Aliyev'in İsrail'i davet ettiği CICA zirvesine Cumhurbaşkanı Erdoğan katılmayacak

Asya ülkeleri arasında güvenlik, siyasi diyalog ve güven artırıcı önlemler geliştirmek amacıyla kurulan CICA'nın 7. Liderler Zirvesi, 15 Ekim 2026 tarihinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de gerçekleştirilecek. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ev sahipliğindeki toplantı öncesinde Türkiye ve İsrail'in hangi düzeyde temsil edileceği netleşti. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog zirveye katılmak üzere 14 Ekim'de Bakü'ye giderken, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı aynı gün yaptığı açıklamayla Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı temsilen Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın toplantıda bulunacağını duyurdu.

İsrail Cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre Herzog, bir buçuk gün sürecek Azerbaycan ziyareti kapsamında CICA'nın genel oturumunda konuşma yapacak ve zirveye katılan liderlerle ikili görüşmeler gerçekleştirecek. Herzog, 14 Ekim'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile de bir araya geldi. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığının açıklamasında iki liderin CICA çalışmaları, Azerbaycan-İsrail ilişkileri ve bölgesel gelişmeleri ele aldığı belirtildi. Türkiye'nin ise toplantıya Cumhurbaşkanı düzeyinde değil, Dışişleri Bakanı düzeyinde katılması, geçmiş CICA zirvelerindeki diplomatik temsil geleneğini yeniden gündeme getirdi.

İsrail'in Bakü'deki zirveye katılımı, ülkenin CICA toplantılarındaki ilk temsili olmayacak. İsrail, 1999'daki ilk CICA Dışişleri Bakanları Toplantısı'na katılan ülkeler arasında yer aldı. 2002'deki ilk liderler zirvesine Başbakan Yardımcısı Natan Sharansky, 2006'daki ikinci zirveye ise Başbakan Yardımcısı Şimon Peres katıldı. İsrail, 2022 Astana Zirvesi'nde de Dışişleri Bakanlığının Avrasya ve Balkanlar biriminden üst düzey yönetici Simona Halperin tarafından temsil edildi. Dolayısıyla 2026 toplantısındaki esas farklılık, İsrail'in CICA'ya ilk kez katılması değil, Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un doğrudan liderler zirvesinde yer alacak olması.

CICA'nın diplomatik geçmişi incelendiğinde Türkiye'nin her toplantıya aynı düzeyde katılmadığı görülüyor. Türkiye 2002, 2010, 2019 ve 2022 zirvelerinde Cumhurbaşkanı düzeyinde temsil edilirken, 2006 ve 2014 toplantılarına Dışişleri Bakanı gönderdi. Bakü'deki 2026 zirvesi de Türkiye'nin bakan düzeyinde temsil edileceği üçüncü liderler zirvesi olacak. Bununla birlikte Türkiye'nin 2010'da İstanbul Zirvesi'ne ev sahipliği yapması ve Kazakistan'dan CICA dönem başkanlığını devralması, Ankara'nın örgütün kurumsal gelişimindeki rolünün önemli aşamalarından birini oluşturuyor.

CICA'NIN TEMELLERİ 1992'DE NAZARBAYEV'İN GİRİŞİMİYLE ATILDI

CICA'nın kuruluş süreci, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in 5 Ekim 1992'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 47. oturumunda ortaya koyduğu öneriyle başladı. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Kazakistan, Asya'daki güvenlik sorunlarının ortak diyalog ve işbirliği mekanizmalarıyla ele alınmasını savundu. Nazarbayev'in önerisi, farklı siyasi sistemlere ve güvenlik önceliklerine sahip Asya ülkelerini ortak bir diplomatik platformda buluşturmayı amaçlıyordu.

