İsrail ile Hizbullah arasında mart ayında yeniden başlayan çatışmaların ardından Lübnan’da beyaz fosfor kullanıldığına ilişkin iddialar, ABD basınında yayımlanan yeni görüntülerle yeniden gündeme geldi. New York Times tarafından yürütülen görsel incelemelerde, İsrail ordusunun Lübnan’ın çeşitli bölgelerinde gerçekleştirdiği operasyonlarda beyaz fosfor mühimmatı kullandığının öne sürüldüğü belirtildi.
Gazetenin topladığı ve doğruladığı görsel materyallerde, beyaz fosfor kullanımına işaret ettiği savunulan yoğun duman izlerinin tespit edildiği aktarıldı. İncelemelerde, söz konusu mühimmatın özellikle sivil yerleşimlerin bulunduğu bölgelerde kullanılmış olabileceğine yönelik değerlendirmelere yer verildi.
NEBATİYE'DE ÇEKİLEN GÖRÜNTÜLER DİKKAT ÇEKTİ
Haberde, beyaz fosfor kullanımına ilişkin en dikkat çekici görüntülerin 30 Mayıs tarihinde yaklaşık 40 bin nüfuslu Nebatiye kentinde kaydedildiği belirtildi. İsrail ordusunun bölgedeki stratejik öneme sahip Beaufort Kalesi’ni ele geçirdiği sırada çekildiği ifade edilen sosyal medya görüntülerinin New York Times tarafından doğrulandığı aktarıldı.
Görüntülerde görülen duman ve yanıcı parçacıkların beyaz fosfor mühimmatının karakteristik özellikleriyle uyumlu olduğu ileri sürüldü.
DÖRT FARKLI BÖLGEDE KULLANIM İDDİASI
New York Times’ın haberinde, çatışmaların yeniden başlamasının ardından Lübnan’ın farklı bölgelerinde beyaz fosfor kullanıldığına ilişkin bulgulara yer verildi. Sahil kenti Sur ile El-Kuleyha, Hıyam ve Yohmor çevresinde beyaz fosfor kullanımına dair izlerin tespit edildiği kaydedildi.
Haberde, belirlenen koordinatlar üzerinden İsrail makamlarına sorular yöneltildiği ancak herhangi bir yanıt alınamadığı belirtildi.
Görsel analizlerde, havada infilak eden topçu mühimmatlarından aşağı doğru yayılan yanıcı beyaz fosfor parçacıklarının görüldüğü ifade edildi. Kullanılan mühimmatın daha önce İsrail ordusunun envanterinde bulunduğu belirtilen Amerikan yapımı M825A1 top mermileriyle uyumlu olduğu değerlendirildi.
İNSAN HAKLARI İZLEME ÖRGÜTÜNÜN RAPORU
İnsan Hakları İzleme Örgütünün 2024 yılında yayımladığı raporda da benzer mühimmatın Lübnan’da yaygın şekilde kullanıldığına ilişkin tespitlerin yer aldığı hatırlatıldı.
Raporda, beyaz fosfor kullanımının askeri gerekliliğinin sorgulandığı ve İsrail ordusunun kullandığı belirtilen M150 tipi mühimmat gibi daha düşük risk taşıyan alternatiflerin bulunduğuna dikkat çekildi.
DAHA ÖNCEKİ KULLANIM İDDİALARI
Uluslararası basında daha önce yayımlanan haberlerde, İsrail’in 2009 yılında Gazze’de ve 1982-2006 yılları arasındaki Lübnan çatışmalarında beyaz fosfor kullandığı yönünde iddialar yer almıştı.
Ayrıca İsrail ordusunun Ekim 2023 sonrasında Lübnan’a yönelik operasyonlarında 200’den fazla beyaz fosfor mühimmatı kullandığına ilişkin bilgiler de çeşitli uluslararası haber kuruluşlarında yayımlanmıştı.
LÜBNAN’DAN BM’YE DÖRT AYRI BAŞVURU
Lübnan hükümeti, Ekim 2023’ten itibaren İsrail’in beyaz fosfor kullandığı yönündeki endişelerini Birleşmiş Milletler ve BM Güvenlik Konseyi’ne iletti.
BM Güvenlik Konseyi’ne gönderilen 3 Temmuz 2024 tarihli mektupta, hükümet verilerine göre Lübnan’ın güneyinde beyaz fosfor kullanımına bağlı olarak 600’den fazla yangının meydana geldiği bilgisine yer verildi.
BEYAZ FOSFORUN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Dünya Sağlık Örgütüne göre beyaz fosfor, insan vücuduyla temas ettiğinde ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Maddenin deriyle teması ağır yanıklara yol açarken, solunması halinde solunum yollarında ve gözlerde ciddi yaralanmalar meydana gelebiliyor.
Uzmanlar, beyaz fosforun insan dokusuna nüfuz ederek ikinci ve üçüncü derece yanıklara neden olabileceğini belirtiyor. Solunum yoluyla maruz kalınması durumunda ise akciğerlerde ciddi hasar oluşabildiği ifade ediliyor.
BEYAZ FOSFOR NEDİR?
Askeri mühimmatlarda kullanılan beyaz fosfor, fosfat kayalarından elde edilen kristal yapılı bir kimyasal madde olarak biliniyor. Işığa maruz kaldığında rengi koyulaşan beyaz fosfor, oksijenle temas ettiği anda kendiliğinden tutuşma özelliğine sahip bulunuyor.
Sis oluşturma ve hedef işaretleme amacıyla da kullanılan madde, mühimmat içerisinde yer aldığında yangın çıkarıcı etkisiyle öne çıkıyor. Patlama sonrasında geniş alanlara yayılan parçacıklar, fosfor tamamen tükenene kadar yanmaya devam edebiliyor.
TEDAVİSİ ÖZEL ÖNLEMLER GEREKTİRİYOR
Beyaz fosfora maruz kalan kişilerin tedavisi, maddenin yüksek bulaşıcılık özelliği nedeniyle oldukça güç kabul ediliyor. Solunum, sindirim veya cilt teması yoluyla vücuda girebilen fosfor, temas ettiği yüzeylere yapışarak yayılabiliyor.
Bu nedenle beyaz fosfor kaynaklı yaralanmaların tedavisini gerçekleştiren sağlık personelinin özel koruyucu ekipman ve eğitimle çalışması gerekiyor. Uzun süreli veya tekrarlayan maruziyetlerin ise çene kemiğinde ileri derecede deformasyon ve kemik hasarına neden olabildiği belirtiliyor.
