Sovyetler Birliği'nin 14 Kasım 1944'te gerçekleştirdiği zorunlu göç sırasında yurtlarından koparılan Ahıska Türkleri, sürgünün 82. yılında hayatını kaybeden yakınlarını anıyor. Gürcistan'ın Türkiye sınırına yakın Ahıska Bölgesi'nde yaşayan binlerce insan, Sovyet lideri Josef Stalin'in imzaladığı sürgün kararnamesi doğrultusunda evlerinden çıkarılarak Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan başta olmak üzere Orta Asya'nın farklı bölgelerine gönderildi.
İkinci Dünya Savaşı'nın devam ettiği dönemde Ahıskalı erkeklerin önemli bir bölümü cephede savaşırken geride kalan kadınlar, çocuklar ve yaşlılar sürgün kararıyla karşı karşıya kaldı. Hazırlanmaları için yalnızca iki saat verilen aileler, askeri kamyonlarla tren istasyonlarına taşındı ve yük vagonlarına bindirilerek yaklaşık bir ay sürecek yolculuğa çıkarıldı. Ağır kış koşullarında gerçekleştirilen sürgün sırasında açlık, soğuk ve hastalık nedeniyle yaklaşık 17 bin kişi yaşamını yitirdi.
14 KASIM 1944'TE AHISKA BÖLGESİ ASKERLER TARAFINDAN KUŞATILDI
Sovyetler Birliği yönetimi, İkinci Dünya Savaşı'nın son döneminde Türkiye sınırında bulunan Ahıska Bölgesi'ndeki Müslüman nüfusu yerinden etmek amacıyla geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı. Stalin'in emriyle yürütülen sürgün kapsamında Gürcistan'ın Adıgön, Ahıska, Aspinza, Ahılkelek ve Bagdonovka ilçelerinde bulunan toplam 220 köy askeri birlikler tarafından kuşatıldı.
Moskova yönetimi, sürgün kararının uygulanması için yaklaşık 6 bin askeri görevlendirdi. Bölgedeki Ahıskalı erkeklerin bir kısmı Sovyet ordusunda İkinci Dünya Savaşı cephelerinde savaşırken kadınlar ve yaşlılar da Ahıska-Borjomi demir yolu hattının yapımında çalıştırılıyordu. Savaşın ve ağır çalışma koşullarının sürdüğü günlerde bölge halkı, yaşadıkları topraklardan ayrılmaya zorlandı.
14 Kasım 1944'te askerler, Ahıska Bölgesi'nde yaşayan Türkler, Kürtler ve Hemşinliler ile Batum'da yaşayan Lazların evlerine gitti. Askeri birlikler tarafından yürütülen operasyon sırasında ailelere sürgün kararı bildirildi ve kısa süre içerisinde evlerini terk etmeleri istendi.
KADIN, ÇOCUK VE YAŞLILARA HAZIRLANMALARI İÇİN İKİ SAAT VERİLDİ
Askerler, sürgün kararının uygulanacağı yerleşim yerlerine kamyonlarla gelerek bölge sakinlerine hazırlanmaları için yalnızca iki saat süre tanıdı. Çocuklar, yaşlılar ve kadınlar arasında ayrım yapılmadan ailelerin evlerinden çıkmaları istendi. Yanlarına sınırlı miktarda eşya almalarına izin verilen Ahıskalılar, askeri araçlarla tren istasyonlarına götürüldü.
İstasyonlara getirilen aileler, üç gün boyunca trenlerin hareket etmesini bekledi. Bekleyişin ardından insan taşımaya uygun olmayan yük vagonlarına bindirilen Ahıskalıların yanlarına bir bohça dışında eşya almalarına izin verilmedi. Bazı aileler kısa süre sonra evlerine dönebileceklerini düşünerek hiçbir eşya almazken bazıları ise yolculukta tüketebilmek amacıyla yalnızca un ve mısır götürdü.
Sürgün edilenlerin geride bıraktıkları evlerde değerli eşyaları, kış ayları için hazırladıkları yiyecekleri ve küçükbaş ile büyükbaş hayvanları kaldı. Yıllardır yaşadıkları köylerden çıkarılan aileler, nereye götürülecekleri ve ne zaman geri dönebilecekleri konusunda belirsizlik içerisinde trenlere bindirildi.
30 GÜNLÜK SÜRGÜN YOLCULUĞUNDA YAKLAŞIK 17 BİN KİŞİ ÖLDÜ
Ahıska Türklerinin Orta Asya'ya uzanan zorunlu yolculuğu yaklaşık 30 gün sürdü. Ailelerin kalabalık şekilde yerleştirildiği yük vagonlarında yeterli ısınma ve beslenme imkânı bulunmuyordu. Kasım ayının ağır kış koşullarında ilerleyen trenlerde çocuklar, kadınlar ve yaşlılar açlık, soğuk ve hastalıklarla mücadele etmek zorunda kaldı.
