İSRAİL SALDIRIDAN ALTI GÜN ÖNCE WASHINGTON’A BİLGİ VERDİ

Analizde yer alan bilgilere göre İsrail, saldırıdan altı gün önce Washington yönetimine Abu al-Duhur Hava Üssü çevresinde olası bir Türk askeri hareketliliğine ilişkin istihbarat bulunduğunu bildirdi. ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Amerikan kurumlarının söz konusu bilgiyi kendi istihbarat birimleri üzerinden kontrol ettiğini açıkladı. Barrack, yapılan incelemelerin ardından Türk askerlerinin üsse hareket ettiği yönünde bir bulguya ulaşılamadığını söyledi.

Barrack daha sonra İsrail saldırısının gerekçesine ilişkin farklı ihtimaller üzerinde durdu. ABD’li diplomat, İsrail’in Türkiye’yi askeri bir karşılık vermeye yöneltmeye çalışmış olabileceği yönünde bir teorinin bulunduğunu dile getirdi. Barrack ayrıca saldırının zamanlamasına dikkat çekerek İsrail’de 27 Ekim’de yapılacak seçimlere işaret etti. Antiwar.com yazarı Karat da analizinin önemli bölümünü Barrack’ın söz konusu değerlendirmeleri ve İsrail iç siyaseti arasındaki olası bağlantıya ayırdı.

İSRAİL BARRACK’IN AÇIKLAMALARINA İTİRAZ ETTİ

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz ise Barrack’ın açıklamalarını reddetti ve ABD’li diplomatın anlatımında birçok yanlışlık bulunduğunu savundu. İsrail tarafı, Türkiye’nin Abu al-Duhur’da askeri varlık oluşturacağı yönündeki istihbaratın açık olduğunu öne sürdü. İsrail kaynaklarında daha sonra yayımlanan haberlerde Ankara’nın üsse Türk askerlerinin yanı sıra radar ve hava savunma sistemleri konuşlandırmayı planladığı iddia edildi.

Türkiye ise söz konusu iddiaları kabul etmedi. Milli Savunma Bakanlığı, İsrail saldırısından önce veya saldırı sırasında Abu al-Duhur Hava Üssü’nde bir Türk askeri heyetinin bulunmadığını açıkladı. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Ankara, bölgede kalıcı Türk askeri konuşlandırması planlandığını da reddederken Suriye ile eğitim ve uzmanlık alanındaki işbirliğinin devam ettiğini bildirdi. Suriye tarafı da kalıcı bir Türk askeri konuşlandırması planlandığı iddiasına karşı çıktı.

TÜRK JETLERİNİN HAVALANMASI İHTİMALİ GÜNDEME GELDİ

Barrack’ın açıklamalarında saldırının askeri açıdan taşıdığı risk de önemli yer tuttu. ABD’li diplomat, İsrail uçaklarının Türkiye sınırına doğru ilerlediği sırada Ankara’ya saldırının amacı veya hedefi konusunda önceden bilgi verilmediğini belirtti. Türk tarafının İsrail uçaklarının yönünü gördüğünde kendi savaş uçaklarını havalandırmayı değerlendirebileceğini söyleyen Barrack, gelişmenin iki ülke arasında istemeden doğrudan askeri karşılaşmaya dönüşebileceği uyarısında bulundu.

Barrack, benzer bir riskin geçmişte de yaşandığını hatırlatarak Türkiye’nin 2015 yılında sınır ihlali gerekçesiyle bir Rus savaş uçağını düşürmesine atıfta bulundu. ABD’li temsilciye göre sınır bölgesinde önceden bildirim yapılmadan gerçekleştirilen askeri uçuşlar yanlış hesaplama ihtimalini artırıyor. Abu al-Duhur saldırısında can kaybı yaşanmadığı ancak pist ve depolama alanlarının zarar gördüğü bildirildi.

ANALİZDE İSRAİL SEÇİMLERİNE DİKKAT ÇEKİLDİ

Antiwar.com’daki analizde İsrail’deki siyasi atmosfer de geniş biçimde ele alındı. Yazıda Tel Aviv’deki ana karayollarından birinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İran lideri, Hizbullah lideri ve New York Belediye Başkanı ile birlikte gösterildiği bir seçim ilanına yer verildiği aktarıldı. İlanda söz konusu isimlerin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun seçimleri kaybetmesini istediği mesajı verildiği belirtildi.

Karat, Netanyahu’nun yolsuzluk suçlamaları kapsamında yargılanan ilk görevdeki İsrail başbakanı olduğunu hatırlatırken Likud’un anketlerdeki konumuna da değindi. Analizde ABD Başkanı Donald Trump’ın Netanyahu’ya İran ve Lübnan’daki savaşları sona erdirme yönünde çağrıda bulunduğu ifade edildi. Yazar, söz konusu siyasi ortam içerisinde Türkiye ile yaşanan gerilimin Netanyahu açısından seçim döneminde kullanılabilecek bir dış politika başlığı haline geldiği görüşünü dile getirdi. Söz konusu değerlendirmeler Antiwar.com yazarının yorumları olarak yazıda yer aldı.

YAIR LAPID VE EHUD BARAK’IN AÇIKLAMALARI DA YAZIDA

İsrail muhalefetinden gelen açıklamalar da analize taşındı. Muhalefet lideri Yair Lapid’in Abu al-Duhur saldırısını desteklediği ancak saldırı sonrasında yapılan açıklamaları eleştirdiği aktarıldı. Eski İsrail Başbakanı Ehud Barak’ın ise Türkiye ile yaşanan gerilimin İsrail seçimleri öncesinde savaş atmosferi oluşturma amacı taşıdığı yönünde değerlendirmede bulunduğu belirtildi.

ABD’nin Ankara Büyükelçisi Barrack da daha önce Türkiye ve İsrail’deki liderlerin siyasi kampanya süreçleri içerisinde bulunduğuna işaret etmişti. Antiwar.com yazarı, Netanyahu ile Erdoğan’ın iç siyasette farklı gerekçelerle dış politika gerilimlerinden yararlanabilecekleri tezini ortaya koydu.

ERDOĞAN, İMAMOĞLU VE ÖCALAN BAŞLIKLARI ANALİZE GİRDİ

Karat’ın yazısında Türkiye’nin iç siyasetine ilişkin değerlendirmeler de yer aldı. Analizde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması ve Abdullah Öcalan üzerinden yürüyen süreç ele alındı. Yazar, Erdoğan yönetiminin Kürt seçmenlerin siyasi konumu ve yeni anayasa tartışmaları üzerinden iç politikada yeni bir denklem oluşturmaya çalıştığını savundu.

Yazıda Erdoğan’ın mevcut görev süresinin 2028’de sona ereceği hatırlatılırken yeni anayasa tartışmalarının Cumhurbaşkanı’nın yeniden adaylığı bakımından taşıdığı siyasi önem üzerinde duruldu. Karat, İsrail’in Suriye’de saldırgan bir aktör olarak görülmesinin Türkiye’de Kürtler, İslamcılar ve milliyetçiler gibi farklı siyasi kesimlerin aynı dış politika başlığı çevresinde buluşmasına zemin sağlayabileceği görüşünü dile getirdi. Söz konusu bölüm, haber niteliğinde doğrulanmış bir sonuçtan ziyade yazarın Türkiye iç siyasetine ilişkin değerlendirmelerinden oluşuyor.

İSRAİL’DE HAZIRLANAN RAPORDA TÜRKİYE İÇİN “DOĞRUDAN SAVAŞ” SENARYOSU

Analiz, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimin yalnızca son saldırıyla ortaya çıkmadığını da vurguladı. Netanyahu tarafından görevlendirilen ve eski İsrail Ulusal Güvenlik Konseyi Başkan Vekili Jacob Nagel’in başkanlık ettiği bir komitenin yaklaşık bir yıl önce Türkiye ile doğrudan çatışma ihtimalinin değerlendirilmesini istediği hatırlatıldı. Raporda Suriye üzerinden gelişebilecek Türkiye kaynaklı tehdidin ilerleyen dönemde İran tehdidinden daha ciddi hale gelebileceği öne sürülmüştü.

Komitenin İsrail savunma bütçesinin yılda 15 milyar şekele kadar artırılmasını ve uzak mesafelerdeki operasyonlarda kullanılabilecek hava platformlarına yatırım yapılmasını önerdiği aktarıldı. Karat, söz konusu raporu İsrail’in Türkiye’yi uzun vadeli güvenlik planlamasında dikkate almaya başladığının göstergelerinden biri olarak değerlendirdi.

T4, PALMİRA VE HAMA ÜSLERİ DE HATIRLATILDI

Antiwar.com analizinde İsrail’in Suriye’de Türkiye bağlantılı olduğunu düşündüğü askeri tesislere yönelik daha önceki saldırıları da hatırlatıldı. Türk ekiplerinin 2025 ilkbaharında Suriye’de T4, Palmira ve Hama hava üslerini daha kapsamlı bir askeri varlık ihtimali kapsamında incelediği, İsrail’in daha sonra söz konusu tesisleri vurduğu belirtildi.

Yazar, Abu al-Duhur saldırısını İsrail’in 7 Ekim sonrasında daha fazla ağırlık verdiği “tehdit oluşmadan müdahale” yaklaşımı çerçevesinde yorumladı. Analize göre İsrail açısından Türk askerlerinin, radarlarının veya hava savunma sistemlerinin bir üsse yerleşmesinden önce pistin vurulması, gelecekte İsrail’in hareket alanını sınırlayabilecek askeri yapılanmanın henüz oluşmadan engellenmesi anlamına geliyor.

NATO’NUN 5. MADDESİ ÜZERİNDEN YENİ TARTIŞMA

Saldırıdan iki gün sonra eski İsrailli yetkili Shay Gal’ın Israel Hayom’da yayımlanan yazısına da Antiwar.com analizinde yer verildi. Gal, Suriye’de konuşlandırılabilecek Türk askerlerinin İsrail açısından hedef haline gelebileceğini savundu ve NATO Antlaşması’nın 5. maddesinin Türk topraklarını koruduğunu, Türkiye sınırları dışındaki Türk birliklerinin aynı korumayı otomatik olarak taşımadığını ileri sürdü.

Karat, söz konusu görüşü İsrail’de Türkiye’nin Suriye’deki muhtemel askeri varlığına ilişkin yürütülen hukuki ve stratejik tartışmanın örneklerinden biri olarak gösterdi. Analizde Israel Hayom gazetesinin Miriam Adelson’a ait olduğu, Adelson’ın da Donald Trump’ın en büyük bireysel bağışçılarından biri olduğu bilgisine yer verildi.

TÜRKİYE’NİN SAVUNMA SANAYİİ İHRACATI ANALİZİN MERKEZİNDE

Amerikan sitesindeki yazının dikkat çeken bölümlerinden biri de Türkiye’nin savunma sanayiindeki büyümesine ayrıldı. Karat, Türkiye’nin silah ihracatının 2025 yılında yaklaşık 10 milyar dolara ulaştığını ve önceki yıla göre belirgin artış gösterdiğini aktardı. Analizde 2026’nın ilk yedi ayında da yükselişin sürdüğü ve son 12 aylık dönemde ihracatın 11,2 milyar dolar seviyesine ulaştığı belirtildi.

Yazıda Türkiye’nin dünya silahlı insansız hava aracı pazarındaki payının yaklaşık üçte iki seviyesine ulaştığı da öne sürüldü. Karat, Ankara’nın daha düşük maliyet, daha hızlı teslimat ve Batılı rakiplere alternatif ürünler üzerinden Körfez ve diğer Arap ülkelerinde İsrail savunma sanayiiyle aynı müşterilere yöneldiğini savundu.

F-35 VE KAAN İÇİN NETANYAHU İDDİASI

Analizde Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil olma ihtimali ve milli muharip uçak KAAN da İsrail-Türkiye rekabetinin bir başka boyutu olarak ele alındı. Karat, Trump’ın temmuz ayında Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaret öncesinde Netanyahu’nun ABD Başkanı’nı arayarak Türkiye’nin F-35 programına geri alınmamasını ve KAAN savaş uçaklarında kullanılması planlanan F110 motorlarının Türkiye’ye satışına izin verilmemesini istediğini aktardı.

Netanyahu’nun Fox ve CNN’e yaptığı açıklamalarda Türkiye’ye söz konusu imkanların sağlanmasının Orta Doğu’daki güç dengesini değiştirebileceğini ve İsrail’in hava üstünlüğünü etkileyebileceğini savunduğu belirtildi. Antiwar.com yazarı ise savunma sanayii rekabetinin askeri güç dengesi kadar ihracat pazarları bakımından da iki ülke arasındaki ilişkileri etkilediği görüşünü dile getirdi.

TÜRKİYE VE İSRAİL’İN SURİYE PLANLARI AYRIŞIYOR

Karat’ın analizine göre Ankara ile Tel Aviv arasındaki anlaşmazlığın en önemli kaynağını Suriye’nin geleceğine ilişkin farklı yaklaşımlar oluşturuyor. Yazıda Türkiye’nin Cumhurbaşkanı Ahmed al-Sharaa yönetiminde merkezi ve bütünleşmiş bir Suriye istediği; ülkedeki Kürt silahlı yapılanmalarının merkezi orduya dahil edilmesini, Suriyeli mültecilerin ülkelerine dönmesini ve Türkiye’nin güney sınırındaki güvenlik sorunlarının ortadan kaldırılmasını hedeflediği belirtildi.

Yazar, İsrail’in ise Suriye’nin askeri açıdan zayıf kalmasını, ülkedeki azınlıkların Şam yönetimine karşı korunmasını ve Suriye’nin güneyinde İsrail ordusunun hareket alanının kısıtlanmamasını istediğini savundu. İsrail tarafının Türk radarlarının, hava savunma sistemlerinin ve savaş uçaklarının Suriye’de konuşlandırılmasının İsrail uçaklarının mevcut hareket serbestisini azaltacağı ve İran’a yönelik gelecekteki operasyonları zorlaştırabileceği endişesini taşıdığı belirtildi.

AHMED AL-SHARAA’NIN TÜRKİYE İLE İLİŞKİLERİ DE ELE ALINDI

Analizde Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed al-Sharaa’nın iki ülke arasındaki rekabet karşısındaki konumu da değerlendirildi. Karat, Şam yönetiminin Türkiye’den askeri eğitim ve yeniden yapılanma desteği aldığını ancak aynı zamanda Suriye ordusu içerisindeki Türkiye etkisinin aşırı derecede güçlenmesini önlemeye çalıştığını ileri sürdü.

Yazara göre Ankara ve Tel Aviv arasındaki gerilim yalnızca Suriye topraklarında yaşanan bir rekabet değil, doğrudan Suriye’nin gelecekte nasıl bir devlet ve güvenlik mimarisine sahip olacağı konusundaki anlaşmazlıktan kaynaklanıyor.

KÜRT DOSYASI EN HASSAS BAŞLIKLARDAN BİRİ

Antiwar.com analizinde Türkiye ile İsrail arasındaki rekabette en kırılgan alanlardan birinin Suriye’deki Kürt yapılanmaları olduğu belirtildi. Yazıda Washington tarafından silahlandırılan Kürt güçlerinin Türkiye’nin desteklediği merkezi Suriye devletine entegre edilmek istendiği, İsrail’in ise söz konusu yapıların Şam karşısında askeri kapasitesini korumasına daha olumlu yaklaştığı savunuldu.

Karat, Suriye’deki Kürt dosyasının Ankara, Washington, Şam ve Tel Aviv’in güvenlik önceliklerinin kesiştiği alanlardan biri olduğunu ve Türkiye-İsrail geriliminin ilerleyen aşamalarında yeniden gündeme gelebilecek başlıkların başında bulunduğunu ileri sürdü.

TÜRKİYE’NİN NATO ÜYELİĞİ GERİLİMİN ANA UNSURLARINDAN

Yazıda Türkiye’nin İran’dan farklı olarak NATO üyesi olduğuna ve ittifakın ikinci büyük ordusuna sahip bulunduğuna özellikle dikkat çekildi. Türkiye’nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile yaptığı yeni karşılıklı savunma anlaşması ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Donald Trump yönetimiyle kurduğu ilişkinin de Ankara’nın bölgesel konumunu güçlendiren unsurlar arasında olduğu değerlendirmesi yapıldı.

Karat, Türkiye’nin desteklediği veya ileride Türk askerlerinin bulunabileceği bir Suriye üssünün İsrail tarafından vurulmasının NATO açısından cevaplanması güç güvenlik sorunları doğurabileceğini savundu. Yazara göre Ankara’nın NATO üyeliğine güvenerek Suriye’de daha derin bir askeri varlık kurması ve İsrail’in Türk birlikleri yerleşmeden önce müdahale etmeye çalışması, caydırıcılığın ters yönde işlemesine yol açabilecek bir risk yaratıyor.

WASHINGTON ÜÇLÜ MEKANİZMA KURMAYA ÇALIŞIYOR

ABD yönetiminin söz konusu risk nedeniyle Türkiye, İsrail ve Suriye arasında bir çatışmasızlık veya doğrudan iletişim mekanizması oluşturmaya çalıştığı belirtildi. Tom Barrack, Abu al-Duhur saldırısının ardından Washington’ın üç taraf arasında yanlış hesaplamaların önüne geçecek bir iletişim kanalı üzerinde çalıştığını açıklamıştı.

Antiwar.com analizinde İsrail’in böyle resmi bir mekanizmaya mesafeli olduğu ileri sürüldü. Karat’a göre İsrail makamları, kurumsal bir iletişim ve istihbarat paylaşımı sisteminin gerektiğinde tek taraflı askeri operasyon yapma özgürlüğünü sınırlayabileceği görüşünü taşıyor.

NETANYAHU-PUTİN ARASINDAKİ SURİYE MEKANİZMASI HATIRLATILDI

Yazar, İsrail’in geçmişte benzer bir mekanizmayı Rusya ile uyguladığını hatırlattı. Netanyahu ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin döneminde Suriye hava sahasında İsrail ve Rus uçaklarının karşı karşıya gelmesini önlemek amacıyla doğrudan iletişim sistemi kurulduğu ve söz konusu mekanizmanın yaklaşık 10 yıl boyunca işlediği belirtildi.

Antiwar.com, Türkiye-İsrail-Suriye hattında kurulması planlanan mekanizmanın başarısının da tarafların askeri gerilimi sınırlama konusunda ortak irade göstermesine bağlı olacağını savundu. Yazı, Abu al-Duhur saldırısını Türkiye ile İsrail arasında Suriye üzerinden yaşanan daha geniş stratejik rekabetin son örneklerinden biri olarak değerlendirdi.

