Balkanların Türkler tarafından fethedilmesi ve bu topraklara Müslüman Türk ahalinin iskan edilmesiyle birlikte Müslüman nüfus artık gözle görünür bir biçimde artmıştır,
Horosan Erenleri diye tabir edilen Hoca Ahmet Yesevi dervişleri, Anadolu’ya ve Balkanlara gelerek bu topraklarda manevi öncüler olmuş kurdukları kurumlarla insanların gönlünü kazanmıştır.
Balkanlar’a gelmiş olan tasavvuf, tarikat ehlileri irşad ve tebliğ faaliyetleri yürüten Erenler bölgenin İslamlaşmasında ve Türkleşmesinde en büyük altyapıyı ve maneviyatı hazırlamıştır.
Tasavvufi yapısının yanısıra Balkanlarda sosyal, siyasi, iktisadi ve kültürel birer kurum
görevindeki tekkeler, Osmanlının kısa sürede Balkanları fethetmesinde ve burada
İslamiyetin yayılmasında büyük rol oynuyor.
Blagay Tekkesi (Bosna Hersek)
Blagay Tekkesi Mostar’ın içinden de geçen ve Bosna-Hersek’in en büyük nehirlerinden biri olan ‘’Neretva’’nın önemli kollarından biri olan ‘’Buna Nehri’’nin doğduğu yer. Küçük bir yerleşim birimi olan Blagay’ı önemli kılan ise hemen su kaynağının bulunduğu mağaranın yanıbaşında bulunan ‘’Blagay Tekkesi’’Bölge 1465’de Osmanlıların eline geçtikten sonra muhteşem bir doğaya sahip bu bölgede kurulan bu tekke Bosna’nın yerel halkı olan Boşnakların (Bosniak) hızla müslümanlığı seçmesinde çok önemli bir rol oynadı.
Bugünlerde Nakşibendi tekkesi olan Blagay, bir bektaşi tekkesi olarak kuruldu. Osmanlılar özellikle Balkanlara (Yeniçeriler de bektaşi dergahına bağlıydı) yolladıkları bektaşi dervişleri ve babaları sayesinde çok kısa sürede yüzbinlerce kişinin müslümanlaşmasını sağladı. Bektaşi dervişlerinin hoşgörülü ve özellikle hakkaniyetli tavırları, tarih boyunca hep karmaşa ve savaş içinde yaşamış, bölge halkının müslümanlığa büyük sempati duymasını sağladı. Osmanlı da bu yeni müslüman olan halka hemen kucak açtı ve kendi öz halkı olarak kabul etti. Hatta çok rahat denebilir ki Osmanlılar en fazla yatırımı da bu bölgeye ve halkına yaptı. Hala bir çok Boşnağın ‘’Biz Osmanlıyız!’’ demesinin sebebi de bu karşılıklı büyük sevgiydi.
Demir Baba Tekkesi (Bulgaristan)
Demir Baba Tekkesi Hasan Demir Baba Tekkesi, Deli Orman Bektaşi Tekkesi, Timur Baba Tekkesi, Pehlivan Baba Tekkesi olarak da anılan Demir Baba Tekkesi; Razgrad ili Kemaller (İsperih) kasabasının 6 km batısında Mumcular köyü yakınlarında, XVI. yüzyılda Demir Baba tarafından kurulmuştur .
Tekke ve hazirede yer alan Demir Baba Türbesi, derin bir vadi içinde yüksek bir kaya kütlesinin önündedir. Tekke çevresinde su, taş ve ağaç kültü ile ilgili unsurlar mevcuttur. Türbenin bulunduğu avlu kapının ön tarafında “Beşparmak Kaynağı” olarak adlandırılan ve kutsal kabul edilen bir su kaynağı vardır. Bugün, sadece türbe ve türbenin bulunduğu avluda türbedar evi olarak bilinen ahşap bir yapı mevcut. Tekkede meydanevi, aşevi, kurban kesim yerleri tekkenin faaliyette olduğu söyleniyor.
