İsrail'de 7 Ekim 2023'te başlayan Gazze saldırılarının ardından ilk parlamento seçimi için sandıklar açıldı. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun iktidarını sürdürüp sürdüremeyeceği seçim sonuçları ve koalisyon görüşmeleriyle belirlenecek. Oyların kesin sayımının 30 Ekim'de tamamlanması, resmi sonuçların ise 4 Kasım'da açıklanması bekleniyor. Hiçbir partinin tek başına çoğunluğu sağlayamadığı ülkede hükümet kurma süreci haftalar sürebilir.
İsrail'de seçmenler, 7 Ekim 2023'te başlayan ve Orta Doğu'da geniş çaplı gelişmelere yol açan Gazze'ye yönelik saldırıların ardından ilk kez parlamento seçimleri için sandık başına gidiyor. Ülke genelinde düzenlenen seçimlerde 120 sandalyeli İsrail Parlamentosu Knesset'in yeni üyeleri belirlenecek. Seçim sonuçları, mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu'nun görevini sürdürüp sürdüremeyeceği açısından belirleyici olacak.
Oy verme işlemi 27 Ekim Salı günü yerel saatle 07.00'de (TSİ 08.00) başladı. Seçmenler, yerel saatle 22.00'ye (TSİ 23.00) kadar oy kullanabilecek. Netanyahu'nun siyasi rakipleri seçim kampanyalarında yeni bir dönemin başlayacağı yönünde vaatlerde bulunurken, seçimlerin ardından hükümetin hangi partiler tarafından kurulacağı koalisyon görüşmeleriyle netleşecek.
İSRAİL CUMHURBAŞKANI HERZOG OYUNU KULLANDI
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, genel seçimler kapsamında eşi Michal Herzog ile birlikte Kudüs'te sandık başına gitti. Herzog çifti, Batı Kudüs'te bulunan bir oy kullanma merkezinde oylarını kullandı. Cumhurbaşkanı Herzog, seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından yeni hükümetin kurulması sürecinde anayasal görevlerini yerine getirecek.
Seçimlerin ardından parlamentoya girmeyi başaran partilerin temsilcileriyle görüşecek olan Herzog, başbakanlık için hangi adayın daha fazla destek gördüğünü belirlemeye çalışacak. Hükümeti kurma görevi, parlamentoda çoğunluk desteğini sağlama ihtimali en yüksek görülen adaya verilecek.
İSRAİL SEÇİM SONUÇLARI NE ZAMAN AÇIKLANACAK?
İsrail'de seçimlerin ilk sonuçlarına ilişkin verilerin sandıkların kapanmasından sonraki birkaç saat içinde ortaya çıkması öngörülüyor. Yerel saatle 22.00'de oy verme işleminin sona ermesiyle birlikte İsrail televizyon kanalları sandık çıkış anketlerini yayımlamaya başlayacak. Anketlerin ardından oy sayımından elde edilen ilk sonuçlar kamuoyuyla paylaşılacak.
İlk veriler partilerin parlamentodaki olası sandalye dağılımına ilişkin bilgi sağlayacak. Ancak sandık çıkış anketleri ve ilk sayım sonuçları, hükümetin hangi siyasi aktörler tarafından kurulacağını kesin olarak göstermeyecek. Partilerin ve olası ittifakların çoğunluk sağlayamaması halinde hükümetin belirlenmesi için koalisyon görüşmelerinin tamamlanması gerekecek.
Seçim takvimine göre oyların kesin sayımının 30 Ekim'e kadar tamamlanması bekleniyor. Resmi seçim sonuçlarının ise oylamadan yaklaşık bir hafta sonra, 4 Kasım'da yayımlanması planlanıyor.
İSRAİL'DE SEÇİM SİSTEMİ NASIL İŞLİYOR?
İsrail Parlamentosu Knesset, toplam 120 milletvekilinden oluşuyor. Ülkede olağan parlamento seçimlerinin dört yılda bir yapılması gerekiyor. Bununla birlikte siyasi anlaşmazlıklar ve hükümetlerin görev sürelerini tamamlayamaması nedeniyle erken seçimler de düzenlenebiliyor.
İsrail'de milletvekili dağılımı, partilerin ülke genelinde aldığı oy oranlarına göre belirleniyor. Bir siyasi partinin Knesset'e girebilmesi için geçerli oyların en az yüzde 3,25'ini alması gerekiyor. Seçim barajının altında kalan partiler parlamentoda temsil hakkı kazanamıyor.
Yaklaşık bir düzine siyasi partinin yüzde 3,25'lik seçim barajını aşabileceği değerlendiriliyor. Parlamentoya girecek parti sayısı ve her partinin elde edeceği sandalye miktarı, yeni hükümetin kurulması açısından önem taşıyor. Oyların sayılması ve sandalye dağılımının kesinleşmesi, seçim sürecinin sonraki aşamalarını oluşturuyor.