AMERİKAN ANALİZİNİN SONUCU: REKABET SURİYE’NİN ÖTESİNE TAŞIYOR

Karat, analizinin sonunda Türkiye’nin büyüyen savunma sanayii, NATO üyeliği, bölgesel askeri ilişkileri ve Washington ile temaslarının İsrail’in geleneksel bölgesel üstünlük anlayışına yeni bir değişken eklediği görüşünü ortaya koydu. Yazara göre Abu al-Duhur saldırısında İsrail’in ileri sürdüğü Türk askeri hareketliliğinin Amerikan istihbaratı tarafından doğrulanmaması, saldırının gerekçesi konusundaki tartışmanın merkezinde bulunuyor.

Analiz, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimi yalnızca Suriye’de bir hava üssünün vurulması üzerinden değil; İsrail seçimleri, Türkiye siyaseti, NATO, F-35, KAAN, savunma sanayii ihracatı, Kürt güçleri, Suriye’nin yeniden yapılandırılması ve Washington’ın bölgedeki rolü üzerinden değerlendirdi. Karat, iki ülkenin Suriye üzerindeki farklı güvenlik anlayışlarının karşı karşıya gelmesinin, bölgedeki askeri yanlış hesaplama riskini artırdığı görüşünü dile getirdi.

Bar’el’in değerlendirmesine göre gelişme, yalnızca Şam ile Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt yapıları arasındaki ilişkileri değiştirmedi. Ortaya çıkan yeni tablo, İsrail’in Suriye’de etnik ve mezhepsel unsurlar üzerinden oluşturabileceği stratejik hareket alanını da etkiledi. SDF’nin Şam ile anlaşması, İsrail açısından Suriye’nin kuzeydoğusundaki önemli bir kaldıraç unsurunun kaybedilmesi anlamına geldi.

SDF FESHEDİLDİ, ŞAM’A ENTEGRASYON TAMAMLANDI

Suriye Demokratik Güçleri, 25 Ağustos’ta yaptığı açıklamayla örgütsel varlığının sona erdiğini ve Suriye ordusuyla birleşme sürecinin tamamlandığını duyurdu. SDF Komutanı Mazlum Abdi, Şam’da yaptığı açıklamada ülkenin yeni bir döneme girdiğini belirterek SDF’nin görevinin sona erdiğini bildirdi.

Entegrasyon süreci yalnızca silahlı güçlerle sınırlı kalmadı. SDF bünyesindeki askeri ve güvenlik unsurlarının Savunma ve İçişleri Bakanlıklarının yapılarına dahil edilmesi, kuzeydoğudaki sivil kurumların merkezi yönetimle bütünleştirilmesi, petrol sahaları ile sınır geçişlerinin Şam’ın kontrolüne aktarılması sürecin temel başlıkları arasında yer aldı.

HAARETZ: İSRAİL ÖNEMLİ BİR STRATEJİK KOZUNU KAYBETTİ

Zvi Bar’el’in değerlendirmesinde, İsrail’in SDF’yi Suriye’deki stratejik çıkarları açısından önemli bir unsur olarak gördüğü belirtildi. Yazıya göre İsrail açısından Kürt güçleri, Türkiye’nin Suriye’de artan etkisini dengelemenin yanı sıra İran ve Hizbullah faaliyetlerine ilişkin istihbarat açısından da önem taşıyordu.

SDF’nin bağımsız askeri ve idari yapısının sona ererek Şam yönetimine katılması, söz konusu yapının İsrail açısından ayrı bir stratejik unsur olarak kullanılabilmesi imkanını önemli ölçüde azalttı. Bar’el, ortaya çıkan yeni durumun İsrail’in parçalı bir Suriye üzerinden etki oluşturma politikasının hareket alanını daralttığını kaydetti.

TÜRKİYE VE ABD’NİN DESTEKLEDİĞİ BİRLEŞİK SURİYE VURGUSU

Haaretz’deki değerlendirmede, SDF ile Şam arasındaki anlaşmanın Türkiye ve ABD tarafından desteklenen birleşik Suriye sürecini de hızlandırdığı ifade edildi. SDF’nin kontrolündeki bölgelerin merkezi devlet yapısına katılmasıyla Ahmed eş-Şara yönetiminin ülke genelinde otoritesini yeniden oluşturmasının önündeki önemli engellerden biri kaldırılmış oldu.

Türkiye uzun süredir Suriye’nin toprak bütünlüğünü savunurken YPG’nin bağımsız silahlı yapısının sona erdirilmesini talep ediyordu. ABD ise DEAŞ’a karşı uzun yıllar birlikte hareket ettiği SDF’nin yeni Suriye yönetimiyle entegrasyon sürecinde diplomatik rol üstlendi.

MAZLUM ABDİ CUMHURBAŞKANI DANIŞMANI OLDU

Entegrasyon sürecinin ardından dikkat çeken gelişmelerden biri de SDF’nin eski komutanı Mazlum Abdi’nin yeni görevi oldu. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara, Abdi’yi 28 Ağustos’ta cumhurbaşkanlığı danışmanlığı görevine atadı.

Atama, yıllarca merkezi yönetimden bağımsız bir askeri yapıyı yöneten Abdi’nin Suriye devlet mekanizması içinde görev almaya başlaması anlamına geldi. SDF bünyesindeki bazı üst düzey isimlerin de yeni Suriye güvenlik ve savunma yapısında görevlendirildiği bildirildi.

KÜRTÇEYE RESMİ STATÜ, NEVRUZ’A ULUSAL BAYRAM DÜZENLEMESİ

Şam yönetimi ile Kürt tarafı arasındaki süreç siyasi ve kültürel düzenlemeleri de beraberinde getirdi. Kürtçenin resmi dil olarak tanınması, Nevruz’un ulusal bayram kapsamına alınması ve daha önce vatandaşlık statüsünde sorun yaşayan çok sayıda Kürde vatandaşlık verilmesi entegrasyon sürecinde atılan adımlar arasında yer aldı.

SDF’nin askeri özerkliğinin sona ermesiyle kuzeydoğudaki yapı merkezi yönetime dahil edilirken, Kürtlerin kültürel ve siyasi haklarına ilişkin bazı güvenceler devlet sistemi içerisine taşındı. Kadın SDF savaşçılarının yeni askeri yapı içerisindeki konumu ise çözülmesi gereken başlıklardan biri olarak kaldı.

İSRAİL’İN SURİYE POLİTİKASINDA DÜRZİLERİN KONUMU

Haaretz’deki değerlendirmede SDF’nin entegrasyonunun ardından İsrail’in Suriye’deki diğer önemli temas alanlarından biri olarak Dürziler öne çıkarıldı. İsrail, daha önce Suriye’nin güneyindeki Dürzi nüfusa yönelik politikalarını açık biçimde gündeme getirmiş ve Dürzilerin korunmasını gerekçe göstererek bölgede askeri müdahalelerde bulunmuştu.

SDF’nin kontrolündeki kuzeydoğu bölgelerinin Şam’a bağlanmasıyla Suriye’de merkezi hükümetin tam kontrolü dışında kalan başlıca bölgelerden biri Süveyda oldu. Dürzi grupların etkin olduğu Süveyda’nın geleceği, Şam yönetiminin ülkenin siyasi ve idari bütünlüğünü sağlama sürecindeki önemli başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.

HAARETZ’İN DEĞERLENDİRMESİNDE YENİ SURİYE TABLOSU

Bar’el’in yazısında ortaya konulan çerçeveye göre SDF’nin Şam yönetimine katılması, İsrail’in Suriye politikasında kullandığı önemli seçeneklerden birini ortadan kaldırırken Ahmed eş-Şara yönetiminin ülke üzerindeki merkezi otoritesini güçlendirdi. Gelişme aynı zamanda Türkiye’nin Suriye’nin toprak bütünlüğüne dayalı yaklaşımıyla da örtüşen bir sonuç ortaya çıkardı.

İsrail açısından değişen tabloda Kürt güçlerinin merkezi hükümetten bağımsız askeri yapı olarak varlığını sona erdirmesi öne çıkarken, Suriye’nin güneyindeki Dürzi bölgelerinin durumu önemini koruyor. Haaretz’deki değerlendirme, SDF’nin entegrasyonunu İsrail’in Suriye’deki etki alanını daraltan ve birleşik Suriye sürecini hızlandıran bir gelişme olarak ele aldı.

İlk saha bilgilerine göre en az 10 İsrail askeri aracı Cumla köyü yakınlarında görüntülendi. İsrail güçlerinin hangi noktadan bölgeye girdiği, ilerleyişin ne kadar sürdüğü ve birliklerin nihai hedefinin neresi olduğu konusunda henüz ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

EN AZ 10 İSRAİL ASKERİ ARACI GÖRÜLDÜ

Dera’nın batı kırsalında bulunan Cumla köyü çevresinde en az 10 İsrail askeri aracının bulunduğu bildirildi. Askeri konvoyun bölgedeki hareketliliği sürerken, araçların ilerlediği güzergâha ilişkin ilk bilgiler Al Jazeera Arabic tarafından aktarıldı.

İsrail birliklerinin bölgede kalıcı bir konuşlanmaya mı geçtiği yoksa sınırlı süreli bir operasyon mu yürüttüğü henüz açıklanmadı. Suriye makamlarından da gelişmeye ilişkin ilk aşamada kapsamlı bir açıklama yapılmadı.

KEŞİF UÇAKLARI HAVADAN EŞLİK EDİYOR

Sahadaki askeri araç hareketliliğinin yanı sıra bölgede İsrail’e ait keşif uçaklarının da görüldüğü belirtildi. Keşif unsurlarının kara birliklerinin ilerleyişi sırasında havadan faaliyet yürüttüğü aktarıldı.

İsrail ordusundan Dera’daki son hareketliliğin amacı, kapsamı ve süresine ilişkin henüz ayrıntılı bir açıklama gelmedi. Bölgedeki gelişmelere ilişkin bilgiler saha kaynaklarından gelmeye devam ediyor.

DERA SURİYE’NİN GÜNEYİNDE YER ALIYOR

Dera ili, Suriye’nin başkenti Şam’ın güneyinde ve Ürdün sınırına yakın bir bölgede bulunuyor. İsrail güçleri, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından Suriye’nin güneyindeki askeri faaliyetlerini ve sınır ötesi operasyonlarını artırdı.

İsrail ordusu aynı dönemde Golan Tepeleri çevresindeki Birleşmiş Milletler gözetimindeki tampon bölgeye ve Suriye topraklarının daha iç kesimlerine yönelik çeşitli askeri hareketliliklerde bulundu. Daha önce Dera kırsalında da İsrail birliklerinin ilerlediği ve bazı bölgelerde operasyonlar gerçekleştirdiği bildirilmişti.

İSRAİL’İN GÜNEY SURİYE’DEKİ HAREKETLİLİĞİ SÜRÜYOR

İsrail’in Suriye’nin güneyindeki askeri varlığı son dönemde Şam yönetimi ile Tel Aviv arasındaki başlıca anlaşmazlık başlıklarından biri haline geldi. Suriye yönetimi İsrail’in saldırılarının ve kara operasyonlarının sona ermesini isterken, İsrail güvenlik gerekçeleriyle bölgede askeri faaliyetlerini sürdürüyor.

Cumla köyü çevresinde kaydedilen son ilerleyişin ardından sahadaki birliklerin konumu ve operasyonun kapsamına ilişkin yeni bilgilerin açıklanması bekleniyor. İlk bilgilere göre bölgede çatışma, can kaybı veya yaralanmaya ilişkin herhangi bir veri paylaşılmadı.

Gazze kentinin batısındaki el-Katiba bölgesi yoğun hava saldırılarının hedefi oldu. Görgü tanıkları İsrail savaş uçaklarının bölgede en az 12 füze kullandığını belirtirken, saldırıların yerinden edilmiş Filistinlilerin bulunduğu bir bölgede gerçekleştiği aktarıldı.

EL-KATİBA BÖLGESİNDE ARAÇLAR VURULDU

Gazze’deki sağlık kaynaklarına göre el-Katiba bölgesine yönelik saldırılarda iki çocuk ve bir kadın hayatını kaybetti, çok sayıda kişi de yaralandı. El-Şifa Hastanesi kaynakları saldırılarda yaralıların bulunduğunu bildirirken, iki aracın vurularak kullanılamaz hale geldiği aktarıldı.

Al Jazeera’ya konuşan hastane kaynağı, saldırılarda 8 kişinin yaralandığını belirtti. Bölgede art arda patlamalar yaşanırken, Filistinli yerel kaynaklar saldırıların araçlar ve çevredeki noktalar üzerinde yoğunlaştığını bildirdi.

“İSRAİL ÖZEL BİRLİĞİ OPERASYON YAPMAYA ÇALIŞTI” İDDİASI

Gazze hükümet medya ofisi direktörü İsmail es-Sevabite, İsrail’e ait bir özel birliğin Gazze kentinde operasyon gerçekleştirmeye çalıştığını ancak görev sırasında fark edildiğini ileri sürdü. Sevabite, gelişmenin ardından İsrail’in bölgede yoğun hava saldırıları başlattığını söyledi.

Sevabite’nin açıklamasına göre saldırılarda 10’dan fazla savaş uçağı görev aldı ve çok sayıda Filistinli öldü ya da yaralandı. İsrail basınında da Gazze kentinin batısına bir özel birliğin girdiğine yönelik haberler yer alırken, olayın ayrıntılarına ilişkin farklı bilgiler paylaşıldı.

İSRAİL ORDUSU SALDIRILARI DOĞRULADI

İsrail ordusu Gazze Şeridi’nde birden fazla hedefe yönelik saldırı düzenlediğini doğruladı. Ordudan yapılan açıklamada operasyonların İsrail güvenlik güçlerine yönelik tehditleri ortadan kaldırmak amacıyla gerçekleştirildiği belirtildi.

İsrail ordusu kendi askerleri arasında yaralanan olmadığını açıklarken, özel birlik operasyonuna ilişkin iddiaların ayrıntılarını doğrulamadı. Filistinli kaynaklar ise saldırıların özellikle Gazze kentinin batısındaki el-Katiba ve çevresinde yoğunlaştığını bildirdi.

DEYR EL-BELAH’TA BİR KIZ ÇOCUĞU ÖLDÜ

Gazze’nin orta kesimindeki Deyr el-Belah’ın doğusunda da İsrail güçlerinin açtığı ateş sonucu can kaybı yaşandı. Sağlık görevlilerine göre İsra el-Hissi isimli bir kız çocuğu hayatını kaybetti, iki kişi de yaralandı.

El-Aksa Şehitleri Hastanesi de Deyr el-Belah’ta bir Filistinli kız çocuğunun İsrail ateşi sonucu öldüğünü bildirdi. Saldırının ayrıntılarına ilişkin ek bilgi paylaşılmadı.

ATEŞKESE RAĞMEN SALDIRILAR SÜRÜYOR

Ekim 2025’te yürürlüğe giren ABD destekli ateşkes, Gazze’de geniş çaplı çatışmaların sona ermesini sağlasa da İsrail saldırıları tamamen durmadı. İsrail ordusu saldırıların Hamas ve diğer Filistinli silahlı grupların saldırılarını önlemeyi amaçladığını savunuyor.

Gazze’deki sağlık yetkililerinin verilerine göre ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana 1.300’den fazla Filistinli hayatını kaybetti. İsrail ordusu ise aynı dönemde 4 İsrail askerinin öldüğünü açıkladı.

DRISCOLL’IN İSTİFASI BEYAZ SARAY’A SUNULDU

Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Dan Driscoll istifasını Beyaz Saray’a sundu. İlk haberlerde Başkan Donald Trump yönetiminin istifayı kabul edip etmediği konusunda netlik bulunmadığı belirtilirken, Beyaz Saray daha sonra Driscoll’ın görevden ayrılacağını doğruladı. Amerikan basınında yer alan haberlerde Driscoll’ın ayrılığının Hegseth ile uzun süredir devam eden gerilimin ardından geldiği bildirildi.

HEGSETH İLE AYLARDIR GÖRÜŞ AYRILIĞI YAŞIYORDU

Driscoll ile Savunma Bakanı Pete Hegseth arasında ABD Kara Kuvvetleri’nin dönüşümü, askeri yapılanması ve savaşa hazırlık kapasitesi konusunda bir süredir görüş ayrılıkları yaşanıyordu. Reuters’a konuşan konuya yakın bir kaynağa göre Driscoll, yönetim içinde Kara Kuvvetleri’nin dönüşümü ve hazırlık seviyesi konusundaki endişelerini dile getirdi.

Driscoll’ın, Kara Kuvvetleri’nin dönüşüm çalışmalarında görev alan bazı üst düzey komutanların Hegseth tarafından görevden alınmasının söz konusu süreci sekteye uğrattığını düşündüğü aktarıldı. İki isim arasındaki anlaşmazlıkların uzun süredir devam ettiği Amerikan basınındaki farklı haberlerde de yer aldı.

HEGSETH’İN DRISCOLL’I TEHDİT OLARAK GÖRDÜĞÜ İDDİASI

Reuters’a konuşan bir ABD’li yetkili, Hegseth’in Driscoll’ı uzun süredir Pentagon bürokrasisi içerisinde kendisine yönelik bir tehdit olarak gördüğünü ve görevden almak istediğini söyledi. Driscoll’ın Başkan Yardımcısı JD Vance ile yakın ilişkisi ise söz konusu sürecin önündeki etkenlerden biri olarak gösterildi.

Driscoll ile Vance arasındaki yakınlığın farklı Amerikan kaynaklarında da aktarıldığı belirtilirken, Driscoll’ın Trump yönetimi içindeki konumunda söz konusu ilişkinin önemli unsurlardan biri olduğu ifade edildi. Driscoll ve Vance’in geçmişe dayanan yakınlığı ABD basınındaki haberlerde de yer aldı.

RANDY GEORGE’UN GÖREVDEN ALINMASI GERİLİMİ ARTIRDI

Driscoll’ın Hegseth’e yönelik rahatsızlığının, ABD Kara Kuvvetleri Kurmay Başkanı Orgeneral Randy George’un nisan ayında görevden alınmasının ardından daha da arttığı bildirildi. Reuters, 2 Nisan’da yayımladığı haberinde Hegseth’in George’u görevden aldığını ve kararın ABD ordusunun Orta Doğu’da savaş yürüttüğü dönemde gerçekleştiğini aktarmıştı.

Driscoll’ın müttefiklerinden biri olarak görülen George’un görevden alınması, iki isim arasındaki anlaşmazlığın önemli başlıklarından biri oldu. Amerikan basınında yer alan bilgilere göre George’un görevden alınmasının ardından Kara Kuvvetleri’nin en üst düzey üniformalı makamında kalıcı atama süreci de gündemde kalmaya devam etti.