Yaklaşık bir ay süren yolculuk sırasında 17 bine yakın Ahıskalı yaşamını yitirdi. Sürgünden sağ kurtulanların 40 bini bugünkü Kazakistan topraklarına, 30 bini Özbekistan'a ve 16 bini Kırgızistan'a gönderildi. Aileler, kendilerine ayrılan bölgelerde yeni yaşamlar kurmaya zorlanırken Ahıska'daki evlerine dönmelerine izin verilmedi.
AHISKA TÜRKLERİ 12 YIL BOYUNCA SIKIYÖNETİM ALTINDA YAŞADI
Orta Asya'ya ulaştırılan Ahıska Türkleri, sürgün yolculuğunun ardından Sovyet yönetiminin uyguladığı sıkı denetimlerle karşılaştı. 1944 ile 1956 yılları arasında 12 yıl boyunca sıkıyönetim altında tutulan Ahıskalıların yerleştirildikleri bölgelerin dışına çıkmaları yasaklandı. Hareket özgürlükleri kısıtlanan aileler, Sovyet makamlarının belirlediği kurallar çerçevesinde yaşamlarını sürdürmek zorunda kaldı.
Sovyet yönetimi tarafından oluşturulan çalışma kamplarında Ahıskalılar ağır işlerde çalıştırıldı. Çocuk, kadın ve yaşlı ayrımı yapılmadan uygulanan çalışma yükümlülükleri, sürgün edilen halkın karşılaştığı zorlukların devam etmesine neden oldu.
Sürgün kararını veren Josef Stalin, 5 Mart 1953'te hayatını kaybetti. Ahıska Türklerinin sürgününü organize eden, Stalin döneminin üst düzey güvenlik yetkililerinden Sovyetler Birliği Mareşali Lavrenti Beriya ise yönetim değişikliğinin ardından 23 Aralık 1953'te idam edildi.
1956'DA SIKIYÖNETİM KALDIRILDI ANCAK AHISKA'YA DÖNÜŞE İZİN VERİLMEDİ
Stalin'in ölümünün ardından Sovyetler Birliği'nde yaşanan siyasi değişimlerle birlikte Ahıska Türklerine uygulanan sıkıyönetim 1956 yılında kaldırıldı. Ahıskalıların Gürcistan dışındaki Kafkasya bölgelerine yerleşmelerine izin verilirken sürgün edildikleri Ahıska topraklarına dönüşlerinin önü açılmadı.
Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'da yaşayan Ahıskalıların bir bölümü, ana vatanlarına coğrafi olarak daha yakın olan Azerbaycan'a göç etti. Halkın büyük kısmı ise sürgün sonrasında yerleştirildikleri Orta Asya ülkelerinde yaşamaya devam etti. Böylece Ahıska Türkleri, Sovyetler Birliği'nin farklı bölgelerine dağılmış topluluklar halinde varlıklarını sürdürdü.
1989 FERGANA OLAYLARINDA 20 BİN AHISKA TÜRKÜ YENİDEN GÖÇ ETTİRİLDİ
Ahıska Türkleri, ilk sürgünden 45 yıl sonra Özbekistan'ın Fergana Vadisi'nde yaşanan olaylar nedeniyle yeniden zorunlu göçle karşı karşıya kaldı. 5-10 Haziran 1989 tarihlerinde meydana gelen olayların ardından bölgede yaşayan yaklaşık 20 bin Ahıska Türkü, Sovyet ordusu tarafından Rusya'nın Krasnodar bölgesine götürüldü.
Fergana'dan çıkarılan Ahıskalıların bir kısmı ise otobüslerle Kırgızistan ve Kazakistan'a taşındı. Söz konusu kişilerin götürüldükleri bölgelerde yerleşmelerine izin verildi. Yaşanan gelişmeler, 1944 sürgününden sonra Orta Asya'da hayatlarını sürdüren Ahıska Türklerinin yeniden farklı ülke ve bölgelere dağılmasına yol açtı.
KRASNODAR'DA İKAMET VE OTURUM SORUNLARI YAŞANDI
Fergana olaylarının ardından Rusya'nın Krasnodar bölgesine yerleştirilen Ahıska Türkleri, kendilerine verilen vaatlere rağmen ikamet ve oturum izni alamadı. Resmî statülerine ilişkin sorunlar nedeniyle eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanmaları da engellendi.
Krasnodar'da karşılaşılan sorunların devam etmesi üzerine Ahıskalılar farklı ülkelere yerleşmenin yollarını aramaya başladı. Birleşmiş Milletler (BM) Uluslararası Göç Örgütünün yardımıyla 2004 ve 2005 yıllarında yaklaşık 13 bin Ahıska Türkü, Amerika Birleşik Devletleri'nin çeşitli eyaletlerine götürülerek yerleştirildi.
