ABD ile İran arasındaki gerilim, Washington yönetiminin Tahran’a yönelik ekonomik baskıyı artırma kararı ve İran’dan gelen karşı açıklamalarla devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ı ekonomik ve finansal açıdan daha fazla tecrit etmeyi amaçlayan kapsamlı bir operasyon duyurmasının ardından İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, bölge ülkelerine yaptırım sürecine katılmamaları yönünde çağrı yaptı.
Rızai, İran devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, ABD’nin uygulamaya hazırlandığı ekonomik tedbirlerde Washington ile hareket edecek ülkelerin Tahran tarafından karşı tarafta değerlendirileceğini söyledi. İranlı yetkili, “Bize yönelik ekonomik yaptırımlara katılan her ülke düşman olarak kabul edilecektir” ifadelerini kullandı. Rızai’nin açıklaması, Washington’ın İran ile ticari ve finansal ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeleri de ekonomik sonuçlarla karşı karşıya bırakacağı yönündeki açıklamalarının ardından geldi.
RIZAİ’DEN BÖLGE ÜLKELERİNE UYARI
Muhsin Rızai, İran’ın mevcut çatışmayı genişletmek istemediğini belirtirken, ülkeyi çevreleyen devletlerin ABD’nin ekonomik baskı kampanyasına katılması halinde Tahran’ın karşılık vereceğini söyledi. Rızai, “Savaşı genişletmek istemiyoruz ancak İran’ı çevreleyen ülkeler Amerikalılarla birlikte ekonomik savaşa katılırsa onların çıkarlarına darbe indireceğiz” ifadelerini kullandı.
İranlı yetkilinin açıklamasında özellikle komşu ülkelerin Washington’ın yaptırım politikalarına vereceği destek öne çıktı. Rızai, İran’ın çevresindeki ülkelerden ABD tarafından yürütülen ekonomik kampanyaya katılmamalarını isterken, aksi yönde hareket eden ülkelerin İran açısından düşman konumuna geleceğini belirtti.
HÜRMÜZ BOĞAZI VE PETROL SEVKİYATI MESAJI
Rızai, komşu ülkelerin ABD ile ekonomik yaptırımlar konusunda işbirliği yapması halinde petrol sevkiyatının da hedef alınabileceği mesajını verdi. İranlı yetkili, böyle bir durumda “Basra Körfezi’nden veya Hürmüz Boğazı’ndan tek bir damla petrol bile çıkmayacağı” yönünde uyarıda bulundu.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri, gerektiğinde Basra Körfezi’nden petrol ihracatında kullanılan Hürmüz dışındaki güzergâhlara karşı da harekete geçilebileceğini söyledi. Rızai’nin açıklamaları, küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilimin sürdüğü dönemde geldi. AP, Rızai’nin ABD’nin ekonomik önlemlerine destek verecek komşu ülkelere karşılık verilebileceğini ve alternatif petrol sevkiyat güzergâhlarının da hedef alınabileceğini söylediğini aktardı.
“TRUMP HAREKETE GEÇERSE DEPREM GİBİ KARŞILIK VERİRİZ”
Rızai, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik yeni adımlar atması ihtimaline ilişkin de açıklamada bulundu. İranlı yetkili, “Trump harekete geçmek isterse, deprem gibi bir güçle aynı şekilde karşılık veririz” ifadelerini kullanarak Tahran’ın karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi.
İran’ın savaşı genişletmek istemediğini tekrar vurgulayan Rızai, buna karşın ABD’nin ekonomik baskı kampanyasının İran’ın çevresindeki ülkeler tarafından desteklenmesi durumunda karşı adımlar atılacağını belirtti. İranlı yetkilinin açıklamalarında ekonomik yaptırımlar ile bölgedeki enerji altyapısı ve petrol sevkiyat güzergâhları arasında doğrudan bağlantı kuruldu.
İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN KAPALI OLDUĞUNU SAVUNUYOR
Rızai, ABD tarafından yapılan açıklamaların aksine Hürmüz Boğazı’nın kapalı olduğunu ileri sürdü. Boğazın Washington yönetiminin politikalarını değiştirmesine kadar yeniden açılmayacağını belirten Rızai, İran’ın Basra Körfezi’ndeki kıyı şeridinin yüzde 50’sinden fazlasına sahip olduğunu söyleyerek Hürmüz Boğazı’nın yönetiminde Tahran’ın belirleyici olması gerektiğini savundu.
Hürmüz Boğazı’ndaki fiili durum konusunda taraflardan farklı açıklamalar geliyor. Reuters’ın 22 Ağustos tarihli haberinde, gemi takip verilerine göre boğazdaki ticari geçişlerin oldukça sınırlı kaldığı ve 20 Ağustos Perşembe günü yalnızca dört emtia gemisinin geçiş yaptığı belirtildi. Aynı verilerde büyük ham petrol veya sıvılaştırılmış doğal gaz tankerlerinin geçiş yapmadığı aktarıldı.
RIZAİ: SAVAŞIN SONA ERMESİNİ İSTİYORUZ
İranlı yetkili, sert açıklamalarına karşın Tahran’ın savaşın büyümesini istemediğini de ifade etti. Rızai, İran’ın savaşın sona ermesinden yana olduğunu ve savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasına yönelik girişimlere karşı çıktığını söyledi.
