARASINDA GÖRÜŞME BEKLENMİYOR
ABD Başkanı Donald Trump, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmeye açık olduğunu açıklamasına rağmen Reuters'a konuşan üst düzey İranlı yetkili, New York'ta iki lider arasında görüşme yapılmasının planlanmadığını söyledi.
İran tarafı doğrudan liderler düzeyindeki bir görüşme yerine arabulucular aracılığıyla yürütülecek diplomatik temaslara açık olduğunu bildirdi.
Pezeşkiyan ile Trump'ın aynı BM Genel Kurulu toplantısında bulunması, ABD ile İran arasındaki çatışmaların başlamasından sonra iki liderin katıldığı ilk BM Genel Kurulu olması açısından da dikkat çekiyor.
ABBAS ARAKÇİ DE NEW YORK'TA
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pezeşkiyan'dan önce New York'a ulaştı. Arakçi'nin ziyareti, ABD ile İran arasındaki çatışmaların başlamasının ardından gerçekleştirdiği ilk ABD ziyareti oldu.
Arakçi, New York'a gitmeden önce Katar'ın başkenti Doha'da temaslarda bulundu. İran Dışişleri Bakanı, BM Genel Kurulu kapsamında çok sayıda ikili görüşme gerçekleştireceklerini ve İran'ın savaşla ilgili pozisyonunu uluslararası platformlarda aktaracaklarını açıkladı.
İran heyetinin New York'taki programının birkaç gün sürmesi planlanıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI NEDEN ÖNEMLİ?
İran ile Umman arasında bulunan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlayan stratejik bir deniz geçişi olarak küresel enerji ticaretinin önemli güzergahlarından birini oluşturuyor.
Basra Körfezi'ndeki petrol ve doğal gaz üreticilerinin deniz yoluyla gerçekleştirdiği ihracatın önemli bölümü Hürmüz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılıyor. Boğazdaki güvenlik sorunları veya gemi trafiğinin kesintiye uğraması, enerji sevkiyatları ve küresel petrol fiyatları üzerinde doğrudan etkiler oluşturabiliyor.
ABD-İran çatışması ve bölgede ticari gemilere yönelik saldırılar nedeniyle Hürmüz'deki deniz trafiği önemli ölçüde geriledi. Boğazın yeniden düzenli ticari geçişlere açılması ihtimali de enerji piyasalarının yakından takip ettiği gelişmeler arasına girdi.
HÜRMÜZ'DEKİ TRAFİK SAVAŞLA BİRLİKTE GERİLEDİ
Bölgede devam eden çatışmalar, tanker saldırıları ve gemilerin güvenliğine ilişkin riskler Hürmüz Boğazı'ndan gerçekleştirilen ticari geçişlerin azalmasına yol açtı.
Petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyan tankerler açısından önemli bir güzergah olan boğazdaki gelişmeler, yalnızca İran'ı değil Basra Körfezi'nden enerji ihracatı gerçekleştiren diğer ülkeleri de etkiliyor.
İran'ın boğazı yedi gün içerisinde yeniden açabileceği yönündeki açıklaması da enerji piyasalarında Körfez'den gerçekleştirilen sevkiyatların artabileceği ihtimalini gündeme getirdi.
İRAN'IN MESAJI PETROL FİYATLARINI ETKİLEDİ
İran'dan gelen Hürmüz Boğazı açıklaması petrol piyasalarında da karşılık buldu. Petrol fiyatları 22 Eylül Salı günü iki haftanın en düşük seviyesine geriledi.
Reuters, düşüşte Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabileceğine ilişkin beklentilerin yanı sıra Suudi Arabistan'dan gelen arz haberlerinin de etkili olduğunu bildirdi.
İran'ın açıklamasının ardından Basra Körfezi'ndeki enerji arzının artabileceğine ilişkin beklentiler güçlenirken küresel petrol piyasasında arz kesintisine yönelik endişeler bir miktar azaldı.
SUUDİ ARABİSTAN DOĞU-BATI PETROL BORU HATTINI DEVREYE ALIYOR
Petrol fiyatlarını etkileyen diğer gelişme Suudi Arabistan'dan geldi. Reuters'a konuşan kaynaklara göre Riyad yönetimi, ülkenin doğusundaki petrol üretim bölgelerini Kızıldeniz kıyısına bağlayan Doğu-Batı petrol boru hattındaki faaliyetleri yeniden artırmaya hazırlanıyor.
Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı üzerinden petrol ihracatını yeniden artırmasının planlandığı bildirildi.
Söz konusu güzergah Suudi petrolünün Hürmüz Boğazı'ndan geçmeden dünya piyasalarına ulaştırılmasına imkan sağlıyor. İran'ın Hürmüz mesajı ile Suudi Arabistan'ın alternatif ihracat güzergahındaki gelişmeler aynı gün petrol piyasalarındaki arz beklentilerini etkiledi.
HÜRMÜZ'ÜN AÇILMASI ABD İLE DİPLOMASİYE BAĞLANDI
İranlı yetkilinin Reuters'a aktardığı öneriye göre Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, Washington'ın atacağı adımlarla bağlantılı bir diplomatik paketin parçası olarak değerlendiriliyor.
Tahran, ABD'nin askeri baskıyı azaltmasını ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını istiyor. İran ayrıca Washington'ın sorunun diplomatik yollarla çözülmesini istediğini resmi olarak açıklamasını ve tarafların müzakere süreci için bir takvim belirlemesini talep ediyor.
Söz konusu koşulların karşılanması halinde İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yedi gün içerisinde yeniden açabileceği belirtiliyor. Teklifin uygulanıp uygulanmayacağı ise tarafların New York'taki diplomatik temasları ve Washington'ın vereceği yanıta bağlı olacak.
