Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika öncülüğünde oluşturulan ve daha sonra genişleyen BRICS grubunda, Yeni Delhi’deki liderler zirvesi öncesinde ortak bildiri konusunda uzlaşmaya varıldığı bildirildi. Reuters’a bilgi veren ve isimleri açıklanmayan kaynaklar, üye ülkelerin bildiri metni üzerinde anlaşma sağladığını ve metnin liderler zirvesinde onaylanmasının beklendiğini aktardı.
Hindistan’ın ev sahipliğinde düzenlenen zirve, BRICS içerisindeki siyasi ve ekonomik iş birliğinin yanı sıra Orta Doğu’da devam eden savaş nedeniyle İran ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında yaşanan görüş ayrılıklarının gölgesinde gerçekleştiriliyor. Mayıs ayında yine Yeni Delhi’de bir araya gelen BRICS dışişleri bakanları, İran ve BAE arasındaki anlaşmazlık nedeniyle ortak bildiri yayımlayamamış, Hindistan yalnızca dönem başkanı sıfatıyla bir başkanlık açıklaması yayımlamıştı.
ORTAK BİLDİRİ ÜZERİNDE UZLAŞMA SAĞLANDI
Reuters’ın kaynaklarına dayandırdığı habere göre BRICS üyeleri, liderlerin Yeni Delhi’deki toplantıları başlamadan saatler önce ortak bildirinin metni konusunda anlaşmaya vardı. Bildirinin zirvede resmi olarak kabul edilmesi bekleniyor.
Taslak metinde tek taraflı savaş ve ekonomik baskı politikalarına ilişkin ifadelerin yer aldığı, ancak belirli ülkelerin doğrudan isimlendirilmediği bildirildi. Ortak metnin hazırlanması, BRICS’in son aylarda özellikle Orta Doğu’daki savaş konusunda yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından geldi.
İRAN İLE BAE ARASINDAKİ AYRILIK GÜNDEMDE
Zirvenin en önemli diplomatik başlıklarından birini BRICS üyesi İran ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki anlaşmazlık oluşturuyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının 28 Şubat’ta başlamasının ardından Tahran yönetimi Körfez ülkelerindeki bazı hedeflere saldırılar düzenledi. İran ile BAE arasındaki ilişkiler de savaş nedeniyle ciddi şekilde gerildi.
İran, daha önce BAE’yi ABD’nin ülkesine yönelik askeri operasyonlarına doğrudan destek vermekle suçladı. BAE yönetimi ise söz konusu suçlamaları reddetti ve İran’ın Emirlikler topraklarına yönelik saldırılarından Tahran yönetimini sorumlu tuttu.
MAYIS AYINDA ORTAK BİLDİRİ ÇIKMAMIŞTI
BRICS dışişleri bakanları 14-15 Mayıs tarihlerinde Yeni Delhi’de bir araya gelmiş ancak iki günlük toplantıların sonunda ortak bildiri üzerinde anlaşamamıştı. Görüş ayrılıklarının merkezinde ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş ve İran ile BAE arasındaki karşılıklı suçlamalar bulunuyordu.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, söz konusu toplantıda BRICS ülkelerinden ABD ve İsrail’in İran’a yönelik eylemlerini kınamalarını istemişti. Arakçi ayrıca BAE’yi askeri operasyonlara dahil olmakla suçlamıştı. BAE ise İran’ın suçlamalarını kesin bir dille reddetmiş ve İran saldırılarına karşı egemenlik haklarını kullanabileceğini açıklamıştı.
Taraflar arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle Hindistan, BRICS dönem başkanı olarak ortak bildiri yerine başkanlık açıklaması yayımlamıştı. Açıklamada Orta Doğu’daki gelişmelere ilişkin üyeler arasında farklı görüşlerin bulunduğu belirtilmiş, diyalog, diplomasi, egemenlik, toprak bütünlüğü, deniz ticaretinin güvenliği ve sivillerin korunması gibi genel ilkeler sıralanmıştı.
BAE İRAN İLE TİCARİ İŞLEMLERİ DURDURDU
İran ile BAE arasındaki gerilim ağustos ayında daha da arttı. İran’dan fırlatıldığı bildirilen balistik füzelerin BAE yönüne ilerlediği bir güvenlik olayının ardından Abu Dabi yönetimi İran ile tüm ticari ve mali işlemleri askıya aldı.
