ABD ile İran arasında yürütülen diplomatik temaslar kapsamında gündeme gelen 14 maddelik mutabakat taslağına ilişkin tartışmalar sürerken, Washington'dan dikkat çeken bir açıklama geldi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, bir televizyon programında yaptığı değerlendirmede, İran'ın yeniden yapılanması amacıyla 300 milyar dolarlık bir fon oluşturulacağı yönündeki iddialara ilişkin konuştu.
Vance, İran'ın anlaşma kapsamında üstleneceği yükümlülükleri yerine getirmesi halinde söz konusu kaynaklara erişebileceğini belirterek, “Yükümlülüklerini yerine getirdikleri sürece erişebilecekleri şeylerden biri de bu olabilir.” ifadelerini kullandı. Açıklama, taslak metinde yer aldığı öne sürülen ekonomik destek planına yönelik ilk üst düzey Amerikan değerlendirmelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
24 MİLYAR DOLARLIK VARLIĞIN SERBEST BIRAKILMASI PLANLANIYOR
İran merkezli Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan taslak metne göre, taraflar arasında yürütülecek 60 günlük müzakere sürecinde İran'a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlığın serbest bırakılması öngörülüyor.
Taslakta yer alan düzenlemeye göre söz konusu kaynağın yarısının müzakereler başlamadan önce İran'ın kullanımına açılması planlanıyor. Kalan bölümün ise müzakere sürecindeki gelişmelere bağlı olarak erişime sunulması öngörülüyor.
ASKERİ OPERASYONLARIN SONLANDIRILMASI HEDEFLENİYOR
Taslağın ilk maddeleri arasında tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı şekilde sona erdirilmesi yer alıyor. Düzenlemenin, bölgedeki çeşitli çatışma alanlarının yanı sıra Lübnan'daki faaliyetleri de kapsadığı belirtiliyor.
Metinde ayrıca ABD'nin İran'ın iç işlerine müdahale etmeme ve İran İslam Cumhuriyeti'nin egemenliğine saygı gösterme yönünde taahhütte bulunacağı ifade ediliyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN YENİDEN AÇILMASI ÖNGÖRÜLÜYOR
Taslakta yer alan dikkat çekici maddelerden biri de Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması oldu. Buna göre Washington yönetiminin deniz ablukasını 30 gün içerisinde kaldırması ve İran çevresindeki askeri unsurlarını geri çekmesi planlanıyor.
Aynı süre içinde İran'ın belirleyeceği düzenlemeler doğrultusunda Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası gemi geçişlerine açılması öngörülüyor. Düzenlemenin enerji ticareti ve bölgesel deniz taşımacılığı açısından önemli sonuçlar doğurabilecek maddeler arasında yer aldığı belirtiliyor.
TRUMP ANLAŞMAYI “BÜYÜK BİR ANLAŞMA” OLARAK NİTELENDİRMİŞTİ
Taslak metnin gündeme gelmesi, ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmayı “büyük bir anlaşma” olarak tanımlamasının ardından gerçekleşti.
Trump, anlaşmanın bölgeye barış ve güvenlik getireceğini savunmuş, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını ve petrol sevkiyatının normale döneceğini açıklamıştı. Sürece ilişkin olarak Keir Starmer ile birlikte çok sayıda uluslararası liderin de destek mesajları verdiği aktarıldı.
FÜZE PROGRAMI VE MİLİS GÜÇLER MÜZAKERE DIŞINDA TUTULACAK
Mehr Haber Ajansı'nın yayımladığı taslağa göre taraflar arasındaki görüşmeler yalnızca zenginleştirilmiş uranyum stoku, uranyum zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve ekonomik yeniden yapılanma başlıklarıyla sınırlandırılacak.
İran'ın balistik füze programı ile Tahran'ın destek verdiği bölgesel silahlı grupların ise müzakere gündeminin dışında bırakılması planlanıyor. Taslakta yer alan bu yaklaşımın, gelecekteki görüşmelerin kapsamını belirleyen temel unsurlardan biri olduğu ifade ediliyor.
PETROL VE PETROKİMYA YAPTIRIMLARININ ASKIYA ALINMASI GÜNDEMDE
Taslak metinde İran petrolü, petrokimya ürünleri ve ilgili ihracat kalemlerine yönelik yaptırımların askıya alınması da yer alıyor.
Düzenleme kapsamında İran'ın enerji ihracatından elde ettiği gelirler üzerindeki kısıtlamaların kaldırılması ve ülkenin bu gelirlerine tam erişim sağlamasının hedeflendiği belirtiliyor.
300 MİLYAR DOLARLIK YENİDEN YAPILANMA PAKETİ
Taslakta ekonomik açıdan öne çıkan başlıklardan biri İran'ın yeniden yapılandırılması için öngörülen en az 300 milyar dolarlık yatırım ve kalkınma planı oldu.
Metne göre ABD ve müttefiklerinden İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınmasına yönelik kapsamlı bir destek programı hazırlamaları istenecek. Planın hayata geçirilmesi halinde son yıllarda Orta Doğu'da gündeme gelen en büyük ekonomik destek paketlerinden biri olması bekleniyor.
60 GÜNLÜK RESMİ MÜZAKERE SÜRECİ ÖNGÖRÜLÜYOR
Taslak kapsamında tarafların, İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin kapsamlı bir nihai anlaşmaya ulaşmak amacıyla 60 günlük resmi müzakere sürecine girmesi planlanıyor.
Görüşmelerde ABD'nin birincil ve ikincil yaptırımları ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kaynaklı kısıtlamaların da ele alınacağı belirtiliyor.
İRAN'DAN NÜKLEER SİLAH GELİŞTİRMEYECEĞİ TAAHHÜDÜ
Taslakta İran'ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yeniden teyit edeceği ve nükleer silah geliştirmeyeceğini beyan edeceği ifade ediliyor.
Müzakereler devam ederken ABD'nin bölgeye yeni askeri güç konuşlandırmaması ve İran'a yönelik yeni yaptırımlar uygulamaması da metinde yer alan hükümler arasında bulunuyor.
TASLAK METİN RESMİ OLARAK DOĞRULANMADI
Mehr Haber Ajansı tarafından yayımlanan 14 maddelik taslak metin, şu aşamada bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil.
İranlı ve Amerikalı yetkililer de metnin tamamına ilişkin resmi bir doğrulama veya yalanlama açıklaması yapmadı. Taslakta yer alan maddelerin müzakereler ilerledikçe değişebileceği ve nihai anlaşma metninde farklı hükümlerin yer alabileceği belirtiliyor.