Gazze'de devam eden insani krizle birlikte temel ihtiyaç ürünlerinin temini ve fiyatlarındaki artış gündemdeki yerini korurken, Gazze'ye ticari malların girişinde uygulandığı belirtilen “koordinasyon sistemi”ne ilişkin iddialar ortaya atıldı. Gazze Ticaret ve Sanayi Odası Ekonomi Komitesi Koordinatörü Riyad Davud es-Sevafiri'nin aktardığına göre Gazze'ye mal getirmek isteyen tüccarlar, ürünlerin bölgeye girişine onay alabilmek amacıyla aracılar üzerinden yürütülen bir mekanizmayı kullanıyor.
Es-Sevafiri, söz konusu sistem kapsamında İsrail tarafından 13 kişinin görevlendirildiğini ve yüzlerce tüccarın ticari mallarını Gazze'ye ulaştırabilmek için bu kişiler aracılığıyla işlem yaptığını ileri sürdü. İddiaya göre aracılar kamyon başına 50 bin ila 130 bin dolar arasında değişen komisyonlar alıyor. Es-Sevafiri ayrıca söz konusu ödemelerin İsrail tarafından belirlenen aracılara yapıldığını ve paranın bir bölümünün İsrail ordusundaki güvenlik görevlileriyle paylaşıldığını öne sürdü.
GAZZE'YE MAL GİRİŞİ NASIL GERÇEKLEŞİYOR?
Riyad Davud es-Sevafiri, “koordinasyon satın alma” olarak adlandırılan mekanizma üzerinden Gazze'ye ticari mal girişinin nasıl gerçekleştirildiğini de anlattı. Aktarılan bilgilere göre Gazze'ye ürün getirmek isteyen tüccar, sürecin ilk aşamasında ithal etmek istediği ürünleri ve bunların miktarlarını gösteren bir ön fatura sunuyor.
Ürünlerin Gazze'ye girişine izin verilip verilmeyeceğinin kontrol edilmesinin ardından süreç, koordinasyon kanalıyla bağlantılı olduğu belirtilen bir şirket veya aracı üzerinden devam ediyor. Koordinasyon işlemlerinin tamamlanmasından sonra ticari yükün Kerem Ebu Salim Sınır Kapısı üzerinden Gazze'ye sokulduğu belirtiliyor.
KAMYON BAŞINA 50 BİN İLA 130 BİN DOLAR İDDİASI
Es-Sevafiri, koordinasyon mekanizmasında tek bir kamyon için ödenen komisyonun 50 bin dolardan başlayarak 130 bin dolara kadar çıkabildiğini söyledi. Gazze Ticaret ve Sanayi Odası yetkilisi, 7 Ekim 2023'te başlayan savaşın ardından söz konusu sisteme yapılan toplam ödemenin 2 milyar doları aştığını ileri sürdü.
Uluslararası yardım kaynaklarının da süreçte önemli ölçüde kayba uğradığını savunan Es-Sevafiri, yardım parasının yarısının ürünlerin satın alınması, taşınması, Gazze'ye girişinin sağlanması ve piyasaya ulaştırılması aşamalarındaki aracılık sistemi içinde kaybolduğunu belirtti. Es-Sevafiri'ye göre ticari sistemde oluşan ek maliyetler, Gazze'deki ürünlerin satış fiyatlarına doğrudan yansıdı.
MOTOR YAĞININ FİYATI 3,3 DOLARDAN 825 DOLARA ÇIKTI
Gazze ekonomisinde yaşanan fiyat değişimine ilişkin veriler de paylaşan Es-Sevafiri, savaş öncesinde 3,3 dolar olan bir litre madeni yağın fiyatının 825 dolara yükseldiğini söyledi. Verilen rakamlara göre madeni yağın fiyatı savaş öncesine kıyasla yaklaşık 250 katına çıktı.
Savaş öncesinde 50 dolar olan bir lastiğin fiyatının 660 dolara yükseldiğini belirten Es-Sevafiri, büyük boy lastiklerdeki fiyat artışının çok daha yüksek seviyelere ulaştığını aktardı. Savaş öncesinde 330 dolar olan büyük boy lastiklerin fiyatının 10 bin dolara kadar çıktığı ifade edildi.
MAZOTUN LİTRESİ 2,14 DOLARDAN 12 DOLARA YÜKSELDİ
Yakıt fiyatlarında da savaş öncesi döneme kıyasla önemli artış yaşandığı belirtildi. Es-Sevafiri'nin verdiği bilgilere göre savaş öncesinde litresi 2,14 dolar olan mazotun fiyatı 12 dolara yükseldi.
Es-Sevafiri, Gazze'de kaydedilen fiyat artışlarının olağan enflasyon koşullarıyla açıklanamayacağını savundu. Gazze Ticaret ve Sanayi Odası yetkilisi, “Bu, normal enflasyon oranları değil. Piyasaya normal şekilde erişim imkanının çöküşünün göstergesi” ifadelerini kullandı.
SAVAŞ ÖNCESİNDE 2 BİNDEN FAZLA TÜCCAR DOĞRUDAN İTHALAT YAPIYORDU
Gazze'deki ticaret yapısının savaş döneminde önemli ölçüde değiştiğini belirten Es-Sevafiri, savaş öncesinde 2 binden fazla tüccarın doğrudan ithalat ve dış ticaret yaptığını söyledi. Günümüzde ise ticari malların Gazze'ye girişinin çok daha dar sayıdaki kanallar üzerinden gerçekleştirildiğini ifade etti.
Es-Sevafiri, mevcut yapının rekabeti sınırladığını ve ticari faaliyetlerin sınırlı sayıdaki aktörün elinde yoğunlaşmasına neden olduğunu savundu. “İsrail işgalinin Gazze'ye dayattığı sistem, adaletsiz bir sistem. Aynı zamanda tekeli teşvik eden ve rekabeti sınırlayan bir yapı kuruldu, sınırlı sayıda aktör büyük ekonomik güç kazandı” ifadelerini kullandı.
ÜRETİM İÇİN GEREKLİ GİRDİLERİN GAZZE'YE GİRİŞİ KISITLANDI
Es-Sevafiri, Gazze ekonomisinin savaş sürecinde üretim ağırlıklı yapıdan tüketim ekonomisine doğru sürüklendiğini söyledi. Ekonomideki dönüşümün temel nedenlerinden birinin üretim faaliyetlerinde kullanılacak girdilerin Gazze'ye girişinin engellenmesi olduğunu belirtti.
Gazze'ye artık yeterli miktarda üretim yapılmasını veya yeni istihdam oluşturulmasını sağlayabilecek ürünlerin ithal edilemediğini ifade eden Es-Sevafiri, ticaretin doğrudan tüketilebilecek ürünlere yöneldiğini söyledi. Mevcut sistemin üretim kapasitesinin yanı sıra ithalat, dış ticaret ve rekabet koşullarını da etkilediğini öne sürdü.