ABD'ye gerçekleştirilen göç, Ahıska Türklerinin Orta Asya ve Kafkasya dışındaki ülkelere yerleşme sürecinin önemli aşamalarından biri oldu. Sürgün sonrasında farklı coğrafyalara dağılan Ahıskalıların bir bölümü yaşamlarını ABD'de sürdürmeye başladı.
UKRAYNA'DAKİ ÇATIŞMALAR AHISKA TÜRKLERİNİ DE ETKİLEDİ
Ukrayna'nın doğusunda 2014 yılında başlayan kitlesel gösterilerin silahlı çatışmalara dönüşmesi, Donbas bölgesinde yaşayan Ahıska Türklerini de etkiledi. Bölgede bulunan Ahıskalı aileler, çatışmaların yaşandığı yerlerde ateş altında kaldı.
Donbas'taki güvenlik sorunları nedeniyle bölgede yaşayan Ahıska Türklerinin bir kısmının Türkiye'ye yerleştirilmesi için çalışmalar başlatıldı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla Ukrayna vatandaşı olan Ahıskalıların Türkiye'de iskân edilmesine yönelik süreç yürütüldü.
TÜRKİYE'DE ERZİNCAN VE BİTLİS'E AHISKA TÜRKLERİ YERLEŞTİRİLDİ
Ukrayna'dan Türkiye'ye getirilen Ahıska Türkleri, Erzincan'ın Üzümlü ilçesi ile Bitlis'in Ahlat ilçesine yerleştirildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla yürütülen iskân çalışmaları kapsamında ailelerin Türkiye'de yaşamlarını sürdürmeleri sağlandı.
Devlet eliyle gerçekleştirilen yerleştirmelerin yanı sıra kendi imkânlarıyla Türkiye'ye gelen Ahıskalılar da farklı illerde yaşam kurdu. İstanbul, Bursa, Ankara, İzmir, Denizli, Kocaeli, Eskişehir ve Antalya, Ahıska Türklerinin yerleşmeyi tercih ettiği şehirler arasında yer aldı.
Türkiye'de yaşayan Ahıska Türkleri, farklı şehirlerde oluşturdukları topluluklar aracılığıyla kültürel bağlarını ve sürgün geçmişine ilişkin hatıralarını yaşatmayı sürdürüyor. Ahıska Türklerinin Türkiye'ye göçü, 1944'te başlayan ve sonraki yıllarda farklı ülkelerde devam eden göç hareketlerinin bir parçasını oluşturuyor.
AHISKA TÜRKLERİ ANA VATANLARINI ZİYARET ETMEYİ SÜRDÜRÜYOR
Ahıska Türkleri, Türkiye Dışişleri Bakanlığı ve Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının (TİKA) desteğiyle Gürcistan'daki Ahıska Bölgesi'ne ziyaretler gerçekleştiriyor. Ziyaretler kapsamında sürgün edilen ailelerin geldikleri topraklarla bağlarını sürdürmelerine imkân sağlanıyor.
1944 yılında ana vatanlarından çıkarılan ve sonraki yıllarda farklı göç hareketleri yaşayan Ahıska Türkleri, günümüzde Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Azerbaycan, Rusya Federasyonu, ABD ve Türkiye başta olmak üzere çeşitli ülkelerde yaşamlarını sürdürüyor. Farklı coğrafyalarda yaşayan topluluklar, ailelerinden aktarılan sürgün hatıralarını ve Ahıska'ya ilişkin kültürel miraslarını korumaya devam ediyor.
82 YILDIR AHISKA'YA DÖNÜŞ HAKKI İÇİN MÜCADELE EDİYORLAR
Ahıska Türklerinin 14 Kasım 1944'te başlayan sürgününün üzerinden 82 yıl geçti. Sürgünde yaşamını yitirenler, her yıl 14 Kasım'da dernekler ve sivil toplum kuruluşlarının öncülüğünde düzenlenen etkinliklerle anılıyor. Anma programlarında hayatını kaybedenler için dualar edilirken sürgün sırasında yaşananlar yeni nesillere aktarılıyor.
Ahıska Türklerinin ana vatanlarına dönüş hakkı, uluslararası platformlarda gündeme getirilmeye devam ediyor. Sivil toplum temsilcileri ve uzmanlar, sürgün tarihinin unutulmaması ile insan hakları ve geri dönüş hakkına ilişkin taleplerin karşılanmasının önemine dikkat çekiyor.
14 Kasım 1944'te evlerinden çıkarılan ailelerin çocukları ve torunları, bugün dünyanın farklı ülkelerinde yaşıyor. Sürgünün üzerinden geçen 82 yıla rağmen Ahıska'ya dönme isteği, ailelerin geçmişten bugüne taşıdığı hatıralarla birlikte nesilden nesile aktarılıyor.