Rızai’nin açıklamaları, İran yönetimi içinde çatışmanın sona erdirilmesine yönelik mesajların da gündeme geldiği bir dönemde yapıldı. İran yönetimi bir yandan Washington’ın ekonomik baskısına karşı karşılık verileceğini açıklarken, diğer yandan diplomatik yolların tamamen kapatılmaması gerektiğine ilişkin mesajlar da veriyor.
TRUMP EKONOMİK OPERASYONU 19 AĞUSTOS’TA DUYURDU
ABD Başkanı Donald Trump, 19 Ağustos 2026’da yaptığı açıklamada İran’a karşı kapsamlı yeni bir ekonomik baskı kampanyası başlatacağını duyurdu. Trump, söz konusu uygulamayı “şimdiye kadar herhangi bir ülkeye karşı gerçekleştirilen en ezici ekonomik operasyon” olarak nitelendirdi ve ekonomik savaş ile tecridin daha önce görülmemiş bir ölçekte uygulanacağını söyledi.
Trump, Washington’ın İran’ın ekonomik destek kanallarını kesmeyi hedeflediğini belirterek müttefiklerinden de ABD’nin yanında yer almalarını istedi. ABD Başkanı’nın açıklamasında finans kuruluşları, şirketler, havalimanları ve devlet kurumlarının İran’a ekonomik destek sağlamasının hedef alınacağı belirtildi.
TRUMP ÜÇÜNCÜ ÜLKELERİ DE EKONOMİK SONUÇLARLA UYARDI
Trump’ın duyurduğu plan yalnızca İran’ı değil, Tahran ile ekonomik ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeleri de kapsıyor. ABD Başkanı, finans kuruluşlarının, işletmelerin, havalimanlarının veya devlet kurumlarının İran’a herhangi bir şekilde ekonomik destek sağlamasına izin veren ülkelerin ciddi ekonomik sonuçlarla karşı karşıya kalacağını açıkladı.
Trump ayrıca petrol kaçakçılığı, takas hatları, nakit transferleri, döviz büroları, gemi kayıtları ve paravan şirketler üzerinden İran’a kaynak aktarılmasının durdurulması gerektiğini belirtti. Washington yönetimi yeni politikayla İran’ın uluslararası finans ve ticaret kanallarına erişimini daha da sınırlamayı amaçlıyor.
İRAN DIŞİŞLERİ YAPTIRIMLARA HUKUK İTİRAZI YAPTI
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de ABD’nin yeni ekonomik yaptırım kararlarına tepki gösterdi. Bekayi, Washington’ın üçüncü ülkeleri de kapsayan ikincil yaptırımlarının uluslararası hukukta dayanağının bulunmadığını ve diğer devletlerin egemenliğini ihlal ettiğini savundu.
Bekayi, ABD’nin bir başka ülkenin yargı yetkisine tabi bankaları, şirketleri veya havalimanlarını üçüncü bir ülkeyle yürüttükleri yasal ticareti bırakmaya zorlayamayacağını söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptırımların Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan devletlerin egemen eşitliği ilkesiyle bağdaşmadığını ileri sürdü.
BEKAYİ: EGEMENLİK HAKKI AŞINIR
Bekayi, ikincil yaptırımların yalnızca İran ile ABD arasındaki ekonomik anlaşmazlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. İranlı sözcü, Washington’ın diğer devletlerin şirketlerine, bankalarına ve kurumlarına İran ile ticaret konusunda talimat vermesinin ülkelerin egemenlik haklarına müdahale anlamına geldiğini savundu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, söz konusu yaklaşımın devam etmesi halinde Birleşmiş Milletler merkezli devletler arası sistemin temelini oluşturan egemenlik ilkesinin aşınacağını ve klasik sömürgecilik anlayışına dönüş için zemin oluşacağını ileri sürdü. Bekayi’nin açıklaması, ABD’nin yaptırımlara uymayan üçüncü ülkelere de ekonomik yaptırım uygulanabileceğini duyurmasının ardından yapıldı.
ABD’NİN YENİ YAPTIRIMLARINDA TİCARET ORTAKLARI GÜNDEMDE
Washington’ın İran’a yönelik yeni ekonomik baskı politikasının Tahran’ın büyük ticaret ortaklarını da doğrudan ilgilendirdiği belirtiliyor. Reuters’ın verilerine göre Çin, 2025 yılında günlük yaklaşık 1,38 milyon varil İran petrolü ithal ederek ülkenin en büyük petrol müşterisi konumunda yer aldı. Türkiye’nin İran ile yıllık ikili ticareti ise yaklaşık 5-6 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
İran’ın diğer ticaret ortakları arasında Irak, Umman, Pakistan, Hindistan, Ermenistan ve Azerbaycan da bulunuyor. Trump yönetiminin üçüncü ülkelere yönelik ekonomik sonuç tehdidinin nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntıların tamamı henüz açıklanmazken, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in yeni yaptırım paketine ilişkin ayrıntıları 24 Ağustos Pazartesi günü açıklaması bekleniyor.
