Afganistan’da Ağustos 2021’de yeniden iktidara gelen Taliban yönetimi, ABD ile 20 yıl süren savaşın ardından Washington yönetimiyle ekonomik ilişkiler kurmak için yeni bir adım attı. Financial Times’a konuşan Taliban yönetiminin Dışişleri Bakanı Emirhan Muttaki, ABD Başkanı Donald Trump yönetimine Afganistan’ın geniş yer altı kaynaklarına yatırım yapma çağrısında bulundu.
ABD ve Afganistan tarafından geçmişte gerçekleştirilen jeolojik araştırmalara göre ülkenin henüz büyük ölçüde işletilmemiş maden kaynaklarının değerinin en az 1 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Afganistan’ın yer altında lityum, bakır, demir cevheri ve nadir toprak elementleri dahil olmak üzere ABD açısından kritik kabul edilen çeşitli madenlerin bulunduğu biliniyor.
MUTTAKİ: ABD YATIRIMLARINI MEMNUNİYETLE KARŞILARIZ
Muttaki, ABD sermayesinin yalnızca madencilik alanında değil, Afganistan’ın altyapı, tarım ve ticaret sektörlerinde de yer almasını istediklerini belirtti. Washington ile gelecekte kurulacak ilişkilerin geçmişteki savaş üzerinden değil, ekonomik iş birliği temelinde değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Taliban yönetiminin resmî Dışişleri Bakanlığı da Afganistan’ın stratejik konumu ve doğal kaynaklarını yabancı yatırımcılara yönelik fırsatlar arasında gösteriyor. Bakanlığın açıklamalarında madenciliğin yanı sıra tarım, enerji, ulaştırma ve sanayi gibi alanlar yatırım yapılabilecek sektörler arasında sıralanıyor.
20 YILLIK SAVAŞIN ARDINDAN YENİ SAYFA MESAJI
Muttaki’nin ABD’ye yönelik yatırım çağrısı, Washington ile Taliban arasındaki yaklaşık 20 yıllık savaşın ardından geldi. ABD, 2001’de Afganistan’a askeri müdahalede bulunmuş, Amerikan ve NATO güçlerinin ülkedeki varlığı Ağustos 2021’de sona ermişti. Taliban, ABD güçlerinin çekilmesiyle birlikte Kabil’de yeniden kontrolü ele geçirmişti.
Muttaki, Washington ile ilişkilerin bundan sonraki bölümünün geçmişte yaşanan çatışmalar yerine karşılıklı ekonomik çıkarlar üzerinden şekillenmesini istedi. Taliban yönetimi böylece ABD ile askeri değil, diplomatik ve ekonomik ilişki kurulması yönündeki mesajlarını yeniden gündeme taşıdı.
MUTTAKİ DAHA ÖNCE DE TRUMP’A MESAJ VERMİŞTİ
Taliban yönetiminin Washington’a yönelik son çağrısı tek bir açıklamayla sınırlı kalmadı. Muttaki, Ağustos ayının ortasında New York Times’a verdiği röportajda da ABD ile savaş döneminin geride bırakılması gerektiğini söylemiş ve iki ülke arasında karşılıklı saygıya dayanan yeni bir ilişki kurulmasını istemişti.
Muttaki, Donald Trump’ın anlaşma yapma yeteneği, pragmatik yaklaşımı ve kararlılığının Trump yönetimiyle yapıcı ilişkiler kurulmasını kolaylaştırabilecek unsurlar olduğunu ifade etmişti. Afganistan’ın maden kaynaklarını iki ülke arasındaki yeni dönemin başlangıç noktalarından biri olarak göstermişti.
ABD’YE KABİL BÜYÜKELÇİLİĞİNİ YENİDEN AÇMA ÇAĞRISI
Muttaki’nin Washington’a verdiği mesajlar ekonomik yatırımlarla da sınırlı değil. Taliban yönetiminin Dışişleri Bakanı, ABD’nin Kabil’deki büyükelçiliğini yeniden açabileceğini ve Afganistan’da diplomatik varlık bulundurabileceğini belirtmişti.