BEYAZ SARAY DRISCOLL’IN ÇALIŞMALARINI ÖVDÜ

Beyaz Saray, Driscoll’ın ayrılığını doğrularken görev süresine ilişkin olumlu ifadelerin yer aldığı bir açıklama yaptı. Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, Driscoll’ın tarihi askeri operasyonlar sırasında liderlik yaptığını, ordunun hazırlık ve vurucu güç kapasitesine yeniden odaklanmasına katkı sunduğunu ve Rusya-Ukrayna müzakerelerinde görev aldığını belirtti.

Kelly’nin açıklamasında ABD Kara Kuvvetleri’nin Driscoll’ın Başkan Donald Trump ve Savunma Bakanı Hegseth ile yürüttüğü çalışmaların ardından daha güçlü hale geldiği ifade edildi. Beyaz Saray açıklamasında Driscoll’ın görevden ayrılmasının nedenine ilişkin ayrıntılı bir gerekçe paylaşılmadı.

PENTAGON’DA ÜST DÜZEY AYRILIKLAR DEVAM EDİYOR

Driscoll’ın görevden ayrılması, Pete Hegseth döneminde ABD askeri yönetiminde yaşanan üst düzey personel değişikliklerinin son halkalarından biri oldu. Kara Kuvvetleri Kurmay Başkanı Randy George’un görevden alınmasının yanı sıra Pentagon bünyesinde çok sayıda üst düzey general ve amiralin görev değişiklikleriyle karşı karşıya kaldığı bildirildi.

Driscoll’ın ayrılığıyla birlikte ABD Kara Kuvvetleri’nin üst yönetimindeki değişim süreci yeniden gündeme geldi. Gelişme, ABD’nin İran’la savaşının devam ettiği, Orta Doğu’da binlerce Amerikan askerinin konuşlandırıldığı ve askeri operasyonların sürdüğü bir dönemde gerçekleşti.

ECO Kültür Enstitüsü tarafından hazırlanan program, Türkiye’nin kültürel birikiminin farklı boyutlarının ele alınmasını amaçlıyor. Konferans kapsamında ortak tarihî miras, bölgesel kültürel etkileşimler ve Türkiye ile ECO bölgesi arasındaki kültürel ilişkiler üzerine çeşitli sunum ve değerlendirmeler gerçekleştirilecek.

KONFERANS 1 EYLÜL’DE TAHRAN’DA DÜZENLENECEK

ECO Kültür Enstitüsü tarafından organize edilen “Kültürel Buluşmalar Serisi: ECO Üye Ülkelerini Tanıyoruz - Türkiye” başlıklı konferansın adresi Tahran’daki ECO Kültür Enstitüsü olacak. 1 Eylül 2026 tarihinde gerçekleştirilecek program, Türkiye’nin kültürel yapısının ve bölgesel kültürel bağlarının kapsamlı biçimde gündeme getirilmesini hedefliyor.

Konferans boyunca Türkiye’nin tarih boyunca oluşan kültürel birikimi, farklı kültürel unsurları ve ECO coğrafyasıyla kurduğu ilişkiler ele alınacak. Akademik ve diplomatik çevrelerden katılımcıların yer alacağı etkinlikte ortak tarihî miras ile günümüzde devam eden kültürel etkileşimlere ilişkin başlıklar da görüşülecek.

AÇILIŞ KONUŞMASINI ECI BAŞKANI MUHAMMAD HASSAN YAPACAK

Konferans, ECO Kültür Enstitüsü Başkanı Büyükelçi Muhammad Hassan’ın açılış konuşmasıyla başlayacak. Programda diplomatik temsil düzeyinde Türkiye adına da bir konuşma gerçekleştirilecek.

Türkiye Cumhuriyeti’nin Tahran Büyükelçisi Prof. Dr. Hicabi Kırlangıç, konferans kapsamında katılımcılara hitap edecek. Büyükelçi Kırlangıç’ın konuşması, Türkiye’nin kültürel birikimi ve ECO coğrafyasıyla ilişkilerinin ele alındığı programın diplomatik boyutlarından birini oluşturacak.

AKADEMİSYEN VE KÜLTÜR TEMSİLCİLERİ KONUŞMACI OLACAK

Konferansın konuşmacıları arasında Türkiye’den farklı kurum ve üniversitelerde görev yapan akademisyenler ile kültür alanında çalışan isimler bulunacak. Atatürk Kültür Merkezi Başkanı Doç. Dr. Zeki Eraslan ile Türkiye’nin Tahran Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Dr. Gökhan Çetinkaya program kapsamında konuşma gerçekleştirecek.

Fars Dili ve Edebiyatı Profesörü Adnan Karaismailoğlu ile Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Güler Doğan Averbek de konferansın konuşmacıları arasında yer alacak. Programda ayrıca Özbekistan’dan bağımsız araştırmacı ve yazar Anvar Yusupov da görüş ve çalışmalarını katılımcılarla paylaşacak.

KONFERANSIN KOORDİNASYONUNU DR. AHMET AKALIN YÜRÜTECEK

Konferans, ECO Kültür Enstitüsü Direktör Yardımcısı Dr. Ahmet Akalın’ın koordinasyonunda gerçekleştirilecek. Program kapsamında akademisyenlerin yanı sıra diplomatlar, araştırmacılar ve kültür alanında faaliyet gösteren çeşitli kurum ve çevrelerin temsilcileri Tahran’da bir araya gelecek.

Etkinlik, Türkiye ile ECO bölgesi arasındaki kültürel ilişkilerin geliştirilmesine katkı sunma hedefiyle düzenlenecek. Türkiye’nin ortak tarihî miras içerisindeki yeri, bölgesel kültürel etkileşimleri ve günümüzde devam eden kültürel bağları konferans süresince farklı disiplinlerden katılımcıların katkılarıyla ele alınacak.

TÜRKİYE’NİN KÜLTÜREL MİRASI FARKLI BOYUTLARIYLA ELE ALINACAK

ECO Kültür Enstitüsü’nün düzenlediği konferansta Türkiye’nin yalnızca tarihî kültürel mirası değil, günümüzde ECO coğrafyasıyla devam eden kültürel ilişkileri de gündeme taşınacak. Akademik çalışmalar ve diplomatik perspektiflerin aynı programda buluşmasıyla ortak kültürel mirasın farklı yönleri üzerinde durulacak.

Program, Türkiye’nin kültürel çeşitliliğinin tanıtılmasının yanı sıra ECO üyesi ülkeler arasındaki kültürel etkileşimin ele alınacağı bir buluşma niteliği taşıyacak. Konferans kapsamında ortaya konulacak akademik ve diplomatik görüşler, Türkiye ile bölge ülkeleri arasındaki kültürel ilişkilerin farklı başlıklar altında değerlendirilmesine imkân sağlayacak.

İstanbul’daki toplantıda uluslararası güvenlik konularının yanı sıra Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma işbirliğinin geliştirilmesine yönelik başlıklar ele alınacak. Üç ülkenin savunma kapasitelerinin artırılması, silahlı kuvvetler arasındaki birlikte çalışabilirliğin güçlendirilmesi, savunma sanayisinde ortak üretim ve araştırma-geliştirme faaliyetlerinin genişletilmesi gündemin temel başlıkları arasında yer alıyor.

TÜRKİYE HEYETİNDE FİDAN, GÜLER VE BAYRAKTAROĞLU YER ALIYOR

Türkiye, Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin ilk toplantısında dışişleri, savunma ve askeri yönetimin üst düzey temsilcileriyle yer alıyor. Türkiye heyetinde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu bulunuyor.

Üç ismin katılımıyla Türkiye, komitenin siyasi, savunma ve askeri boyutlarında temsil ediliyor. Toplantının yapısı gereği üç ülkenin de dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanları görüşmelere katılıyor.

PAKİSTAN HEYETİ İSTANBUL’DAKİ TOPLANTIYA KATILDI

Pakistan heyetinde Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Federal Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir yer alıyor. Pakistan böylece toplantıya dış politika, savunma ve askeri yönetim düzeyinde üç üst düzey isimle katılıyor.

Heyetler, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında belirlenen işbirliği alanlarını ve anlaşmanın uygulanmasına yönelik mekanizmaları İstanbul’daki toplantıda ele alıyor. Görüşmeler aynı zamanda üç ülkenin güvenlik ve savunma alanındaki koordinasyonunun kurumsal çerçevesinin oluşturulmasına yönelik başlıkları kapsıyor.

SUUDİ ARABİSTAN’I ÜÇ ÜST DÜZEY İSİM TEMSİL EDİYOR

Suudi Arabistan heyetinde Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, Savunma Bakanı Halid bin Selman ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh Bin Hamed Al-Ruwaili bulunuyor. Suudi Arabistan da Türkiye ve Pakistan gibi dışişleri, savunma ve genelkurmay düzeyinde toplantıda temsil ediliyor.

İstanbul’daki ilk toplantıyla beraber Mekke’de imzalanan anlaşmanın ardından oluşturulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi de çalışmalarına başlamış oldu. Komitenin faaliyetlerinin üç ülkenin ilgili kurumları arasında oluşturulacak mekanizmalar üzerinden yürütülmesi planlanıyor.

SAVUNMA KAPASİTELERİNİN GELİŞTİRİLMESİ GÜNDEMDE

Toplantının gündeminde uluslararası güvenliğe ilişkin başlıkların yanı sıra üç ülkenin savunma kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar bulunuyor. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın savunma alanındaki mevcut imkanlarının geliştirilmesi ve ülkeler arasındaki koordinasyonun artırılması görüşülecek konular arasında yer alıyor.

Silahlı kuvvetler arasındaki birlikte çalışabilirliğin artırılması da görüşmelerin temel başlıklarından birini oluşturuyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında üç ülkenin askeri alandaki işbirliğinin belirlenen mekanizmalar aracılığıyla yürütülmesi amaçlanıyor.

SAVUNMA SANAYİSİNDE ORTAK ÜRETİM VE AR-GE ELE ALINACAK

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki savunma sanayisi işbirliği İstanbul’daki toplantının önemli gündem maddeleri arasında bulunuyor. Taraflar, savunma sanayisinde ortak üretim imkanlarının yanı sıra araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin genişletilmesini ele alacak.

Görüşmeler kapsamında ülkelerin savunma alanındaki ortak faaliyetlerinin artırılmasına yönelik çalışmalar da değerlendirilecek. Ortak üretim ve Ar-Ge başlıklarının, Mekke Ortak Savunma Anlaşması çerçevesindeki savunma işbirliğinin uygulama alanları arasında yer alması planlanıyor.

TERÖRLE MÜCADELEDE MÜŞTEREK ÇABALAR GÖRÜŞÜLECEK

Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin gündeminde terörle mücadele de bulunuyor. Üç ülkenin terörle mücadelede yürüttüğü müşterek çabaların güçlendirilmesine yönelik imkanlar toplantıda değerlendirilecek.

Uluslararası güvenlik, savunma kapasiteleri, askeri birlikte çalışabilirlik, ortak üretim, Ar-Ge ve terörle mücadele başlıkları böylece komitenin ilk toplantısının temel gündemini oluşturuyor. Tarafların söz konusu alanlarda yürütülecek faaliyetlerin kurumsal yapısını da belirlemesi planlanıyor.

SEKRETARYA VE YENİ MEKANİZMALAR İÇİN ÇERÇEVE BELİRLENECEK

Komitenin İstanbul’daki ilk toplantısında anlaşma kapsamında yürütülecek çalışmaları yönlendirecek bir Sekretaryanın oluşturulması da gündemde bulunuyor. Ortak faaliyet alanlarındaki çalışmaların yürütülmesini sağlayacak diğer ilgili mekanizmaların çerçevesinin belirlenmesi planlanıyor.

Tarafların ilerleyen dönemde atılacak adımlara ilişkin ortak bir yol haritası oluşturması da toplantının gündem maddeleri arasında yer alıyor. Yol haritasının savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğinin uygulanmasına yönelik süreçleri kapsaması öngörülüyor.

BİR ÜLKEYE SALDIRI TÜM TARAFLARA YAPILMIŞ SAYILACAK

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında kolektif savunma ilkesini de içeriyor. Anlaşmada yer alan hükme göre taraf devletlerden herhangi birine yönelik saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak.

Söz konusu hüküm, anlaşmanın ortak savunmaya ilişkin temel maddelerinden birini oluşturuyor. Anlaşma kapsamında üç ülke arasında ortak caydırıcılığın artırılması ve güvenlik alanındaki işbirliğinin kurumsal bir zeminde yürütülmesi amaçlanıyor.

MEKKE ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI 7 AĞUSTOS’TA İMZALANDI

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından 7 Ağustos’ta Mekke’de imzalandı. İstanbul’da başlayan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısı, anlaşmanın imzalanmasının ardından komite düzeyinde gerçekleştirilen ilk toplantı oldu.

Anlaşma; bölgesel ve küresel ölçekte güvenlik, barış, istikrar ve refahın teşvik edilmesini, ortak caydırıcılığın artırılmasını ve Türkiye, Pakistan ile Suudi Arabistan arasında savunma alanındaki koordinasyonun güçlendirilmesini amaçlıyor. Anlaşma metninde uluslararası hukuka saygı duyan ve barışçı işbirliği anlayışını paylaşan diğer aktörlerin de oluşturulan yapıya katılmasının mümkün olduğu belirtiliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı Ankara Havalimanı’ndan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hakkı Susmaz, Ankara Valisi Yakup Canbolat ve diğer ilgililer uğurladı. Erdoğan’ın Kırgızistan ziyareti 31 Ağustos-1 Eylül tarihlerini kapsayacak.

ZİYARET SADIR CAPAROV’UN DAVETİYLE GERÇEKLEŞİYOR

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Bişkek ziyareti, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un daveti üzerine gerçekleştiriliyor. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, ziyaret programına ilişkin açıklamasında Erdoğan’ın Şanghay İşbirliği Teşkilatı Zirvesi kapsamında Bişkek’te bulunacağını bildirdi.

Duran’ın açıklamasına göre Erdoğan, 1 Eylül Salı günü genişletilmiş formatta düzenlenecek zirve oturumuna katılacak. Cumhurbaşkanı Erdoğan aynı gün zirveye katılan devlet ve hükümet başkanlarıyla ikili görüşmeler de gerçekleştirecek.

ERDOĞAN 1 EYLÜL’DE ZİRVEYE HİTAP EDECEK

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Bişkek programının en önemli bölümünü Şanghay İşbirliği Teşkilatı Devlet Başkanları Zirvesi oluşturacak. Erdoğan, Türkiye’nin teşkilatta diyalog ortağı statüsünde bulunması nedeniyle genişletilmiş formatta düzenlenecek oturumda konuşma yapacak.

Zirve oturumunda bölgesel ve küresel gelişmelerin yanı sıra güvenlik, ekonomik ilişkiler ve teşkilat üyeleri arasındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik başlıkların ele alınması planlanıyor. Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın resmî hazırlık sürecinde 1 Eylül’de yapılacak Devlet Başkanları Konseyi toplantısı için bir dizi belge ve karar taslağı hazırlandı.

BİŞKEK’TE YOĞUN LİDERLER DİPLOMASİSİ

Erdoğan’ın zirve kapsamında farklı ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarıyla bir araya gelmesi planlanıyor. İletişim Başkanlığı tarafından hangi liderlerle görüşüleceğine ilişkin ayrıntılı liste henüz açıklanmazken, programda çok sayıda ikili temasın yer alacağı bildirildi.

Bişkek Zirvesi, Çin, Rusya, İran, Hindistan, Pakistan ve Orta Asya ülkelerinin liderlerini aynı platformda buluşturması nedeniyle de dikkat çekiyor. Küresel güvenlik sorunlarının, Ukrayna savaşının, Orta Doğu’daki gelişmelerin ve büyük güçler arasındaki ekonomik rekabetin sürdüğü bir dönemde yapılacak görüşmeler yakından takip edilecek.

ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI 25. YILINI KUTLUYOR

2026 yılı, Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın kuruluşunun 25. yılına denk geliyor. Teşkilatın temelleri 1990’lı yıllarda Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın oluşturduğu “Şanghay Beşlisi”ne dayanırken, Özbekistan’ın katılımıyla yapı 2001 yılında Şanghay İşbirliği Teşkilatı adını aldı.

Teşkilatın tam üyeleri arasında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan, Pakistan, İran ve Belarus bulunuyor. Türkiye ise teşkilat bünyesinde diyalog ortağı statüsünde yer alıyor.

BİŞKEK DEKLARASYONU HAZIRLANDI

Zirvenin hazırlıkları kapsamında temmuz ayında Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde Şanghay İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda “Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın 25. Yılı Bişkek Deklarasyonu” taslağı ile liderler tarafından değerlendirilmesi planlanan çeşitli belgeler üzerinde çalışmalar tamamlandı.

Şanghay İşbirliği Teşkilatı Ulusal Koordinatörler Konseyi de ağustos ayı boyunca zirvenin sonuç belgeleri üzerinde çalıştı. 1 Eylül’de yapılacak Devlet Başkanları Konseyi toplantısında söz konusu belgelerin liderlerin onayına sunulması planlanıyor.

GÜVENLİK VE EKONOMİ MASADA OLACAK

Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın gündeminde bölgesel güvenlik, terörizmle mücadele, ekonomik ilişkiler, ulaştırma, enerji ve ticaret gibi başlıklar bulunuyor. Kırgızistan dönem başkanlığında hazırlanan zirve gündeminde de teşkilatın siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik konular yer alıyor.

Uluslararası ve bölgesel gelişmelerin de liderler arasındaki görüşmelerde ele alınması bekleniyor. Dışişleri bakanlarının temmuz ayındaki toplantısında güncel uluslararası ve bölgesel meseleler hakkında görüş alışverişinde bulunulmuş, teşkilatın gelecekteki faaliyetlerine ilişkin hazırlıklar değerlendirilmişti.

TÜRKİYE DİYALOG ORTAĞI OLARAK ZİRVEDE

Türkiye, Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın tam üyesi olmamasına rağmen uzun süredir diyalog ortağı statüsüyle teşkilatın toplantılarına katılıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan da daha önce gerçekleştirilen Şanghay İşbirliği Teşkilatı zirvelerinde Türkiye’yi temsil etmiş ve katılımcı liderlerle ikili görüşmeler gerçekleştirmişti.

Bişkek’teki zirvede Türkiye’nin bölgesel iş birliği, ticaret, ulaştırma koridorları ve güvenlik başlıklarındaki yaklaşımının Erdoğan’ın konuşmasında yer alması beklenirken, konuşmanın ayrıntıları henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

ERDOĞAN’IN BİŞKEK TEMASLARI 1 EYLÜL’DE YOĞUNLAŞACAK

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kırgızistan ziyaretinin ana diplomatik programı 1 Eylül’de gerçekleştirilecek. Erdoğan, genişletilmiş zirve oturumunda hitap edecek ve liderlerle ikili temaslarda bulunacak.