İlk hazırlık toplantıları 1993 yılında başladı. Nisan 1993'teki toplantıya 12, ağustos-eylül dönemindeki toplantıya 28, Ekim 1994'teki toplantıya ise 29 katılımcı iştirak etti. 1995–1999 yılları arasında özel çalışma grupları oluşturularak örgütün temel ilkeleri ve çalışma yöntemleri ele alındı. 7–8 Şubat 1996'da Almatı'da 23 Asya ülkesinin dışişleri bakan yardımcıları bir araya geldi. 3 Aralık 1997'de düzenlenen sonraki toplantıya ise 27 ülke ve uluslararası kuruluştan temsilciler katıldı. 21–22 Ekim 1998'de gerçekleştirilen Asya güvenliği konulu uluslararası toplantı, girişimin düşünsel ve diplomatik altyapısını güçlendirdi.

14 Eylül 1999 tarihinde Almatı'da gerçekleştirilen ilk CICA Dışişleri Bakanları Toplantısı'na Afganistan, Azerbaycan, Çin, Mısır, Hindistan, İran, İsrail, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan, Filistin, Rusya, Tacikistan, Türkiye ve Özbekistan olmak üzere 15 ülke katıldı. Toplantıda üye devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen temel ilkeler bildirisi kabul edildi. Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Endonezya, Güney Kore, Malezya, Moğolistan ve Ukrayna gibi ülkeler ile Birleşmiş Milletler ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı da gözlemci statüsünde temsil edildi. İsrail'in CICA sürecinde daha kuruluş aşamasından itibaren yer alması, Bakü Zirvesi'ne ilişkin değerlendirmelerde önem taşıyan tarihsel bilgiler arasında bulunuyor.

CICA ZİRVELERİNİN TAM LİSTESİ: 2002'DEN 2026'YA YEDİ TOPLANTI

CICA'nın 1992'de başlatılan kuruluş girişiminden sonra ilk devlet ve hükümet başkanları zirvesi 2002'de gerçekleştirildi. 14 Ekim 2026 itibarıyla altı liderler zirvesi tamamlandı. Azerbaycan'ın ev sahipliğinde yapılacak Bakü toplantısı ise yedinci zirve olarak kayıtlara geçecek. Toplantıların tarihleri, düzenlendikleri şehirler ve zirve başkanları şöyle sıralanıyor:

Resmî CICA kayıtlarında 2010 ve 2014 zirvelerinin diplomatik programlarının birden fazla güne yayıldığı görülüyor. İstanbul'daki üçüncü zirvenin ana liderler toplantısı 8 Haziran 2010'da, Şanghay'daki dördüncü zirvenin ana oturumu ise 21 Mayıs 2014'te yapıldı. Astana Zirvesi 12–13 Ekim 2022 tarihlerinde düzenlenirken, Bakü Zirvesi 15 Ekim 2026 için planlandı.

2002 ALMATI ZİRVESİ: İLK LİDERLER TOPLANTISINDA TÜRKİYE'Yİ AHMET NECDET SEZER TEMSİL ETTİ

CICA'nın birinci liderler zirvesi 4 Haziran 2002 tarihinde Kazakistan'ın Almatı kentinde Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in başkanlığında gerçekleştirildi. Toplantı, 1992'de ortaya atılan güvenlik ve işbirliği girişiminin devlet ve hükümet başkanları düzeyine taşınması açısından önemli bir dönüm noktası oldu. Türkiye, zirveye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ile katılarak en üst düzeyde temsil edildi.

Toplantının önde gelen katılımcıları arasında Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin, Hindistan Başbakanı Atal Bihari Vajpayee ve Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref bulunuyordu. Afganistan Geçici Yönetim Başkanı Hamid Karzai, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Askar Akayev, Moğolistan Cumhurbaşkanı Natsagiin Bagabandi, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Azerbaycan Başbakanı Artur Rasizade de zirvenin üst düzey katılımcıları arasında yer aldı.

CICA'nın tarihsel kayıtlarında Afganistan, Azerbaycan, Çin, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan, Türkiye ve Özbekistan olmak üzere 12 ülkenin devlet veya hükümet başkanı düzeyinde temsil edildiği belirtiliyor. Ancak Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'un toplantıya şahsen katıldığı konusunda kaynaklar arasında farklılık bulunuyor. Dönemin bazı değerlendirmeleri Kerimov'un toplantıya katılmadığını ve ülkesinin başka bir temsilci gönderdiğini aktarıyor. Dolayısıyla resmî kayıtlardaki ülke sayısı ile şahsen katılımı belirlenebilen lider sayısının birbirinden ayrılması gerekiyor.