NETANYAHU'NUN BAŞBAKANLIĞI NASIL BELİRLENECEK?
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun görevini sürdürmesi, seçimlerin ardından parlamentoda hükümet kurabilecek çoğunluğun sağlanmasına bağlı olacak. Seçimlerde en fazla oyu alan partinin lideri otomatik olarak başbakanlık görevini üstlenmiyor. Hükümeti kuracak adayın, Knesset'teki siyasi partilerden yeterli desteği alması gerekiyor.
120 sandalyeli parlamentoda çoğunluk için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor. Netanyahu'nun liderliğindeki siyasi blokun yeterli desteğe ulaşması halinde mevcut başbakan yeniden hükümet kurma görevini üstlenebilecek. Muhalefet partilerinin çoğunluğu sağlayacak bir anlaşmaya varması durumunda ise farklı bir isim hükümeti kurmakla görevlendirilebilecek.
Seçim sonuçlarının açıklanmasıyla birlikte yalnızca partilerin kazandığı sandalye sayıları değil, siyasi liderlerin hangi koalisyon seçenekleri üzerinde uzlaşabildiği de hükümetin oluşumunu belirleyecek.
CUMHURBAŞKANI HERZOG HÜKÜMET KURMA GÖREVİNİ KİME VERECEK?
Kesin seçim sonuçlarının belli olmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, parlamentoda temsil hakkı kazanan partilerin liderleriyle görüşmeler gerçekleştirecek. Görüşmelerde siyasi parti temsilcilerine başbakan olarak kimi destekledikleri sorulacak. Herzog, görüşmelerin ardından hükümeti kurma ihtimali en yüksek olduğunu düşündüğü milletvekilini görevlendirecek.
Görevlendirilen adayın hükümeti oluşturabilmesi için toplam 42 güne kadar süresi bulunuyor. Adayın söz konusu süre içinde koalisyon ortaklarıyla anlaşması ve parlamentoda gerekli desteği sağlaması gerekiyor.
Hükümet kurma görevinin verilmesi, yeni başbakanın kesin olarak belirlendiği anlamına gelmiyor. Görevlendirilen adayın koalisyon görüşmelerini tamamlayamaması durumunda süreç farklı siyasi aktörlerle devam edebiliyor.
KOALİSYON GÖRÜŞMELERİ NEDEN HAFTALAR SÜREBİLİR?
İsrail'de bugüne kadar hiçbir siyasi parti Knesset'te tek başına çoğunluğu elde edemedi. Ülkedeki hükümetler, farklı siyasi partilerin bir araya gelerek oluşturduğu koalisyonlar aracılığıyla kuruldu. Seçimlerde çok sayıda partinin parlamentoya girebilmesi, hükümet oluşturma görüşmelerinin birden fazla siyasi aktör arasında yürütülmesine neden oluyor.
Koalisyon görüşmelerinde partilerin hükümete katılımı, parlamentodaki destekleri ve ortak yönetim üzerinde anlaşmaları gerekiyor. Parlamentoda çoğunluğu oluşturmak için gereken 61 sandalye sayısına ulaşılması, görüşmelerin temel unsurlarından birini oluşturuyor.
Knesset'teki her milletvekilliği, hükümetin kurulmasında önem taşıyor. Az sayıda sandalye kazanan küçük partiler de çoğunluğu sağlayacak bir koalisyonun parçası olabiliyor. Seçim sonuçlarının ardından partiler arasındaki görüşmelerin haftalar boyunca devam etmesi mümkün.
HÜKÜMET KURULAMAZSA İSRAİL'DE YENİDEN SEÇİM Mİ YAPILACAK?
Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen adayın belirlenen süre içinde hükümet kuramaması halinde başka adaylara da görev verilebiliyor. Sürecin sonraki aşamalarında parlamentoda yeterli desteği sağlayabilecek farklı isimler hükümet kurma girişiminde bulunabiliyor.
Hiçbir adayın gerekli çoğunluğu oluşturamaması ve hükümet kurma sürecinin sonuçsuz kalması durumunda İsrail'de yeniden parlamento seçimlerine gidiliyor. Yeni hükümet göreve başlayana kadar mevcut hükümet, geçici hükümet sıfatıyla görevlerini sürdürmeye devam ediyor.
27 Ekim'de başlayan seçim sürecinde oyların sayılması, resmi sonuçların ilan edilmesi, Cumhurbaşkanı Herzog'un parti liderleriyle görüşmeleri ve hükümet kurma görevinin verilmesi birbirini izleyen aşamaları oluşturuyor. Netanyahu'nun başbakanlık görevini sürdürüp sürdüremeyeceği de seçimlerin ardından ortaya çıkacak parlamento dengeleri ve hükümet kurma sürecinin sonucuyla kesinleşecek.