Zirvenin ardından kabul edilmesi planlanan Bişkek Deklarasyonu ve diğer belgelerle Şanghay İşbirliği Teşkilatı’nın önümüzdeki döneme ilişkin siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarındaki yol haritasının ortaya konulması amaçlanıyor. Erdoğan’ın ikili görüşmelerinin ayrıntılarının da Bişkek’teki temaslar ilerledikçe açıklanması bekleniyor.

Zirvenin dikkat çeken yönlerinden biri, son yıllarda Batı ile ilişkilerinde ciddi gerilimler yaşayan Rusya, Çin ve İran’ın liderlerini aynı platformda buluşturacak olması. Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı devam ederken İran ile ABD arasındaki askeri gerilim yeniden yükseldi. Çin ile ABD arasında ise ticaret, teknoloji ve jeopolitik rekabet sürüyor. Şanghay İşbirliği Örgütü resmî olarak herhangi bir ülkeye veya ittifaka karşı kurulmuş bir yapı olmadığını belirtse de Moskova ve Pekin yönetimleri örgüt toplantılarında çok kutuplu dünya düzeni söylemini sık sık gündeme getiriyor.

Şİ CİNPİNG, PUTİN VE PEZEŞKİYAN AYNI ZİRVEDE

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Bişkek’teki zirveye katılımı teyit edildi. Şi, Kırgızistan’a gerçekleştirdiği ziyaret kapsamında Şanghay İşbirliği Örgütü toplantısına katılırken Çin Dışişleri Bakanlığı, görüşmelerde örgüt içindeki iş birliğinin geliştirilmesinin yanı sıra önemli uluslararası ve bölgesel meselelerin ele alınacağını açıkladı.

Putin ise 31 Ağustos-1 Eylül tarihlerinde Kırgızistan’da olacak. Kremlin, Rus liderin zirve kapsamında çeşitli ikili görüşmeler yapacağını duyurdu. Putin’in danışmanı Yuri Uşakov da Rusya Devlet Başkanı’nın Bişkek’te dokuz ayrı ikili görüşme gerçekleştirmesinin planlandığını bildirdi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın da iki günlük program kapsamında Bişkek’e gideceği İran Cumhurbaşkanlığı tarafından açıklandı. İran, 2023 yılında Şanghay İşbirliği Örgütü’ne tam üye olmuştu ve son yıllarda hem Rusya ile askeri ve siyasi ilişkilerini hem de Çin ile enerji ve ticaret bağlarını geliştirdi.

PUTİN İLE PEZEŞKİYAN’IN İKİLİ GÖRÜŞMESİ BEKLENİYOR

Zirvenin öne çıkan diplomatik temaslarından birinin Vladimir Putin ile Mesud Pezeşkiyan arasında yapılması bekleniyor. Rusya ve İran dışişleri bakanları temmuz ayında yine Kırgızistan’da düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısında bir araya gelmişti.

Moskova ile Tahran arasındaki ilişkiler, Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki askeri gelişmeler nedeniyle son yıllarda daha fazla önem kazandı. İran’ın Rusya ile askeri ilişkileri bulunurken Çin, İran’ın en önemli enerji ve ticaret ortakları arasında yer alıyor. Pezeşkiyan’ın Bişkek temaslarında ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel güvenlik başlıklarının da ele alınması bekleniyor.

İRAN-ABD GERİLİMİNİN ARDINDAN KRİTİK BULUŞMA

Şanghay İşbirliği Zirvesi, İran ile ABD arasındaki askeri gerilimin yeniden yükseldiği günlere denk geldi. ABD’nin İran’ın Larak Adası’ndaki askeri unsurlara yönelik saldırısının ardından İran, Ürdün ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde ABD güçlerinin bulunduğu askeri tesisleri hedef aldığını açıklamıştı.

İran’ın örgütün tam üyelerinden biri olması, Orta Doğu’daki son gelişmeleri de Bişkek toplantısının dikkat çeken gündemlerinden biri haline getiriyor. Şanghay İşbirliği Örgütü’nün mayıs ayında yapılan Güvenlik Konseyleri Sekreterleri toplantısında da Orta Doğu’daki çatışmalar, artan jeopolitik gerilimler, terörizm, aşırıcılık ve siber saldırılar örgütün karşı karşıya bulunduğu temel güvenlik sorunları arasında sıralanmıştı.

UKRAYNA SAVAŞI SÜRERKEN PUTİN BİŞKEK’TE

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin zirveye Ukrayna savaşının devam ettiği bir dönemde katılıyor. Rusya ile Batılı ülkeler arasındaki siyasi ve ekonomik ilişkiler savaş nedeniyle ciddi biçimde gerilirken Moskova, son yıllarda Çin, İran, Hindistan ve Orta Asya ülkeleriyle ilişkilerini daha fazla geliştirmeye yöneldi.

Putin geçmiş Şanghay İşbirliği Örgütü zirvelerinde Ukrayna savaşının nedenlerine ilişkin Rusya’nın tezlerini dile getirmiş ve Batılı ülkeleri savaşın ortaya çıkmasında rol oynamakla suçlamıştı. Pekin ise örgüt toplantılarında tek taraflı yaptırımlara, güç siyasetine ve uluslararası ilişkilerde baskı yöntemlerine karşı çıkan mesajlar verdi.

ÇİN İLE ABD ARASINDA TİCARET GERİLİMİ DE GÜNDEMDE

Bişkek’teki zirve Çin ile ABD arasındaki ekonomik rekabetin yeniden gündeme geldiği bir döneme de rastlıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, zirvenin hemen öncesinde Çin’in yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık küresel ticaret fazlasını sürdürülemez olarak nitelendirdi ve G20 ülkelerine Çin ile ticaret koşullarını yeniden değerlendirme çağrısı yapacağını açıkladı.

Washington yönetimi Çin ekonomisinin ihracata aşırı bağımlı olduğunu savunurken Pekin, ABD’nin ekonomik ve teknolojik kısıtlamalarına karşı çıkıyor. Çin yönetimi Şanghay İşbirliği Örgütü’nü son yıllarda ekonomik bağlantıların artırılması, ticaret koridorlarının geliştirilmesi ve çok taraflı iş birliğinin güçlendirilmesi için kullandığı platformlardan biri olarak görüyor.

ERDOĞAN DA BİŞKEK’E GİDİYOR

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un daveti üzerine 31 Ağustos-1 Eylül tarihlerinde Bişkek’te olacak. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Erdoğan’ın 1 Eylül Salı günü genişletilmiş formatta gerçekleştirilecek zirve oturumuna hitap edeceğini ve katılımcı liderlerle ikili görüşmeler yapacağını açıkladı.

Türkiye, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün tam üyesi değil ancak örgütte “diyalog ortağı” statüsünde bulunuyor. Türkiye’nin yanı sıra Suudi Arabistan ve Katar da aynı statüyle örgütle bağlantılı ülkeler arasında yer alıyor. Erdoğan’ın zirve sırasında hangi liderlerle ikili görüşme yapacağına ilişkin ayrıntılı program ise henüz açıklanmadı.

HİNDİSTAN VE PAKİSTAN DA MASADA

Şanghay İşbirliği Örgütü’nün tam üyeleri arasında yer alan Hindistan ve Pakistan’ın liderlerinin de Bişkek zirvesine katılması bekleniyor. Böylece tarihsel olarak aralarında ciddi siyasi ve güvenlik sorunları bulunan iki Güney Asya ülkesi de aynı zirve masasında temsil edilecek.

Örgütün toplam 10 tam üyesi bulunuyor. Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’ın oluşturduğu yapı daha sonra Hindistan, Pakistan, İran ve Belarus’un katılımıyla genişledi. Örgüt ayrıca çok sayıda gözlemci ve diyalog ortağı ülkeyle ilişkisini sürdürüyor.

DÜNYA NÜFUSUNUN YAKLAŞIK YÜZDE 40’INI TEMSİL EDİYOR

Şanghay İşbirliği Örgütü kendi verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını ve küresel gayrisafi yurtiçi hasılanın yaklaşık yüzde 25’ini temsil ediyor. Çin ve Hindistan gibi dünyanın en kalabalık ülkelerinin yanı sıra Rusya ve İran gibi büyük enerji üreticilerinin aynı yapı içerisinde yer alması örgütün ekonomik ve jeopolitik ağırlığını artırıyor.

2026 yılı aynı zamanda Şanghay İşbirliği Örgütü’nün kuruluşunun 25. yılına denk geliyor. Örgütün temelleri Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında kurulan “Şanghay Beşlisi”ne dayanıyor. Özbekistan’ın da katılımıyla örgüt 2001 yılında bugünkü adını aldı.

ÖRGÜT RESMEN BATI KARŞITI BİR İTTİFAK DEĞİL

Şanghay İşbirliği Örgütü’nün kuruluş belgelerinde yapının başka devletlere veya uluslararası örgütlere karşı oluşturulmuş bir ittifak olmadığı açık biçimde belirtiliyor. Örgüt NATO benzeri ortak savunma yükümlülüğü bulunan bir askeri ittifak niteliği taşımıyor.

Rusya ve Çin liderlerinin son yıllarda zirveleri çok kutuplu dünya düzeni, tek taraflı yaptırımlara karşı çıkış ve Batı merkezli uluslararası sisteme alternatif iş birliği mekanizmalarının geliştirilmesi yönündeki görüşlerini dile getirmek için kullanması ise örgütün jeopolitik önemini artırdı. Geçen yılki zirvede Putin Ukrayna savaşına ilişkin Batı’yı suçlarken Şi Cinping, ABD ile yaşanan gerilimlere atıfta bulunarak “zorbalık ve yıldırma” olarak nitelediği uygulamalara karşı çıkmıştı.

BİŞKEK DEKLARASYONU MASADA

Zirvenin sonunda liderlerin “Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 25. Yılı Bişkek Deklarasyonu”nu kabul etmesi planlanıyor. Temmuz ayında Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde düzenlenen dışişleri bakanları toplantısında deklarasyon taslağı ve zirvede kabul edilmesi planlanan diğer belgeler üzerinde mutabakat sağlandı.

Hazırlık toplantılarında siyasi ve diplomatik iş birliği, ticaret, ekonomi, enerji, güvenlik, kültür ve insani ilişkilerin geliştirilmesine yönelik belgeler üzerinde de çalışıldı. Şanghay İşbirliği Örgütü Ulusal Koordinatörler Konseyi, ağustos ayı boyunca zirvede liderlere sunulacak nihai belgeleri hazırladı.

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLARDAN

Enerji konusu da Bişkek zirvesinin önemli gündemlerinden biri olacak. Şanghay İşbirliği Örgütü enerji bakanları haziran ayında Bişkek’te yaptıkları toplantıda uluslararası enerji piyasalarındaki dalgalanmaları, enerji altyapısının korunmasını ve enerji güvenliğini ele aldı.

Toplantıda örgüt üyeleri arasında bir enerji konsorsiyumu kurulmasına yönelik uzman görüşmelerinin sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varıldı. Enerji verimliliği ve enerji sistemleri konusunda hazırlanan iki ayrı liderler açıklamasının da Bişkek Zirvesi’nde kabul edilmesi planlanıyor.

GÜVENLİK, TERÖRİZM VE SİBER SALDIRILAR DA GÜNDEMDE

Şanghay İşbirliği Örgütü kurulduğu ilk yıllardan itibaren bölgesel güvenlik, terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılıkla mücadeleyi temel faaliyet alanlarından biri olarak belirledi. Son yıllarda gündeme organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı ve siber güvenlik başlıkları da eklendi.

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, mayıs ayında üye ülkelerin güvenlik konseyi sekreterleriyle yaptığı toplantıda artan jeopolitik gerilimlere ve Orta Doğu’daki çatışmalara özellikle dikkat çekti. Caparov, uluslararası anlaşmazlıkların siyasi ve diplomatik yollarla çözülmesini desteklediklerini ve en zor diyaloğun dahi silahlı çatışmaya tercih edilmesi gerektiğini söyledi.

BİŞKEK’TE YOĞUN LİDERLER DİPLOMASİSİ

Zirvenin resmi gündeminin yanında Bişkek’te yapılacak ikili lider görüşmeleri de yakından izlenecek. Putin’in dokuz ikili görüşme gerçekleştirmesi planlanırken İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile Rus liderin de bir araya gelmesi bekleniyor. Erdoğan’ın da zirveye katılan devlet ve hükümet başkanlarıyla çeşitli görüşmeler gerçekleştireceği açıklandı.

Çin, Rusya ve İran liderlerinin savaş ve gerilimlerin sürdüğü bir dönemde aynı zirvede bulunması, toplantının uluslararası gündemdeki ağırlığını artırıyor. Bişkek’te yapılacak görüşmelerin ardından kabul edilecek deklarasyonlar ve liderlerin vereceği mesajlar, örgütün küresel krizler karşısında ortaya koyacağı ortak tutumun çerçevesini gösterecek.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM da operasyonu doğruladı. Komutanlık, İran Devrim Muhafızları’nın mayın döşeme kapasitesine karşı “sınırlı ve hassas” bir operasyon gerçekleştirildiğini ve hedef alınan unsurların Hürmüz Boğazı’nda “yakın tehdit” oluşturduğunu savundu. İran tarafı ise ABD saldırısında askerler ve siviller arasında ölen ve yaralananlar bulunduğunu bildirdi ancak kesin sayı açıklamadı.

İRAN’DAN ÜRDÜN’DEKİ İKİ ABD ÜSSÜNE SALDIRI

Larak Adası’ndaki saldırının ardından İran Devrim Muhafızları misilleme operasyonunu başlattığını açıkladı. İran medyasına yansıyan Devrim Muhafızları açıklamasına göre Ürdün’de ABD güçlerinin bulunduğu Kral Hüseyin ve El Ezrak üslerine balistik füzeler gönderildi. İran saldırının doğrudan ABD’nin Larak Adası’na yönelik operasyonuna karşılık gerçekleştirildiğini bildirdi.

Devrim Muhafızları operasyonun füze ve insansız hava araçlarının birlikte kullanıldığı bir saldırı olduğunu belirterek üslerdeki teknik ve bakım altyapısı ile ABD savaş uçaklarının konuşlandırıldığı alanların hedef alındığını öne sürdü. İran tarafı saldırılarda “ağır hasar” meydana geldiğini iddia etti ancak söz konusu iddiayı destekleyen bağımsız kanıt paylaşmadı.

ÜRDÜN: 8 FÜZEYİ ENGELLEDİK

Ürdün ordusu ise İran’dan gelen füzelerin ülke hava sahasına girdiğini doğruladı. Ürdün Silahlı Kuvvetleri, hava savunma sistemlerinin ülkenin hava sahasını ihlal eden 8 füzeyi engellediğini ve imha ettiğini açıkladı. Ürdün makamları, engellemenin sivillere ve mülklere yönelik tehlikenin önlenmesi amacıyla gerçekleştirildiğini bildirdi.

ABD kaynaklarına dayandırılan ilk bilgilerde de gelen füzelerin neredeyse tamamının önlendiği ve saldırının ilk aşamasında önemli bir hasar tespit edilmediği belirtildi. Ürdün’deki iki üsse yönelik saldırıda can kaybı yaşandığına ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. İran medyasında kayıp yaşandığı yönünde iddialar yer alsa da sayı veya bağımsız kanıt paylaşılmadı.

İRAN BU KEZ BAE’DEKİ ABD GÜÇLERİNİ HEDEF ALDI

Ürdün’deki saldırıların ardından İran ordusu 31 Ağustos Pazartesi günü yeni bir misilleme operasyonu gerçekleştirdiğini açıkladı. İran devlet televizyonunun aktardığı ordu açıklamasında Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki El Minhad Hava Üssü’nün insansız hava araçlarıyla hedef alındığı bildirildi. Reuters da İran ordusunun saldırıya ilişkin açıklamasını doğruladı.

İran ordusuna göre saldırının hedefinde El Minhad Üssü’nde konuşlandırılmış ABD güçleri ve helikopterler bulunuyordu. İran kaynakları operasyonda onlarca patlayıcı yüklü insansız hava aracının kullanıldığını bildirdi. Saldırının Larak Adası’na yönelik ABD operasyonuna misilleme amacı taşıdığı açıklandı.

EL MİNHAD HAVA ÜSSÜ NEDEN ÖNEMLİ?

Dubai yakınlarında bulunan El Minhad Hava Üssü, BAE’nin önemli askeri tesislerinden biri olarak biliniyor. Üs geçmiş yıllarda ABD ve diğer Batılı ülkelerin bölgedeki askeri operasyonlarında lojistik ve konuşlanma noktalarından biri olarak kullanıldı.

İran ordusunun açıklamasında da saldırının doğrudan üste bulunan Amerikan personeli ve helikopterlerinin konuşlandırıldığı noktaları hedef aldığı belirtildi. Saldırının meydana getirdiği hasarın boyutuna ilişkin bağımsız kaynaklardan doğrulanmış ayrıntılı bir bilanço henüz açıklanmadı.

İRAN: ABD’YE AİT MQ-9’U DÜŞÜRDÜK

Gerilimin bir diğer başlığı Hürmüz Boğazı üzerinde yaşandı. İran Devrim Muhafızları, ABD’ye ait uzun menzilli MQ-9 tipi insansız hava aracının İran hava savunma sistemleri tarafından vurulduğunu açıkladı. İran’ın Mehr Haber Ajansı tarafından aktarılan açıklamaya göre vurulan insansız hava aracı Hürmüz Boğazı üzerinde uçuyordu ve hava savunma füzeleriyle hedef alındı.

Devrim Muhafızları, vurulan MQ-9’un Körfez sularına düştüğünü bildirdi. ABD makamlarından İran’ın söz konusu açıklamasını doğrulayan bir açıklama henüz gelmedi. Dolayısıyla MQ-9’un düşürüldüğüne ilişkin bilgi şu aşamada İran Devrim Muhafızları’nın beyanına dayanıyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI GERİLİMİN MERKEZİNDE

ABD ile İran arasındaki son karşılıklı saldırıların merkezinde Hürmüz Boğazı bulunuyor. İran’ın Larak Adası, stratejik liman kenti Bender Abbas’ın yakınında ve Körfez’in girişindeki uluslararası deniz taşımacılığı güzergâhlarına hakim bir konumda bulunuyor. ABD, İran’ın boğaza yeniden deniz mayını yerleştirmeye hazırlandığını savunurken Tahran, Hürmüz üzerindeki kontrol iddiasını sürdürüyor.

CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, ABD güçlerinin dalgıçlar, özel operasyon birlikleri ve hava unsurlarını kullanarak uluslararası deniz güzergâhlarındaki İran mayınlarını temizlediğini açıklamıştı. ABD tarafına göre çalışmalar sonucunda yaklaşık 1.500 ticari geminin 750 milyon varile yakın ham petrol taşıyarak bölgeden geçişine imkan sağlandı.

BOĞAZDAN GEÇEN GEMİ SAYISI 5’E KADAR DÜŞTÜ

Son saldırılar Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğini de yeniden etkiledi. Reuters’ın denizcilik verilerine dayandırdığı haberine göre hafta sonunda boğazdan geçtiği açık biçimde takip edilebilen emtia gemilerinin sayısı günlük 5’e kadar geriledi. Gerçek rakamın daha yüksek olabileceği, bazı gemilerin saldırı riskinden kaçınmak amacıyla otomatik tanımlama sistemlerini kapattığı belirtildi.

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. ABD-İran çatışmasının başladığı dönemin öncesinde dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık gelen miktar söz konusu güzergâhtan taşınıyordu. Bölgedeki askeri hareketlilik ve gemilere yönelik saldırılar petrol arzına ilişkin endişeleri yeniden artırdı.

PETROL FİYATLARI YÜZDE 2’DEN FAZLA YÜKSELDİ

ABD’nin Larak Adası’na saldırması ve İran’ın Ürdün’deki Amerikan üslerine misillemede bulunmasının ardından petrol fiyatları yükseldi. Brent petrol yüzde 2’nin üzerinde değer kazanarak 90 dolar seviyesinin üzerine çıkarken ABD tipi WTI petrol de 85 doların üzerine yükseldi.

Enerji piyasasındaki hareketlilikte Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yeniden azalması ve ABD ile İran arasında karşılıklı saldırıların başlaması etkili oldu. Körfez’den petrol ihracatının son dönemde günlük 15-16 milyon varil seviyelerine kadar toparlandığı ancak savaş öncesi seviyelerin altında kaldığı bildirildi.

TRUMP’TAN HARG ADASI PAYLAŞIMI: SALDIRI TEYİT EDİLMEDİ

Gerilimin yükseldiği saatlerde ABD Başkanı Donald Trump’tan İran’ın en önemli petrol merkezlerinden Harg Adası’yla ilgili dikkat çeken bir paylaşım geldi. Trump, İran’ın enerji merkezinin hedef alındığını ileri sürdü ve sosyal medya hesabından adada büyük patlamalar yaşandığını gösteren bir video yayımladı.

Reuters görüntü doğrulama çalışmasında Trump’ın paylaştığı videonun büyük olasılıkla yapay zekâ ile oluşturulduğunu belirledi. ABD ordusundan Harg Adası’na saldırı düzenlendiğini doğrulayan bir açıklama gelmediği gibi Reuters da adanın vurulduğuna ilişkin başka bir kanıt bulamadı. İran’ın savaş öncesinde petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ını gerçekleştiren Harg Adası’na gerçek bir saldırı düzenlenmesi çatışmada önemli bir tırmanış anlamına geleceğinden söz konusu iddia teyit edilmeden kesin bilgi olarak değerlendirilemiyor.

WASHINGTON YENİ YAPTIRIMLARA DA HAZIRLANIYOR

Askeri gerilim yeniden yükselirken Trump yönetiminin İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırma hazırlığı da devam ediyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’a karşı yeni ikincil yaptırımların haftalık olarak açıklanmasını beklediğini söyledi. İlk aşamada İran ile ekonomik ilişkileri bulunan finans kuruluşlarının hedef alınması planlanıyor.

Washington son haftalarda askeri operasyonların yanında İran’ı uluslararası finans sisteminden daha fazla izole etmeye yönelik bir politika izliyor. ABD’nin Larak Adası’na yönelik son saldırısı ise temmuz sonundan bu yana İran topraklarına gerçekleştirildiği bilinen ilk Amerikan askeri saldırısı olarak kayıtlara geçti.

BİR AYLIK ARANIN ARDINDAN ÇATIŞMA YENİDEN ALEVLENDİ

ABD ve İran arasındaki doğrudan askeri çatışmalar temmuz ayının sonundan itibaren önemli ölçüde azalmıştı. Larak Adası saldırısı ve ardından Ürdün ile BAE’de ABD güçlerinin bulunduğu askeri tesislere yönelik İran saldırıları, iki taraf arasındaki doğrudan askeri hareketliliği yaklaşık bir aylık aranın ardından yeniden artırdı.

Son gelişmelerde doğrulanan tabloya göre ABD Larak Adası’ndaki iki İran fırlatıcısını vurdu; İran ise buna karşılık Ürdün’de Kral Hüseyin ve El Ezrak üslerine balistik füzeler gönderdi ve BAE’deki El Minhad Hava Üssü’ne insansız hava araçlarıyla saldırı düzenledi. İran’ın ABD’ye ait MQ-9’u düşürdüğü açıklaması henüz Washington tarafından doğrulanmazken, Trump’ın Harg Adası’nın vurulduğu yönündeki paylaşımını destekleyen bağımsız bir kanıt da bulunmuyor.

Uyarıları yapan isimler arasında ABD ordusu, donanması ve hava kuvvetlerinin üst düzey yetkililerinin yanı sıra Avrupa, Asya ve Latin Amerika’daki Amerikan kuvvetlerinden sorumlu komutanların da bulunduğu belirtildi. Yetkililer, İran’a yönelik operasyonların devam etmesinin farklı bölgelerde konuşlandırılmış ABD birliklerinin görev ve eğitim kapasitesini etkilediğine dikkat çekti.

KOMUTANLAR RESMİ BİLDİRİMDE BULUNDU

The Washington Post’a göre söz konusu uyarı, ABD’nin dünya genelindeki askeri konuşlandırmalarının durumunu ortaya koyan ve düzenli olarak hazırlanan gizli bir raporda yer aldı. Üst düzey askeri yetkililer, verilen konuşlandırma emirleriyle aynı görüşte olmadıklarını belirten resmi bir bildirimde bulundu.

Komutanlar, konuşlandırma kararlarına yönelik itirazlarına rağmen kendilerine verilen emirleri yerine getireceklerini de bildirdi. Böylece askeri yetkililer, İran savaşı kapsamında gerçekleştirilen kaynak ve kuvvet aktarımına yönelik görüş ayrılıklarını resmi kanallardan kayda geçirmiş oldu.

GEMİLER, UÇAKLAR VE EKİPMANLAR İRAN SAVAŞINA AKTARILDI

Askeri yetkililerin uyarılarında ABD’nin farklı bölgelerde bulunan gemilerinin, uçaklarının ve diğer askeri ekipmanlarının İran savaşı için bölgeden çekildiği belirtildi. Avrupa, Asya ve Latin Amerika gibi bölgelerde görev yapan komutanların elindeki bazı askeri kaynakların İran’a yönelik operasyonlara yönlendirildiği ifade edildi.

Komutanlara göre söz konusu kaynak aktarımı, sorumluluk bölgelerinde görevlerini yerine getirme kabiliyetlerini azalttı. Askeri yetkililer ayrıca birliklerin eğitim faaliyetlerini sürdürme kapasitesinin de yaşanan kaynak kaydırmalarından etkilendiğini bildirdi.

ABD ORDUSUNUN KÜRESEL KAPASİTESİNE İLİŞKİN UYARI

Üst düzey komutanların Savunma Bakanı Pete Hegseth’e ilettiği temel uyarı, İran’a karşı büyük ölçekli operasyonların devam etmesinin ABD ordusunu küresel ölçekte kapasite açısından zorlaması oldu. İran savaşına tahsis edilen gemi, uçak, ekipman ve personel nedeniyle diğer bölgelerde görev yapan kuvvetlerin hareket alanının daraldığı belirtildi.

Uyarının ordu, donanma ve hava kuvvetlerinin üst düzey isimlerinin yanı sıra ABD’nin Avrupa, Asya ve Latin Amerika’daki askeri yapılanmalarından sorumlu komutanlardan gelmesi, itirazların farklı kuvvetler ve coğrafi sorumluluk alanlarını kapsadığını ortaya koydu.

50 BİNDEN FAZLA ABD ASKERİ AYLARDIR ALARM DURUMUNDA

İran savaşı kapsamında ABD’nin askeri hazırlığı personel açısından da devam ediyor. Metinde yer alan bilgilere göre 50 binden fazla ABD askeri, Başkan Donald Trump’ın İran’a yönelik yeni saldırılar düzenlenmesi talimatı verme ihtimaline karşı aylardır alarm durumunda tutuluyor.

Askerlerin hazır durumda bekletilmesi, Washington yönetiminin Tahran üzerindeki baskısını sürdürdüğü dönemde gerçekleşiyor. Trump yönetimi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmasını ve savaşın sona erdirilmesi için ABD tarafından ortaya konulan şartları kabul etmesini istiyor.

TRUMP’TAN TAHRAN’A HÜRMÜZ BOĞAZI VE SAVAŞIN SONA ERDİRİLMESİ İÇİN BASKI

ABD Başkanı Donald Trump, Tahran yönetimine Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması yönündeki baskısını sürdürüyor. Washington aynı zamanda İran’ın savaşın sona erdirilmesine yönelik ABD şartlarını kabul etmesini talep ediyor.

ABD ordusundaki 50 binden fazla personelin yeni saldırı ihtimaline karşı alarm durumunda tutulduğu süreçte, üst düzey askeri komutanların geniş çaplı İran operasyonlarının sürdürülmesine ilişkin çekinceleri de resmi kayıtlara geçti. Komutanlar konuşlandırma emirlerine katılmadıklarını bildirmelerine rağmen söz konusu emirleri uygulayacaklarını belirtti.

ABD ve Afganistan tarafından geçmişte gerçekleştirilen jeolojik araştırmalara göre ülkenin henüz büyük ölçüde işletilmemiş maden kaynaklarının değerinin en az 1 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Afganistan’ın yer altında lityum, bakır, demir cevheri ve nadir toprak elementleri dahil olmak üzere ABD açısından kritik kabul edilen çeşitli madenlerin bulunduğu biliniyor.

MUTTAKİ: ABD YATIRIMLARINI MEMNUNİYETLE KARŞILARIZ

Muttaki, ABD sermayesinin yalnızca madencilik alanında değil, Afganistan’ın altyapı, tarım ve ticaret sektörlerinde de yer almasını istediklerini belirtti. Washington ile gelecekte kurulacak ilişkilerin geçmişteki savaş üzerinden değil, ekonomik iş birliği temelinde değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

Taliban yönetiminin resmî Dışişleri Bakanlığı da Afganistan’ın stratejik konumu ve doğal kaynaklarını yabancı yatırımcılara yönelik fırsatlar arasında gösteriyor. Bakanlığın açıklamalarında madenciliğin yanı sıra tarım, enerji, ulaştırma ve sanayi gibi alanlar yatırım yapılabilecek sektörler arasında sıralanıyor.

20 YILLIK SAVAŞIN ARDINDAN YENİ SAYFA MESAJI

Muttaki’nin ABD’ye yönelik yatırım çağrısı, Washington ile Taliban arasındaki yaklaşık 20 yıllık savaşın ardından geldi. ABD, 2001’de Afganistan’a askeri müdahalede bulunmuş, Amerikan ve NATO güçlerinin ülkedeki varlığı Ağustos 2021’de sona ermişti. Taliban, ABD güçlerinin çekilmesiyle birlikte Kabil’de yeniden kontrolü ele geçirmişti.

Muttaki, Washington ile ilişkilerin bundan sonraki bölümünün geçmişte yaşanan çatışmalar yerine karşılıklı ekonomik çıkarlar üzerinden şekillenmesini istedi. Taliban yönetimi böylece ABD ile askeri değil, diplomatik ve ekonomik ilişki kurulması yönündeki mesajlarını yeniden gündeme taşıdı.

MUTTAKİ DAHA ÖNCE DE TRUMP’A MESAJ VERMİŞTİ

Taliban yönetiminin Washington’a yönelik son çağrısı tek bir açıklamayla sınırlı kalmadı. Muttaki, Ağustos ayının ortasında New York Times’a verdiği röportajda da ABD ile savaş döneminin geride bırakılması gerektiğini söylemiş ve iki ülke arasında karşılıklı saygıya dayanan yeni bir ilişki kurulmasını istemişti.

Muttaki, Donald Trump’ın anlaşma yapma yeteneği, pragmatik yaklaşımı ve kararlılığının Trump yönetimiyle yapıcı ilişkiler kurulmasını kolaylaştırabilecek unsurlar olduğunu ifade etmişti. Afganistan’ın maden kaynaklarını iki ülke arasındaki yeni dönemin başlangıç noktalarından biri olarak göstermişti.

ABD’YE KABİL BÜYÜKELÇİLİĞİNİ YENİDEN AÇMA ÇAĞRISI

Muttaki’nin Washington’a verdiği mesajlar ekonomik yatırımlarla da sınırlı değil. Taliban yönetiminin Dışişleri Bakanı, ABD’nin Kabil’deki büyükelçiliğini yeniden açabileceğini ve Afganistan’da diplomatik varlık bulundurabileceğini belirtmişti.

ABD’nin Afganistan’daki madenlere, barajlara ve yol projelerine yatırım yapabileceğini söyleyen Muttaki, diplomatik ilişkilerin de yeniden kurulmasını istedi. Taliban yönetimi böylece Amerikan askeri varlığına karşı çıkarken ABD’nin diplomatik temsil ve sermayeyle ülkeye dönmesine açık olduğunu ortaya koydu.

BİDEN, TRUMP VE OBAMA DÖNEMLERİNDE GÜNDEMDEYDİ

Afganistan’ın zengin maden yatakları ABD açısından yeni bir gündem maddesi değil. Washington yönetimleri, Afganistan’daki yer altı kaynaklarının ekonomik potansiyelini uzun süredir takip ediyor. ABD, 2004 ile 2021 yılları arasında Afganistan’ın madencilik sektörünü geliştirmek amacıyla yaklaşık 1 milyar dolar harcadı.

Söz konusu çalışmalar Afganistan’ın maden sektöründe beklenen kapsamlı dönüşümü sağlayamadı. Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinden sonra ise Çin, İran ve diğer bölge ülkelerinin Afganistan’ın maden kaynaklarına yönelik faaliyetleri ve anlaşmaları devam etti.

TALİBAN 7 MİLYAR DOLARIN ÜZERİNDE MADEN ANLAŞMASI YAPTI

Financial Times’ın aktardığı bilgilere göre Taliban yönetimi 2021’den bu yana Çin ve İran dahil çeşitli ülkelerle 7 milyar doların üzerinde madencilik anlaşması yaptı. Çinli şirketler Afganistan’ın özellikle maden kaynakları açısından önemli yabancı aktörleri arasında yer alırken, İran ve diğer bölge ülkeleriyle de ekonomik ilişkiler geliştirildi.

Taliban yönetiminin ABD’ye yaptığı son çağrı, Washington’ın da söz konusu yatırım alanlarına dahil edilmesi talebini içeriyor. Madenciliğin yanı sıra altyapı, tarım ve ticaret de Amerikan yatırımcılarının davet edildiği alanlar arasında bulunuyor.

LİTYUM, BAKIR VE NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ ÖNE ÇIKIYOR

Afganistan’ın yer altı kaynakları arasında lityum, bakır ve demir cevherinin yanı sıra nadir toprak elementleri bulunuyor. Söz konusu kaynakların bir bölümü teknoloji, enerji, elektrikli araç, batarya ve savunma sanayii açısından kullanılan kritik hammaddeler arasında yer alıyor.

ABD ve Afganistan tarafından yapılan geçmiş jeolojik araştırmalar ülkenin maden kaynaklarının değerinin en az 1 trilyon dolara ulaşabileceğini ortaya koydu. Kaynakların önemli bölümünün henüz işletilmemiş olması, Taliban yönetiminin yabancı yatırım çağrılarında madenciliği ön plana çıkarmasına neden oluyor.

9,5 MİLYAR DOLARLIK DONDURULMUŞ VARLIK GÜNDEMDE

Taliban yönetiminin Washington’dan taleplerinden biri de Afganistan’a ait yurt dışındaki dondurulmuş rezervlerin serbest bırakılması. Financial Times’a göre Taliban, Afganistan Merkez Bankası’na ait yaklaşık 9,5 milyar dolarlık yurt dışı rezervinin serbest bırakılmasını istiyor.

Söz konusu varlıkların yaklaşık 7 milyar dolarlık bölümünün ABD’de bulunduğu belirtiliyor. Taliban yönetimi yaptırımların kaldırılması veya hafifletilmesi yönündeki talebini de ABD ile kurulmasını istediği yeni ekonomik ilişkinin başlıkları arasında tutuyor.

YAPTIRIMLARIN HAFİFLETİLMESİNİ İSTİYORLAR

Taliban’ın Ağustos 2021’de Afganistan’da yeniden iktidarı ele geçirmesinin ardından ülkenin uluslararası finans sistemine erişimi önemli ölçüde sınırlandı. Taliban yönetimi üzerindeki yaptırımlar ve Afganistan’a ait rezervlerin durumuna ilişkin anlaşmazlıklar, Kabil ile Batılı ülkeler arasındaki ilişkilerin temel konuları arasında yer aldı.

Taliban yönetimi, mevcut yaptırımların hedeflerine ulaşmadığını savunarak ekonomik kısıtlamaların hafifletilmesini istiyor. ABD yatırımlarına yapılan çağrı da yaptırım ve dondurulmuş varlıklar konusundaki taleplerle aynı dönemde gündeme getirildi.

ABD İLE TALİBAN ARASINDA BİGRAM ANLAŞMAZLIĞI

Washington ile Taliban yönetiminin yaklaşımlarının ayrıldığı başlıklardan biri Bagram Hava Üssü olmaya devam ediyor. Donald Trump daha önce ABD’nin Afganistan’daki Bagram Hava Üssü üzerindeki kontrolünü yeniden kazanması yönünde açıklamalarda bulunmuştu.

Taliban yönetimi ise Afganistan topraklarında yeniden yabancı askeri varlık bulunmasına karşı çıkıyor. Muttaki, Afganların başka bir ülkenin askeri varlığını kabul etmeyeceğini belirtirken, ABD’nin ülkeye diplomatik temsilciler ve ekonomik yatırımlarla dönmesine açık olduklarını ifade etti.

ABD İLE İLİŞKİLERDE İNSAN HAKLARI ENGELİ

Taliban’ın Washington’a yönelik ekonomik ve diplomatik mesajlarına rağmen iki taraf arasındaki önemli anlaşmazlıklar devam ediyor. Taliban yönetiminin özellikle kadınların ve kız çocuklarının eğitim, çalışma ve kamusal hayata katılımına yönelik uygulamaları uluslararası alanda eleştiriliyor.

