İran'da 28 Aralık’ta ekonomik sorunlara tepki olarak kepenk kapatan esnafın greviyle başlayan protestolar kısa sürede büyüyerek ülke çapına yayıldı. Gösteriler, İran’ın 31 eyaletinden 27’sinde, 250’den fazla noktada düzenlendi.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), protestolarda şu ana kadar en az 35 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi. Ölenler arasında dört çocuk ile iki güvenlik görevlisinin bulunduğu açıklandı. Gözaltına alınanların sayısı ise 1.200'ü aştı.
GÜVENLİK GÜÇLERİNDEN DE YARALILAR VAR
İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen yarı resmî Fars Haber Ajansı, gösteriler sırasında yaklaşık 250 polis memurunun ve Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü Besic güçlerinden 45 kişinin yaralandığını duyurdu.
ABD'DEN TEPKİ: “YARDIMA GELİRİZ”
ABD Başkanı Donald Trump, protestoların bastırılması durumunda müdahale sinyali verdi. Cuma günü yaptığı açıklamada, "Tahran yönetimi barışçıl protestocuları şiddetle öldürürse, ABD onların yardımına gelecektir" ifadelerini kullandı.
Ancak bu açıklama İran yönetiminden sert tepki aldı. Tahran’daki yetkililer, bölgede bulunan Amerikan askerlerinin hedef alınabileceği yönünde uyarılarda bulundu. Açıklamalar, ABD ordusunun kısa süre önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro'yu yakalaması sonrasında daha da önem kazandı.
2022 GÖSTERİLERİNDEN SONRAKİ EN BÜYÜK HAREKET
Bu protestolar, İran’da 2022 yılında 22 yaşındaki Mahsa Amini'nin başörtüsü gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybetmesiyle başlayan olaylardan sonraki en büyük gösteriler olarak kaydedildi. Ancak uzmanlar, mevcut protestoların o dönemki kadar yoğun ve yaygın olmadığını belirtiyor.
EKONOMİK KRİZİN ETKİSİ DERİNLEŞTİ
İran’da son dönemde yaşanan ekonomik darboğaz, protestoların temelini oluşturuyor. ABD yaptırımlarının ağırlaşması ve İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından İran riyali ciddi değer kaybı yaşadı. Aralık ayında 1 Amerikan doları, 1,4 milyon İran riyali seviyesine kadar geriledi.
HAMANEY'DEN İLK AÇIKLAMA
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, protestolarla ilgili ilk açıklamasını cumartesi günü yaptı. "Protestocularla konuşuruz, yetkililer onlarla konuşmalı" diyen Hamaney, aynı zamanda şu ifadeleri kullandı:
"Yağmacılarla konuşmanın bir faydası yok. Yağmacılar yerlerine oturtulmalı."
Hamaney’in bu açıklamaları, ülke yönetiminin ekonomik sıkıntıların farkında olduğuna ve çözüm arayışına işaret etti. Yetkililerin atacağı adımların, protestoların geleceği açısından belirleyici olması bekleniyor.