İzlanda’da hükümetin Avrupa Birliği (AB) ile üyelik müzakerelerini yeniden başlatma teklifi için düzenlenen referandumdan “Hayır” sonucu çıktı. Referandum öncesinde yayımlanan anketlerde müzakerelerin yeniden başlatılmasına destek önde görünmesine rağmen sandığa yansıyan sonuç farklı oldu. Sayımı tamamlanan oyların sonuçlarına göre seçmenlerin yüzde 52,5’i müzakerelerin yeniden başlatılmasına karşı çıkarken, “Evet” oylarının oranı yüzde 47,5’te kaldı.
Referandum, İzlanda’nın 2009’da başlattığı ancak 2013 yılında AB karşıtı hükümetin iktidara gelmesinin ardından askıya alınan üyelik sürecinin geleceğini belirlemek amacıyla gerçekleştirildi. 2024’te Sosyal Demokrat İttifakı liderliğinde kurulan hükümet, uzun süredir devam eden tartışmayı seçmenlerin kararına bırakmak amacıyla üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılması konusunu referanduma taşıdı.
188 BİN 500 OYUN SAYIMINDA “HAYIR” YÜZDE 52,5’E ULAŞTI
İzlanda’da kayıtlı 270 bin seçmenden kullanılan oyların sayımı sürerken, sayımı tamamlanan ilk 188 bin 500 oyun sonuçları referandumdaki tabloyu ortaya koydu. Açıklanan verilere göre seçmenlerin yüzde 52,5’i AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına “Hayır” derken, sürecin yeniden başlamasını isteyenlerin oranı yüzde 47,5 olarak kaydedildi.
Güneybatı bölgesinden gelen sonuçların da tabloya eklenmesiyle “Evet” oylarının referandumu kazanma ihtimali matematiksel olarak ortadan kalktı. Sonuçlarda özellikle başkent ile tarım ve balıkçılığın yoğun olduğu kırsal ve kıyı bölgeleri arasındaki oy tercihleri belirginleşti.
REYKJAVİK AB MÜZAKERELERİNİN YENİDEN BAŞLAMASINI DESTEKLEDİ
Başkent Reykjavik’te sandığa giden seçmenlerin çoğunluğu AB ile üyelik müzakerelerinin yeniden başlaması yönünde oy kullandı. Reykjavik’in kuzeyinde “Evet” oyları yüzde 57,5’e ulaşırken, kentin güneyinde AB sürecine destek yüzde 54,5 olarak gerçekleşti.
Başkentte ortaya çıkan sonuç ülkenin diğer bölgelerinde aynı şekilde karşılık bulmadı. Kırsal ve kıyı kesimlerden gelen oylar referandumun genel sonucunu “Hayır” yönüne çevirdi ve Reykjavik’teki destek ülke genelinde çoğunluk sağlanması için yeterli olmadı.
KIRSAL VE KIYI BÖLGELERİNDE “HAYIR” OYLARI YÜZDE 60’I AŞTI
Tarım ve balıkçılık faaliyetlerinin yoğun olduğu bölgelerde AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlamasına yönelik itiraz daha yüksek oranlarda sandığa yansıdı. Güney bölgesinde seçmenlerin yüzde 60,5’i “Hayır” oyu verirken, Kuzeydoğu’da müzakerelere karşı çıkanların oranı yüzde 61,2’ye ulaştı.
En yüksek “Hayır” oranlarından biri Kuzeybatı bölgesinde kaydedildi. Bölgedeki seçmenlerin yüzde 62,9’u AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlamasına karşı oy kullandı. Kırsal ve kıyı kesimlerinden gelen sonuçlar, ülke genelindeki yüzde 52,5’lik “Hayır” çoğunluğunun oluşmasında belirleyici oldu.
BAŞBAKAN FROSTADÓTTIR AB SÜRECİNE İLİŞKİN KARARI AÇIKLADI
Referandum sonucunun netleşmesinin ardından İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir, hükümetin izleyeceği yol konusunda açıklamada bulundu. Frostadóttir, referandumdan çıkan kararın ardından kendi hükümeti döneminde Avrupa Birliği’ne katılım sürecinin yeniden gündeme getirilmeyeceğini bildirdi.