Financial Times, ekonomik yakınlaşma arayışlarının Taliban’ın uyguladığı katı yönetim politikalarına ilişkin kaygılarla karşı karşıya bulunduğunu aktardı. ABD’nin Taliban yönetimine yaklaşımında yaptırımlar, insan hakları, diplomatik tanınma ve güvenlik konuları önemli başlıklar olmayı sürdürüyor.

RUSYA, ÇİN VE BÖLGE ÜLKELERİYLE TEMASLAR SÜRÜYOR

Taliban yönetimi ABD ile yeni ilişki arayışını sürdürürken Rusya, Çin, İran ve bölgedeki diğer ülkelerle ekonomik ve diplomatik temaslarını da devam ettiriyor. Çin ve İran merkezli şirketlerin Afganistan’ın madencilik sektöründe anlaşmaları bulunurken, Taliban yönetimi Orta Asya ülkeleriyle ticaret, enerji ve ulaşım projeleri üzerinde çalışıyor.

Afganistan Dışişleri Bakanlığı, mevcut dış politika yaklaşımını ekonomi merkezli olarak tanımlıyor. Yönetim, ülkenin Orta ve Güney Asya arasındaki coğrafi konumunu enerji, ticaret ve ulaştırma koridorlarında kullanmak istediğini belirtiyor.

TALİBAN’IN GÖZÜ TRUMP YÖNETİMİNDE

Taliban yönetiminin son açıklamaları, Ağustos 2021’de sona eren savaşın ardından ABD ile ilişkilerin ekonomik ve diplomatik zeminde yeniden kurulması talebini ortaya koyuyor. Muttaki’nin mesajlarında Afganistan’ın en az 1 trilyon dolar değer biçilen maden kaynakları Washington’a yönelik yatırım çağrısının merkezinde bulunuyor.

Taliban yönetimi bir taraftan Amerikan şirketlerini maden, altyapı, tarım ve ticaret sektörlerine davet ederken diğer taraftan yaptırımların hafifletilmesini ve milyarlarca dolarlık Afgan varlığının serbest bırakılmasını talep ediyor. ABD ile Taliban arasında herhangi bir yeni ekonomik anlaşmanın yapıldığına ilişkin ise henüz bir açıklama bulunmuyor.

Kimliği belirlenen şehitler arasında 40 günlük Seldem Ali Osman, 16 aylık Betül Arnavut, 2 yaşındaki Özlem Ali Osman, 3 yaşındaki Okan Süleyman, 4 yaşındaki Gülden Ali Osman, 6 yaşındaki Kemal Süleyman, 10 yaşındaki Hasan Süleyman, 12 yaşındaki Gürhan Ali Çerkez ve 16 yaşındaki Narin Hasan yer aldı. Ayşe Hasan 56, Kıymet Hasan 22, Mualla Ali Osman (Pipalı) 36, Fatma Tahir 46, Emine Tahir 22 ve Tülay Süleyman 28 yaşında katledilen diğer isimler olarak açıklandı.

NAAŞLAR 1 EYLÜL’DE DEVLET TÖRENİYLE DEFNEDİLECEK

Kimlikleri belirlenen 15 şehidin naaşlarının 1 Eylül’de düzenlenecek devlet töreniyle toprağa verilmesi planlanıyor. Aradan geçen 52 yılın ardından yapılan kimlik tespitleri, yakınlarını katliamda kaybeden Kıbrıslı Türk ailelerin yaşadığı acıyı yeniden gündeme taşıdı.

Atlılar katliamında annesini, üç kardeşini ve ailesinden çok sayıda kişiyi kaybeden Aylan Temen, kimliği belirlenen 15 kişiden 13’ünün kendi akrabaları olduğunu anlattı. Temen, 52 yıl sonra annesi, kardeşleri ve diğer yakınlarının ayrı mezarlara defnedilecek olmasının kendisi için yeniden ağır bir süreç olduğunu söyledi.

AYLAN TEMEN: 15 KİŞİDEN 13’Ü BİZİM AKRABAMIZ

Katliam sırasında 7 yaşında olduğunu belirten Aylan Temen, köyde 37 kişinin toplandığını ve götürüldükleri çukurun başında öldürüldüklerini anlattı. Temen, defnedilecek 15 kişiden 13’ünün yengesi, kuzenleri, babaannesi, iki halası, annesi ve üç kardeşinin de aralarında bulunduğu kendi aile fertleri olduğunu söyledi.

Temen, Birinci Barış Harekatı’ndan bir gün önce Lefkoşa’da yaşayan halasının yanına gittiğini ve orada kaldığı için katliamdan kurtulduğunu aktardı. Köyde kalan annesi ve kardeşlerinin katledildiğini, babasının ise köydeki diğer erkeklerle birlikte esir alındığını ve 93 gün esaret altında tutulduğunu belirtti. Köyde sadece yaşlı bir erkeğin kaldığını, diğer kişilerin büyük bölümünün kadınlar ve çocuklardan oluştuğunu ifade etti.

52 YIL SONRA KARDEŞLERİNİN EŞYALARINI BULDU

Yıllar sonra gerçekleştirilen kimlik tespit sürecinde kardeşlerine ait şortlar ve ayakkabılar ile annesine ait bir toka bulunduğunu anlatan Temen, söz konusu kişisel eşyaların da kimlik tespit çalışmalarına katkı sağladığını söyledi. Aile fertlerinin 52 yıl sonra ayrı ayrı mezarlara defnedilecek olmasının önemli olduğunu belirten Temen, defin sürecinin çocukluğunda yaşadığı travmayı yeniden hatırlattığını dile getirdi.

Temen, bugün 20 yaşında olan kızıyla birlikte annesini, kardeşlerini ve diğer akrabalarını 52 yıl sonra toprağa vereceklerini ifade etti. Yıllar sonra yeniden defin sürecine girmenin kendisi açısından ağır olduğunu belirten Temen, çocukluk döneminde yaşadığı kayıplarla yeniden yüzleştiğini anlattı.

TEMEN ADALET TALEBİNİ DİLE GETİRDİ

Aylan Temen, köydeki insanların sabah saatlerinde evlerinden toplandığını ve savunmasız kadınlarla çocukların öldürüldüğünü belirterek yaşananların savaş olarak nitelendirilemeyeceğini söyledi. Katliamı gerçekleştirenlerin önemli bölümünün çevre köylerden ve bölge halkının tanıdığı Rumlardan oluştuğunu ifade etti.

Aradan 52 yıl geçtiğini hatırlatan Temen, olaylara karışan kişilerin bir bölümünün hayatını kaybetmiş olabileceğini, hayatta olanların ise adalet önüne çıkarılmasını istediklerini belirtti. Temen, ailesinin ve diğer köylülerin yaşadıklarının hayatlarını kalıcı biçimde etkilediğini ifade etti.

HÜSEYİN GÜLER AİLESİNDEN 16 KİŞİYİ KAYBETTİ

Atlılar katliamında ailesinden 16 kişiyi kaybeden Hüseyin Güler de 20 Temmuz 1974’teki Barış Harekatı’nın ardından yaşananları anlattı. Katliam sırasında 29 yaşında olduğunu belirten Güler, Rumların köyü kuşatma altına aldığını ve köydeki insanları esir aldığını söyledi.

Güler, olaylar sırasında köyde bulunduğunu ancak esir düşmediğini, kaçarken vurulmasına rağmen bölgeden uzaklaşmayı başardığını anlattı. 14 Ağustos’taki İkinci Barış Harekatı’nın ardından köyüne dönen Güler, annesi, kardeşleri, kardeşlerinin eşleri ve çocuklarının da aralarında bulunduğu yaklaşık 16 aile ferdinin Atlılar’da katledildiğini söyledi.

KİŞİSEL EŞYALAR YENİ MÜZEDE SERGİLENECEK

Hüseyin Güler, 52 yılın ardından kayıpların kimliklerinin belirlenmesinin aileler açısından büyük önem taşıdığını ifade etti. Kimlik tespit çalışmaları sırasında bulunan kişisel eşyalar ile bazı kalıntıların yeni yapılan müzede sergileneceğini açıkladı.

Güler, şehitlere ait eşyaların müzede ziyaretçilere gösterileceğini ve yaşanan katliamların unutulmaması amacıyla korunacağını belirtti. Müzede sergilenecek materyallerin, 1974’te Muratağa-Sandallar ve Atlılar’da yaşananların gelecek nesillere aktarılmasında kullanılacağını söyledi.

Kaynak: Yeni Şafak

Al Jazeera Arabic’e konuşan bir ABD’li yetkili, Amerikan güçlerinin Larak Adası’ndaki İran Devrim Muhafızları’na ait iki roketatarı bombaladığını söyledi. İran tarafından daha sonra yapılan açıklamada saldırıda İranlı savaşçılar ile siviller arasında ölen ve yaralananların bulunduğu bildirildi.

LARAK ADASI’NDA PATLAMA SESLERİ DUYULDU

Fars Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre Larak Adası sakinleri bölgede bir patlama sesi duyduklarını bildirdi. İlk haberlerde patlamanın nedeninin henüz bilinmediği belirtildi ve olayın ayrıntılarına ilişkin bilgi paylaşılmadı.

Larak Adası’ndan gelen patlama haberlerinin kısa süre ardından ABD’li bir yetkilinin açıklaması gündeme geldi. Yetkili, ABD güçlerinin adada bulunan İran Devrim Muhafızları’na ait iki roketatarı hedef aldığını aktardı.

ABD’Lİ YETKİLİ İKİ ROKETATARIN VURULDUĞUNU AÇIKLADI

Al Jazeera Arabic’e konuşan ABD’li yetkiliye göre Amerikan güçleri Larak Adası’nda İran Devrim Muhafızları’na ait iki roketatarı bombaladı. Yetkilinin açıklaması, adada patlama seslerinin duyulduğuna ilişkin İran medyasında yer alan haberlerin hemen ardından geldi.

Saldırının ayrıntıları, kullanılan mühimmat ve hedef alınan roketatarların durumuna ilişkin ek bilgi paylaşılmadı. İran tarafı ise daha sonra saldırının yol açtığı kayıplara ilişkin açıklama yaptı.

İRAN DEVRİM MUHAFIZLARI ÖLÜ VE YARALILAR OLDUĞUNU DUYURDU

İran devlet yayın kuruluşu IRIB’nin aktardığına göre İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin Larak Adası’na yönelik saldırısında İranlı savaşçılar ile siviller arasında ölen ve yaralananların bulunduğunu açıkladı.

Devrim Muhafızları, saldırının ardından ABD’ye karşılık verileceğini ve sorumluların cezalandırılacağını bildirdi. Açıklamada ölen ve yaralananların bulunduğu belirtilmesine rağmen kesin kayıp sayısına ilişkin herhangi bir rakam verilmedi.

KESİN CAN KAYBI SAYISI AÇIKLANMADI

İran Devrim Muhafızları saldırıda birden fazla savaşçı ve sivilin öldüğünü veya yaralandığını duyurdu ancak ölü ve yaralıların sayısını ayrı ayrı paylaşmadı. İran devlet yayın kuruluşu IRIB de açıklamayı kamuoyuna aktardı.

Larak Adası, Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasındaki Hürmüz Boğazı yakınlarında bulunuyor. Ada, bölgedeki deniz ulaşım güzergâhlarına yakın konumda yer alıyor.

İRAN’DAN 2 MİLYON LİTRELİK DİZEL OPERASYONU AÇIKLAMASI

Larak Adası’ndaki gelişmelerin yanı sıra İran makamlarından Basra Körfezi’nde gerçekleştirilen başka bir operasyona ilişkin açıklama da geldi. Fars Haber Ajansı’nın aktardığına göre İran’ın Bender Abbas deniz üssündeki sınır muhafızları, yabancı bir gemiye 2 milyon litre dizel aktarılmasını engelledi.

İran makamlarının verdiği bilgiye göre engellenen yakıt miktarı yaklaşık 528 bin 344 galona karşılık geliyor. Yetkililer, söz konusu dizelin yabancı bir gemiye aktarılmasının önüne geçildiğini bildirdi.

6 ŞÜPHELİ ADLİ MAKAMLARA TESLİM EDİLDİ

Fars Haber Ajansı’nın haberine göre söz konusu yakıt kaçakçılığı ağıyla bağlantılı olduğu belirtilen altı ana şüpheli yakalandı. Gözaltına alınan altı kişinin işlemlerinin ardından adli makamlara teslim edildiği açıklandı.

İran makamları yabancı geminin adı, hangi ülkeye ait olduğu ve 2 milyon litre dizelin hangi noktaya götürülmesinin planlandığı konusunda ayrıntı paylaşmadı.

Maduro’nun ABD tarafından alıkonulmasının hukuki niteliği operasyonun ardından uluslararası hukuk açısından da tartışmaya açıldı. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi’nde Mart 2026’da yayımlanan akademik çalışmada operasyon; Birleşmiş Milletler Şartı’nın 2/4. maddesinde yer alan kuvvet kullanma yasağı, devletlerin egemen eşitliği, iç işlerine karışmama ilkesi, görevdeki devlet başkanlarının kişisel dokunulmazlığı ve temel insan hakları güvenceleri açısından incelendi. Çalışmada, operasyonun yalnızca bir kolluk faaliyeti olarak değerlendirilmesinin uluslararası hukuktaki kuvvet kullanma ve egemenlik kurallarını devre dışı bırakmadığı, olayın birden fazla başlık altında hukuka aykırılık görünümü taşıdığı sonucuna ulaşıldı.

MADURO TARAFI “EGEMEN BİR DEVLETİN BAŞKANI” İTİRAZINI SÜRDÜRÜYOR

Maduro’nun hukuki statüsü, ABD’de devam eden davanın temel tartışma başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. ABD kaynakları Maduro’yu görevden uzaklaştırılmış veya eski Venezuela Devlet Başkanı olarak tanımlarken, Maduro kendisinin hâlâ Venezuela’nın devlet başkanı olduğunu belirtiyor. Ocak ayında çıkarıldığı mahkemede suçlamaları reddeden Maduro, masum olduğunu söyledikten sonra “Hâlâ ülkemin başkanıyım” ifadesini kullandı. Savunma avukatları da Maduro’nun egemen bir devletin başkanı olması nedeniyle görevdeki devlet başkanlarına tanınan yargı dokunulmazlığından yararlanması gerektiğini savunuyor.

Uluslararası hukukta görevdeki devlet başkanlarına tanınan kişisel dokunulmazlığın Maduro’nun durumuna uygulanıp uygulanmayacağı ABD’deki yargı sürecinin önemli hukuki uyuşmazlıklarından birini oluşturuyor. Maduro’nun avukatları, müvekkillerinin yabancı bir devlet tarafından başka bir ülkenin topraklarında askerî güç kullanılarak yakalanmasının ve ardından ABD mahkemeleri önüne çıkarılmasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek davanın düşürülmesini talep etmeye hazırlanıyor. Federal mahkemedeki dava henüz bu itirazlar hakkında nihai bir karar vermiş değil.

DELCY RODRÍGUEZ GEÇİCİ BAŞKAN OLARAK GÖREVE GELDİ

Maduro ve eşi Cilia Flores’in Venezuela’dan çıkarılmasının ardından ülkedeki yönetim görevleri dönemin Devlet Başkan Yardımcısı Delcy Rodríguez’e geçti. Venezuela Yüksek Adalet Mahkemesi’nin Anayasa Dairesi, Maduro’nun zorunlu yokluğunun ardından devlet yönetiminin devamlılığını sağlamak amacıyla 4 Ocak 2026’da Rodríguez’in Cumhurbaşkanı Vekili olarak görev yapmasına karar verdi. Mahkeme kararında idari devamlılığın, etkin yönetimin ve ülkenin egemenliğinin korunması gerekçelerine yer verildi.

Rodríguez, 5 Ocak 2026’da parlamentoda ve diplomatik temsilcilerin huzurunda yemin ederek görevine resmen başladı ve Venezuela tarihinde devlet başkanlığı görevini üstlenen ilk kadın oldu. Ağustos 2026 itibarıyla uluslararası haber ajansları Rodríguez’i Venezuela’nın geçici devlet başkanı olarak tanımlarken, Maduro ve destekçileri ise ABD müdahalesinin Maduro’nun devlet başkanlığı statüsünü hukuken sona erdirmediğini savunmayı sürdürüyor.

MADURO VE EŞİ SUÇLAMALARI REDDETTİ

Nicolás Maduro ve eşi Cilia Flores, ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen operasyonun ardından New York’a götürüldü ve haklarında ABD federal mahkemesinde açılan dava kapsamında tutuklu olarak cezaevine gönderildi. ABD savcılığı Maduro ve Flores’i narkoterörizm, uyuşturucu kaçakçılığı ve silahlarla bağlantılı çeşitli suçlamalarla yargılıyor. Savcılık, çiftin uyuşturucu kartelleriyle birlikte hareket ederek büyük miktarda kokainin ABD’ye taşınmasında rol oynadığını ileri sürüyor.

Maduro ve Flores haklarındaki suçlamaları kabul etmedi. Maduro ilk duruşmasında masum olduğunu ve suç işlemediğini belirterek kendisini Venezuela’nın görevdeki devlet başkanı olarak tanımladı. Çift, Ocak 2026’dan itibaren kefaletsiz şekilde New York’taki Metropolitan Detention Center Brooklyn’de tutuluyor.

HAPİSHANEDEKİ YENİ FOTOĞRAFLARI YAYIMLANDI

ABD’de aylardır tutulan Nicolás Maduro’nun cezaevinde çekildiği belirtilen yeni fotoğrafları 30 Ağustos 2026’da kamuoyuyla paylaşıldı. Maduro’nun resmî sosyal medya hesaplarında yayımlanan görüntülerin 25 Haziran 2026 tarihinde çekildiği belirtildi. Fotoğraflarda cezaevi kıyafetleri içindeki Maduro’nun gülümsediği ve kameraya doğru eliyle zafer işareti yaptığı görüldü.

Paylaşıma Maduro’ya atfedilen bir mesaj da eklendi. Mesajda ailesine, torunlarına ve kendisine destek verenlere yönelik ifadeler yer alırken, Maduro ile eşi Cilia Flores’in güçlü oldukları belirtildi ve kendileri için yapılan dualar ile dayanışma mesajlarına teşekkür edildi. ABD Adalet Bakanlığı ise görüntülerin gerçekliği veya hangi koşullarda çekildiği konusunda açıklama yapmadı.

DESTEKÇİLERİ TUTULMASINI “KAÇIRILMA” VE “ESARET” OLARAK NİTELENDİRİYOR

Maduro’nun sosyal medya hesaplarında yapılan paylaşımlarda ABD’deki tutukluluk süreci düzenli olarak “kaçırılma” şeklinde tanımlanıyor ve Maduro ile Flores’in serbest bırakılması talep ediliyor. Maduro tarafının kullandığı “esaret” ve “kaçırılma” nitelemelerinin merkezinde, bir egemen devletin başkanının kendi ülkesinde yabancı askerî güç tarafından yakalanarak zorla başka bir ülkeye götürülmesi ve orada cezaevinde tutulması yönündeki hukuki itiraz bulunuyor.

