Polonya'da hükümet ile cumhurbaşkanlığı arasında yargı kurumlarının yönetimi konusunda devam eden anlaşmazlık, Anayasa Mahkemesi'nde yaşanan gelişmelerin ardından yeniden gündeme geldi. Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevlerinden geçici olarak uzaklaştırılmasına ilişkin karar, ana muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi'nin (PiS) tepkisine neden oldu. Başkent Varşova'da mahkeme binası çevresinde polis güvenlik önlemleri alırken muhalefet temsilcileri, hükümetin yargıya müdahale ettiğini savundu.
Başbakan Donald Tusk yönetimi ise yargı sisteminde hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeyi amaçladığını açıkladı. Gelişmeler sırasında Senegal'e resmi ziyaret gerçekleştirmek üzere Polonya'dan ayrılan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin uçuşunu yarıda kesmesi, ülkedeki siyasi gündemin başlıca konularından biri oldu. Mahkeme yönetimindeki değişiklik, polis müdahalesine ilişkin iddialar ve muhalefetin protestoları, devlet kurumları arasındaki anlaşmazlığı yeniden gündeme taşıdı.
ANAYASA MAHKEMESİ'NDE POLİS HAREKETLİLİĞİ
Polonya'nın başkenti Varşova'daki Anayasa Mahkemesi binasında yaşanan polis hareketliliği, hükümet ile muhalefet arasında yeni bir tartışma başlattı. Muhalefet temsilcileri, Başbakan Donald Tusk'ın talimatıyla güvenlik güçlerinin mahkeme binasına baskın düzenlediğini ileri sürdü. Polis yetkilileri ise mahkeme çevresindeki faaliyetlerin güvenlik gerekçesiyle ve yasal yetkiler kapsamında gerçekleştirildiğini bildirdi.
Varşova Polisi tarafından yapılan açıklamada, Anayasa Mahkemesi hakimi Anna Korwin-Piotrowska'nın hakimlerin ve mahkeme çalışanlarının can güvenliğine yönelik tehdit oluşabileceği yönünde bildirimde bulunduğu belirtildi. Güvenlik güçlerinin söz konusu bildirim üzerine mahkeme çevresinde çalışma yürüttüğü aktarıldı. Polis faaliyetlerinin niteliği konusunda hükümet ve muhalefet cephesinden farklı açıklamalar yapıldı.
CUMHURBAŞKANI NAWROCKI SENEGAL UÇUŞUNU YARIDA KESTİ
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal'de gerçekleştireceği resmi temaslar için yola çıktığı sırada ülkesindeki gelişmelerden haberdar oldu. İspanya hava sahasında bulunduğu sırada Anayasa Mahkemesi'nde yaşananları öğrenen Nawrocki, planlanan ziyaretini yarıda keserek Polonya'ya dönme kararı aldı. Cumhurbaşkanının dönüş kararının ardından Senegal'deki resmi temas programı gerçekleştirilemedi.
Nawrocki, ülkesine dönme kararını kamuoyuna duyururken, "Böyle bir anda başkan Polonya'da olmalı. Senegal'e uçuşumu yarıda kesiyorum. Ülkeme dönüyorum." ifadelerini kullandı. Cumhurbaşkanının Polonya'ya dönüşünün ardından Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda acil durum toplantısı yapacağı bildirildi. Toplantının gündeminde Anayasa Mahkemesi yönetimindeki değişiklik ve ülkede yaşanan siyasi gelişmelerin bulunacağı aktarıldı.
ANAYASA MAHKEMESİ BAŞKANI VE YARDIMCISI BİR AY SÜREYLE AÇIĞA ALINDI
Polonya Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski, mahkemenin çalışmalarını engelledikleri gerekçesiyle bir ay süreyle görevlerinden uzaklaştırıldı. Karara ilişkin mahkemenin internet sitesinde yayımlanan açıklamada, işlemin Genel Mahkemelerin Yapısına İlişkin Kanun'un 130. maddesine dayandırıldığı belirtildi. İki ismin Anayasa Mahkemesi'nin işleyişine ilişkin uygulamaları, görevden uzaklaştırma kararının gerekçesi olarak gösterildi.
Açıklamada, Swieczkowski ve Sochanski'nin Polonya Parlamentosu tarafından usulüne uygun biçimde seçilmiş bütün hakimlerin katılımıyla Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu'nun toplanmasını engelledikleri ifade edildi. Ayrıca mahkemede görülecek davalara bakacak hakim heyetlerinin kanuna aykırı biçimde belirlendiği ileri sürüldü. Görevden uzaklaştırma kararının, söz konusu idari ve hukuki gerekçelere dayanılarak alındığı bildirildi.
ADALET BAKANI 50 CİLTLİK SORUŞTURMA DOSYASINI MAHKEMEYE İLETTİ
Polonya Adalet Bakanı ve Genel Savcısı Waldemar Zurek, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile yardımcısı Bartlomiej Sochanski hakkında yürütülen süreç kapsamında hazırlanan soruşturma dosyasının mahkemeye gönderildiğini açıkladı. Toplam 50 ciltten oluşan dosyanın, iki ismin dokunulmazlıklarının kaldırılması ve cezai sorumluluğa tabi tutulmaları amacıyla Anayasa Mahkemesi'ne iletildiği belirtildi.
Mahkeme yönetimindeki değişiklik kapsamında başkanlık görevine geçici olarak en kıdemli hakim Anna Korwin-Piotrowska'nın getirildiği duyuruldu. Görevlendirme, mahkeme başkanı ve yardımcısının bir ay süreyle açığa alınmasının ardından gerçekleştirildi. Adalet Bakanlığı tarafından başlatılan hukuki süreç ile mahkeme yönetimine ilişkin kararlar, muhalefetin itirazlarının merkezinde yer aldı.