Başbakan Frostadóttir, kırsal bölgelerde balıkçılık, tarım ve doğal kaynakların korunmasına ilişkin ciddi kaygıların bulunduğunu ve söz konusu kaygıların sandığa yansıdığını ifade etti. Referandum sonucunun toplumu bölmemesi yönündeki temennisini de paylaşan Frostadóttir, halkın verdiği karar doğrultusunda hükümet döneminde AB’ye katılım sürecinin tekrar ele alınmayacağını belirtti.
HÜKÜMET REFERANDUM SONUÇLARINI DEĞERLENDİRECEK
Kristrún Frostadóttir, sonuçların ardından Dışişleri Bakanı Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ve Eğitim ve Çocuk Bakanı Inga Sæland ile birlikte referandum sürecini değerlendirmek üzere basın toplantısı düzenleyeceklerini duyurdu. Hükümet üyelerinin referandumun ardından ortaya çıkan siyasi tabloyu kamuoyuyla değerlendirmesi planlandı.
Frostadóttir açıklamalarında referandum kampanyası döneminde yaşanan sert kutuplaşmaya da değindi. Dışişleri Bakanı Gunnarsdóttir’e yönelik tehditlere işaret eden İzlanda Başbakanı, siyasetçiler açısından güvenlik koşullarının değiştiğini söylerken kamuoyunun genel olarak sağduyusunu koruduğunu ifade etti.
REFERANDUM ÖNCESİ ANKETLERDE “EVET” ÖNDEYDİ
İzlanda medyasında referandum öncesinde yayımlanan anketler, seçmenlerin çoğunluğunun AB ile üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına destek verdiğine işaret ediyordu. Anket sonuçlarında halkın yüzde 51,3’ünün müzakerelerin yeniden başlamasından yana olduğu görülüyordu.
Sandık sonuçlarında ise anketlerdeki tablonun tersi ortaya çıktı. Müzakerelerin yeniden başlamasını isteyenlerin oranı yüzde 47,5’te kalırken, karşı çıkanların oranı yüzde 52,5’e ulaştı. Böylece referandum öncesindeki kamuoyu araştırmalarında önde görünen “Evet” seçeneği sandıkta çoğunluğu elde edemedi.
İZLANDA AB ÜYELİĞİ İÇİN 2009’DA BAŞVURMUŞTU
İzlanda’nın Avrupa Birliği üyelik süreci 2009 yılında başladı. Ülke, AB’ye katılım amacıyla üyelik sürecini başlatırken ilerleyen yıllarda müzakerelerin geleceği iç siyasetin önemli başlıklarından biri haline geldi.
2013 yılında AB karşıtı hükümetin iktidara gelmesinin ardından üyelik süreci askıya alındı. İzlanda’nın AB ile ilişkilerinin geleceğine yönelik tartışmalar sonraki yıllarda devam ederken, 2024 yılında Sosyal Demokrat İttifakı liderliğinde kurulan hükümet konuyla ilgili belirsizliğin seçmenlerin kararıyla giderilmesi amacıyla referandum düzenlenmesi yoluna gitti.
“EVET” ÇIKMASI HALİNDE İKİNCİ REFERANDUM YAPILACAKTI
Referandumda seçmenlere doğrudan İzlanda’nın Avrupa Birliği’ne üye olup olmaması sorulmadı. Oylama, AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmaması konusunda gerçekleştirildi. Sandıktan “Evet” sonucu çıkması halinde İzlanda ile Avrupa Birliği arasındaki üyelik müzakereleri yeniden başlayacaktı.
Müzakerelerin tamamlanmasının ardından hazırlanacak nihai üyelik anlaşmasının kabul edilip edilmemesi için İzlanda halkının ikinci kez sandık başına gitmesi öngörülüyordu. İlk referandumda yüzde 52,5 oranında “Hayır” oyu çıkmasıyla üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılması teklifi reddedildi ve ikinci referanduma uzanabilecek süreç başlamadı.