Akademik uluslararası hukuk değerlendirmelerinde de operasyonun Venezuela’nın ülkesel egemenliği, kuvvet kullanma yasağı ve görevdeki devlet başkanının kişisel dokunulmazlığı bakımından ciddi hukuki sorunlar doğurduğu belirtiliyor. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan inceleme, olayda ileri sürülebilecek meşru müdafaa, rıza veya insani müdahale gibi gerekçelerin mevcut olgular ve yerleşik uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde ikna edici bir hukuka uygunluk zemini oluşturmadığı değerlendirmesine yer veriyor.

DAVANIN BAŞLANGIÇ TARİHİ 1 HAZİRAN 2027

Nicolás Maduro ve Cilia Flores hakkında ABD’de açılan ceza davasının başlangıç tarihi 1 Haziran 2027 olarak belirlendi. ABD Bölge Yargıcı Alvin Hellerstein, 22 Temmuz 2026’daki duruşmada tarafların da talebi doğrultusunda yargılamanın başlayacağı tarihi açıkladı. Maduro ve Flores duruşmaya cezaevi kıyafetleriyle katılırken, savunma ekibi iddianamenin düşürülmesine yönelik hukuki başvurularını sürdürme kararı aldı.

Savunmanın öncelikli itirazlarından birini Maduro’nun devlet başkanı dokunulmazlığı oluşturuyor. Avukatlar, Maduro’nun egemen bir devletin başkanı olması nedeniyle ABD tarafından cezai kovuşturmaya tabi tutulamayacağını, Venezuela topraklarında gerçekleştirilen askerî operasyonun da uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Mahkemenin dokunulmazlık ve operasyonun hukuki sonuçlarına ilişkin itirazları değerlendirmesinin ardından davanın 1 Haziran 2027’de başlaması öngörülüyor.

Anlaşmanın hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında oluşturulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi de ilk kez toplanmaya hazırlanıyor. Üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarını bir araya getirecek toplantıya 31 Ağustos’ta Türkiye ev sahipliği yapacak.

MEKKE KOMİTESİ İLK KEZ TOPLANACAK

Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’nin ilk toplantısı 31 Ağustos’ta İstanbul’da gerçekleştirilecek. Komite, anlaşma kapsamında yürütülecek faaliyetlere stratejik yön verilmesi amacıyla üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşuyor.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre toplantıya Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu’nun katılması öngörülüyor. Pakistan’ı Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar, Federal Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir’in temsil etmesi planlanıyor.

Suudi Arabistan’dan ise Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, Savunma Bakanı Halid bin Selman ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Fayyadh Bin Hamed Al-Ruwaili’nin toplantıya katılması öngörülüyor.

ÜÇ ÜLKENİN ÜST DÜZEY İSİMLERİ İSTANBUL’DA BULUŞACAK

Türkiye’nin ev sahipliğinde İstanbul’da yapılacak ilk toplantı, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında yürütülecek faaliyetlere stratejik yön verilmesini amaçlıyor. Üç ülkenin dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının aynı masada yer alacağı toplantıda uluslararası güvenlik konularının da gündeme alınması planlanıyor.

Komitenin çalışma alanları yalnızca siyasi ve askeri istişarelerle sınırlı olmayacak. Savunma kapasitelerinin geliştirilmesi ve üç ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki birlikte çalışabilirliğin artırılmasının teşvik edilmesi de toplantının temel gündem maddeleri arasında bulunuyor.

ORTAK ÜRETİM VE SAVUNMA SANAYİSİ MASADA

Toplantıda savunma sanayisi alanındaki işbirliğinin derinleştirilmesine ilişkin başlıkların değerlendirilmesi planlanıyor. Ortak üretim faaliyetlerinin yanı sıra araştırma ve geliştirme çalışmalarında üç ülke arasındaki işbirliğinin artırılmasına yönelik konuların ele alınması öngörülüyor.

Terörle mücadelede müşterek çabaların güçlendirilmesi de toplantının gündemindeki başlıklar arasında yer alıyor. Uluslararası güvenlik meseleleri, savunma kapasitelerinin geliştirilmesi, askeri birlikte çalışabilirlik, savunma sanayisi ve terörle mücadele konularının komite bünyesinde değerlendirilmesi planlanıyor.

SEKRETARYA VE YOL HARİTASI BELİRLENECEK

İstanbul’daki toplantıda Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi tarafından belirlenecek ortak faaliyet alanlarındaki çalışmaları yönlendirecek Sekretarya ile diğer ilgili mekanizmaların çerçevesinin çizilmesi öngörülüyor. İlerleyen dönemde üç ülke tarafından atılacak adımlara ilişkin yol haritasının da toplantıda belirlenmesi planlanıyor.

Toplantının ayrıca Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın bölgede güvenlik, barış ve istikrarın pekiştirilmesini hedefleyen yapısının vurgulanmasına imkan tanıması bekleniyor. Anlaşma, meselelere işbirliğine dayalı güvenlik anlayışıyla yaklaşan ve çatışma yerine huzur ve refahı önceliklendiren ülkelere yönelik bir işbirliği zemini olarak tanımlanıyor.

MEKKE ORTAK SAVUNMA ANLAŞMASI NELERİ KAPSIYOR?

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, herhangi bir ülkeyi hedef almayan ve külfet paylaşımı ile ortak güvenlik anlayışını esas alan savunma odaklı bir işbirliği niteliği taşıyor. Anlaşmayla bölgesel ve küresel barış, istikrar ve refahın korunmasına yönelik taahhütlerin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın güvenlik alanındaki işbirliğini kapsayan düzenleme, herhangi bir saldırganlık eylemine karşı kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesini de hedefliyor. Anlaşmanın en önemli hükümlerinden biri ise üç ülkeden birine yönelik silahlı saldırı durumunda uygulanacak ortak savunma yaklaşımını kapsıyor.

BİR ÜLKEYE SİLAHLI SALDIRI ÜÇÜNE YAPILMIŞ SAYILACAK

Anlaşma, Türkiye, Suudi Arabistan veya Pakistan’dan herhangi birine yönelik herhangi bir silahlı saldırının üç ülkenin tamamına yönelik saldırı olarak kabul edilmesini öngörüyor. Söz konusu hükümle herhangi bir saldırganlık eylemine karşı kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, artan bölgesel ve uluslararası güvenlik tehditlerine karşı ortak mücadele zemini oluşturulmasına yönelik bölgesel sahiplenme ilkesi doğrultusunda yürütülen uzun soluklu diplomatik çalışmaların somut sonucu olarak görülüyor. Düzenleme, üç ülkenin birbirlerinin güvenliğini destekleme taahhüdünün yanı sıra savunma sanayisi işbirliğinin ve askeri birlikte çalışabilirliğin geliştirilmesini de kapsıyor.

MEVCUT İTTİFAKLARA ALTERNATİF OLARAK TANIMLANMIYOR

Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın herhangi bir ittifak veya anlaşmadan kopuş anlamına gelmediği belirtiliyor. Düzenleme, üç ülkenin mevcut müttefiklik ilişkilerini tamamlayan ve bölgesel güvenliği güçlendirmeyi amaçlayan bir işbirliği mekanizması olarak tanımlanıyor.

Anlaşma aynı zamanda diğer bölge ülkelerinin katılımına açık bir işbirliği zemini oluşturuyor. Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki köklü bağların savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğiyle pekiştirilmesini, üç ülkenin kendi savunmalarının yanı sıra bölgesel ve küresel güvenliğe katkı sağlamasını amaçlıyor.

HAMANEY MÜSLÜMAN ÜLKELERE BİRLİK ÇAĞRISI YAPTI

Hamaney mesajında Müslüman ülkeler arasındaki ayrılıkların karşıt güçlerin çıkarlarına hizmet ettiğini savundu. İslam dünyasında iş birliğinin ve ortak savunma anlayışının güçlendirilmesini isteyen İran lideri, özellikle Körfez ülkelerinin dış müdahalelere karşı birlikte hareket etmesi gerektiğini belirtti.

İran lideri, Müslüman ülke yönetimlerine “gerçek düşmanı tanıma, planlarını anlama ve ona karşı koyma” çağrısında bulundu. Hamaney’in mesajı, İran’ın ABD ve İsrail ile yaşadığı askeri gerilimin bölgedeki Körfez ülkeleri üzerindeki güvenlik ve ekonomik etkilerinin devam ettiği bir dönemde yayımlandı.

HÜRMÜZ BOĞAZI GERİLİMİN MERKEZİNDE

Hamaney’in açıklamalarının ardından İran yönetiminin Hürmüz Boğazı’na ilişkin tutumu da yeniden gündeme geldi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, boğazın yeniden açılması anlamına gelecek herhangi bir kararın henüz alınmadığını ve Tahran’ın bu konuda acele etmediğini söyledi.

Garibabadi, İran ile Umman arasında geçici bir geçiş güzergahı konusunda mutabakat sağlandığını ancak söz konusu düzenlemenin Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açıldığı anlamına gelmediğini belirtti. İranlı yetkili, kalıcı bir düzenleme için ABD’nin daha önce varılan mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini savundu.

İRAN: BOĞAZ ANCAK ŞARTLARIMIZ KABUL EDİLİRSE AÇILIR

Garibabadi, İran’ın belirlediği şartlar yerine getirilmeden Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılmayacağını söyledi. Tahran yönetimi, özellikle ABD’nin daha önce üzerinde uzlaşıldığı belirtilen taahhütleri yerine getirmesini ve İran’ın güvenlik kaygılarının karşılanmasını istiyor.

İran ile Umman arasında yürütülen görüşmeler sonucunda yaklaşık 7 mil genişliğinde geçici bir deniz geçiş koridoru üzerinde anlaşmaya varıldığı bildirildi. İran yönetimi, söz konusu düzenlemenin sınırlı geçişlere imkan tanıyabileceğini ancak boğazın tüm deniz trafiğine koşulsuz şekilde açılması anlamına gelmediğini vurguladı.

HÜRMÜZ’DE DENİZ TRAFİĞİ TAMAMEN DURMUŞ DEĞİL

İranlı yetkililerin boğazın “kapalı” olduğuna yönelik açıklamalarına rağmen Hürmüz üzerinden sınırlı deniz trafiği devam ediyor. Kpler verilerine göre 27 Ağustos’ta 10 emtia gemisinin, 28 Ağustos öncesindeki bir günde ise 7 geminin boğazdan geçiş yaptığı tespit edildi. Gemilerin bir bölümünün transponderlerini kapatması nedeniyle gerçek geçiş sayısının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve doğal gaz taşımacılığının en önemli geçiş noktalarından biri olması nedeniyle İran ile ABD arasındaki gerilimin uluslararası enerji piyasalarına doğrudan yansıdığı başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.

DEVRİM MUHAFIZLARI: HÜRMÜZ ÜZERİNDE KONTROL BİZDE

İran Devrim Muhafızları Ordusu da Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolün Tahran’da olduğunu savundu. Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Mohibi, ABD’nin şartları kabul etmemesi halinde boğazın yeniden açılmayacağını söyledi.

Mohibi, hiçbir “düşman askeri gemisinin” İran’ın izni olmadan boğazdan geçemeyeceğini ileri sürerek İran’ın bölgedeki askeri kontrolünü sürdürdüğünü ifade etti. Devrim Muhafızları, ABD’li yetkililerin boğazın durumu hakkında enerji fiyatlarını ve kamuoyunu etkilemeye yönelik gerçeği yansıtmayan açıklamalar yaptığını da savundu.

ABD İLE İRAN ARASINDAKİ ANLAŞMAZLIK SÜRÜYOR

Tahran yönetimi, ABD’nin daha önce üzerinde mutabakata varıldığı belirtilen şartları yerine getirmediğini öne sürüyor. İran tarafına göre haziran ayında Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda imzalanan 14 maddelik mutabakat; çatışmaların sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması ve 60 günlük müzakere sürecinin başlaması gibi başlıklar içeriyordu.

İran yönetimi, Washington’ın söz konusu mutabakatın temel unsurlarına uymadığını savunurken ABD tarafı ile Tahran arasındaki karşılıklı suçlamalar devam ediyor. Hürmüz Boğazı’nın statüsü de iki ülke arasındaki görüşmelerin en önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

IRAK TAHRAN İLE WASHINGTON ARASINDA “KÖPRÜ” OLMAK İSTİYOR

İran ile ABD arasındaki gerilim devam ederken Irak yönetiminden arabuluculuk açıklaması geldi. Irak Başbakanı’nın Ulusal Güvenlik Danışmanı Kasım el Araci, Bağdat’ın Tahran ile Washington arasında “köprü” rolü üstlenmek istediğini söyledi.

Araci, Irak’ın iki tarafın yeniden müzakere masasına dönmesine katkı sağlamayı hedeflediğini belirtti. Bağdat yönetiminin girişimi, bölgede askeri gerilimin azaltılması ve diplomatik temasların yeniden güçlendirilmesi yönündeki çabaların bir parçası olarak gündeme geldi.

HÜRMÜZ BOĞAZI DİPLOMATİK PAZARLIKLARIN ANA BAŞLIKLARINDAN BİRİ

İran ile ABD arasındaki savaş ve güvenlik gerilimi sürerken Hürmüz Boğazı’nın geleceği bölgesel diplomasinin merkezinde yer almaya devam ediyor. İran boğaz üzerindeki kontrolünü koruduğunu ve şartları karşılanmadan tam açılışa izin vermeyeceğini savunurken sınırlı ticari gemi geçişleri de sürüyor.

Umman ile İran arasında geçici deniz güzergahı konusunda temaslar yürütülürken Irak da Washington ile Tahran arasında yeni bir diplomatik kanal oluşturmayı hedefliyor. Hamaney’in Müslüman ülkelere yönelik birlik çağrısı ise aynı dönemde İran’ın bölgesel siyasi söyleminin önemli başlıklarından biri haline geldi.

NETANYAHU: SURİYE’DE GÜVENLİK KUŞAĞI OLUŞTURDUK

Netanyahu, İsrail’in Suriye’den gelebilecek olası bir “cihatçı işgal” tehdidine karşı bir güvenlik kuşağı oluşturma kararı aldığını belirtti. İsrail Başbakanı, Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyinde belirli bir konuşlanma alanına sahip olduğunu söylerken Ankara’nın askeri varlığının daha güneye taşınmasına karşı olduklarını dile getirdi.

Netanyahu, Türkiye’ye ilişkin tutumunu “Türkiye'nin güneye geldiğini görmek istemiyorum” sözleriyle açıkladı. İsrail Başbakanı, söz konusu mesajı hem Türkiye’ye hem de Suriye yönetimine ilettiklerini, Şam yönetiminden de Türk askeri varlığının güneye doğru genişlemesine izin vermemesini istediklerini söyledi.

TÜRKİYE VE ŞAM’A MESAJ İLETİLDİĞİNİ SÖYLEDİ

İsrail Başbakanı, Suriye’de daha önce bir “statükonun” bulunduğunu ancak söz konusu düzenin ihlal edildiğini veya ihlal edilmek üzere olduğunu öne sürdü. Netanyahu, ABD ve farklı iletişim kanallarının yanı sıra doğrudan Şam yönetimine de İsrail’in tutumunun aktarıldığını ifade etti.

Netanyahu, Türkiye’nin mevcut askeri konuşlanma alanının güneyindeki bir hava üssünde askeri varlık veya tahkimat oluşturmasına izin vermeyeceklerini ilettiklerini söyledi. İsrail Başbakanı, Ankara’nın Suriye’de güneye doğru askeri olarak ilerlemesini İsrail’in güvenlik politikaları açısından kabul etmeyeceklerini savundu.

“MESAJ ALINMADI, KİNETİK YOLLARLA İLETTİK”

Netanyahu, Türkiye ve Suriye tarafına ilettiklerini söylediği mesajın beklenen sonucu vermediğini öne sürdü. İsrail Başbakanı, diplomatik ve siyasi mesajların ardından İsrail’in askeri güç kullanarak tutumunu sahada gösterdiğini ifade etti.

İsrail Başbakanı, “Görünüşe göre o mesaj alınmadı ve bizim jargonumuzda ‘kinetik yollarla’ dediğimiz şekilde bunu göstermek zorunda kaldık.” sözlerini kullandı. Netanyahu’nun açıklamaları, İsrail’in 18 Ağustos’ta Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib kırsalında bulunan Ebu Zuhur Hava Üssü’ne düzenlediği saldırıyla ilişkilendirildi.

EBU ZUHUR HAVA ÜSSÜ İSRAİL TARAFINDAN VURULDU

İsrail, 18 Ağustos’ta İdlib kırsalındaki Ebu Zuhur Hava Üssü’nü hedef aldı. İsrail tarafı saldırıyı, Türkiye’nin söz konusu tesiste askeri varlık oluşturabileceği iddiasıyla ilişkilendirirken Ankara’ya yönelik askeri konuşlanma uyarıları da aynı dönemde gündeme geldi.

Jerusalem Post’a konuşan İsrailli uzmanlar, saldırının Türkiye ile İsrail arasında doğrudan askeri karşılaşma ihtimalinin önüne geçme amacı taşıdığını savundu. Ankara ise Türkiye’nin konuşlanmasının bölgedeki “statükoyu” ihlal ettiği ve İsrail’in güvenliğini tehdit ettiği yönündeki İsrail kaynaklı iddiaları reddetti.

NETANYAHU: SAVAŞ ARAYIŞINDA DEĞİLİZ

Netanyahu, açıklamalarında İsrail’in Türkiye ile doğrudan bir savaş arayışında olmadığını savunurken güvenlik politikasını askeri caydırıcılık üzerinden yürüttüklerini söyledi. İsrail Başbakanı, karşı tarafın niyetlerine yalnızca güvenemeyeceklerini belirterek askeri güç kullanımını İsrail’in güvenliğinin korunmasıyla ilişkilendirdi.

Netanyahu, “Zayıf olduğunuzda size saldırırlar, güçlü olduğunuzda size saygı duyarlar” ifadelerini kullanarak İsrail’in askeri gücünün caydırıcılık açısından gerekli olduğunu savundu.

KATZ: HERMON DAĞI VE GÜVENLİK BÖLGESİNDEN ÇEKİLMEYECEĞİZ

Netanyahu’nun açıklamaları, İsrail Savunma Bakanı Israel Katz’ın Suriye’nin güneyindeki İsrail askeri varlığına ilişkin mesajlarının ardından geldi. Katz, 25 Ağustos’ta Suriye’nin güneyinde İsrail askerlerini ziyaret ederken “cihatçı tehdit” olarak tanımladığı durum devam ettiği sürece İsrail ordusunun Hermon Dağı ve kontrol ettiği güvenlik bölgesinden çekilmeyeceğini söyledi.

