ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026 tarihinde İran'a düzenlediği saldırılarla başlayan savaş, 9 Kasım itibarıyla sona ermiş değil. Washington ile Tahran arasında Katar ve Pakistan aracılığıyla yürütülen diplomatik temaslarda henüz kalıcı bir anlaşmaya ulaşılamadı. Taraflar bir yandan savaşı bitirmeye yönelik önerileri değerlendirirken diğer yandan Hürmüz Boğazı, İran'ın nükleer programı, ekonomik yaptırımlar ve bölgedeki askerî operasyonlar konusundaki anlaşmazlıklarını sürdürüyor. Son günlerde yapılan açıklamalar, hem diplomatik görüşmelerin hem de askerî faaliyetlerin devam ettiğini ortaya koyuyor.
TRUMP'TAN İRAN'A YENİ SALDIRI AÇIKLAMASI
ABD Başkanı Donald Trump, 8 Kasım'da CNN'e verdiği telefon röportajında İran'a yönelik yeni saldırı ihtimali hakkında konuştu. Tahran yönetimiyle yürütülen müzakerelerde ilerleme sağlanması ve güçlü bir anlaşma imzalanması halinde yeni askerî operasyonlara gerek kalmasının oldukça düşük ihtimal olduğunu belirten Trump, anlaşma sağlanamaması durumunda askerî seçeneklerin gündemde kalacağını ifade etti.
Trump, ABD ordusunun İran'da vurulabilecek yeni hedefler belirlediğini de açıkladı. Saldırıların yeniden başlaması halinde hedef alınabilecek altyapı unsurları arasında 38 köprünün bulunduğunu söyleyen ABD Başkanı, ülkesinin askerî kapasitesine ilişkin açıklamalarda bulundu. Washington yönetimi, diplomatik çözüm seçeneğini korurken İran'a yönelik askerî hazırlıklarını da sürdürüyor.
ABD DIŞİŞLERİ BAKANI RUBIO: ANLAŞMADA İLERLEME YOK
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile sürdürülen diplomatik temaslarda henüz kayda değer bir ilerleme sağlanamadığını bildirdi. 8 Kasım'da Florida'dan Fransa'ya hareketi öncesinde gazetecilere açıklamalarda bulunan Rubio, Trump'ın sorunların diplomatik yollarla çözülmesini tercih ettiğini ancak İran'ın taleplerini kabul edilemez ve gerçekçi olmayan şartlar olarak değerlendirdiklerini söyledi.
Rubio, tarafların bir anlaşmaya ulaşmanın eşiğinde bulunmadığını vurgularken arabulucular üzerinden gerçekleştirilen temasların devam ettiğini belirtti. ABD'nin bölgedeki askerî güçlerine veya deniz ulaşımına yönelik açık bir tehdit oluşması halinde savunma amaçlı operasyonlar düzenleyebileceğini ifade eden Rubio, İran'ın nükleer faaliyetlerinin Washington açısından temel anlaşmazlık konularından biri olmaya devam ettiğini kaydetti.
KATAR BAŞBAKANI BEYAZ SARAY'DA TRUMP İLE GÖRÜŞECEK
ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik süreçte 9 Kasım Pazartesi günü yeni bir görüşme planlandı. Beyaz Saray'ın programına göre ABD Başkanı Donald Trump, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'yi Washington'da kabul edecek. Basına kapalı yapılması planlanan görüşmenin ardından ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in de Katarlı liderle bir araya gelmesi öngörülüyor.
Katar yönetimi, Washington ile Tahran arasında doğrudan yürütülemeyen müzakerelerde arabuluculuk görevini sürdürüyor. Doha yönetimi, İran'ın nükleer programı, Amerikan deniz ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konularındaki önerileri taraflara iletiyor. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, 3 Kasım'da yaptığı açıklamada ABD ve İran'ın sunulan önerileri değerlendirdiğini ve görüş ayrılıklarını gidermeye yönelik çalışmaların devam ettiğini bildirmişti.
İRAN'DAN ABD'YE İKİ GÜNLÜK BARIŞ TEKLİFİ
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 8 Kasım'da yaptığı açıklamada Washington yönetimine iletilen iki günlük anlaşma teklifinin geçerliliğini koruduğunu duyurdu. Erakçi, ABD'nin İran'ın şartlarını kabul etmesini ve bölgedeki bütün cephelerde çatışmaların sona erdirilmesini istedi. İranlı Bakan, Amerikan seçmenlerinin 3 Kasım'daki Kongre ara seçimlerinde tercihlerini ortaya koyduğunu belirterek karar verme sırasının Beyaz Saray'da olduğunu söyledi.