Kızana Tekkesi (Bulgaristan)
Bulgaristan'da Eskicuma'ya bağlı Momino Köyü'ndedir. Köy Alevidir. Tekke misafir evi, aşhane, meydanevi ve türbeden oluşuyor. Kuruluşu en erken 16. yüzyılla tarihlendirilebiliyor. Kızana'nın Kıdemli Baba ve Akyazılı Baba (Sultan) ile çağdaş olduğu söyleniyor. "Mücerret" ve "Babai" bir kadın derviş şeklinde de nitelenen Kızana'nın, hayatı ve kişiliği hakkında "Demir Baba Vilayetnamesi" dışında pek bir bilgi bulunmuyor.
Helvati Tekkesi ( Kosova)
Kosova'da Osmanlı dönemine ait camiiler ve tarihi yapıların yanısıra tekkkeler de ayrı bir öneme sahip. Halveti tekkesi de bunlardan sadece biri. Çünkü Kosova'da ilk kurulan tekkelerden birini teşkil ediyor. Farklı mimari yapısıyla ve görünümüyle turistlerin de ilgi odağını oluşturuyor.
Melameti Tekkesi (Kosova)
Kosova'nın manevi havasını soluyanlar için vazgeçilmez değere sahip bir diğer tekke ise Melami tekkesi...
Asırlar boyunca Melamilik geleneğinin sürdürüldüğü tekke, sade bir görünüme sahip. Tekkede her hafta sonu ilahiler söyleniyor ve zikir törenleri gerçekleştiriliyor.
Harabâti Baba Tekkesi (Makedonya)
Harabâti Baba Dergâhı, vezirlik makamında iken Sultan Süleyman’dan izin isteyerek dergâha çekileceğini bildiren, bunun üzerine Padişah’ın kendisine, “Sen sersem mi oldun? Vezirlik bırakılır da orada dervişlik mi yapılır?” demesi üzerine “Kabûlümdür Sultânım, varsın bundan sonra bana Sersem Ali desinler.” deyip vezirliği bırakarak Şar Dağları’nın eteklerine gelen Sersem Ali Baba tarafından kurulmuştur. Daha sonraki yüzyıllarda Recep Paşa ve oğlu Abdurrahman Paşa, bu şekilde kurulan Kalkandelen (Tetova) Harabâti Baba Dergâhı’na, Harabâti Baba tarafından inşa edilen Sersem Ali Baba Türbesi’nin etrafında bir külliye yaptırmıştır. Bu külliye içinde türbeler, mescit, semahane gibi dinî yapılar ve misafirhane, şadırvan, çeşme, derviş evi, Fatmaevi, aşevi barındırmaktadır Makedonya’nın en önemli ve merkezî Bektaşi dergâhıdır.
Hasan Baba Tekkesi (Yunanistan)
Teselya’da Yenişehir ile Ampelaika arasında Tempe (Tempi) Vadisi’nde, Yenişehir’in 20 km kadar uzağında bulunmaktadır. XV. yüzyılda Hasan Baba tarafından kurulmuş olan bir Bektaşi tekkesidir. Hasan Baba Tekkesi ile Türbe aynı yapıdır. Eski resimlerinde görüldüğü gibi bir düzlükte kurulan yapılar; kubbeyle örtülü türbe ile ona bitişik, dikdörtgen planlı tekke binasından oluşmaktadır.
Seyyid Ali Sultan (Kızıl Deli Sultan ) Tekkesi ( Yunanistan)
Yunanistan’daki önemli bir Bektaşi tekkesi de Osmanlı Devleti’nin Balkanlardaki ilk tekkesi olan Seyyid Ali Sultan Bektaşi Tekkesi’dir. Tanrıdağ Bektaşi Tekkesi olarak da bilinen Kızıl Deli Sultan Dergâhı, Yunanistan’ın Dimetoka şehrinde bulunmaktadır. Tekke, Edirne’nin fethini müteakip 1397 yılında Seyyid Deli Sultan tarafından kurulmuştur.