İsrail'in CICA zirvelerindeki geçmişi de 2002 yılına dayanıyor. İlk toplantıda ülkeyi Başbakan Yardımcısı ve İnşaat ve İskân Bakanı Natan Sharansky temsil etti. Mısır, İran ve Filistin de özel temsilcilerle zirvede yer aldı. İsrail'in Kazakistan Büyükelçiliğinin tarihsel diplomatik ilişkiler kayıtlarında Sharansky'nin 2002 CICA Zirvesi için Kazakistan'a yaptığı ziyaret ayrıca belirtiliyor.

İlk zirvenin en önemli sonucu, CICA'nın kurucu belgesi kabul edilen Almatı Senedi'nin benimsenmesi oldu. Üye ülkeler, Asya'da ortak ve bölünmez bir güvenlik alanı oluşturulmasını, ülkelerin egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesini ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesini temel hedefler arasında kabul etti. Terörizmin ortadan kaldırılması ve medeniyetler arası diyaloğun geliştirilmesine ilişkin bildiri de aynı zirvede kabul edildi.

2006 ALMATI ZİRVESİ: TÜRKİYE DIŞİŞLERİ BAKANI, İSRAİL BAŞBAKAN YARDIMCISIYLA KATILDI

İkinci CICA Liderler Zirvesi, 17 Haziran 2006'da yeniden Almatı'da düzenlendi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in ev sahipliğindeki toplantıya 10 ülke devlet veya hükümet başkanı düzeyinde katıldı. Türkiye'nin temsil düzeyi ise 2002'deki Cumhurbaşkanlığı seviyesinden Dışişleri Bakanlığı seviyesine geçti. Ankara adına toplantıya dönemin Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Abdullah Gül katıldı.

Zirvede Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Hu Jintao, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Afganistan Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ve Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref hazır bulundu. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev, Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Tayland Başbakanı Thaksin Shinawatra da devlet ve hükümet başkanı düzeyindeki katılımcılar arasındaydı.

İsrail, ikinci zirveye de üst düzey bir siyasi isim gönderdi. Dönemin Başbakan Yardımcısı ve Negev ile Celile'nin Kalkınmasından Sorumlu Bakanı Şimon Peres, İsrail heyetine başkanlık etti. Hindistan, Petrol ve Doğal Gaz Bakanı Murli Deora tarafından temsil edilirken, Moğolistan'dan Başbakan Yardımcısı Mendsaikhan Enkhsaikhan katıldı. Mısır, İran, Filistin ve Güney Kore de diplomatik heyetlerle toplantıda yer aldı.

İkinci zirvede CICA Sekretaryasının statüsü kabul edilerek örgütün idari yapısının kurumsallaştırılması yönünde adım atıldı. Güney Kore'nin 18. üye olarak kabul edilmesi üyelik coğrafyasını genişletti. Nazarbayev'in Birleşmiş Milletler'de girişimi başlattığı 5 Ekim tarihinin CICA Günü olarak anılması da Almatı'da kararlaştırıldı.

2010 İSTANBUL ZİRVESİ: TÜRKİYE EV SAHİBİ OLDU, ERDOĞAN VE GÜL BİRLİKTE KATILDI

Üçüncü CICA Liderler Zirvesi, 7–9 Haziran 2010 tarihlerini kapsayan diplomatik program çerçevesinde İstanbul'da düzenlendi. Ana liderler oturumu 8 Haziran'da Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün başkanlığında gerçekleştirildi. Türkiye, zirvede hem Cumhurbaşkanı Abdullah Gül hem de Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından temsil edildi. Toplantı aynı zamanda CICA dönem başkanlığının kurucu ülke Kazakistan'dan Türkiye'ye geçtiği zirve oldu.

