ABD ve İsrail'in 28 Şubat 2026'da İran'a yönelik başlattığı askeri operasyonların ardından Orta Doğu'da başlayan savaş dokuzuncu ayında devam ediyor. Haziran ayında Washington ile Tahran arasında çatışmaları sonlandırmak amacıyla bir mutabakat imzalanmasına rağmen taraflar kapsamlı bir barış anlaşmasına ulaşamadı. Karşılıklı saldırılar ilk aylardaki yoğunluğunun altında sürerken ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukası, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği ve nükleer program üzerindeki anlaşmazlıklar çözülemedi. 17 Kasım itibarıyla Bahreyn'den yeni saldırı haberleri gelirken Umman ve İran dışişleri bakanları deniz ulaşımının güvenliğini ve müzakerelerin yeniden başlatılmasını görüştü.

İRAN, BAHREYN'DEKİ ABD RADAR SİSTEMİNİ HEDEF ALDIĞINI AÇIKLADI

İran Devrim Muhafızları Ordusu, 17 Kasım Salı günü Bahreyn'deki Şeyh İsa Hava Üssü'nde bulunan Amerikan radar sistemine insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediğini duyurdu. İran tarafından yapılan açıklamada operasyonun, ABD'ye ait askeri insansız hava araçlarının İran hava sahasını defalarca ihlal etmesine karşılık gerçekleştirildiği belirtildi. Bahreyn Savunma Kuvvetleri ise ülkeye yönelen İran mühimmatlarının bir kısmının hava savunma sistemleri tarafından engellenerek imha edildiğini açıkladı. Saldırının Amerikan radar sisteminde hasara yol açtığına ilişkin bağımsız bir doğrulama yapılmadı.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı saldırı sırasında halka güvenli alanlara sığınma çağrısında bulundu. Başkent Manama'da patlama sesleri duyulurken yetkililer kısa süre sonra tehlikenin geçtiğini bildirdi. İran'ın son bir hafta içerisinde Bahreyn'deki Amerikan askeri unsurlarını hedef aldığını açıkladığı üçüncü saldırı kayıtlara geçti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, 13 Kasım'daki önceki saldırıda iki İran insansız hava aracının düşürüldüğünü, yaralanma veya hasar meydana gelmediğini açıklamıştı.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA PETROL TANKERLERİNE PEŞ PEŞE SALDIRILAR

Hürmüz Boğazı'nda 16 Kasım'da petrol tankerlerine yönelik yeni saldırılar kaydedildi. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, boğazın güneyindeki güzergâhtan geçmeye çalışan iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak alev aldığını açıkladı. İran donanması ayrıca boğazın doğusundaki kısıtlı sularda seyreden başka bir tankerin mayına çarpmasının ardından yangın çıktığını bildirdi. İranlı yetkililer, pazar gününden itibaren toplam altı tankerin mayınlardan zarar gördüğünü öne sürdü. Açıklamalarda gemilerin isimleri ve bayrakları belirtilmezken olayların tamamı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanamadı.

Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi ise 16 Kasım'da boğazda iki ayrı tanker saldırısı bildirimi aldığını duyurdu. Umman'ın Hasab kenti açıklarında, yaklaşık 13 kilometre kuzeyde gerçekleşen olayda bir tankerin hareket kabiliyetini kaybettiği ve makine dairesinde yangın çıktığı açıklandı. Başka bir tankerin ise kimliği belirlenemeyen bir mühimmatın isabet etmesiyle hasar gördüğü belirtildi. Mürettebatın güvende olduğu bildirilirken gemilerdeki hasarın boyutu ve çevresel etkilerle ilgili incelemelerin sürdüğü kaydedildi.