Seyyid Ali Sultan Tekkesi, Bektaşilikte bir halifelik makamıdır ve Bektaşiliğin sayılı dergâhları arasında yer almaktadır. Dimetoka’da Ruşenler ve Babalar köyü arasındadır. Burası hem Balkanlardaki ilk tekke hem de Balkanlardaki ilk toprak sahibi kılınmış tekke olma özelliğine sahiptir. Günümüzde tekke ve türbe ayaktadır. Seyyid Ali Sultan Tekkesi, Bektaşiliğin ikinci piri sayılan Balım Sultan’ın yetiştiği tekkedir. Kızıl Deli Sultan Dergâhı 1826 yılında II. Mahmud tarafından başlatılan YeniçeriBektaşi katliamlarından dolayı zarar görmüştür. Dergâhta son postnişin olan Cefai Baba hayatını kaybetmiştir Tekke bugün türbe, misafirhane, salhane, üç aşhane, üç çeşmelik, bir abdesthane, mescid ve mezarlığıyla ayaktadır. Hâlen bölgede Hıdrellez şenlikleri tekkede kutlanmaktadır.
Şeyh Dürî Kadiri Tekkesi (ARNAVUTLUK)
Arnavutluk'da İslamiyetin Osmanlı’nın bölgeye yerleşmesinden çok daha önce seyyah dervişler eliyle girdiği biliniyor.
Osmanlı’nın Balkanları fethinin ardından Bektaşi, Halveti ve Kadiri tekkeleri kuruldu..
Tiran’da varlığını devam ettiren tekkelerden biri de Şeyh Dürî Kadiri tekkesi.. 18. Yüzyılında inşa edilen tekke, ülkedeki önemli manevi merkezlerden biri konumunda.
Gjirokaster (Ergiri) Baba Musa Bektaşi Tekkesi (ARNAVUTLUK)
Ergiri’nin Maricaj köyünde Baba Mûsâ tarafından 1880 yılında bir Bektaşi tekkesi kurulmuştur. Tekke, Güney Arnavutluk’un Yunanlılar tarafından işgalinde yıkılmış ve kurucusu olan Baba Musa öldürülmüştür. Tekke, 1900’lü yıllarda yeniden inşa edilmiş ve faaliyetini sürdürüyor.
Semberdheny Bektaşi Tekkesi (Arnavutluk) Baba Mustafa tarafından 1863 yılında kurulmuştur. Tekkenin en faal babalarından biri, Baba Melek Semberdhenyi’dir. Baba Melek, Kahire Kaygusuz Abdal Tekkesi’nden Semberdheny Tekkesi’ne gelmiş ancak kısa bir süre sonra 1900’lü yıllarda yeniden Kahire’ye iade edilmiştir. Baba Melek’in şiir ve nefesleri, Arnavut Bektaşileri tarafından bugün dahi okunmaktadır
Yakova Tekkesi (Kosova)
Kosova’da hâlen aktif olan Bektaşi tekkesi, Yakova Bektaşi Tekkesi’dir. Tekke, XIX. yüzyılın ortalarında aslen
Yakovalı Şeyh Semsettin Baba (Ö.1884) tarafından kurulmuştur. Yakova Tekkesi; semahane, derviş ve şeyh odası, kahve ocağı, kütüphane ve misafirhane olarak kullanılan bölümlerden oluşmaktadır. 1945-1960 yılları arasında Dünya Bektaşilerinin liderliğini üstlenen Baba Kâzım Bakali’nin türbesi de tekkenin avlusunda bulunmaktadır.
İskeçe Bektaşi Tekkesi ( YUNAİSTAN)
Hacı Hasip Baba Tekkesi olarak da bilinmektedir. Hacı Hasip Baba ve İbrahim Baba tarafından 1800’lü yılların sonlarında kurulmuştur. Tekkenin giriş kapısının üzerinde bir kitabesi mevcuttur.
Halveti Tekkesi (ARNAVUTLUK)
Arnavutluk Cumhuriyeti'nin Berat kentinde bulunmakta olan tarihi Osmanlı-Türk dinî eserlerinden biridir. Dergâh Halveti tarikât'a aittir.[1] Tekke'nin yanında, Sultan Camii ve bir Kervansaray bulunmaktadır.
Halveti Tekke 1728 yılında Ahmet Kurt Paşa tarafından, 15. yüzyılından kalma Bektaşi tekkesi üzerinde inşa edilmiştir. Faaliyeti ve dergahta önemli günlerde yapılan ibadetler azda olsa devam etmektedir.