İstanbul toplantısına Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, Afganistan Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ve Moğolistan Cumhurbaşkanı Tsakhiagiin Elbegdorj katıldı. Rusya'yı ise o tarihte Başbakan olarak görev yapan Vladimir Putin temsil etti. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Suriye Cumhurbaşkanı Beşşar Esad, Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç ve Makedonya Cumhurbaşkanı Gjorge Ivanov da zirve kapsamındaki üst düzey diplomatik temaslarda yer alan liderler arasındaydı. Suriye ve Makedonya davetli ülke, Ukrayna ise gözlemci ülke konumundaydı.

Çin, Devlet Konseyi Üyesi Dai Bingguo tarafından temsil edildi. Vietnam Cumhurbaşkanı Yardımcısı Nguyen Thi Doan, Hindistan Bakanı Anand Sharma, Irak Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Kuveyt Veliaht Prensi ve Kamboçya Başbakan Yardımcısı da toplantının üst düzey katılımcıları arasında bulunuyordu. İsrail, CICA'nın resmî tarihçesine göre özel temsilci düzeyinde toplantıya katıldı. Resmî kayıtlar, İstanbul Zirvesi'nde 21 üye ülke, 11 gözlemci devlet ve kuruluş ile 20 davetli devlet ve kuruluşun temsil edildiğini gösteriyor.

İstanbul Zirvesi'nde Irak ve Vietnam tam üyeliğe kabul edildi ve CICA'nın üye sayısı 22'ye yükseldi. Bangladeş'e gözlemci statüsü verildi. Zirvede kabul edilen bildiriyle terörizm, silahsızlanma, yasa dışı uyuşturucu ticareti, küresel mali kriz, çevre sorunları, Afganistan ve Orta Doğu'daki gelişmeler ele alındı. CICA Sekretaryasının ayrıcalık ve dokunulmazlıklarına ilişkin sözleşme de İstanbul'da kabul edildi.

2014 ŞANGHAY ZİRVESİ: SOMA FACİASI NEDENİYLE GÜL KATILAMADI

Dördüncü CICA Liderler Zirvesi, 20–21 Mayıs 2014 tarihlerinde Çin'in Şanghay kentinde gerçekleştirildi. Ana liderler toplantısı 21 Mayıs'ta Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ev sahipliğinde yapıldı. Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün toplantıya katılması planlanırken, 13 Mayıs'ta meydana gelen Soma maden faciasının ardından Çin ziyareti ertelendi. Türkiye'yi zirvede Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu temsil etti.

Şanghay'da Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Afganistan Cumhurbaşkanı Hamid Karzai ve İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani bir araya geldi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev, Moğolistan Cumhurbaşkanı Tsakhiagiin Elbegdorj, Pakistan Cumhurbaşkanı Memnun Hüseyin, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov da zirveye katıldı. Sri Lanka Cumhurbaşkanı Mahinda Rajapaksa ve Kamboçya Başbakanı Hun Sen, devlet ve hükümet başkanı düzeyindeki katılımcıların geri kalanını oluşturdu.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon da Şanghay Zirvesi'nde hazır bulundu. Türkiye Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, toplantıdaki konuşmasında Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Soma faciası nedeniyle ziyaretini ertelediğini açıkladı. CICA Sekretaryasının kayıtlarına göre dördüncü zirveye 13 devlet veya hükümet başkanının yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı ve dışişleri bakanı katıldı.

Toplantıda dönem başkanlığı Türkiye'den Çin'e devredildi. Çin, Kazakistan ve Türkiye'nin ardından CICA dönem başkanlığını üstlenen üçüncü ülke oldu. Bangladeş ve Katar'ın tam üyeliğe kabul edilmesiyle örgütün genişleme süreci devam etti. Şanghay Bildirisi'nde Asya güvenliğinin güçlendirilmesi ve ülkeler arasında güven artırıcı önlemlerin geliştirilmesi öne çıktı.