ABD’nin Afganistan’daki madenlere, barajlara ve yol projelerine yatırım yapabileceğini söyleyen Muttaki, diplomatik ilişkilerin de yeniden kurulmasını istedi. Taliban yönetimi böylece Amerikan askeri varlığına karşı çıkarken ABD’nin diplomatik temsil ve sermayeyle ülkeye dönmesine açık olduğunu ortaya koydu.
BİDEN, TRUMP VE OBAMA DÖNEMLERİNDE GÜNDEMDEYDİ
Afganistan’ın zengin maden yatakları ABD açısından yeni bir gündem maddesi değil. Washington yönetimleri, Afganistan’daki yer altı kaynaklarının ekonomik potansiyelini uzun süredir takip ediyor. ABD, 2004 ile 2021 yılları arasında Afganistan’ın madencilik sektörünü geliştirmek amacıyla yaklaşık 1 milyar dolar harcadı.
Söz konusu çalışmalar Afganistan’ın maden sektöründe beklenen kapsamlı dönüşümü sağlayamadı. Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinden sonra ise Çin, İran ve diğer bölge ülkelerinin Afganistan’ın maden kaynaklarına yönelik faaliyetleri ve anlaşmaları devam etti.
TALİBAN 7 MİLYAR DOLARIN ÜZERİNDE MADEN ANLAŞMASI YAPTI
Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre Taliban yönetimi 2021’den bu yana Çin ve İran dahil çeşitli ülkelerle 7 milyar doların üzerinde madencilik anlaşması yaptı. Çinli şirketler Afganistan’ın özellikle maden kaynakları açısından önemli yabancı aktörleri arasında yer alırken, İran ve diğer bölge ülkeleriyle de ekonomik ilişkiler geliştirildi.
Taliban yönetiminin ABD’ye yaptığı son çağrı, Washington’ın da söz konusu yatırım alanlarına dahil edilmesi talebini içeriyor. Madenciliğin yanı sıra altyapı, tarım ve ticaret de Amerikan yatırımcılarının davet edildiği alanlar arasında bulunuyor.
LİTYUM, BAKIR VE NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ ÖNE ÇIKIYOR
Afganistan’ın yer altı kaynakları arasında lityum, bakır ve demir cevherinin yanı sıra nadir toprak elementleri bulunuyor. Söz konusu kaynakların bir bölümü teknoloji, enerji, elektrikli araç, batarya ve savunma sanayii açısından kullanılan kritik hammaddeler arasında yer alıyor.
ABD ve Afganistan tarafından yapılan geçmiş jeolojik araştırmalar ülkenin maden kaynaklarının değerinin en az 1 trilyon dolara ulaşabileceğini ortaya koydu. Kaynakların önemli bölümünün henüz işletilmemiş olması, Taliban yönetiminin yabancı yatırım çağrılarında madenciliği ön plana çıkarmasına neden oluyor.
9,5 MİLYAR DOLARLIK DONDURULMUŞ VARLIK GÜNDEMDE
Taliban yönetiminin Washington’dan taleplerinden biri de Afganistan’a ait yurt dışındaki dondurulmuş rezervlerin serbest bırakılması. Financial Times’a göre Taliban, Afganistan Merkez Bankası’na ait yaklaşık 9,5 milyar dolarlık yurt dışı rezervinin serbest bırakılmasını istiyor.
Söz konusu varlıkların yaklaşık 7 milyar dolarlık bölümünün ABD’de bulunduğu belirtiliyor. Taliban yönetimi yaptırımların kaldırılması veya hafifletilmesi yönündeki talebini de ABD ile kurulmasını istediği yeni ekonomik ilişkinin başlıkları arasında tutuyor.
YAPTIRIMLARIN HAFİFLETİLMESİNİ İSTİYORLAR
Taliban’ın Ağustos 2021’de Afganistan’da yeniden iktidarı ele geçirmesinin ardından ülkenin uluslararası finans sistemine erişimi önemli ölçüde sınırlandı. Taliban yönetimi üzerindeki yaptırımlar ve Afganistan’a ait rezervlerin durumuna ilişkin anlaşmazlıklar, Kabil ile Batılı ülkeler arasındaki ilişkilerin temel konuları arasında yer aldı.
