Irak Başbakanı Ali Falih Zeydi, göreve gelmesinin ardından İran’a gerçekleştirdiği ilk resmi ziyaret kapsamında başkent Tahran’a ulaştı. Zeydi, Sadabad Kompleksi’nde düzenlenen resmi törenle İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından karşılandı.
Ziyaret, Irak Başbakanı’nın Washington’da ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmenin ardından gerçekleşti. Zeydi’nin kısa aralıklarla ABD ve İran’ı ziyaret etmesi, Irak’ın bölgesel gerilimler sırasında iki ülkeyle de ilişkilerini korumaya yönelik denge siyaseti kapsamında değerlendirildi.
Bağdat yönetiminin gündeminde ikili ilişkilerin geliştirilmesi, ekonomik işbirliği, enerji, güvenlik, bölgesel gelişmeler ve Irak’taki silahlı yapıların geleceği bulunuyor. Zeydi’nin ziyareti sırasında iki ülke arasında çeşitli işbirliği belgelerinin imzalanması da planlandı.
ZEYDİ RESMİ TÖRENLE KARŞILANDI
Ali Falih Zeydi, üst düzey bir heyetle geldiği Tahran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından karşılandı. İki liderin baş başa görüşmesinin ardından Irak ve İran heyetlerinin katılımıyla toplantı yapılması kararlaştırıldı.
Ziyaret programında siyasi, ticari, ekonomik, enerji, ulaştırma ve bölgesel güvenlik alanlarında işbirliğinin ele alınması yer aldı. Taraflar, daha önce imzalanan anlaşmaların uygulanmasının hızlandırılması ve mevcut ekonomik kapasitenin daha fazla kullanılması konusunda görüş alışverişinde bulundu.
Zeydi, ziyaret öncesinde yaptığı açıklamada Irak ile İran arasında tarihsel, toplumsal ve ekonomik bağlar bulunduğunu belirterek karşılıklı çıkarları ilgilendiren konuların İranlı yetkililerle görüşüleceğini bildirdi.
WASHINGTON ZİYARETİNDEN 9 GÜN SONRA İRAN’A GİTTİ
Irak Başbakanı Zeydi, 14 Temmuz’da Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya geldi. Washington temaslarında güvenlik işbirliği, enerji yatırımları, petrol üretimi ve Irak’ın ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesi konuları gündeme geldi.
ABD ziyaretinin ardından Tahran’a gidilmesi, Zeydi’nin Washington’dan İran yönetimine mesaj götürüp götürmediğine ilişkin değerlendirmelere neden oldu. Bağdat, Tahran ve Washington tarafından Zeydi’nin resmi olarak mesaj taşıdığına ilişkin bir açıklama yapılmadı.
İranlı ve Iraklı kaynaklar, iki ziyaret arasındaki zamanlamanın tek başına acil bir arabuluculuk girişimine işaret etmediğini belirtti. Irak’ın mevcut tutumunun, iki ülke arasında resmi arabuluculuk yürütmekten çok Washington ve Tahran’la ilişkileri eş zamanlı sürdürmeye dayandığı ifade edildi.
BAĞDAT İKİ ÜLKEYLE İLİŞKİLERİNİ KORUMAYA ÇALIŞIYOR
Irak, güvenlik ve ekonomi alanlarında ABD ile ilişkilerini sürdürürken İran’la yakın siyasi, ticari ve toplumsal bağlarını da koruyor. Bağdat yönetimi, bölgesel gerilimlerin arttığı dönemde iki tarafla ilişkilerinin birbirine alternatif olmadığı mesajını veriyor.
Washington yönetimi, Irak’taki İran destekli silahlı grupların silahsızlandırılmasını ve bütün silahlı yapıların devlet otoritesi altına alınmasını talep ediyor. İran ise Irak’taki siyasi ve güvenlik gelişmelerini kendi bölgesel güvenliği açısından yakından takip ediyor.
Zeydi yönetimi, ABD’yle ekonomik ve enerji ortaklığını genişletmeye çalışırken İran’la ilişkilerde yeni bir gerilim oluşmasını önlemeyi hedefliyor. Irak’ın her iki ülkeye olan ekonomik ve güvenlik bağımlılığı, Bağdat’ın dış politikasındaki denge arayışını zorlaştırıyor.
PEZEŞKİYAN İŞBİRLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNİ İSTEDİ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Zeydi’nin ziyaretinin iki komşu ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi açısından önem taşıdığını söyledi. Pezeşkiyan, İran’ın Irak ile siyasi, ticari, enerji, ulaştırma ve güvenlik alanlarındaki işbirliğini derinleştirmek istediğini belirtti.