ABD BÖLGEYE ÜÇÜNCÜ UÇAK GEMİSİNİ GÖNDERDİ

ABD ordusunun Orta Doğu'daki askeri varlığında yeni bir gelişme yaşandı. Amerikan yetkililer, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin 16 Kasım itibarıyla bölgeye ulaştığını doğruladı. Uçak gemisinin beraberindeki savaş gemileri ve binlerce ilave askerle bölgeye gelmesinin ardından Orta Doğu'daki Amerikan uçak gemilerinin sayısı üçe yükseldi. Eylül ayında San Diego'dan ayrılan geminin sevkiyatının planlı görev kapsamında gerçekleştirildiği bildirildi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, Roosevelt'in sorumluluk alanına girdiğini doğrularken üç uçak gemisinin tamamının bölgede uzun süre kalmasının öngörülmediği belirtildi. Askeri planlamaya ilişkin bilgi sahibi kaynaklar, Washington yönetiminin İran'a yönelik yeni operasyon seçeneklerini değerlendirdiğini ve yer altındaki nükleer tesislerin yeniden hedef alınmasının masadaki seçeneklerden biri olduğunu aktardı. ABD yönetimi ise askeri birliklerin gerektiğinde yeni operasyonlar gerçekleştirebilecek durumda olduğunu açıkladı

TRUMP'TAN İRAN SAVAŞI AÇIKLAMASI: ANLAŞMAYA İHTİYACIMIZ YOK

ABD Başkanı Donald Trump, 12 Kasım'da yaptığı açıklamada Washington'ın İran ile anlaşma yapmak zorunda olmadığını söyledi. Trump, İran ekonomisi ve Hürmüz Boğazı üzerindeki Amerikan baskısına işaret ederek ABD'nin müzakerelerde avantajlı konumda bulunduğunu savundu. Daha önceki açıklamalarında İran'daki savaşın askeri açıdan büyük ölçüde sona erdiğini belirten Trump, çatışmaların tamamen bitirilmesi konusunda ise kesin bir tarih vermedi.

İsrail'de hükümeti kurma görevi muhalefete verildi
İsrail'de hükümeti kurma görevi muhalefete verildi
İçeriği Görüntüle

14 Kasım'da yayımlanan ve ABD yönetimindeki kaynaklara dayandırılan bilgilere göre Trump, ulusal güvenlik danışmanlarıyla yaptığı görüşmelerde İran veya Yemen'deki Husiler tarafından yeni bir saldırı gerçekleştirilmemesi halinde İran'a yönelik ilave askeri operasyonları ertelemeyi değerlendirdiğini ifade etti. Görüşmelerde ekonomik yaptırımların ve deniz ablukasının İran üzerindeki etkileri de ele alındı. Beyaz Saray, askeri seçeneklere ilişkin nihai kararın Trump'a ait olduğunu vurguladı.

JD VANCE: SAVAŞIN SÜRESİZ DEVAM ETMESİNE İZİN VERMEYECEĞİZ

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, 16 Kasım'da Fox News'e verdiği röportajda İran savaşının uzun yıllar devam eden bir askeri operasyona dönüşmesine izin vermeyeceklerini açıkladı. Trump'ın çatışmaları sonlandırmak için birden fazla seçeneğe sahip olduğunu belirten Vance, Washington'ın askeri faaliyetleri durdurabileceğini veya İran üzerindeki askeri ve diplomatik baskıyı artırabileceğini söyledi. Vance, savaşın sona erdirilmesi konusunda Trump ile aralarında görüş ayrılığı bulunmadığını da ifade etti.

ABD Başkan Yardımcısı, Amerikan yönetiminin İran'ın nükleer kapasitesine yönelik önemli askeri operasyonlar gerçekleştirdiğini savunurken İran'ın nükleer programının ABD açısından tehdit oluşturmaya devam ettiğini söyledi. Vance, Washington'ın 10 veya 15 yıl sürecek bir askeri müdahaleyi kabul etmeyeceğini, çatışmaların iki yıllık bir yükümlülüğe dönüşmesine dahi karşı olduklarını belirtti.

