Washington’ın yanıtının ayrıntıları henüz paylaşılmazken İran daha önce çatışmaların durdurulması, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması, İran petrolüne yönelik yaptırımların gevşetilmesi ve dondurulan varlıkların serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı’nı 7 gün içerisinde yeniden açmayı önermişti.
İRAN ABD'DEN GELEN YANITI ALDI
ABD-İsrail savaşı devam ederken Washington ile Tahran arasında diplomatik temaslar sürüyor. İran Hükümet Sözcüsü Fateme Muhacerani, ABD tarafından gönderilen yeni bir önerinin İran’a ulaştığını açıkladı.
Muhacerani, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin çarşamba günü gerçekleştirilen kabine toplantısında ABD’den gelen önerinin teslim alındığını doğruladığını bildirdi. Washington’ın İran’ın daha önce ilettiği şartlara verdiği yanıtın ayrıntıları ise açıklanmadı.
ABD'NİN YANITI ARABULUCULAR ÜZERİNDEN İLETİLDİ
ABD’nin geri bildiriminin Katar’ın yürüttüğü arabuluculuk faaliyetleri kapsamında İran’a ulaştırıldığı bildirildi. Diplomatik temasların odağında İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için sunduğu 7 günlük plan ve iki tarafın atacağı adımların sıralaması bulunuyor.
Washington ile Tahran arasındaki görüşmeler doğrudan müzakerelerden çok arabulucular üzerinden yürütülüyor. Katar, son temaslarda iki taraf arasında mesajların iletilmesinde önemli rol üstlenirken diplomatik girişimler ABD-İran hattındaki çıkmazın aşılmasına odaklanıyor.
ARAKÇİ KABİNEYE NEW YORK TEMASLARINI ANLATTI
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, kabine toplantısında ABD’den alınan yanıtın yanı sıra New York ziyareti sırasında gerçekleştirdiği diplomatik temaslar hakkında da bilgi verdi. Arakçi’nin Avrupa ve Körfez ülkelerinden yetkililerle gerçekleştirdiği görüşmelerin ayrıntılarını kabine üyelerine aktardığı belirtildi.
New York’taki temaslarda ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden normal deniz trafiğine açılması ve daha geniş kapsamlı müzakerelere dönüşün koşulları gündeme geldi. İran ve ABD arasındaki mesaj trafiğinin Katar aracılığıyla devam ettiği bildirildi.
İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN 7 GÜNLÜK PLAN SUNMUŞTU
Tahran yönetimi daha önce ABD’ye Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını içeren 7 günlük bir yol haritası sunmuştu. Abbas Arakçi, planın Washington’a arabulucular üzerinden iletildiğini ve ABD’nin kabul etmesi halinde takvimin ertesi gün başlayabileceğini açıklamıştı.
İran’ın planına göre ilk adımların yaklaşık 4-5 gün içerisinde tamamlanmasının ardından Hürmüz Boğazı yeniden açılacak ve yedinci günde ABD ile nihai anlaşmaya yönelik müzakerelere başlanacak. Nükleer programın da daha kapsamlı görüşmelerin başlıkları arasında bulunması öngörülüyor.
İRAN'IN ABD'YE İLETTİĞİ ŞARTLAR NELER?
Tahran’ın planında askeri çatışmaların durdurulmasının yanı sıra ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması bulunuyor. İran ayrıca petrol satışlarına yönelik yaptırımların gevşetilmesini ve yurt dışında dondurulan İran varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılmasını talep ediyor.
Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre serbest bırakılması talep edilen dondurulmuş İran varlıklarının yaklaşık 12 milyar dolar olduğu belirtiliyor. İran’ın şartları arasında Lübnan ve Yemen dahil bölgedeki çatışmaların durdurulmasına yönelik düzenlemeler de bulunuyor.
İRAN'IN TEKLİFİ: ÖNCE ŞARTLAR, SONRA HÜRMÜZ
Tahran’ın sunduğu yol haritasındaki temel anlaşmazlıklardan biri adımların hangi sırayla atılacağı konusunda yaşanıyor. İran, Washington’ın belirlenen koşulları yerine getirmesinin ardından Hürmüz Boğazı’nı açmayı ve sonrasında nükleer program dahil daha geniş kapsamlı müzakerelere başlamayı istiyor.
ABD ise İran’ın nükleer programının daha erken aşamada ve diğer meselelerle birlikte müzakere edilmesini talep ediyor. Taraflar arasındaki görüşmelerde yalnızca hangi tavizlerin verileceği değil, karşılıklı adımların sıralaması da diplomatik çıkmazın temel başlıklarından birini oluşturuyor.
ABD İRAN'IN İLK TEKLİFİNİ KABUL ETMEMİŞTİ
İran’ın 7 günlük yol haritasını açıklamasının ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın teklifi kabul etmediği Amerikan basınına yansımıştı. ABD yönetimi ise söz konusu plana ilişkin ayrıntılı ve resmi bir kamuoyu açıklaması yapmamıştı.
Diplomatik temasların sona ermediği ve Katar’ın arabuluculuğunda yeni görüşmeler gerçekleştirildiği bildirildi. İran’ın şimdi ABD’den yeni bir yanıt aldığını açıklaması, ilk teklifin ardından taraflar arasındaki mesaj trafiğinin devam ettiğini ortaya koydu.
HÜRMÜZ BOĞAZI NEDEN KRİZİN MERKEZİNDE?
İran ile Umman arasında bulunan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ndeki petrol ve doğal gaz üreticilerini uluslararası pazarlara bağlayan stratejik deniz geçişlerinden biri olarak öne çıkıyor. Savaş öncesinde dünya genelinde ticareti yapılan petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte biri söz konusu güzergâhtan geçiyordu.
Savaş nedeniyle deniz trafiğinin aksaması küresel enerji piyasalarını da etkiledi. Boğazın yeniden normal deniz trafiğine açılması, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yanı sıra petrol ve doğal gaz piyasaları açısından da yakından takip ediliyor.
HAZİRAN AYINDAKİ ANLAŞMA KISA SÜREDE ÇÖKMÜŞTÜ
İran’ın yeni önerisi, Tahran ile Washington arasında 17 Haziran’da Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda imzalanan mutabakatın bazı unsurlarını içeriyor. Haziran ayındaki düzenleme askeri faaliyetlerin durdurulması ve kalıcı anlaşma için 60 günlük müzakere döneminin başlatılmasını öngörüyordu.
Mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden sağlanmasına ilişkin düzenlemeler de bulunuyordu. Anlaşma ilerleyen haftalarda deniz taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki anlaşmazlıkların yeniden büyümesiyle çöktü.
GÖZLER ABD'NİN YANITININ AYRINTILARINDA
İran yönetimi ABD’den yeni bir önerinin alındığını doğrularken Washington’ın hangi şartları kabul ettiği, hangilerine karşı çıktığı veya yeni talepler sunup sunmadığı henüz açıklanmadı. Katar’ın arabuluculuğundaki diplomatik temasların devam ettiği bildiriliyor.
Taraflar arasındaki görüşmelerin temelinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, deniz ablukası, İran petrolüne yönelik yaptırımlar, dondurulmuş İran varlıkları, bölgesel çatışmalar ve İran’ın nükleer programı bulunuyor. ABD’den gelen son yanıtın içeriğinin açıklanmasıyla müzakerelerin hangi yönde ilerleyeceğine ilişkin yeni ayrıntıların ortaya çıkması bekleniyor.
