İran hükümeti, Umman’ın Hürmüz Boğazı’nın ortak bir bölgesel mekanizma aracılığıyla yönetilmesine yönelik önerisini reddetti. Tahran yönetimi, stratejik su yolundaki kontrolün büyük ölçüde İran’ın elinde kalması gerektiğini bildirdi.
İranlı üst düzey bir yetkili, ABD ile Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı konusunda gerçekçi olmadığını belirttiği planları ilerletmesi amacıyla Umman’a baskı yaptığını öne sürdü. Yetkili, İran’ın boğaza giriş sağlayan güzergahın tamamını ve çıkış güzergahının bir bölümünü kontrol etme talebini sürdürdüğünü söyledi.
İRAN YÜZDE 50-50 ORTAK KONTROLÜ KABUL ETMEDİ
İranlı yetkili, Umman ile Hürmüz Boğazı üzerinde yüzde 50-50 oranında ortak kontrol kurulmasının Tahran’ın çıkarlarına hizmet etmeyeceğini ifade etti. İran’ın Umman’ı değerli bir komşu olarak gördüğünü belirten yetkili, buna rağmen boğazdaki kontrol yetkisinden vazgeçilmeyeceğini kaydetti.
Tahran yönetiminin yaklaşımına göre Hürmüz Boğazı’na giriş yapılan deniz güzergahının tamamı İran’ın denetiminde olmalı. Çıkış güzergahının da belirli bir bölümünün İran tarafından kontrol edilmesi talep ediliyor.
ABD VE SUUDİ ARABİSTAN’A BASKI SUÇLAMASI
İranlı yetkili, ABD ile Suudi Arabistan’ın Umman üzerinden Hürmüz Boğazı’na ilişkin farklı bir yönetim modeli oluşturmaya çalıştığını ileri sürdü. Söz konusu planların İran’ın bölgedeki yetkisini sınırlandırmayı amaçladığını savundu.
ABD ve Suudi Arabistan’dan İranlı yetkilinin iddialarına ilişkin açıklama yapılmadı. Umman yönetimi de İran’ın öneriyi reddettiği yönündeki açıklamalara ilişkin yeni bir değerlendirme paylaşmadı.
ÜÇ PETROL TANKERİ DURDURULDU
İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’nda üç petrol tankerinin durdurulduğunu açıkladı. Tankerlerin güvensiz ve yasa dışı bir rota izledikleri yönündeki uyarılara uymadığı bildirildi.
Açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın kontrolünün İran tarafından sürdürüldüğü belirtildi. Durdurulan tankerlerin hangi ülkelere ait olduğu, taşıdıkları yükler ve gemilere yönelik işlemlerin nasıl sürdürüleceği konusunda ayrıntı verilmedi.
ABD MÜDAHALESİNE KARŞILIK UYARISI
Devrim Muhafızları Ordusu, bölgedeki gemilere yönelik hukuka aykırı olarak nitelendirdiği ABD askeri müdahalelerinin ve verilen talimatların karşılıksız kalmayacağını bildirdi.
Açıklamada, İran’ın boğazdaki deniz trafiğini takip etmeyi ve gerekli gördüğü gemilere müdahale etmeyi sürdüreceği belirtildi. ABD’nin bölgedeki askeri faaliyetlerinin Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi artırdığı öne sürüldü.
UMMAN ORTAK BÖLGESEL MEKANİZMA ÖNERDİ
Umman’ın İran’a sunduğu teklifte, Hürmüz Boğazı’nın ortak bir bölgesel mekanizma aracılığıyla yönetilmesi önerildi. Model kapsamında boğazdan geçen gemilere güvenlik sağlanması ve deniz trafiğinin ortak biçimde yönetilmesi planlandı.
Öneriye göre boğazı kullanan gemilerden geçiş sırasında çevresel koruma, navigasyon ve arama kurtarma hizmetleri için gönüllü bir hizmet bedeli alınacaktı. Söz konusu ücretin zorunlu geçiş ücreti yerine bölgesel hizmetlerin finansmanında kullanılması öngörüldü.
ÜÇ AYRI DENİZ ROTASI GÜNDEME GELDİ
Umman’ın teklif kapsamında deniz trafiğinde kullanılmak üzere üç farklı rota önerdiği bildirildi. Rotaların gemi hareketlerini düzenlemek, güvenliği artırmak ve çevresel riskleri azaltmak amacıyla hazırlandığı belirtildi.
Teklifte İran’ın Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü tek başına elinde bulundurmaması gerektiği maddesi de yer aldı. Bölgesel mekanizmanın İran ile Umman’ın yanı sıra diğer Körfez ülkelerinin katılımıyla işletilmesi öngörüldü.
MODEL MALAKKA BOĞAZI ÖRNEĞİNE DAYANDIRILDI
Umman’ın önerisinin, Malakka Boğazı’nda uygulanan iş birliği modelinden yararlanılarak hazırlandığı ifade edildi. Malakka Boğazı modelinde, deniz yolunu kullanan taraflar navigasyon, çevre koruma ve arama kurtarma faaliyetlerine gönüllü olarak mali destek sağlıyor.
Hürmüz Boğazı için hazırlanan planda da benzer bir yapının kurulması ve geçiş güvenliğinin bölgesel iş birliği aracılığıyla sağlanması amaçlandı. Önerinin Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri tarafından da desteklendiği öne sürüldü.
GARİBABADİ İRAN’IN ŞARTLARINI AÇIKLADI
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Umman ile yapılan görüşmelerde Hürmüz Boğazı’ndaki bir güzergahın tamamen, diğer güzergahın ise kısmen İran’ın kontrolünde olması yönünde teklif sunduklarını açıkladı.
Garibabadi, Umman’ın İran’ın önerisini kabul etmemesi halinde Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmaya devam edeceğini söyledi. İran’ın çatışmaların yeniden başlaması ihtimaline hazır olduğunu da ifade etti.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM SÜRÜYOR
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği ve kontrol yetkisi konusunda İran ile bölge ülkeleri arasındaki anlaşmazlık devam ediyor. Umman’ın ortak yönetim modeli üzerinde uzlaşma sağlanamaması, bölgesel çözüm girişimlerinin sonuçsuz kalmasına neden oldu.
İran’ın boğazdaki kontrol yetkisinin korunmasına yönelik tutumu ile Umman’ın ortak mekanizma önerisi arasındaki görüş ayrılığı sürerken tarafların yeni bir müzakere takvimi belirleyip belirlemediğine ilişkin açıklama yapılmadı.