ABD DIŞİŞLERİ BAKANI RUBIO: YENİ ASKERİ OPERASYONA GEREK YOK

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da 13 Kasım'daki açıklamasında İran'a karşı yeni bir askeri operasyonun gerekli olmadığını söyledi. Rubio, Amerikan yaptırımlarının ve mevcut ekonomik baskının İran yönetimini ciddi biçimde etkilediğini ileri sürdü. Washington'ın temel hedefinin İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek olduğunu vurgulayan Rubio, askeri harekâtların Amerikan ekonomisi ve enerji fiyatları üzerinde de maliyet oluşturduğunu kabul etti.

Beyaz Saray'ın 17 Kasım'daki bir başka açıklaması ise ABD topraklarına yönelik olası tehditlerle ilgili oldu. İran'ın Washington'daki bazı yönetim yetkililerini radyoaktif madde içeren bir bomba veya kimyasal silahla hedef alabilecek planlar üzerinde çalıştığı yönündeki haberlerin ardından Beyaz Saray Sözcüsü Lauren Bis, Amerikan yönetiminin bütün potansiyel tehditleri izlediğini ancak ülke topraklarına yönelik mevcut durumda güvenilir ve somut bir tehdit tespit edilmediğini açıkladı.

İRAN'DAN ABD'YE YEDİ ŞART: ANLAŞMA İÇİN KAPIMIZ AÇIK

İran Meclis Başkanı ve ABD ile yürütülen müzakerelerde baş müzakereci konumundaki Muhammed Bakır Kalibaf, 15 Kasım'da yaptığı açıklamada ülkesinin ne savaş ne de barış durumunun süresiz devam etmesini kabul etmeyeceğini söyledi. Washington'ın Tahran tarafından belirlenen yedi şartı kabul etmesi halinde anlaşmanın mümkün olduğunu ifade eden Kalibaf, ABD'nin yeniden askeri saldırıya başvurması durumunda çatışmaların coğrafi kapsamını İran Silahlı Kuvvetlerinin belirleyeceğini savundu.

İran yönetimi yedi şartın tamamını içeren resmî ve kesin bir metin yayımlamadı. Ancak İranlı yetkililerin farklı tarihlerdeki açıklamalarında ABD'nin deniz ablukasını sonlandırması, ekonomik yaptırımların kaldırılması, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması, savaşın bütün cephelerde sona erdirilmesi, yeni saldırılara karşı güvence sağlanması, savaş zararlarının tazmin edilmesi ve Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim düzenlemeleri öne çıktı. Tahran ayrıca zenginleştirilmiş nükleer materyallerinin ülke dışına çıkarılmasına karşı olduğunu bildirdi. Washington yönetimi ise İran'ın taleplerini kabul edilemez bulduğunu açıkladı.

İRAN NÜKLEER TESİSLERİN DENETİMİ İÇİN ŞART KOŞTU

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, 15 Kasım akşamı yaptığı açıklamada savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesine ilişkin İran'ın şartları karşılanmadan zarar gören nükleer tesislerde uluslararası denetimlere izin verilmeyeceğini duyurdu. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının denetimlerin yeniden başlaması yönündeki taleplerine karşı çıkan Garibabadi, hasar gören tesislerin incelenmesine ilişkin girişimlerin Amerikan silahlarının etkisini belirlemeye yönelik olabileceğini öne sürdü.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı müfettişleri eylül ayında İran'daki Buşehr Nükleer Santrali'ni ziyaret etti. Ancak ABD saldırılarının hedefi olan Natanz, Fordo ve İsfahan'daki tesislere erişim sağlanamadı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de 11 Kasım'da yaptığı açıklamada ülkesindeki zenginleştirilmiş nükleer materyallerin yurt dışına çıkarılmasını kabul etmeyeceklerini söyledi. ABD yönetimi ise nükleer stoklara ve programın geleceğine ilişkin sınırlamaların nihai anlaşmada yer almasını istiyor.