Taliban yönetimi, mevcut yaptırımların hedeflerine ulaşmadığını savunarak ekonomik kısıtlamaların hafifletilmesini istiyor. ABD yatırımlarına yapılan çağrı da yaptırım ve dondurulmuş varlıklar konusundaki taleplerle aynı dönemde gündeme getirildi.
ABD İLE TALİBAN ARASINDA BİGRAM ANLAŞMAZLIĞI
Washington ile Taliban yönetiminin yaklaşımlarının ayrıldığı başlıklardan biri Bagram Hava Üssü olmaya devam ediyor. Donald Trump daha önce ABD’nin Afganistan’daki Bagram Hava Üssü üzerindeki kontrolünü yeniden kazanması yönünde açıklamalarda bulunmuştu.
Taliban yönetimi ise Afganistan topraklarında yeniden yabancı askeri varlık bulunmasına karşı çıkıyor. Muttaki, Afganların başka bir ülkenin askeri varlığını kabul etmeyeceğini belirtirken, ABD’nin ülkeye diplomatik temsilciler ve ekonomik yatırımlarla dönmesine açık olduklarını ifade etti.
ABD İLE İLİŞKİLERDE İNSAN HAKLARI ENGELİ
Taliban’ın Washington’a yönelik ekonomik ve diplomatik mesajlarına rağmen iki taraf arasındaki önemli anlaşmazlıklar devam ediyor. Taliban yönetiminin özellikle kadınların ve kız çocuklarının eğitim, çalışma ve kamusal hayata katılımına yönelik uygulamaları uluslararası alanda eleştiriliyor.
Financial Times, ekonomik yakınlaşma arayışlarının Taliban’ın uyguladığı katı yönetim politikalarına ilişkin kaygılarla karşı karşıya bulunduğunu aktardı. ABD’nin Taliban yönetimine yaklaşımında yaptırımlar, insan hakları, diplomatik tanınma ve güvenlik konuları önemli başlıklar olmayı sürdürüyor.
RUSYA, ÇİN VE BÖLGE ÜLKELERİYLE TEMASLAR SÜRÜYOR
Taliban yönetimi ABD ile yeni ilişki arayışını sürdürürken Rusya, Çin, İran ve bölgedeki diğer ülkelerle ekonomik ve diplomatik temaslarını da devam ettiriyor. Çin ve İran merkezli şirketlerin Afganistan’ın madencilik sektöründe anlaşmaları bulunurken, Taliban yönetimi Orta Asya ülkeleriyle ticaret, enerji ve ulaşım projeleri üzerinde çalışıyor.
Afganistan Dışişleri Bakanlığı, mevcut dış politika yaklaşımını ekonomi merkezli olarak tanımlıyor. Yönetim, ülkenin Orta ve Güney Asya arasındaki coğrafi konumunu enerji, ticaret ve ulaştırma koridorlarında kullanmak istediğini belirtiyor.
TALİBAN’IN GÖZÜ TRUMP YÖNETİMİNDE
Taliban yönetiminin son açıklamaları, Ağustos 2021’de sona eren savaşın ardından ABD ile ilişkilerin ekonomik ve diplomatik zeminde yeniden kurulması talebini ortaya koyuyor. Muttaki’nin mesajlarında Afganistan’ın en az 1 trilyon dolar değer biçilen maden kaynakları Washington’a yönelik yatırım çağrısının merkezinde bulunuyor.
Taliban yönetimi bir taraftan Amerikan şirketlerini maden, altyapı, tarım ve ticaret sektörlerine davet ederken diğer taraftan yaptırımların hafifletilmesini ve milyarlarca dolarlık Afgan varlığının serbest bırakılmasını talep ediyor. ABD ile Taliban arasında herhangi bir yeni ekonomik anlaşmanın yapıldığına ilişkin ise henüz bir açıklama bulunmuyor.