2019 DUŞANBE ZİRVESİ: ERDOĞAN, PUTİN VE Şİ CİNPİNG AYNI MASADA

Beşinci CICA Liderler Zirvesi, 15 Haziran 2019 tarihinde Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'de Cumhurbaşkanı İmamali Rahman'ın ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Türkiye'yi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan temsil etti. Dönemin siyasi koşullarında Rusya, Çin, İran, Türkiye ve Orta Asya ülkelerinin liderlerini buluşturan toplantıda bölgesel güvenlik, terörizm, ekonomik işbirliği ve uluslararası gelişmeler ele alındı.

Zirveye Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev katıldı. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani, Bangladeş Cumhurbaşkanı Muhammed Abdülhamid ve Sri Lanka Cumhurbaşkanı Maithripala Sirisena da toplantıda hazır bulundu.

Kamboçya Başbakanı Hun Sen, Azerbaycan Başbakanı Novruz Memmedov ve Afganistan İcra Kurulu Başkanı Abdullah Abdullah da Duşanbe'deki katılımcılar arasındaydı. Vietnam ise Cumhurbaşkanı Yardımcısı Dang Thi Ngoc Thinh tarafından temsil edildi. CICA Sekretaryası zirveye 15 devlet ve hükümet başkanının katıldığını bildirirken, ev sahibi makamların isimli katılım dökümlerinde 14 lider ve Vietnam Cumhurbaşkanı Yardımcısı yer aldı. Farklı resmî dökümlerdeki sayıların birebir örtüşmemesi nedeniyle lider ve üst düzey heyet başkanı sayılarının ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.

Duşanbe Zirvesi sonunda kabul edilen bildiride Asya'nın karşı karşıya bulunduğu güvenlik sorunları, terörizmle mücadele, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi, çevresel meseleler ve çok taraflı işbirliği başlıkları ele alındı. Çin'in CICA dönem başkanlığı, Eylül 2018'de yapılan özel dışişleri bakanları toplantısında Tacikistan'a devredilmişti. Dolayısıyla Duşanbe Zirvesi, Tacikistan'ın dönem başkanlığında düzenlenen ilk liderler zirvesi oldu.

2022 ASTANA ZİRVESİ: TÜRKİYE VE AZERBAYCAN CUMHURBAŞKANLARI KATILDI, İSRAİL BAKANLIK YETKİLİSİ GÖNDERDİ

Altıncı CICA Liderler Zirvesi, 12–13 Ekim 2022 tarihlerinde Kazakistan'ın başkenti Astana'da gerçekleştirildi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in ev sahipliği yaptığı toplantıda Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hazır bulundu. CICA'nın kuruluşunun 30. yılında düzenlenen zirveye toplam 52 delegasyon katıldı.

Zirvenin diğer devlet ve hükümet başkanı düzeyindeki katılımcıları arasında İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ve Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman bulunuyordu. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de Astana'daydı. Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko ise CICA gözlemci ülkesi sıfatıyla zirveye katıldı.

Çin, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Wang Qishan; Vietnam, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Vo Thi Anh Xuan; Moğolistan ise Başbakan Yardımcısı Sainbuyan Amarsaikhan tarafından temsil edildi. Hindistan Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Meenakashi Lekhi, Bahreyn Dışişleri Bakanı Abdullatif bin Rashid Al Zayani, Bangladeş Dışişleri Bakanı A. K. Abdul Momen ve Mısır Ticaret ve Sanayi Bakanı Ahmed Samir de heyet başkanları arasındaydı.

İsrail'in Astana'daki temsilcisi ise Dışişleri Bakanlığının Avrasya ve Balkanlar Dairesinden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Simona Halperin oldu. CICA'nın 2022 Zirvesi için yayımladığı nihai delegasyon listesi, İsrail heyetine Halperin'in başkanlık ettiğini açıkça gösteriyor. Dolayısıyla 2022'de Türkiye'nin Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail'in ise dışişleri bürokrasisinden bir yetkili tarafından temsil edildiği toplantının ardından, 2026'da iki ülkenin katılım düzeylerinde farklı bir tablo ortaya çıkacak.