Görüşmede, iki ülke arasında daha önce imzalanan anlaşmaların uygulanması ve ortak projelerin hızlandırılması konusu ele alındı. Taraflar, yakın işbirliğinin Irak ve İran’ın yanı sıra bölgesel güvenlik ve istikrara katkı sağlayacağını ifade etti.
İran yönetimi, Irak’la ilişkilerin tarihsel, kültürel ve dini bağlara dayandığını vurgularken Bağdat yönetimi görüşmelerin karşılıklı egemenlik ve çıkarlar temelinde sürdürüleceğini bildirdi.
SİLAHLI GRUPLARIN DURUMU GÜNDEMDE
Ziyaretin önemli gündem maddelerinden birini Irak’taki silahlı grupların durumu oluşturdu. Bağdat yönetimi, ülkedeki bütün silahların devlet denetimine alınması ve güvenlik yetkisinin yalnızca resmi kurumlar tarafından kullanılması yönündeki çalışmalarını sürdürüyor.
Süreç özellikle İran’la yakın ilişkilere sahip Şii silahlı grupları ilgilendiriyor. Söz konusu yapıların bazıları, ABD’nin Irak’taki askeri ve siyasi varlığına karşı çıkarken Zeydi’nin Washington’la yakınlaşmasına tepki gösteriyor.
Irak hükümetinin silahların devlet kontrolüne alınması yönündeki girişimlerinin İranlı yetkililerle yapılacak görüşmelerde ele alınacağı belirtildi. Bağdat’ın güvenlik politikası ile İran’ın bölgesel müttefikleri arasındaki ilişkinin nasıl düzenleneceği, iki ülke arasındaki görüşmelerin başlıkları arasında bulunuyor.
ENERJİ VE HÜRMÜZ BOĞAZI ELE ALINACAK
Irak’ın petrol ihracatında Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı, bölgede yaşanan güvenlik sorunlarının ardından Bağdat yönetiminin öncelikli gündemlerinden biri haline geldi.
Zeydi’nin ABD ziyareti sırasında Amerikan enerji şirketleriyle petrol sahaları ve alternatif ihracat güzergâhları konusunda görüşmeler yapıldı. Chevron’ın Batı Kurna-2 ve Nasıriye petrol sahalarıyla ilgili mutabakat belgeleri üzerinde çalıştığı, Irak’ın Hürmüz Boğazı dışındaki boru hattı seçeneklerini değerlendirdiği açıklandı.
İran ziyaretinde de enerji güvenliği, bölgedeki deniz yolları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmelerin değerlendirilmesi öngörüldü. Irak, petrol gelirlerini korumak amacıyla ihracat güzergâhlarını çeşitlendirmeye çalışırken İran’la mevcut enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürmeyi planlıyor.
ARABULUCULUK İDDİALARINA TEMKİNLİ YAKLAŞIM
Zeydi’nin Washington ve Tahran ziyaretlerinin birbirini izlemesi, Irak’ın ABD ile İran arasında yeni bir diplomatik kanal oluşturabileceği yönünde yorumlara neden oldu.
İranlı analistler ve eski diplomatlar, Zeydi’nin görüşmeler sırasında tarafların mesajlarını aktarmasının mümkün olduğunu ancak ziyaretin resmi bir arabuluculuk girişimi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
ABD ile İran arasında Katar ve diğer bölge ülkeleri üzerinden daha önce oluşturulan iletişim kanallarının bulunduğu, Irak’ın ise öncelikle kendi güvenliğini ve ekonomik çıkarlarını korumaya yönelik diplomasi yürüttüğü kaydedildi.
İKİLİ ANLAŞMALAR İMZALANACAK
Ziyaret kapsamında Irak ve İran arasında farklı alanlarda işbirliği belgelerinin imzalanması planlandı. Görüşmelerin ekonomi, ticaret, enerji, ulaştırma, sınır güvenliği ve bölgesel koordinasyon başlıklarını kapsadığı bildirildi.
İki ülke yönetimleri, mevcut anlaşmaların uygulanmasının hızlandırılması ve ticaret hacminin artırılması konusunda ortak irade açıkladı. Zeydi’nin Pezeşkiyan’ın yanı sıra İran’daki diğer üst düzey yetkililerle de görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor.
Bağdat yönetimi, Tahran’la ilişkilerindeki mevcut sorunları görüşmeler yoluyla ele alırken ABD ile geliştirmeye çalıştığı ekonomik ve güvenlik ortaklığının zarar görmemesine yönelik politikasını sürdürüyor.