Libya'nın doğusunda faaliyet gösteren Temsilciler Meclisi, Türkiye ile Libya arasında 27 Kasım 2019 tarihinde imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasına ilişkin yeni bir karar aldı. Daha önce anlaşmayı geçersiz ve bağlayıcı olmayan bir metin olarak nitelendiren Meclis, söz konusu mutabakatı resmen onayladı. Reuters'ın duyurduğu gelişmeye göre aynı oturumda, 2020 yılında Türkiye'ye yönelik alınan boykot kararının kaldırılması da kabul edildi.
Türkiye ile Libya'nın Trablus merkezli hükümeti arasında imzalanan anlaşma, Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlandırmasına ilişkin hükümler içeriyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 2019 yılında onaylanan ve Birleşmiş Milletlere tescil ettirilen mutabakat, Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisinin karşı çıkması nedeniyle ülkede uzun süredir siyasi anlaşmazlık konusu oluyordu.
LİBYA TEMSİLCİLER MECLİSİ TÜRKİYE İLE ANLAŞMAYI ONAYLADI
Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını resmen onaylama kararı aldı. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre karar, Mecliste yapılan oylamada oy birliğiyle kabul edildi. Daha önce mutabakatın hukuki geçerliliğine itiraz eden doğu Libya yönetiminin yasama organı, yeni kararıyla anlaşmaya yönelik önceki tutumunu değiştirdi.
Temsilciler Meclisinin onayı, Libya'nın doğusundaki siyasi kurumların Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı kabul etmesi anlamına geliyor. Trablus merkezli hükümet tarafından imzalanan mutabakatın doğudaki Meclis tarafından da onaylanması, iki tarafın anlaşmaya yönelik farklı yaklaşımlarında yeni bir aşamayı oluşturdu.
TÜRKİYE'YE KARŞI 2020'DE ALINAN BOYKOT KARARI KALDIRILDI
Libya Temsilciler Meclisi, deniz yetki alanları anlaşmasının onaylandığı oturumda Türkiye'ye yönelik boykot kararını da gündemine aldı. Meclis, 2020 yılında aldığı boykot kararını geri çekerek daha önce Türkiye ile yapılan anlaşmalara karşı benimsediği tutumda değişikliğe gitti.
2020 yılındaki boykot kararı, Türkiye'nin Trablus merkezli hükümetle geliştirdiği siyasi ve askeri ilişkiler nedeniyle alınmıştı. Doğu Libya'daki Temsilciler Meclisi, o dönemde Türkiye ile yapılan anlaşmaları reddetmiş ve Trablus hükümetinin imzaladığı mutabakatların geçerliliğine itiraz etmişti.
Yeni kararla birlikte hem 2019 tarihli deniz yetki alanları anlaşması onaylandı hem de Türkiye'ye yönelik boykot kararı kaldırıldı.
TÜRKİYE İLE LİBYA ARASINDAKİ ANLAŞMA 2019'DA İMZALANDI
Türkiye ile Libya'nın o dönemki Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH), 27 Kasım 2019 tarihinde İstanbul'da Akdeniz'de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası'nı imzaladı. Anlaşma, iki ülkenin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına yönelik koordinatları ve hukuki esasları belirledi.
Mutabakat, Türkiye ile Libya'nın ana karaları arasındaki karşılıklı kıyılar dikkate alınarak orta hat ve hakkaniyet ilkeleri temelinde hazırlandı. Anlaşmada kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlandırmasına ilişkin düzenlemelere yer verildi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, anlaşmayı Aralık 2019'da onayladı. Mutabakat daha sonra Birleşmiş Milletler nezdinde tescil ettirilerek uluslararası kayıtlara geçirildi.
ANLAŞMA DOĞU AKDENİZ'DEKİ DENİZ YETKİ ALANLARINI KAPSIYOR
Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşması, iki ülkenin Akdeniz'deki karşılıklı kıyıları arasında deniz sınırlandırmasına ilişkin esasları içeriyor. Mutabakatta belirlenen koordinatlar, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlarının tespit edilmesine yönelik olarak düzenlendi.
Anlaşma, Yunanistan'ın Girit başta olmak üzere bazı adalarının deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında ana karalarla aynı etkiye sahip olmaması gerektiği yönündeki Türkiye'nin yaklaşımına dayanıyor. Yunanistan ise adaların uluslararası deniz hukuku kapsamında kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge hakları bulunduğunu savunarak anlaşmaya karşı çıkıyor.
Türkiye ve Libya arasındaki mutabakat, tarafların deniz yetki alanlarına ilişkin pozisyonlarını ortaya koyarken Doğu Akdeniz'deki diğer ülkelerle yaşanan sınırlandırma anlaşmazlıkları da devam ediyor.
LİBYA'DAKİ DOĞU-BATI AYRILIĞI ANLAŞMAZLIĞA NEDEN OLMUŞTU
Libya, 2014 yılından itibaren doğu ve batı merkezli siyasi yapılar arasında bölünmüş durumda bulunuyor. Trablus merkezli uluslararası tanınan hükümet ile ülkenin doğusunda faaliyet gösteren Temsilciler Meclisi ve Halife Hafter'in liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu arasında uzun süredir siyasi ve askeri anlaşmazlıklar yaşanıyor.
Türkiye ile deniz yetki alanları mutabakatını imzalayan Ulusal Mutabakat Hükümeti, anlaşmayı desteklerken doğudaki Temsilciler Meclisi mutabakatın kendileri tarafından onaylanmadığını ileri sürmüştü. Trablus'ta daha sonra göreve gelen Ulusal Birlik Hükümeti (GNU) de Türkiye ile ilişkileri sürdürdü.