Irak'ın 2022 zirvesindeki temsiline ilişkin dönemin haberleriyle CICA'nın resmî delegasyon listesi arasında farklılık bulunuyor. Anadolu Ajansı ve Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığının bazı açıklamalarında dönemin Irak Cumhurbaşkanı Berhem Salih'in katılımcılar arasında olduğu belirtilirken, CICA'nın nihai listesinde Irak heyetinin başkanı olarak Kazakistan'daki büyükelçilik maslahatgüzarı Mahmud Najlaa Thamer Mahmud gösteriliyor. Aynı gün Irak'ta cumhurbaşkanlığı seçimi yapılmış olması da katılımla ilgili kayıtların değerlendirilmesinde dikkat çeken ayrıntılardan biri. Resmî nihai listede Berhem Salih'in adı yer almıyor.

Astana Zirvesi'nin en önemli kararı, CICA'nın tam teşekküllü uluslararası bir örgüte dönüştürülmesi amacıyla müzakere sürecinin başlatılması oldu. Astana Dönüşüm Bildirisi kabul edilirken, Kuveyt'in katılımıyla CICA'nın üye sayısı 28'e yükseldi. Birleşmiş Milletler'in Küresel Terörizmle Mücadele Stratejisi'nin uygulanmasına yönelik eylem planı, bilgi ve iletişim teknolojilerinin güvenli kullanımına ilişkin liderler açıklaması ve CICA Fonu'nun işleyişine dair kararlar da toplantıda kabul edildi.

2026 BAKÜ ZİRVESİ: HERZOG CUMHURBAŞKANI OLARAK, FİDAN ERDOĞAN'I TEMSİLEN KATILACAK

Yedinci CICA Liderler Zirvesi, 15 Ekim 2026 tarihinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de düzenlenecek. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ev sahipliğinde gerçekleştirilecek toplantı, Azerbaycan'ın CICA dönem başkanlığı çerçevesinde yapılacak. Zirvenin gündeminde bölgesel güvenlik, güven artırıcı önlemler, çok taraflı diplomasi, sürdürülebilir kalkınma ve CICA'nın kurumsal dönüşüm sürecinin bulunması öngörülüyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un zirveye katılacağı, İsrail Cumhurbaşkanlığı tarafından 14 Ekim'de duyuruldu. Herzog aynı gün Bakü'ye ulaşarak Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'le görüştü. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre görüşmede iki ülke arasındaki ilişkiler, bölgesel ve uluslararası gündem ile CICA kapsamındaki işbirliği ele alındı. Herzog'un zirvede konuşma yapması ve katılımcı liderlerle ikili temaslarda bulunması bekleniyor.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise 14 Ekim 2026 tarihli ve 196 sayılı açıklamasında, Bakan Hakan Fidan'ın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı temsilen yedinci zirveye katılacağını bildirdi. Türkiye'nin katılım düzeyi böylece resmî olarak açıklanmış oldu. Bakü'deki toplantıda İsrail'in Cumhurbaşkanı, Türkiye'nin ise Dışişleri Bakanı ile temsil edilecek olması, geçmiş zirvelerin katılım kayıtlarıyla karşılaştırıldığında öne çıkan diplomatik farklılığı oluşturuyor.

Azerbaycan'ın kullanılmayan camileri kapattığı iddiası ne kadar doğru?

İçeriği Görüntüle

TÜRKİYE CICA ZİRVELERİNDE HANGİ DÜZEYDE TEMSİL EDİLDİ?

Türkiye'nin 2002'den 2026'ya uzanan CICA liderler zirvelerindeki temsil geçmişi, Cumhurbaşkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı düzeylerinde değişen bir katılım çizgisi gösteriyor. İstanbul'daki 2010 Zirvesi'nde Cumhurbaşkanı ve Başbakanın birlikte bulunması, Türkiye'nin organizasyondaki en kapsamlı üst düzey temsillerinden birini oluşturdu.