Katz, İsrail askerlerinin Hermon Dağı’ndaki varlığının İsrail yerleşimlerini ve ülkenin sınırlarını korumayı amaçladığını savundu. İsrail Savunma Bakanı ayrıca Ebu Zuhur Hava Üssü’ne düzenlenen saldırının Türkiye’nin Suriye’de askeri varlık oluşturma girişimine karşı gerçekleştirildiğini ileri sürdü.

ŞAM İSRAİL’İN SURİYE’DEKİ VARLIĞINA TEPKİ GÖSTERİYOR

Şam yönetimi, İsrail’in Suriye topraklarındaki askeri operasyonları ile ülkenin güneyindeki konuşlanmasına karşı çıkıyor. Suriye yönetimi, İsrail’in askeri faaliyetlerini ülkenin egemenliğine yönelik ihlal olarak nitelendirirken İsrail birliklerinin Suriye topraklarından çekilmesini talep ediyor.

İsrail ise Aralık 2024’te Beşşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Birleşmiş Milletler tarafından denetlenen tampon bölgeye asker göndermiş, sonrasında Suriye’nin daha iç kesimlerine yönelik operasyonlar gerçekleştirmişti. İsrail yönetimi, Suriye’nin güneyinde kontrol ettiği bölgelerdeki askeri varlığını güvenlik gerekçesiyle sürdürdüğünü savunuyor.

İSRAİL İLE SURİYE ARASINDA GÜVENLİK ANLAŞMASI GÜNDEMDE

Sahadaki askeri gerilime rağmen İsrail ile Suriye arasında güvenlik anlaşmasına yönelik diplomatik temaslar da sürüyor. Al-Monitor’un 25 Ağustos tarihli haberine göre İsrail yönetimi Suriye politikasını yeniden değerlendirmeye ve Şam ile güvenlik anlaşmasına giden bir yol oluşturmaya çalışıyor.

Haberde, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İsrail ile Suriye arasında anlaşmaya varılması yönünde girişimlerde bulunduğu, İsrail dış istihbarat servisi Mossad Başkanı Roman Gofman’ın da diplomatik temaslarda görevlendirildiği aktarıldı.

SURİYE DIŞİŞLERİ BAKANI İLE MOSSAD BAŞKANI ÜRDÜN’DE GÖRÜŞTÜ

Diplomatik sürecin önemli adımlarından biri 23 Ağustos’ta Ürdün’de gerçekleştirildi. Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani ile Mossad Başkanı Roman Gofman’ın ABD arabuluculuğundaki temaslar kapsamında bir araya geldiği bildirildi.

Görüşmenin İsrail’in Ebu Zuhur Hava Üssü’ne yönelik saldırısının ardından Şam ile Tel Aviv arasındaki gerilimi azaltmayı amaçladığı belirtildi. Görüşmelerde İsrail saldırılarının durdurulmasına yönelik mekanizmalar, güvenlik anlaşması müzakerelerinin yeniden başlatılması ve İsrail ile Türkiye arasındaki gerilimin Suriye topraklarına yansımaması gibi başlıklar ele alındı.

ÜRDÜN’DE ORTAK MEKANİZMA SEÇENEĞİ ELE ALINDI

Diplomatik temaslarda Suriye’de İsrail veya Türkiye’nin dahil olabileceği olası askeri karşılaşmaların önlenmesi amacıyla Ürdün’de ABD gözetiminde özel bir koordinasyon mekanizması oluşturulması seçeneği de gündeme geldi. Taraflar arasında daha önce ABD denetiminde bilgi paylaşımı sağlayacak bir iletişim mekanizması kurulmasına yönelik anlaşma sağlandığı bildirildi.

Şam yönetimi görüşmeler sırasında İsrail’in 2024 öncesindeki askeri pozisyonlarına geri dönmesini, 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın yeniden uygulanmasını ve Suriye’nin askeri kapasitesini yeniden oluşturma hakkının korunmasını talep etti.

İSRAİL-TÜRKİYE GERİLİMİNİN SURİYE’YE YANSIMAMASI İÇİN TEMASLAR SÜRÜYOR

Ebu Zuhur Hava Üssü’ne yönelik İsrail saldırısı, Türkiye ile İsrail arasındaki Suriye merkezli gerilimin yeniden öne çıkmasına neden oldu. İsrail saldırıyı Türkiye’nin üs çevresinde gelecekte askeri varlık oluşturabileceği iddiasıyla gerekçelendirirken Şam yönetimi üssün Türkiye’ye tahsis edilmesine yönelik bir plan bulunduğu yönündeki iddiaları reddetti.

ABD’nin yürüttüğü diplomatik girişimlerde Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimin Suriye topraklarında doğrudan bir askeri karşılaşmaya dönüşmesini engelleyecek mekanizmaların oluşturulması da gündemde bulunuyor. Ürdün’deki görüşmelerde Türkiye-İsrail geriliminin Suriye’ye yansımamasının doğrudan ele alındığı bildirildi.

SURİYE’NİN GÜNEYİ GERİLİMİN ANA BAŞLIKLARINDAN BİRİ

İsrail, Suriye’nin güneyindeki askeri varlığını sınırlarını ve İsrail kontrolündeki bölgeleri koruma gerekçesiyle savunurken Şam yönetimi İsrail askerlerinin ülkedeki varlığını ve hava saldırılarını egemenlik ihlali olarak değerlendiriyor. İki ülke arasında ABD arabuluculuğunda güvenlik anlaşmasına yönelik temaslar sürerken güney Suriye’deki İsrail askeri varlığı görüşmelerin en önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Suriye tarafı İsrail’in askeri operasyonlarının durdurulmasını ve birliklerin önceki hatlara çekilmesini isterken İsrail yönetimi ise “güvenlik bölgesi” olarak nitelendirdiği alanlarda askeri varlığını sürdürme yönündeki tutumunu koruyor.

Nijer makamları, güvenlik güçlerinin müdahalesiyle isyan girişiminin kontrol altına alındığını bildirirken, bazı kaynaklar 101 No’lu Hava Üssü’nde tam kontrolün henüz sağlanamadığını ve isyancı askerlerle güvenlik güçleri arasındaki çatışmaların sürdüğünü öne sürdü. Türkiye Dışişleri Bakanlığı olaylara ilişkin itidal çağrısında bulunurken, Sahel Devletleri Konfederasyonu da Nijer yönetimine desteğini açıkladı.

NİJER ORDUSU RUSYA’DAN YARDIM İSTEDİ

Rusya’nın Nijer Büyükelçisi Viktor Voropayev, Rus haber ajansı TASS’a yaptığı açıklamada Nijer ordusunun askeri isyanın bastırılması amacıyla Rusya’dan destek talep ettiğini söyledi. Voropayev, talebin Rusya Savunma Bakanlığına bağlı Afrika Kolordusu’na iletildiğini kaydetti.

Rus Büyükelçi, Diori Hamani Uluslararası Havalimanı’nın hemen yanında bulunan 101 No’lu Hava Üssü Komutanlığı’ndaki isyancı askerlerin etkisiz hale getirilmesi amacıyla yardım istendiğini belirtti. Nijer ordusunun söz konusu üssün kontrolünün yeniden sağlanması için operasyon yürüttüğü ifade edildi.

İSYANA TILLABERİ VE DOSSO’DAN GELEN SUBAYLARIN KATILDIĞI AÇIKLANDI

Voropayev, askeri isyan girişiminde Tillaberi ve Dosso bölgelerinden gelen genç subayların yer aldığını aktardı. Rus Büyükelçi, söz konusu askerlerin dışarıdan yönlendiriliyor olabileceğini ileri sürdü.

İsyan girişiminin arkasında herhangi bir dış aktör bulunup bulunmadığına ilişkin Nijer makamlarından paylaşılan metinde doğrulanmış bir bilgi yer almadı. Voropayev’in dış yönlendirme ihtimaline ilişkin açıklaması kendi değerlendirmesi olarak aktarıldı.

TÜRKİYE’DEN NİJER İÇİN İTİDAL ÇAĞRISI

Türkiye Dışişleri Bakanlığı da Nijer’de meydana gelen askeri isyan ve şiddet olaylarına ilişkin yazılı açıklama yayımladı. Bakanlık, Nijer’de yaşanan gelişmelerin yakından takip edildiğini bildirdi.

Açıklamada, “Nijer’in güvenliğinin ve istikrarının korunması için itidal çağrısında bulunuyor, sükunetin en kısa sürede yeniden sağlanmasını temenni ediyoruz” ifadelerine yer verildi. Türkiye’nin Nijer ile dayanışma içerisinde olmaya ve Nijer halkını desteklemeye devam edeceği kaydedildi.

SAHEL DEVLETLERİ KONFEDERASYONU NİJER YÖNETİMİNE DESTEK VERDİ

Sahel Devletleri Konfederasyonu, 28 Ağustos gecesi Niamey’de meydana gelen askeri isyan girişiminin ardından Nijer’e ve ülkenin kurumlarına tam destek verdiğini açıkladı. AES tarafından yapılan açıklamada, bir grup askerin eylemleri “istikrarsızlaştırma girişimi” olarak nitelendirildi.

Konfederasyon, başkentte bulunan 101 No’lu Hava Üssü ile bazı hassas noktaların hedef alındığını bildirdi. Açıklamada, isyan girişiminin Nijer silahlı kuvvetlerinin müdahalesiyle kontrol altına alındığı ve başarısızlığa uğratıldığı belirtildi.

AES İSYAN GİRİŞİMİNİ “İHANET” OLARAK NİTELENDİRDİ

Sahel Devletleri Konfederasyonu açıklamasında yaşanan olaylar “ihanet” olarak nitelendirildi. Nijer’in güvenlik ve savunma güçlerinin olaylar sırasındaki bağlılık, cesaret ve profesyonelliğinin memnuniyetle karşılandığı ifade edildi.

AES, askerlerin görevlerine bağlı kalarak isyan girişimine karşı koymasının başkentte düzenin yeniden sağlanmasına katkıda bulunduğunu bildirdi. Konfederasyon, Nijer’in kurumlarına tam desteğini yineleyerek ülke yönetimiyle birlikte egemenlik ve barışın korunması yönündeki mücadelenin sürdürüleceğini açıkladı.

İSYAN 28 AĞUSTOS’U 29 AĞUSTOS’A BAĞLAYAN GECE BAŞLADI

Nijer Savunma Bakanı Salifou Mody, daha önce yaptığı açıklamada olayların 28 Ağustos’u 29 Ağustos’a bağlayan gece başladığını bildirmişti. Mody, bir grup askerin Niamey’deki 101 No’lu Hava Üssü’nde bazı silah arkadaşlarını kışlada tutmaya çalıştığını ve başkentte bulunan stratejik noktalara ateş açtığını açıklamıştı.

Savunma Bakanı, Nijer güvenlik güçlerinin müdahalesinin ardından olayların kontrol altına alındığını ve hedef alınan noktalarda kontrolün kademeli olarak yeniden sağlandığını belirtmişti. Yetkililer, güvenlik güçlerinin başkentteki kritik noktaların kontrolünü sağlamak amacıyla çalışmalarını sürdürdüğünü bildirmişti.

101 NO’LU HAVA ÜSSÜNDEKİ DURUMA İLİŞKİN FARKLI İDDİALAR VAR

Nijer makamları, askeri isyan girişiminin güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucunda kontrol altına alındığını açıkladı. Resmi açıklamalarda başkentte hedef alınan bölgelerde kontrolün yeniden sağlandığı ve girişimin başarısız olduğu bildirildi.

Bazı kaynaklar ise özellikle 101 No’lu Hava Üssü’nde tam kontrolün henüz sağlanamadığını öne sürdü. Aynı kaynaklar, isyancı askerlerle güvenlik güçleri arasındaki çatışmaların sürdüğünü iddia etti. Resmi makamlar ile diğer kaynaklardan gelen bilgiler arasındaki farklılık nedeniyle hava üssündeki son durumla ilgili farklı açıklamalar bulunuyor.

Anlaşma kapsamında satılan her varilden yaklaşık 19 doların doğrudan Venezuela kasasına aktarılması öngörülüyor. Petrolün varil fiyatının 65 dolar seviyesinde hesaplanması halinde anlaşmanın 25 yıllık dönem boyunca Venezuela’ya sağlayacağı toplam gelirin 209 milyar 335 milyon dolara ulaşabileceği ifade edildi.

GÜNLÜK PETROL ÜRETİMİNDE 1,5 MİLYON VARİL HEDEFİ

Rodriguez, Venezuela’nın petrol üretim kapasitesinin artırılmasının anlaşmanın temel hedefleri arasında bulunduğunu söyledi. Günlük üretimin 1,5 milyon varilin üzerine çıkarılmasını amaçladıklarını belirten Rodriguez, yeni üretim modeli kapsamında satılan her varilden yaklaşık 19 doların Venezuela devletinin gelir hanesine yazılacağını kaydetti.

Varil fiyatının 65 dolar olarak hesaplanması durumunda 25 yıllık anlaşmanın toplam ekonomik karşılığının 209 milyar 335 milyon dolar seviyesine ulaşacağı öngörülüyor. Rodriguez, söz konusu gelir modelinin yaptırımların etkisi altında kalan Venezuela ekonomisine yeni kaynak sağlamasını amaçladıklarını ifade etti.

CHEVRON, REPSOL, ENI, SHELL VE BP İÇİN YENİ ANLAŞMA HEDEFİ

Venezuela yönetimi, ABD ile yapılan mutabakatı daha geniş kapsamlı enerji yatırımlarının başlangıcı olarak değerlendiriyor. Rodriguez, Chevron, Repsol, Eni, Shell ve BP gibi küresel enerji şirketlerini kapsayabilecek yeni anlaşmalar üzerinde de çalışmayı hedeflediklerini açıkladı.

Geçici Devlet Başkanı Rodriguez, ülkenin petrol ve enerji sektöründeki üretim kapasitesinin genişletilmesi yoluyla Venezuela’yı yeniden büyük bir enerji üreticisi konumuna taşımayı amaçladıklarını belirtti. Yeni anlaşmaların hem sermaye girişini hem de teknolojik kapasiteyi artırması hedefleniyor.

ORİNOCO PETROL KUŞAĞI’NDA 8 HAM SAHA GELİŞTİRİLECEK

Anlaşmanın önemli bölümlerinden biri Venezuela’nın doğusu ve orta doğusunda bulunan Orinoco Petrol Kuşağı’na ilişkin yatırımlardan oluşuyor. 55 bin kilometrekareden fazla bir alanı kapsayan bölgede bulunan 8 ham sahada geliştirme çalışmaları yürütülmesi planlanıyor.

Rodriguez, anlaşma kapsamında en az yüzde 16 imtiyaz hakkı ve yüzde 34 gelir vergisi oranı belirlendiğini açıkladı. Söz konusu şartların Venezuela’nın petrol gelirlerini artırmasının ve yaptırımlar nedeniyle ağır darbe alan ekonominin toparlanma sürecine katkı sağlamasının hedeflendiğini söyledi.

RODRIGUEZ ŞEFFAFLIK VURGUSU YAPTI

Delcy Rodriguez, petrol anlaşmasının uygulanma sürecinde kamuoyunun düzenli olarak bilgilendirileceğini belirtti. Yatırımların miktarı, üretim seviyesi, devletin elde ettiği gelir ve işletmecilere sunulan şartlara ilişkin bilgilerin vatandaşlarla paylaşılması gerektiğini ifade etti.

Rodriguez, “Vatandaşlarımızın ne kadar yatırım yapıldığını, ne kadar üretim gerçekleştirildiğini, devletin elde ettiği geliri ve işletmeciler için şartların neler olduğunu bilmeye hakkı var” dedi. Anlaşmanın uygulanmasına rağmen Venezuela’nın doğal kaynakları üzerindeki mülkiyet ve egemenlik haklarının korunacağını da vurguladı.

ABD SERMAYE, TEKNOLOJİ VE OPERASYONEL KAPASİTE SAĞLAYACAK

Venezuela petrol sektörünün yeniden canlandırılması kapsamında ABD’nin sermaye, teknoloji ve operasyonel kapasite sağlaması planlanıyor. Rodriguez, söz konusu desteğin üretim altyapısının geliştirilmesi ve petrol sahalarının daha yüksek kapasiteyle işletilmesi açısından önem taşıdığını belirtti.

Anlaşmanın hayata geçirilmesindeki çalışmaları nedeniyle ABD Başkanı Donald Trump ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya teşekkür eden Rodriguez, iki tarafın da sürece kendi imkanları doğrultusunda katkı sunduğunu ifade etti.

TRUMP ANLAŞMAYI “DÜNYA TARİHİNİN EN BÜYÜK PETROL ANLAŞMASI” OLARAK TANIMLADI

ABD Başkanı Donald Trump da anlaşmaya ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yaptı. Trump, Venezuela ile varılan mutabakatı “dünya tarihinin en büyük petrol anlaşması” olarak nitelendirdi.

Trump, Venezuela’da bulunan 65 milyar varilden fazla petrol rezervinin önemli bir bölümü üzerinde kontrol sağlandığını ifade etti. ABD Başkanı, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth’in Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodriguez ile süreç boyunca yakın ve koordineli şekilde çalıştığını belirtti.

VENEZUELA’NIN PETROL REZERVLERİ ANLAŞMANIN MERKEZİNDE

Anlaşmanın merkezinde Venezuela’nın sahip olduğu büyük petrol rezervleri yer alıyor. Trump’ın açıklamasına göre 65 milyar varilden fazla petrol rezervinin önemli bir bölümü mutabakat kapsamında değerlendirilecek.

Venezuela yönetimi ise üretim artışı, uluslararası enerji şirketlerinin ülkeye çekilmesi ve Orinoco Petrol Kuşağı’nda yapılacak yeni yatırımlarla enerji sektöründeki kapasitenin genişletilmesini planlıyor. Anlaşmanın 25 yıllık uygulama döneminde üretim, yatırım ve devlet gelirlerine ilişkin verilerin kamuoyuyla paylaşılması öngörülüyor.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

90 bin askerimizin şehit olduğu Sarıkamış Faciası'na ilişkin Rus askerleri tarafından çekilmiş görüntüler.

Aşırı sağcı Yahudiler, İsrail’in başkenti Tel Aviv’de Filistinli tutuklu Hişam Ebu Hevaş’ın yattığı hastane önünde çekim yapmak için bekleyen AA Kameramanı Fayiz Ebu Rumeyle’yi darp etti.