ABD ile İran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik temaslar hız kazanırken, tarafların kapsamlı bir mutabakata yakın olduğu yönündeki iddialar uluslararası gündemin merkezine yerleşti. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, enerji arzı endişeleri ve bölgesel askeri hareketlilik nedeniyle süreç yakından takip ediliyor.
ABD Başkanı Donald Trump, İran’la yürütülen görüşmelerde son 24 saatte önemli ilerleme sağlandığını belirterek anlaşmaya varılmasının “muhtemel” olduğunu söyledi. Trump, İran’ın anlaşma yapmak istediğini ifade ederek, “Asla nükleer silaha sahip olmalarına izin vermeyeceğiz” dedi. Fox News’e yaptığı açıklamada ise sürecin tamamlanabilmesi için “bir hafta” gerektiğini belirtti.
14 MADDELİK MUTABAKATTA KRİTİK AŞAMA
Beyaz Saray kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre, taraflar savaşı sona erdirecek ve kapsamlı nükleer müzakereler için çerçeve oluşturacak 14 maddelik mutabakata yakınlaştı. İran’ın kritik maddelere ilişkin yanıtının 48 saat içerisinde beklendiği aktarıldı.
Müzakerelerin, Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile İranlı yetkililer arasında doğrudan ve arabulucular üzerinden sürdürüldüğü belirtildi.
Mutabakat sağlanması halinde savaşın resmen sona erdirileceği, Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle deniz trafiğine açılacağı ve yaptırımların kaldırılmasına yönelik 30 günlük müzakere sürecinin başlayacağı ifade edildi. Pakistanlı arabulucu kaynakların da tek sayfalık mutabakat metni üzerinde anlaşmaya yaklaşıldığını doğruladığı kaydedildi.
TASLAK METİNDE NELER YER ALIYOR?
Taslak anlaşmaya göre İran’ın, nükleer zenginleştirme faaliyetlerini 12 ila 15 yıl süreyle sınırlandırmayı, nükleer silah geliştirmemeyi ve yer altı nükleer tesisi işletmemeyi kabul etmesi öngörülüyor. Ayrıca İran’ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarması ve Birleşmiş Milletler denetçilerine ani denetim yetkisi vermesi masadaki temel maddeler arasında bulunuyor.
Buna karşılık ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları kademeli olarak kaldırması, dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonu serbest bırakması ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ablukasını aşamalı biçimde sona erdirmesi planlanıyor.
Mutabakatta ayrıca görüşmelerin başarısız olması halinde ABD’nin yeniden askeri operasyon veya abluka seçeneğine dönebileceği maddesinin de yer aldığı belirtildi.
İRAN’DAN TEMKİNLİ MESAJLAR
İran tarafı ise süreçle ilgili daha temkinli açıklamalar yaptı. Reuters’ın aktardığına göre İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Washington’un teklifini değerlendirdiklerini açıkladı.
İran Meclisi’nden üst düzey bir yetkili ise Axios’un yayımladığı taslak için “Amerikan dilek listesi” değerlendirmesinde bulundu. İranlı yetkili, Amerikalıların savaş yoluyla müzakerelerde elde edemedikleri sonuçlara ulaşamayacağını savundu.
Tasnim Haber Ajansı da İran’ın henüz resmi yanıt vermediğini ve bazı maddelerin kabul edilemez bulunduğunu aktardı. Haberde, ABD’nin tehdit dilinin sonuç vermeyeceği ifade edildi.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM SÜRÜYOR
Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, kriz sürecinin en kritik başlıklarından biri olmaya devam etti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM, Umman Körfezi’nde İran bayraklı “M/T Hasna” isimli gemiye el konulduğunu açıkladı. Açıklamada geminin İran limanına gitmek üzere uluslararası sulardan geçiş yaptığı belirtildi.
İran devlet medyası ise Devrim Muhafızları Donanması’nın yeni prosedürlerle birlikte Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin sağlanacağını duyurduğunu aktardı.
6 Mayıs sabahında İran’ın güneyindeki Keşm Adası’nda hava savunma sistemlerinin küçük insansız hava araçlarına müdahale ettiği ve bölgede patlama benzeri sesler duyulduğu açıklandı. Yetkililer herhangi bir hasar meydana gelmediğini bildirdi.
ÇİN TEMASI VE ENERJİ DİPLOMASİSİ
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pekin’de Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile bir araya geldi.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı savaşın ardından İran heyetinin ilk kez Çin’i ziyaret ettiği belirtildi. Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin’in enerji güvenliği açısından ziyaretin kritik önem taşıdığı değerlendirildi.
ABD’DEN “OPERASYON DURDURULDU” MESAJI
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran ile kapsamlı barış anlaşmasına yönelik büyük ilerleme kaydedildiğini belirterek, ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’ndaki operasyonlarını kısa süreliğine durduracağını açıkladı.
Trump, “Anlaşmanın sonuçlanıp sonuçlanmayacağını görmek için operasyonun kısa süreliğine durdurulması konusunda karşılıklı anlaştık” ifadelerini kullandı. İran’ın anlaşmayı kabul etmesi halinde “Destansı Öfke Operasyonu”nun tamamen sona ereceğini belirten Trump, aksi durumda bombardımanın yeniden başlayacağını öne sürdü.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Beyaz Saray’daki açıklamasında, ABD ve İsrail’in yürüttüğü “Destansı Öfke Operasyonu”nun hedeflerine ulaştığını söyledi.
İSRAİL CEPHESİNDE ENDİŞE
Reuters’ın aktardığı İsrailli kaynaklara göre, İsrail yönetiminin Trump’ın İran ile anlaşmaya bu kadar yaklaştığından haberdar olmadığı belirtildi.
İsrailli kaynaklar, Tel Aviv yönetiminin çatışmaların yeniden tırmanmasına yönelik hazırlıklarını sürdürdüğünü ifade etti.