Tahran'ın sunduğu öneri, daha önce yedi gün olarak belirlenen uygulama takviminin iki güne indirilmesini içeriyor. Plan kapsamında ABD'nin ilk aşamada İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırması ve dondurulmuş İran varlıklarına ilişkin adımlar atması, ardından Hürmüz Boğazı'nın ticari gemilere açılması öngörülüyor. Teklif, İran'ın nükleer programıyla ilgili görüşmelerin yeniden başlatılmasına ilişkin hükümler de içeriyor ancak taraflar henüz söz konusu takvim üzerinde anlaşmış değil.
İRAN'DAN SAVAŞ UYARISI: ASKERÎ KARŞILIK VERİLECEK
İran Dışişleri Bakanı Erakçi, diplomatik teklifin yanı sıra ABD'nin yeni saldırılar düzenlemesi halinde ülkesinin askerî karşılık vereceğini açıkladı. İran ordusunun olası saldırılara karşı hazırlıklarını sürdürdüğünü belirten Erakçi, Washington yönetimine askerî operasyonlar yerine diplomatik çözümü tercih etme çağrısında bulundu.
Erakçi, İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada ABD'deki 3 Kasım ara seçimlerinin ardından arabulucuların diplomatik ziyaretlerinde duraksama yaşandığını da bildirdi. Son birkaç gündür yeni arabulucu ziyaretleri gerçekleştirilmediğini söyleyen İranlı Bakan, Washington yönetiminin seçim sonuçlarının ardından tutumunu netleştirmesi gerektiğini ifade etti. Tahran yönetimi, diplomatik sürecin sürdürülmesine ilişkin kararını mevcut koşulları değerlendirerek vereceğini duyurdu.
İRAN'IN SAVAŞI BİTİRMEK İÇİN ÖNE SÜRDÜĞÜ ŞARTLAR NELER?
İran yönetimi, ABD ile kalıcı bir anlaşmaya varılabilmesi için daha önce arabuluculara sunduğu yedi temel şartın karşılanmasını istiyor. Tahran'ın talepleri arasında İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının sona erdirilmesi, ekonomik yaptırımların kaldırılması, petrol satışına yönelik kısıtlamaların hafifletilmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması bulunuyor.
İran ayrıca savaş nedeniyle oluşan zararların tazmin edilmesini, ABD'nin bölgedeki askerî varlığının azaltılmasını, Hürmüz Boğazı'nda İran ve Umman tarafından belirlenen geçiş düzenlemelerinin tanınmasını ve Lübnan dahil bölgedeki çatışmaların durdurulmasını talep ediyor. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Washington'un İran'ın taleplerine verdiği yanıtın yeterli olmadığını belirterek şartların eksiksiz karşılanması gerektiğini açıkladı.
Washington yönetimi ise nükleer programın müzakerelerin başlangıcından itibaren ele alınmasını istiyor. İran, nükleer faaliyetlerine yönelik kapsamlı görüşmelerin diğer taleplerinin karşılanmasının ardından yürütülmesini savunuyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA GEMİLERE YÖNELİK SALDIRILAR SÜRÜYOR
ABD ile İran arasındaki savaşın deniz ulaşımına etkileri Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi'nde devam ediyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu, 8 Kasım'da Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin mayınlara çarparak alev aldığını açıkladı. İran basını daha sonra üçüncü bir tankerde de patlama ve yangın meydana geldiğini bildirdi. Reuters, söz konusu saldırıların tamamını bağımsız kaynaklardan doğrulayamadığını belirtti.
ABD ordusu da Umman Körfezi'nde İran'a yönelik deniz ablukasını aşmaya çalıştığını ileri sürdüğü ticari bir gemiye ateş açarak gemiyi hareket edemez hale getirdiğini duyurdu. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Horfakkan kenti açıklarında bir ticari gemi ile askerî unsurların karıştığı olaya ilişkin bildirim aldığını açıkladı. Olayın Amerikan ordusunun duyurduğu müdahaleyle bağlantılı olup olmadığı netleştirilemedi.
ABD İRAN'A YÖNELİK YENİ ABLUKA OPERASYONUNU DUYURDU
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gerçekleştirdiği sevkiyatları hedef alan “Task Force Iron Gate” isimli uygulamanın yürürlükte olduğunu açıkladı. Washington yönetimi, söz konusu operasyon kapsamında İran'a gelişmiş silahların ve yaptırımlara tabi malzemelerin taşınmasının engellenmesini hedefliyor.