İRAN İKİ GÜNLÜK ATEŞKES PLANI SUNDU, ABD'NİN YANITI BEKLENİYOR

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 16 Kasım'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da düzenlenen Ekonomik İşbirliği Teşkilatı toplantısında ülkesinin hazırladığı diplomatik teklife ilişkin açıklamalarda bulundu. Erakçi, ABD'nin İran'ın şartlarını kabul etmesi halinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin planın iki gün içinde uygulanabileceğini söyledi. İran'ın daha önce yedi gün olarak belirlediği uygulama süresini iki güne indirdiği bildirildi.

Erakçi, bölgesel toplantıya katılan ülkelerin İran'ın önerisine olumlu yaklaştığını savundu. Ancak toplantıdaki diğer ülkelerden teklifin resmen desteklendiğini doğrulayan ortak bir açıklama gelmedi. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ise Tahran'ın iki günlük teklifinin görüşüldüğünü, Washington yönetiminden henüz yanıt alınmadığını söyledi. Diplomatik temaslarda Pakistan, Katar ve Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri devam ediyor.

17 KASIM'DA UMMAN VE İRAN ARASINDA KRİTİK GÖRÜŞME

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 17 Kasım'da Ummanlı mevkidaşı Bedr el-Busaidi ile Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeleri görüştü. Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, uluslararası deniz taşımacılığının güvenliğinin sağlanması, ticari gemilerin seyrüseferinin korunması ve küresel ticaret akışının devam ettirilmesi konularının ele alındığı bildirildi. İki bakan, askeri gerilimin artmasını önlemek amacıyla diplomatik diyalog kanallarının yeniden canlandırılması üzerinde de durdu.

Umman, Hürmüz Boğazı'nın güney kıyısında yer alması ve önceki ABD-İran görüşmelerinde arabuluculuk yapması nedeniyle mevcut diplomatik temaslarda rol üstleniyor. Görüşme, İran'ın deniz trafiğini kısıtlamayı sürdürdüğü ve ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını devam ettirdiği dönemde gerçekleştirildi. Ayrıca İran'ın geçen hafta Umman'a ait Didamar Adası'ndaki gemi yönlendirme sistemlerini hedef aldığı yönünde bilgiler paylaşıldı. Ancak söz konusu saldırı sonucunda sistemlerin hasar görüp görmediği bağımsız olarak doğrulanamadı.

ERDOĞAN VE SUUDİ ARABİSTAN'DAN TRUMP'A SALDIRILARI DURDURMA ÇAĞRISI

ABD Başkanı Donald Trump'ın son haftalarda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile İran konusunu görüştüğü bildirildi. Amerikan yönetimindeki kaynaklara dayandırılan bilgilere göre iki lider de Trump'a İran'a yönelik geniş çaplı askeri saldırıların yeniden başlatılmaması yönünde görüş bildirdi. Trump'ın ise görüşmelerde yeni bir operasyon gerçekleştirilmeyeceğine ilişkin kesin taahhütte bulunmadığı aktarıldı.

Türkiye Cumhurbaşkanlığının açıklamalarına göre Erdoğan ile Trump arasında 28 Ekim'den itibaren üç telefon görüşmesi gerçekleştirildi. 7 Kasım'daki görüşmede İran ile ABD arasındaki gerilimin sona erdirilmesi gerektiği vurgulandı. Suudi Arabistan Veliaht Prensi'nin de yaptırımların İran üzerindeki ekonomik etkilerine dikkat çekerek yeni saldırılardan kaçınılmasını istediği belirtildi.

YEMEN VE LÜBNAN'DAKİ ÇATIŞMALAR DA DEVAM EDİYOR

İran ile ABD arasındaki savaşın bölgesel etkileri Yemen ve Lübnan'da da sürüyor. Yemen'deki Husilere bağlı Sağlık Bakanlığı, 16 Kasım'da Suudi Arabistan'a atfedilen saldırılarda biri çocuk beş kişinin hayatını kaybettiğini, 32 kişinin yaralandığını duyurdu. Suudi Arabistan saldırılara ilişkin ilk aşamada açıklama yapmadı. Aynı gün Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, Mekke ve Riyad bölgelerine yönelen iki Husi insansız hava aracının engellendiğini bildirdi.

