ABD ile İran arasında altıncı ayına giren savaşta diplomatik görüşmelerden sonuç alınamaması üzerine karşılıklı tehditler yeniden enerji altyapısı üzerinde yoğunlaştı. ABD basınında yer alan haberlerde, Washington yönetiminin İran’ı ateşkes şartlarını kabul etmeye zorlamak amacıyla yeni ve geniş kapsamlı bir saldırı hazırlığında olduğu ileri sürülürken, İran’a yakın medya kuruluşları da Tahran yönetiminin olası saldırılara bölgedeki petrol ve doğal gaz tesislerini hedef alarak karşılık verebileceğini duyurdu.
Axios’un 31 Temmuz’da bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı haberine göre Trump, İran’daki enerji ve altyapı tesislerine yönelik saldırıları ciddi biçimde değerlendiriyor. Haberde, olası operasyonun İran’ı devam eden ateşkes müzakerelerinde ABD’nin şartlarını kabul etmeye zorlamayı amaçladığı belirtildi. Yetkili, saldırı konusunda henüz nihai emrin verilmediğini ifade etti. Trump ise kabine toplantısının başlangıcında İran’a yönelik olası operasyonlara işaret ederek saldırıların ağır biçimde sürdürülebileceği mesajını verdi.
TRUMP’IN YENİ SALDIRIYA ONAY VERDİĞİ İDDİASI
The Wall Street Journal, Trump’ın İran’a karşı yeni bir askeri saldırı dalgasına onay verdiğini bildirdi. Gazetenin haberinde saldırıların hafta sonu başlayabileceği, birkaç gün sürebileceği ve Tahran yönetimini teslim olmaya ya da ABD’nin müzakere şartlarını kabul etmeye zorlamayı hedeflediği aktarıldı. Haberde ayrıca Washington yönetiminde İran’ın diplomatik süreci uzattığı ve askeri baskı artırılmadan anlaşmaya yanaşmayacağı görüşünün güç kazandığı kaydedildi.
ABD basınındaki haberlerde değerlendirilen seçenekler arasında İran’ın enerji altyapısının yanı sıra füze ve insansız hava aracı tesislerinin, komuta merkezlerinin ve hava savunma sistemlerinin hedef alınması da bulunuyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının İran’ın füze kapasitesini zayıflatmayı amaçlayan 10 ila 14 günlük yoğun bir hava harekâtı seçeneği hazırladığı daha önce basına yansımıştı. Trump’ın daha sınırlı bir operasyon ile geniş çaplı saldırı seçeneği arasında karar verebileceği belirtilmişti.
CBS News’ün canlı yayın sayfalarında da ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının genişleyebileceği ve enerji altyapısının yeni operasyonların hedefleri arasında bulunabileceği aktarıldı. İran ordusunun daha önce, ülkedeki sivil altyapının vurulması halinde bölgedeki altyapı tesislerini hedef alacağını açıkladığı bildirilmişti.
“İRANLILAR ÇILGINCA DAVRANIYOR” İFADESİ BASINA YANSIDI
The Wall Street Journal’ın haberine göre Trump, kapalı toplantılarda haftalardır İranlı yetkililerin “çılgınca” davrandığını söylüyor. ABD Başkanı’nın, İran’ın müzakerelerde dürüst hareket etmediğini savunduğu ve yalnızca daha ağır askeri baskının Tahran’ı geri adım atmaya zorlayacağı görüşünü dile getirdiği kaydedildi.
Trump, 27 Temmuz’da Axios’a verdiği röportajda da diplomatik girişimlerin başarısız olması halinde İran’a karşı “güçlü askeri harekâta” hazır olduğunu söylemişti. ABD Başkanı, arabulucu ülkeler ile bölge devletlerinin talebi üzerine daha önce planlanan bazı saldırıları durdurduğunu ancak müzakerelerden sonuç alınmaması durumunda askeri operasyonların yeniden başlayabileceğini belirtmişti.
İRAN’DAN BÖLGESEL ENERJİ TESİSLERİNE SALDIRI TEHDİDİ
İran’a yakın Fars ve Tasnim haber ajansları üzerinden yayımlanan açıklamalarda, ABD veya İsrail’in İran’ın enerji ve altyapı tesislerine yönelik yeni saldırılar düzenlemesi halinde bölgedeki stratejik petrol ve doğal gaz merkezlerinin hedef alınabileceği bildirildi. Tasnim’in Devrim Muhafızları bağlantılı bir güvenlik yetkilisine dayandırdığı açıklamada, İran’ın altyapısına yönelik saldırıların “çılgınlık eylemi” olarak değerlendirileceği ifade edildi.
Fars’a atfedilen açıklamalarda Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve İsrail’deki enerji tesislerinin İran’ın hassas güdümlü füzelerinin menzilinde olduğu öne sürüldü. Açıklamalarda tesislerin tek tek sıralandığı ileri sürülürken, söz konusu ayrıntılı hedef listesinin İran makamlarının resmî kanallarından yayımlandığı bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı.
SUUDİ ARABİSTAN’DA GAVAR, ABKAYK VE HUREYS TESİSLERİ
İran’a atfedilen hedef listesinde Suudi Arabistan’daki Gavar Petrol Sahası ilk sırada gösterildi. Suudi Arabistan’ın petrol üretiminin temel merkezlerinden biri olan sahanın faaliyetlerinin kesintiye uğramasının dünya petrol arzının yüzde 5’inden fazlasını riske atabileceği iddia edildi.