Amerikan yönetiminin yeni uygulaması, İran limanlarına yönelik mevcut deniz ablukasına ek olarak kara sınırları üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlara da odaklanıyor. Reuters'ın 8 Kasım tarihli haberine göre ABD Hazine Bakanlığı, Irak yönetiminden İran sınırındaki geçiş noktalarının büyük bölümünün kapatılmasını da talep etti. Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin, sınır kapılarının geniş çaplı kapatılmasının ülke ekonomisine zarar vereceğini belirterek Washington ile görüşmelerin sürdüğünü bildirdi.
İRAN'IN KEŞM ADASINDA YENİ PATLAMALAR MEYDANA GELDİ
Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası, son günlerde askerî hareketliliğin yaşandığı noktalardan biri oldu. ABD ordusu, 2 Kasım'da adadaki İran hava savunma sistemlerine sınırlı saldırılar düzenlediğini açıklamıştı. Amerikan yetkililer, operasyonun ABD unsurlarını hedef alan hava savunma sistemlerine karşı gerçekleştirildiğini bildirmişti.
İran basını, 7 ve 8 Kasım'da Keşm Adası ve ülkenin güneyindeki bazı bölgelerde yeni patlamalar yaşandığını duyurdu. Tesnim Haber Ajansı, adaya iki füzenin isabet ettiğini ileri sürerken İran devlet televizyonu bazı patlamaların İran ordusunun faaliyetleriyle bağlantılı olabileceğini aktardı. Son patlamaların tamamının kaynağı ve yol açtığı hasara ilişkin kesin bilgiler paylaşılmadı.
SAVAŞ SUUDİ ARABİSTAN VE YEMEN'DEKİ ÇATIŞMALARI DA ETKİLİYOR
Orta Doğu'daki askerî gelişmeler İran ve ABD arasındaki doğrudan çatışmalarla sınırlı kalmadı. Yemen'deki Husiler ile Suudi Arabistan öncülüğündeki güçler arasındaki saldırılar son günlerde yoğunlaşırken 8 Kasım'da Riyad'daki Suudi Aramco'ya ait bir binada hasar meydana geldi.
Suudi Arabistan yönetimi, hava savunma sistemlerinin engellediği saldırı sonrasında düşen parçaların Aramco binasının bazı katlarına zarar verdiğini açıkladı. Olayda can kaybı veya yaralanma bildirilmezken Husiler saldırının sorumluluğunu üstlendi. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ise Yemen'de Husi kontrolündeki bölgelere yönelik operasyonlarını sürdürdüğünü duyurdu.
ABD-İRAN SAVAŞI NASIL BAŞLADI, ATEŞKES NEDEN SONA ERDİ?
ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a düzenlediği saldırılar, bölgede geniş çaplı bir savaşın başlamasına neden oldu. İlk saldırılarda İran'ın dinî lideri Ali Hamaney'in yanı sıra üst düzey askerî ve siyasi isimler hayatını kaybetti. İran'ın karşı saldırıları ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen deniz trafiğine müdahaleler, çatışmanın bölgedeki diğer ülkeleri ve küresel enerji ticaretini etkilemesine yol açtı.
Taraflar nisan ayında ateşkes üzerinde uzlaşırken 17 Haziran'da savaşı sona erdirmeye yönelik bir mutabakat imzaladı. Ancak anlaşmanın uygulanmasında yaşanan sorunların ardından temmuz ayında yeniden çatışmalar başladı ve mutabakat ağustos ayında geçerliliğini yitirdi. Kasım ayı itibarıyla ilk aylardaki yoğun hava saldırıları seviyesine dönülmemiş olsa da sınırlı askerî operasyonlar ve karşılıklı saldırılar sürüyor.
BARIŞ MI SAVAŞ MI GELİYOR? 9 KASIM İTİBARIYLA SON DURUM
İran ile ABD arasında 9 Kasım 2026 itibarıyla kalıcı bir barış anlaşması imzalanmadı. Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen diplomatik temaslar devam ederken İran'ın iki günlük anlaşma teklifi ve Washington yönetiminin nükleer programa ilişkin şartları arasındaki görüş ayrılıkları giderilemedi. Trump, müzakerelerde ilerleme sağlanması halinde yeni saldırıların düşük ihtimal olduğunu söylerken Rubio, tarafların henüz anlaşmaya yakın olmadığını açıkladı.
Sahada ise ABD'nin deniz ve kara sevkiyatlarına yönelik abluka uygulamaları, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki askerî faaliyetleri ve karşılıklı saldırı açıklamaları sürüyor. Katar Başbakanı'nın Beyaz Saray'da yapması planlanan görüşme diplomatik gündemin son gelişmesi olurken yeni bir ateşkesin ilan edildiğine veya geniş çaplı askerî operasyonların yeniden başlatılmasına karar verildiğine ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.