BAE yönetimi ayrıca İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığını azaltmak amacıyla enerji ve ticaret için alternatif güzergâhlar geliştirmeye başladı. BAE Devlet Başkanlığı Danışmanı Enver Gargaş, ülkesinin enerji ihracatı ve ekonomik faaliyetlerinin bölgedeki savaş nedeniyle sekteye uğramasına izin vermeyeceklerini açıklamıştı.
ORTAK METİNDE ORTA DOĞU İFADESİ KRİTİK
Dış politika uzmanları, BRICS’in önündeki temel diplomatik sınavlardan birinin İran ile BAE’nin kabul edebileceği ortak bir Orta Doğu metni hazırlamak olduğunu belirtiyor. İran savaşın ABD ve İsrail tarafından başlatıldığı yönünde açık bir kınama talep ederken BAE, İran saldırılarının da bildiride yer almasını istiyor.
Reuters’a konuşan uzmanlara göre ortak bildirinin mevcut jeopolitik tablo üzerinde doğrudan belirleyici bir etkisinin olması beklenmiyor. Ortak bir metnin kabul edilmesinin ise BRICS üyelerinin Batı yaptırımları ve tek taraflı ekonomik tedbirler gibi konularda ortak hareket edebildiklerini göstermesi açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
BRICS MALİYE BAKANLARINDAN ORTAK MESAJ GELMİŞTİ
Liderler zirvesinden önce BRICS ülkelerinin maliye bakanları ve merkez bankası başkanları da ortak bir açıklama yayımladı. Açıklamada Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası gibi küresel kalkınma ve finans kuruluşlarında reform yapılması, gelişmekte olan ekonomilerin temsil gücünün artırılması ve kurumların daha şeffaf hale getirilmesi çağrısı yapıldı.
BRICS ülkeleri ayrıca tek taraflı ticaret ve mali tedbirlerin küresel ekonomiye zarar verdiğini savundu. Üyeler sınır ötesi ödemelerin daha hızlı, düşük maliyetli ve güvenli hale getirilmesi konusunda iş birliğini geliştirme mesajı verdi.
ZİRVEYE PUTİN, Şİ VE PEZEŞKİYAN DA KATILIYOR
Yeni Delhi’deki BRICS zirvesine Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa’nın da aralarında bulunduğu üye ülke liderleri katılıyor. Birleşik Arap Emirlikleri zirvede Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayid Al Nahyan tarafından temsil ediliyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping de 12 Eylül Cumartesi günü Yeni Delhi’ye ulaştı. Şi’nin Hindistan ziyareti yedi yıl aradan sonra gerçekleşirken Çin liderinin Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile ikili görüşme yapması planlandı.
MODİ İRAN CUMHURBAŞKANI İLE GÖRÜŞTÜ
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, zirve öncesinde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Yeni Delhi’de bir araya geldi. Modi görüşmede deniz seyrüsefer özgürlüğünün korunması, deniz ticaretinin güvenliğinin sağlanması ve gemilerde çalışan personelin korunması gerektiğini vurguladı.
Pezeşkiyan ise İran’ın son yıllarda ağır yaptırımlara maruz kaldığını, ABD ve İsrail’in askeri saldırıları sonrasında ekonomik baskının daha da arttığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, siyasi ve askeri baskının ticaret, enerji, altyapı ve finans sistemi üzerindeki etkilerinin yalnızca İran sınırları içerisinde kalmadığını ifade etti.
BRICS 10 ÜYELİ YAPIYA ULAŞTI
BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin tarafından 2009 yılında oluşturuldu. Güney Afrika’nın daha sonra katılmasıyla beş üyeli hale gelen grup, sonraki genişleme sürecinde Mısır, Etiyopya, İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya’yı da bünyesine kattı.
Grup günümüzde dünya nüfusunun yüzde 40’ından fazlasını ve küresel ekonominin yaklaşık dörtte birini temsil ediyor. BRICS’in gündeminde küresel finans kurumlarının reformu, üye ülkeler arasındaki ticaretin artırılması, alternatif ödeme sistemleri ve gelişmekte olan ülkelerin uluslararası sistemdeki temsil gücünün yükseltilmesi gibi başlıklar bulunuyor.