MUHALEFET YAŞANANLARI DARBE OLARAK NİTELENDİ
Anayasa Mahkemesi'ndeki gelişmelerin ardından ana muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi, hükümete tepki gösterdi. PiS temsilcileri, mahkeme başkanı ve yardımcısının görevden uzaklaştırılmasını hukuka ve anayasaya müdahale olarak değerlendirdi. Muhalefet cephesinden yapılan açıklamalarda yaşananlar, "Dünya çapında benzeri görülmemiş bir darbe" sözleriyle nitelendirildi.
Muhalefet liderleri, vatandaşlara Anayasa Mahkemesi binası önünde toplanma çağrısında bulunarak hükümetin uygulamalarına karşı protesto düzenlenmesini istedi. PiS yönetimi, mahkemenin bağımsızlığının korunması gerektiğini savunurken hükümetin yargı kurumları üzerindeki yetkilerini tartışmaya açtı. Açıklamalar, mahkeme yönetimindeki değişikliğin siyasi partiler arasında da anlaşmazlığa neden olduğunu ortaya koydu.
JAROSLAW KACZYNSKI MAHKEME ÖNÜNE GİTTİ, 3 KİŞİ GÖZALTINA ALINDI
Hukuk ve Adalet Partisi Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, parti yöneticileri ve bazı vatandaşlarla birlikte Varşova'daki Anayasa Mahkemesi binasının önünde toplandı. Görevden uzaklaştırma kararına tepki gösteren kalabalık, hükümetin uygulamalarını protesto etti. Mahkeme çevresinde yoğun güvenlik önlemleri alan polis ekipleri, bina girişlerinde kontrol sağladı.
Protestolar sırasında Anayasa Mahkemesi binasına girmeye çalışan 3 kişi polis tarafından gözaltına alındı. Güvenlik güçlerinin müdahalesiyle sonuçlanan olaylar, mahkeme çevresindeki gerilimi artırdı. Gözaltına alınan kişilerin kimlikleri ve haklarında başlatılan işlemlere ilişkin kaynak metinde ayrıntılı bilgi yer almadı.
BAŞBAKAN DONALD TUSK: HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜNÜ YENİDEN TESİS ETMEK GÖREVİMİZ
Polonya Başbakanı Donald Tusk, Anayasa Mahkemesi çevresindeki gelişmeler ve yargı sisteminde yürütülen değişiklikler hakkında açıklama yaptı. Hükümetin temel amacının hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek olduğunu belirten Tusk, önceki yıllarda yargı alanında yaşanan sorunların giderilmesi için kararlı adımlar atılması gerektiğini savundu.
Tusk, açıklamasında, "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimizdir. Yıllarca süren hukuksuzluktan sonra bu, zorlu, bazen acı verici bir süreçtir ve kararlı bir eylem gerektirir. Başka yol yoktur." ifadelerini kullandı. Başbakanın açıklaması, hükümetin yargı kurumlarına ilişkin reform politikasını sürdürdüğünü gösterirken muhalefet, söz konusu adımların Anayasa Mahkemesi'nin bağımsızlığına müdahale anlamına geldiğini savundu.
POLONYA'DAKİ YARGI KRİZİ 2015 YILINA DAYANIYOR
Polonya'da Anayasa Mahkemesi'nin yapısı ve yargı bağımsızlığı konusundaki anlaşmazlıkların geçmişi 2015 yılına uzanıyor. Söz konusu yıl iktidara gelen Hukuk ve Adalet Partisi, yargı sisteminde kapsamlı değişiklikler gerçekleştirdi. PiS hükümetleri döneminde uygulanan düzenlemeler, mahkemelerin siyasallaştırıldığı ve yargı bağımsızlığının zedelendiği yönündeki eleştirilere neden oldu.
2023 yılında iktidara gelen Donald Tusk liderliğindeki hükümet ise önceki yönetim döneminde yapılan değişiklikleri yeniden düzenlemek amacıyla yargı reformları başlattı. Tusk yönetimi, önceki iktidarın yargı kurumları üzerindeki etkisinin ortadan kaldırılmasını savunurken PiS, yeni hükümetin mahkemeleri kendi siyasi tercihleri doğrultusunda yeniden şekillendirmeye çalıştığını ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi hakimlerinin atanma usulleri, görev ve yetkileri ile geçmişte gerçekleştirilen düzenlemelerin hukuki geçerliliği, taraflar arasındaki başlıca anlaşmazlık konuları arasında yer aldı.
CUMHURBAŞKANI İLE HÜKÜMET ARASINDAKİ ANLAŞMAZLIK DERİNLEŞTİ
Hukuk ve Adalet Partisi'nin desteklediği Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ile Başbakan Donald Tusk hükümeti, Anayasa Mahkemesi üyelerinin atanması ve mahkemenin yetkileri konusunda farklı tutumlar benimsedi. Hükümet, yargı sisteminde önceki iktidar döneminden kalan uygulamaların değiştirilmesi gerektiğini savunurken cumhurbaşkanlığı ve muhalefet cephesi, mahkemelerin işleyişine yönelik hükümet müdahalelerine karşı çıktı.
Geçmişte yapılan yargı reformlarının meşruiyeti ve yeni hakimlerin atanmasına ilişkin anlaşmazlıklar, Anayasa Mahkemesi yönetimindeki son değişiklikle yeniden gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Nawrocki'nin Senegal ziyaretini yarıda keserek ülkesine dönmesi, PiS'in protesto çağrısı, mahkeme çevresindeki polis faaliyetleri ve 3 kişinin gözaltına alınması, Polonya'da hükümet ile muhalefet arasında devam eden yargı tartışmasının son gelişmeleri oldu.