Lübnan'da ise İsrail ordusu, 16 Kasım'da Suriye sınırı yakınlarında Hizbullah'a gönderildiğini ileri sürdüğü bir silah sevkiyatına saldırı düzenlediğini açıkladı. Lübnan basınında ülkenin doğusundaki Baalbek bölgesinde gerçekleşen saldırıda can kaybı bildirilmedi. ABD'nin Birleşmiş Milletler Daimî Temsilcisi Mike Waltz, Lübnan'daki görüşmelerinde Hizbullah'ın silahlarını devlet güçlerine teslim etmesi gerektiğini söyledi. İran ve Hizbullah ise kapsamlı bir anlaşma kapsamında İsrail güçlerinin Lübnan'ın güneyinden çekilmesini ve saldırıların tamamen durmasını talep ediyor.

SAVAŞIN EKONOMİK ETKİLERİ: PETROL FİYATLARI VE İRAN'DA GAZ SIKINTISI

Orta Doğu'daki askeri hareketlilik küresel enerji piyasalarını etkilemeye devam ederken 17 Kasım'da petrol fiyatlarında düşüş kaydedildi. Türkiye saatiyle 10.20 itibarıyla Brent petrolün vadeli fiyatı yüzde 0,9 azalarak varil başına 91,62 dolara, ABD Batı Teksas tipi ham petrolün fiyatı ise yüzde 1 gerileyerek 84,89 dolara indi. Uluslararası Enerji Ajansı, Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatının küresel talebe kıyasla daha hızlı toparlandığını bildirdi. Piyasa değerlendirmelerinde Hürmüz Boğazı'ndaki petrol geçiş kapasitesinin savaş öncesindeki seviyenin yaklaşık yüzde 49'unda bulunduğu belirtildi.

İran'da savaş nedeniyle zarar gören enerji altyapısı da kış ayları öncesinde gündemde bulunuyor. İran Hükümet Sözcüsü Fatıma Muhacirani, kış dönemindeki doğal gaz açığının geçen yılki 300 milyon metreküp seviyesinden 430 milyon metreküpe çıkabileceğini açıkladı. İran Ulusal Gaz Şirketi, savaşın ilk döneminde dört doğal gaz işleme tesisinin zarar gördüğünü bildirdi. Ülkede altyapı onarım çalışmaları sürerken Rusya'dan doğal gaz ithalatı konusunda görüşmeler yapıldığı da aktarıldı.

ABD-İRAN SAVAŞINDA SON DURUM: ATEŞKES SAĞLANDI MI?

17 Kasım 2026 itibarıyla ABD ile İran arasında savaşı kalıcı olarak sona erdiren kapsamlı bir anlaşma bulunmuyor. İki ülke arasında haziran ayında imzalanan mutabakatın ardından çatışmaların azaltılması, Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin görüşmelerin yürütülmesi hedeflenmişti. Ancak karşılıklı anlaşma ihlali suçlamaları ve yeniden başlayan saldırılar nedeniyle mutabakat uygulanamadı ve ağustos ayında süresi doldu.

Washington yönetimi İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını sürdürüyor. Tahran ise Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlere ilişkin kendi denetim taleplerinde ısrar ediyor. ABD yönetimi nükleer programın sınırlandırılmasını talep ederken İran yaptırımların kaldırılmasını, dondurulan varlıkların serbest bırakılmasını ve saldırıların sona erdirilmesini istiyor. Pakistan, Türkiye, Katar ve Umman'ın diplomatik temasları sürerken taraflar arasında kalıcı ateşkesin sağlandığına ilişkin ortak bir açıklama yapılmadı.