İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki deniz trafiğine ilişkin hazırladığı yeni yasal düzenlemede bir aşama daha tamamlandı. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, “Hürmüz Boğazı’nın Güvenliğinin ve Kalkınmasının Sağlanmasına Yönelik Stratejik Eylem Planı” adıyla görüşülen tasarının daha önce ertelenen 3. maddesini 23 Ağustos 2026’daki toplantısında kabul etti. Madde, boğazdan geçişine izin verilen ülkelerin gemilerine İran tarafından sunulan çeşitli hizmetlerin ücretlendirilmesini öngörüyor.
Düzenleme henüz yasalaşmış değil. Komisyon aşamasındaki kabulün ardından tasarının Meclis Genel Kurulu’nda görüşülmesi, daha sonra Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından incelenmesi gerekiyor. Gerekli aşamaların tamamlanmasının ardından düzenleme yürürlüğe girebilecek.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAN GEÇEN GEMİLER İÇİN ÜCRETLENDİRME MADDESİ KABUL EDİLDİ
İran resmi haber ajansı IRNA’nın aktardığına göre Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü Hasan Kaşkavi, komisyonun 23 Ağustos’taki toplantısında stratejik eylem planının görüşülmesine devam edildiğini açıkladı. Önceki toplantıda görüşülmesi ertelenen tasarının 3. maddesi toplantıda kabul edildi.
Kaşkavi’nin verdiği bilgilere göre kabul edilen madde kapsamında İran’ın Hürmüz Boğazı’nda sağladığı denizcilik, çevre, özel şartlarda yakıt ikmali, sigorta ve güvenlik hizmetlerinin yanı sıra diğer hizmetler için de ücret tahsil edilmesi öngörülüyor. Düzenleme doğrudan yalnızca geçiş hakkı için belirlenen bir tarife yerine, İran tarafından sağlandığı belirtilen hizmetlerin ücretlendirilmesine dayanıyor.
ÜCRETLER İRAN RİYALİ VEYA TAHRAN’IN BELİRLEYECEĞİ PARA BİRİMİYLE ALINACAK
Komisyon Sözcüsü Kaşkavi, ücretlerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilen ülkelere ait gemilerden tahsil edileceğini belirtti. Ödemelerin İran riyaliyle veya İran yönetiminin uygun göreceği başka bir para birimiyle yapılmasının planlandığını açıkladı.
Tasarıda ücretlerin miktarına ilişkin kamuoyuna açıklanmış kesin bir tarife ise bulunmuyor. Hangi gemi türünün hangi hizmet karşılığında ne kadar ödeme yapacağına ilişkin ayrıntılar mevcut açıklamalarda paylaşılmadı. Kabul edilen madde, ücret tahsil edilmesinin yasal çerçevesini oluşturmayı amaçlıyor.
DENİZCİLİKTEN SİGORTAYA KADAR FARKLI HİZMETLER KAPSAMDA
Komisyon tarafından kabul edilen 3. maddede ücretlendirilecek hizmetler arasında denizcilikle ilgili hizmetler, çevresel hizmetler, özel durumlarda yakıt ikmali, sigorta ve güvenlik hizmetleri bulunuyor. Tasarı ayrıca Hürmüz Boğazı’nda sağlanan diğer hizmetlerin de ücret kapsamına alınabilmesine imkan tanıyor.
Kaşkavi’nin açıklamasında ücret sisteminin yalnızca gemilerin boğazdan fiziksel olarak geçişi üzerinden değil, İran’ın söz konusu gemilere sunduğu hizmetler üzerinden oluşturulduğu belirtildi. Tasarının nihai halinde hizmetlerin kapsamı ve uygulanacak ücretlerin ayrıntılarının nasıl belirleneceği yasama sürecinin ilerleyen aşamalarında netleşebilecek.
TASARIDA KIYI ÜLKELERİNİN EGEMENLİK HAKLARI VURGULANDI
Hasan Kaşkavi, hazırlanan düzenlemede Hürmüz Boğazı’na kıyısı bulunan ülkelerin haklarının da dikkate alındığını söyledi. Tasarının uluslararası hukuk ve mevcut kurallar doğrultusunda deniz ulaşımı özgürlüğünü tanıdığını belirten Kaşkavi, aynı zamanda kıyı ülkelerinin güvenliği ve egemenliğine saygı gösterilmesi gerektiğinin vurgulandığını ifade etti.
İranlı yetkili, tasarının kıyı devletlerinin haklarının ihlal edilmesinin önlenmesine ilişkin hükümler de içerdiğini söyledi. Kaşkavi, Hürmüz Boğazı ile Basra Körfezi’nin coğrafi ve güvenlik koşulları nedeniyle kendine özgü kurallara sahip olduğunu savundu.
KAŞKAVİ UMMAN’IN 1982 DENİZ HUKUKU SÖZLEŞMESİ TUTUMUNU ÖRNEK GÖSTERDİ
Kaşkavi açıklamasında Umman’ın 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne ilişkin yaklaşımını da gündeme getirdi. Umman’ın sözleşmeyi kabul ettikten sonra yayımladığı siyasi bildiride, sözleşme hükümlerinin ülkenin ulusal egemenliğini ve ulusal güvenliğini ihlal etmemesi gerektiğini vurguladığını söyledi.
