Avrupa Birliği'nde düzensiz göç ve sınır dışı süreçlerine ilişkin yeni bir aşamaya geçiliyor. Avrupa Parlamentosu (AP) ile Avrupa Birliği Konseyi, sığınma başvuruları reddedilen kişilerin üçüncü ülkelere gönderilmesini kolaylaştıracak ve geri dönüş merkezleri uygulamasını yasal çerçeveye kavuşturacak düzenleme üzerinde uzlaşı sağladı.
Varılan anlaşma, AB ülkelerinde bulunan ancak uluslararası koruma talepleri kabul edilmeyen kişilerin geri gönderilme süreçlerini hızlandırmayı amaçlıyor. Düzenleme aynı zamanda son yıllarda Avrupa'da yoğun tartışmalara neden olan geri dönüş merkezi anlaşmalarına hukuki dayanak oluşturuyor.
GERİ GÖNDERME KARARLARINDA ORTAK UYGULAMA
Avrupa Parlamentosu tarafından yapılan açıklamada, geri gönderme kararı verilen kişilerin ilgili ülkeyi derhal ya da belirlenen süre içerisinde terk etmekle yükümlü olacağı belirtildi.
Düzenleme kapsamında alınan geri gönderme kararları, Schengen Bilgi Sistemi veri tabanına işlenecek. Böylece kararlar tüm Schengen ülkeleri tarafından görülebilecek ve üye devletler ortak bir "Avrupa geri gönderme kararı" uygulayabilecek ya da kendi ulusal kararlarını alabilecek.
Yeni sistemle birlikte AB genelinde sınır dışı süreçlerinin daha koordineli yürütülmesi hedefleniyor.
GERİ DÖNÜŞ MERKEZLERİNE YASAL ZEMİN
Uzlaşı metni, AB ülkelerinin üçüncü ülkelerle geri dönüş merkezi anlaşmaları yapabilmesine de imkan tanıyor.
Anlaşmaya göre bu tür iş birlikleri yalnızca insan haklarına, uluslararası hukuka ve geri göndermeme ilkesine bağlı ülkelerle gerçekleştirilebilecek. Refakatsiz çocuklar ise uygulamanın kapsamı dışında tutulacak.
Üye ülkeler, geri dönüş merkezi anlaşmalarını yürürlüğe koymadan önce Avrupa Komisyonu ile diğer üye devletleri bilgilendirmek zorunda olacak.
AB KOMİSYONU DÜZENLEMEYİ DESTEKLİYOR
AB Komisyonu, taraflar arasında sağlanan uzlaşıyı memnuniyetle karşıladı.
Komisyon tarafından yapılan açıklamada, yeni düzenleme sayesinde geri dönüş süreçlerinin AB genelinde daha hızlı, daha basit ve daha etkili hale geleceği belirtildi. Açıklamada, mevcut sistemde yaşanan uygulama farklılıklarının azaltılmasının hedeflendiği ifade edildi.
AB Komisyonunun İçişleri ve Göçten Sorumlu Üyesi Magnus Brunner, yeni kurallar sayesinde Birliğin göç politikaları üzerindeki kontrolünü artıracağını belirtti.
Brunner, Avrupa Birliği'ne kimin girebileceği, kimin kalabileceği ve kimin ayrılması gerektiği konusunda daha fazla denetim sağlanacağını kaydetti.
DÜZENLEME İÇİN SON ONAY BEKLENİYOR
Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi'nin nihai onayı gerekiyor.
Onay sürecinin tamamlanmasının ardından düzenleme Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayımlanacak ve yürürlüğe girecek.
AB üyesi ülkeler, söz konusu düzenleme konusunda siyasi uzlaşıyı 8 Aralık 2025 tarihinde sağlamıştı. Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu ise 26 Mart'ta düzenleme için AB Konseyi ile resmi müzakerelerin başlatılmasına onay vermişti.
ARNAVUTLUK MODELİ TARTIŞMALARIN MERKEZİNDE
Avrupa'da geri dönüş merkezleri konusundaki tartışmaların odağında İtalya ile Arnavutluk arasında imzalanan anlaşma bulunuyor.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama tarafından 6 Kasım 2023'te imzalanan anlaşma, Akdeniz'de kurtarılan yetişkin erkek düzensiz göçmenlerin Arnavutluk'a gönderilmesini ve iltica başvurularının burada değerlendirilmesini öngörüyor.
Anlaşma, bir Avrupa Birliği ülkesinin düzensiz göçmenleri Birlik üyesi olmayan başka bir ülkeye göndermesini düzenleyen ilk uygulama olması nedeniyle dikkat çekiyor.
Bu kapsamda Arnavutluk'un Şingin Limanı'nda ilk kabul merkezi, Gjader bölgesinde ise geri gönderme merkezi ve diğer işlemler için tesisler kurulmuştu.
MAHKEME KARARLARI UYGULAMAYI YAVAŞLATTI
Arnavutluk'ta kurulan merkezlere 16 Ekim 2024, 8 Kasım 2024 ve 26 Ocak tarihlerinde Akdeniz'de kurtarılan üç ayrı göçmen grubu sevk edilmişti.
Ancak Roma Mahkemesi'nin farklı gerekçelerle aldığı kararlar sonucunda bu kişilerin tamamı yeniden İtalya'ya gönderilmişti. Süreç daha sonra Avrupa Adalet Divanı'nın gündemine taşınmıştı.
Yargı süreçleri nedeniyle merkezlerin planlanan kapasitede faaliyete geçemediği belirtiliyor.
MUHALEFET VE STK'LARDAN ELEŞTİRİLER SÜRÜYOR
İtalya hükümeti Arnavutluk'taki merkezleri düzensiz göçe karşı caydırıcı bir araç olarak tanımlarken, muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları projeye yönelik eleştirilerini sürdürüyor.
Eleştirilerde merkezlerin yüksek maliyet oluşturduğu ve uygulamanın hukuki açıdan çeşitli soru işaretleri barındırdığı savunuluyor. İtalya hükümeti ise uygulamanın göç yönetimi açısından önemli bir araç olduğunu belirtiyor.