Listede Abkayk petrol işleme tesisi ile Hureys Petrol Sahası da yer aldı. İki merkezin günlük 7 milyon varilden fazla petrol işleme ve üretim kapasitesiyle bağlantılı olduğu, Abkayk’ın dünyanın en büyük petrol stabilizasyon tesislerinden biri konumunda bulunduğu belirtildi. Abkayk ve Hureys tesisleri, 2019’da düzenlenen saldırıların ardından dünya petrol arzında tarihin en büyük günlük kesintilerinden birine neden olmuştu.
BAE’DE RUVEYS RAFİNERİSİ VE ZAKUM PETROL SAHASI
Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Ruveys Rafinerisi ile Zakum Petrol Sahası da İran’a atfedilen açıklamalarda olası hedefler arasında gösterildi. Zakum’un dünyanın en büyük açık deniz petrol sahalarından biri olduğu ve günlük 1 milyon varili aşan üretim kapasitesiyle bağlantılı bulunduğu öne sürüldü.
Ruveys Rafinerisi’nin ise BAE’nin petrol ürünleri üretimi ve ihracatında kritik konumda olduğu belirtildi. İran’ın daha önce Körfez ülkelerindeki enerji altyapısına yönelik saldırı tehdidinde bulunduğu ve Mart ayında Suudi Arabistan, Katar ile BAE’deki petrol ve doğal gaz tesisleri için tahliye çağrısı yaptığı bildirilmişti.
KATAR’DA KUZEY SAHASI VE RAS LAFFAN LNG TESİSLERİ
Katar’daki Kuzey Sahası ile Ras Laffan sıvılaştırılmış doğal gaz tesisleri de açıklamalarda hedef olarak gösterildi. İran’daki Güney Pars sahasının devamı niteliğindeki Kuzey Sahası’nın dünya kanıtlanmış doğal gaz rezervlerinin yaklaşık dörtte birini barındırdığı, Ras Laffan’ın ise küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’siyle bağlantılı olduğu ifade edildi.
İran, mart ayında İsrail’in Güney Pars sahasına düzenlediği saldırıya karşılık Katar’daki Ras Laffan enerji tesislerini vurmuştu. Saldırılar sonrasında KatarEnergy’nin bazı faaliyetlerini durdurduğu ve tesislerde ciddi hasar meydana geldiği bildirilmişti.
KUVEYT, BAHREYN VE İSRAİL’DEKİ TESİSLER
İran’a atfedilen hedef listesinde Kuveyt’teki Burgan Petrol Sahası’nın da bulunduğu belirtildi. Yaklaşık 67 milyar varil rezerve ve günlük 2 milyon varile ulaşan üretim kapasitesine sahip olduğu ifade edilen Burgan’ın, Kuveyt’in petrol üretiminin temel merkezlerinden biri olduğu kaydedildi.
Bahreyn’deki Sitra Rafinerisi ile açıklamalarda “El-Mihac” olarak aktarılan bir tesisin de İran’ın füze menzilindeki hedefler arasında gösterildiği ileri sürüldü. İsrail’de ise ülkenin en büyük iki doğal gaz sahası olan Leviathan ve Tamar’ın hedef alınabileceği bildirildi. Tahran yönetiminin, İran’a karşı yeni saldırıların başlaması halinde karşılığın yalnızca saldırıyı düzenleyen ülkeyle sınırlı kalmayacağı mesajını verdiği aktarıldı.
GÜNEY PARS SALDIRISI SONRASI KARŞILIKLI TEHDİTLER
İran’a yakın kaynaklar, daha önce yaşanan ve bazı açıklamalarda “40 günlük savaş” olarak nitelendirilen çatışma döneminde, İsrail’in Güney Pars tesislerini vurmasına karşılık Katar’daki önemli bir gaz tesisinin hedef alındığını hatırlattı. İran tarafından öne sürülen açıklamalarda Trump’ın saldırı sonrasında Truth Social hesabından İsrail’in Güney Pars’a yeniden saldırmayacağını söylediği ve benzer bir olayın tekrarlanmayacağı mesajını verdiği iddia edildi.
Trump’ın söz konusu açıklamada İran’dan özür dilediğine ilişkin iddia doğrulanmadı. Trump, 19 Mart’ta yayımladığı mesajda Güney Pars saldırısından ABD ve Katar’ın önceden haberdar olmadığını savunmuş, İran’ın Katar’daki enerji tesislerine yeniden saldırması halinde Güney Pars sahasının ağır biçimde vurulacağı tehdidinde bulunmuştu.
SAVAŞ ALTINCI AYINA GİRDİ
ABD ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş altıncı ayına girerken, çatışmalar İran’ın füze ve nükleer altyapısının yanı sıra Hürmüz Boğazı, Körfez ülkelerindeki Amerikan üsleri ve bölgesel enerji tesisleri çevresinde yoğunlaştı. ABD ve İran arasında nisan ayında iki haftalık ateşkes sağlanmış ancak tarafların Hürmüz Boğazı, İran’ın nükleer faaliyetleri ve saldırıların durdurulma şartları konusunda anlaşamaması nedeniyle çatışmalar yeniden başlamıştı.
İran’ın 29 Temmuz’da Ürdün’deki ABD güçlerine balistik füzelerle saldırmasının ardından Washington yönetimi yeni hava saldırıları düzenledi. ABD ordusu, İran’daki füze ve insansız hava aracı tesisleri ile komuta merkezlerinin hedef alındığını açıkladı. Tarafların enerji altyapısına yönelik karşılıklı tehditleri, çatışmaların Suudi Arabistan, Katar, BAE, Kuveyt ve Bahreyn gibi enerji ihracatçısı ülkelere yeniden yayılabileceğine ilişkin endişeleri artırdı.