Altı tamamlanmış zirvenin dördünde Türkiye Cumhurbaşkanı düzeyinde, ikisinde ise Dışişleri Bakanı düzeyinde temsil edildi. Bakü Zirvesi, açıklanan programa göre Türkiye'nin bakanla katılacağı üçüncü toplantı olacak. Türkiye'nin 2014 Şanghay Zirvesi'ne Cumhurbaşkanı düzeyinde katılamamasının Soma faciasıyla bağlantılı olduğu resmî kayıtlarda yer alırken, 2026'daki katılım kararının gerekçesi 14 Ekim tarihli Dışişleri Bakanlığı açıklamasında ayrıca belirtilmedi.

İSRAİL'İN CICA GEÇMİŞİ: SHARANSKY'DEN PERES'E, HALPERIN'DEN HERZOG'A

İsrail'in CICA'daki varlığı 2026 Bakü Zirvesi'nden çok daha eskiye dayanıyor. 1999'daki ilk dışişleri bakanları toplantısında yer alan İsrail, 2002'de Natan Sharansky ve 2006'da Şimon Peres gibi Başbakan Yardımcısı düzeyindeki isimlerle liderler zirvelerine katıldı. 2010 İstanbul Zirvesi'nde özel temsilci düzeyinde bulunan ülke, 2022 Astana Zirvesi'ne Dışişleri Bakanlığı bürokratı Simona Halperin'i gönderdi.

İsrail'in 2026'daki Cumhurbaşkanı Isaac Herzog düzeyindeki katılımı, önceki örneklerden temsil makamı bakımından ayrılıyor. Diğer taraftan İsrail'in geçmişte CICA toplantılarına katıldığı gerçeği, Bakü Zirvesi'nin ülkenin örgütle ilk teması olarak değerlendirilmesini engelliyor. Karşılaştırmanın odağında İsrail'in ilk kez davet edilmesi değil, katılımın Cumhurbaşkanlığı düzeyinde gerçekleşecek olması ve aynı toplantıda Türkiye'nin bakan düzeyinde bulunması yer alıyor.

34 YILLIK SÜREÇTE CICA'NIN DİPLOMATİK ROLÜ NASIL DEĞİŞTİ?

CICA'nın 1992'den itibaren geçirdiği dönüşüm üç temel aşamada incelenebilir. İlk aşamada, 1992–2002 yılları arasında Asya ülkelerini ortak güvenlik ilkeleri etrafında bir araya getirecek diplomatik çerçeve oluşturuldu. Almatı Senedi'nin 2002'de kabul edilmesi, girişimin temel ilkelerinin liderler düzeyinde benimsenmesini sağladı. İkinci aşamada, 2006–2014 döneminde sekretarya yapısı oluşturuldu, yeni üyeler kabul edildi ve dönem başkanlığı Kazakistan'dan Türkiye'ye, ardından Çin'e geçti.

Üçüncü aşamada, 2019 Duşanbe ve 2022 Astana zirveleriyle güvenlik işbirliğinin yanında kurumsal dönüşüm başlığı ağırlık kazandı. Astana'da CICA'nın uluslararası örgüte dönüştürülmesi amacıyla müzakere sürecinin başlatılması, 1992'de ortaya atılan girişimin geleceğine yönelik önemli bir karar oldu. Azerbaycan'ın 2026'da ev sahipliği yapacağı yedinci zirve de söz konusu dönüşüm sürecinin devam ettiği bir döneme denk geliyor.

CICA zirvelerine katılım kayıtları, üye ülkelerin her toplantıda aynı düzeyde temsil edilmediğini de ortaya koyuyor. Türkiye, Çin, Hindistan, Azerbaycan ve İsrail gibi ülkeler farklı tarihlerde cumhurbaşkanı, başbakan, başbakan yardımcısı, bakan veya özel temsilci düzeylerinde katılım sağladı. Dolayısıyla tek bir zirvedeki temsil düzeyinden ülkelerin CICA'ya ilişkin bütün dönemleri kapsayan diplomatik tutumlarını belirlemek mümkün değil. Ancak geçmiş katılım kayıtları, 15 Ekim 2026 Bakü Zirvesi'nde İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un bulunacak, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan adına ise Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın katılacak olmasının tarihsel karşılaştırma açısından belirgin bir farklılık olduğunu gösteriyor.