İran tarafı söz konusu örneği, Hürmüz Boğazı’ndaki kıyı devletlerinin güvenlik ve egemenlik haklarının uluslararası deniz ulaşımı serbestisiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönündeki yaklaşımına dayanak olarak gösteriyor.
TASARI DAHA ÖNCE KOMİSYONDA GENEL HATLARIYLA KABUL EDİLMİŞTİ
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, Hürmüz Boğazı’na ilişkin tasarının genel çerçevesini ağustos ayının başında kabul etmişti. Tasarıda İran’ın “düşman” olarak tanımladığı ülkelere ait askeri ve ticari gemilerin Basra Körfezi’ne girişleri konusunda daha sıkı kurallar getirilmesi de gündeme gelmişti.
Komisyon Başkanı İbrahim Azizi daha önce yaptığı açıklamada düzenlemenin İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki yetki ve kontrolünü güçlendirmeyi amaçladığını belirtmişti. Tasarının diğer maddelerinin de komisyon toplantılarında kademeli olarak görüşüleceği açıklanmıştı.
“DÜŞMAN” ÜLKELERİN GEMİLERİ İÇİN İZİN ŞARTI DA TASARIDA YER ALIYOR
Tasarıya ilişkin daha önce açıklanan maddelerde, İran tarafından “düşman” kabul edilen ülkelere ait askeri ve ticari gemilerin İran’ın izni olmadan Basra Körfezi’ne girişinin sınırlandırılması öngörülüyor. İranlı yetkililer söz konusu düzenlemeyi Hürmüz Boğazı’nın güvenliğini ve ülkenin egemenlik haklarını koruma amacıyla hazırladıklarını açıklamıştı.
Komisyon tarafından 23 Ağustos’ta kabul edilen 3. madde ise geçişine izin verilen ülkelere ait gemilere sağlanan hizmetlerin ücretlendirilmesine ilişkin hükümleri içeriyor. Böylece tasarıda gemilerin geçiş izinleri ile boğazda sunulan hizmetlerin mali karşılığı farklı maddeler kapsamında ele alınıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA DENİZ TRAFİĞİ SON DÖNEMDE SINIRLANDI
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, son aylarda küresel enerji piyasalarının yakından takip ettiği başlıklardan biri haline geldi. İran’ın boğazdaki geçişleri sınırlandırması nedeniyle deniz trafiğinde önemli ölçüde düşüş yaşanırken, enerji ihracatı gerçekleştiren ülkeler alternatif güzergâhlara yönelmeye başladı.
İran, 22 Ağustos’ta Irak’ın diplomatik girişimlerinin ardından bazı Irak petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine özel izin verdi. Reuters’ın aktardığına göre Irak yönetimi aynı dönemde Türkiye’deki Ceyhan Limanı, Suriye’deki Baniyas Limanı ve Ürdün’deki Akabe Limanı üzerinden alternatif ihracat seçenekleri üzerinde de çalışmalar yürütüyor.
KALİBAF HÜRMÜZ BOĞAZININ AÇILMASI İÇİN ŞARTLARI SIRALAMIŞTI
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 18 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılması için ABD’nin belirli şartları yerine getirmesi gerektiğini söylemişti. Kalibaf, ablukanın kaldırılması, bloke edilen İran varlıklarının serbest bırakılması, petrol yaptırımlarının sona erdirilmesi ve askeri tehditlerin durdurulması gibi şartları sıralamıştı.
Kalibaf, söz konusu koşullar yerine getirilmeden Hürmüz Boğazı’nın açılmayacağını belirtmişti. İran Meclisi’nde görüşülen yeni tasarı da boğazın gelecekteki yönetim ve geçiş rejimine ilişkin uzun vadeli bir yasal çerçeve oluşturmayı amaçlıyor.
KOMİSYON KARARI HENÜZ YASA ANLAMINA GELMİYOR
İran’daki yasama prosedürüne göre komisyon tarafından bir maddenin kabul edilmesi düzenlemenin doğrudan yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Komisyon görüşmelerinin tamamlanmasının ardından hazırlanan raporun İran Meclisi Genel Kurulu’na sunulması ve tasarının maddeleriyle bütünü üzerinde milletvekillerinin oylama yapması gerekiyor.
Genel Kurul tarafından kabul edilen metin daha sonra Anayasayı Koruyucular Konseyi’ne gönderiliyor. Konsey düzenlemeyi İran Anayasası ve İslami ölçütler açısından inceliyor. Herhangi bir itiraz bulunması halinde tasarı yeniden Meclis’e gönderiliyor.
ANLAŞMAZLIK OLURSA DÜZENİN MASLAHATINI TEŞHİS KONSEYİ DEVREYE GİREBİLİYOR
Anayasayı Koruyucular Konseyi’nin bir tasarıya itiraz etmesi ve İran Meclisi ile Konsey arasındaki görüş ayrılığının giderilememesi halinde Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi devreye girebiliyor. Söz konusu kurum iki taraf arasındaki anlaşmazlığın çözümünde görev üstleniyor.
Meclis ve konsey süreçlerinin tamamlanarak düzenlemenin onaylanması halinde metin son aşamada Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanıyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik ücretlendirme hükmünün uygulanabilmesi de söz konusu yasama aşamalarının tamamlanmasına bağlı bulunuyor.