Doğu Libya'daki Meclis ise anlaşmanın kendi onayı olmadan imzalandığı gerekçesiyle bağlayıcı olmadığını savunuyordu. Son oylamada alınan onay kararıyla birlikte Temsilciler Meclisinin anlaşmaya ilişkin önceki ret tutumu değişti.
AKİLE SALİH'İN ARDINDAN MECLİS BAŞKANLIĞI DEĞİŞTİ
Libya Temsilciler Meclisinde son haftalarda yönetim değişikliği de yaşandı. Yaklaşık 12 yıl boyunca Meclis Başkanlığı görevini yürüten Akile Salih'in yerine Salihin Abdünnebi başkan seçildi. Yeni başkanın daha önce Libya-Türkiye Parlamentolararası Dostluk Komitesi Başkanlığı görevini yürütmüş olması da Türkiye ile ilişkiler bakımından dikkat çeken gelişmeler arasında yer aldı.
Eski Meclis Başkanı Akile Salih, Türkiye ile 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasına karşı çıkan isimler arasında bulunuyordu. Salih, mutabakatın Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylanmadığını belirterek anlaşmanın geçersiz olduğunu savunmuştu.
Salihin Abdünnebi'nin başkanlığa seçilmesinin ardından Temsilciler Meclisi, Türkiye ile yapılan mutabakatı onayladı ve 2020 yılındaki boykot kararını kaldırdı.
LİBYALI MİLLETVEKİLLERİ ANLAŞMANIN ONAYLANMASINI DEĞERLENDİRDİ
Reuters'a konuşan Libya Temsilciler Meclisi Üyesi Tarık el-Ceruşi, Türkiye ile yapılan deniz yetki alanları anlaşmasının Libya'nın siyasi, askeri ve ekonomik ortaklıklarına ilişkin önemini vurguladı. Ceruşi, bazı ülkelerin anlaşmadan rahatsızlık duyabileceğini ancak kendileri açısından Libya'nın ulusal çıkarlarının esas olduğunu söyledi.
Milletvekili Ayşe et-Tabalki ise anlaşmanın onaylanmasından önce ilgili komisyonların mutabakat hükümlerini ayrıntılı şekilde Meclise sunduğunu açıkladı. Tabalki'nin verdiği bilgilere göre milletvekilleri, uzman komisyonların bilgilendirmesinin ardından anlaşmayı oyladı. Meclis ayrıca Türkiye ile ilişkilerin kesilmesini öngören 2020 tarihli kararını da oy birliğiyle iptal etti.
YUNANİSTAN TÜRKİYE-LİBYA ANLAŞMASINA KARŞI ÇIKTI
Libya Temsilciler Meclisinin anlaşmayı onaylamasının ardından Yunanistan Dışişleri Bakanlığı da açıklama yaptı. Atina yönetimi, 2019 tarihli Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını tanımadığını yineleyerek anlaşmanın uluslararası deniz hukukuna aykırı olduğu yönündeki görüşünü korudu.
Yunanistan, Türkiye ve Libya'nın deniz yetki alanlarının sınırlandırılması bakımından karşılıklı veya bitişik kıyılara sahip olmadığını savunuyor. Atina yönetimi, anlaşmanın bölgedeki diğer ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini ileri sürerken Türkiye ise mutabakatın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkelerine uygun olduğunu belirtiyor.
İLETİŞİM BAŞKANI BURHANETTİN DURAN'DAN İLK AÇIKLAMA
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını oy birliğiyle onaylamasının ardından sosyal medya hesabından açıklamada bulundu. Duran, gelişmeyi Türkiye-Libya ilişkileri ve Doğu Akdeniz'deki gelişmeler açısından önemli ve memnuniyet verici bir adım olarak değerlendirdi.
Duran, kararın iki ülkenin Doğu Akdeniz'deki ortak hak ve menfaatlerinin korunması, deniz yetki alanlarının hakkaniyet temelinde belirlenmesi ve bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesi açısından önem taşıdığını belirtti. Türkiye'nin Libya ile ilişkilerini geliştirmeyi sürdüreceğini ifade eden Duran, açıklamasında Doğu Akdeniz'de barış ve istikrarın desteklenmesine de yer verdi.
DURAN'DAN MAVİ VATAN VE DOĞU AKDENİZ MESAJI
İletişim Başkanı Burhanettin Duran, açıklamasının devamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde Türkiye'nin Mavi Vatan'daki hak ve menfaatlerini korumaya devam edeceğini belirtti. Duran, Libya ile ilişkilerin geliştirilmesinin yanı sıra Doğu Akdeniz'de adil paylaşım, barış ve istikrarın desteklenmesinin Türkiye'nin öncelikleri arasında bulunduğunu ifade etti.
Duran'ın açıklamasında, Libya Temsilciler Meclisinin aldığı kararın bölgesel iş birliği açısından taşıdığı öneme dikkat çekildi. Türkiye'nin Akdeniz havzasındaki hak ve menfaatlerini korurken Libya ile siyasi ve diplomatik ilişkilerini sürdürme iradesi vurgulandı.
DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI KARARI MEMNUNİYETLE KARŞILADI
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı da Libya Temsilciler Meclisinin onay kararına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Bakanlık, Türkiye ile Libya arasında 2019 yılından bu yana yürürlükte olan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası hakkında alınan kararı memnuniyetle karşıladığını duyurdu.
Açıklamada, mutabakatın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini gözettiği belirtildi. Bakanlık, Türkiye'nin Akdeniz havzasında güven, istikrar ve barışın sağlanması amacıyla ortaklarıyla çalışmaya devam edeceğini bildirdi.
