Dr. Şer Ali Şah ve Şeyh Hasan Jan’ın ardından Pakistan’daki en kıdemli Peştun Deobandi alimlerinden biri olarak gösterilen Turangzai’nin, Pakistan ve Afganistan genelinde binlerce öğrencisi bulunuyordu. Pak-Afgan Deobandi toplulukları içinde önemli etkiye sahip olan din adamının, Afgan Talibanı içerisindeki çok sayıda komutan ve yönetici üzerinde de dini ve eğitimsel etkisi olduğu ifade ediliyor.

Taliban yönetiminde görev alan birçok ismin eğitim geçmişinde Şeyh İdris’in medreselerinin bulunduğu belirtilirken, söz konusu isimlerin bir kısmının mevcut Afganistan yönetiminde üst düzey görevlerde bulunduğu kaydedildi.

AFGANİSTAN TEMASLARINDA YER ALMIŞTI

Şeyh Muhammed İdris Turangzai, Ocak 2024’te Pakistanlı Deobandi siyasetçi Mevlana Fazlur Rehman’ın Afganistan’a gerçekleştirdiği temaslarda da heyette yer almıştı. Söz konusu ziyaretin, Pakistan ile Afgan Taliban yönetimi arasında yürütülen temaslar ve kolaylaştırıcılık girişimleri kapsamında düzenlendiği aktarılmıştı.

Şeyh İdris’in heyette bulunmasının, Taliban yönetimiyle gerçekleştirilen görüşmelerde etkili olduğu değerlendirilirken, görüşmeler sırasında Taliban’ın en üst düzey liderlerinden Şeyh Hibetullah Ahundzade ile de temas sağlandığı bildirildi. Ziyaret kapsamında Pakistan heyetine alışılmışın üzerinde devlet protokolü uygulandığı ifade edildi.

DEAŞ HORASAN ŞÜPHESİ ÖNE ÇIKIYOR

Pakistan ve Afganistan’da faaliyet gösteren DEAŞ Horasan yapılanmasının, geçmişte Pakistan’daki önde gelen Deobandi alimlerini yayınlarında tehdit ettiği biliniyor. Şeyh Muhammed İdris’in de örgütün hedef gösterdiği isimler arasında yer aldığı kaydedildi.

Söz konusu geçmiş tehditler nedeniyle saldırının faili konusunda gözler yeniden DEAŞ Horasan yapılanmasına çevrilirken, olayla ilgili henüz resmi bir açıklama yapılmadı ve saldırıyı üstlenen bir grup olmadı.

Şeyh İdris’in son dönemde bazı Afgan Talibanı yanlısı sosyal medya çevrelerinin eleştirilerine de maruz kaldığı belirtildi. Eleştirilerin, Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Asım Munir hakkında yaptığı olumlu değerlendirmelerin ardından arttığı ifade edildi.

TALİBAN ÇEVRELERİNDEN TAZİYE MESAJLARI

Şeyh Muhammed İdris’in ölüm haberinin ardından Taliban çevrelerinden çok sayıda taziye mesajı yayımlandı. Taliban yönetiminde görevli bir yetkilinin yaptığı paylaşımda, Şeyh İdris hakkında son dönemde bazı şikayetlerin gündeme geldiği ancak kendisine yönelik herhangi bir saldırıya izin verilmediği ifade edildi.

Söz konusu paylaşımda, “Şeyh İdris hakkında yakın zamanda bazı şikayetler ortaya çıkmış olsa da Allah’a yemin olsun ki kimsenin ona zarar vermesine izin vermedik. Alimlerin dokunulmazlığını ihlal etmek doğru değildir. Kendisi birçok ilim talebesinin hocasıydı. Büyük üzüntü duyuyoruz. Allah rahmetiyle muamele etsin.” ifadeleri yer aldı.

PAKİSTAN’DA DİN ADAMLARINA YÖNELİK SALDIRILAR

Pakistan’da son yıllarda önde gelen birçok dini lider saldırılarda hayatını kaybetti. Müftü Münir Şakir ile Mevlevi Hamid ul Hak Hakkani’nin öldürülmesi kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştı.

Söz konusu saldırılarla ilgili resmi olarak sorumluluk üstlenen bir yapı bulunmazken, DEAŞ Horasan yanlısı sosyal medya hesaplarının saldırıları destekleyen paylaşımlar yaptığı görüldü. Bazı durumlarda örgüte ait yayın organlarında hedef alınan isimler hakkında önceden tehdit içerikli mesajlar yayımlandığı, bazı saldırıların ardından ise öldürülmelerin “meşru” olarak nitelendirildiği aktarıldı.

Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, bölgedeki tehditlerin sona ermeye başladığı belirtilirken, Hürmüz Boğazı’ndaki transit geçişlerin yeniden normalleşebileceği mesajı verildi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın daha önce Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerini güvence altına almak amacıyla başlatılan “Özgürlük Projesi” adlı girişimi geçici olarak durdurduğu açıklanmıştı.

ABD VE İRAN ARASINDA MUTABAKAT İDDİASI

Axios tarafından yayımlanan haberde, Beyaz Saray yönetiminin İran ile tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya yakın olduğuna inandığı belirtildi.

Haberde söz konusu belgenin, daha kapsamlı nükleer müzakereler için çerçeve oluşturmasının hedeflendiği aktarıldı.

Washington yönetiminin, Tahran’dan önümüzdeki 48 saat içinde bazı temel başlıklara ilişkin yanıt beklediği ifade edildi.

Taraflar arasında henüz kesin bir anlaşmaya varılmadığı belirtilirken, şubat ayı sonunda başlayan gerilimden bu yana diplomatik çözüm konusunda en yakın noktaya ulaşıldığı değerlendiriliyor.

YAPTIRIMLAR VE NÜKLEER PROGRAM GÜNDEMDE

Olası anlaşma kapsamında İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması, ABD’nin ise yaptırımları kaldırması öngörülüyor.

Müzakerelerde ayrıca İran’a ait dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonun serbest bırakılması seçeneğinin de masada olduğu ifade edildi.

Axios’un haberinde, Hürmüz Boğazı üzerindeki transit geçiş kısıtlamalarının kaldırılmasının da görüşülen başlıklar arasında yer aldığı aktarıldı.

CNBC’ye konuşan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise Washington’un teklifinin değerlendirildiğini açıkladı.

ÇİN VE PAKİSTAN SÜRECE DAHİL OLDU

ABD ile İran arasında yürütülen diplomatik temaslarda Pakistan’ın arabulucu rol üstlendiği bildirildi.

Pakistanlı yetkililer, tarafların anlaşmaya önceki dönemlere kıyasla daha yakın olduğunu ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Çinli yetkililerle Pekin’de gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, İran’ın yalnızca “adil ve kapsamlı” bir anlaşmayı kabul edeceğini söyledi.

Arakçi, İran’ın meşru hak ve çıkarlarını korumak için müzakerelerde çalışmalarını sürdüreceğini belirtti.

Çin yönetimi ise İran petrolünün en büyük alıcıları arasında yer alması nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeleri yakından takip ediyor.

PETROL FİYATLARINDA SERT GERİLEME

Hürmüz Boğazı’na ilişkin tansiyonun düşebileceğine yönelik beklentiler küresel petrol piyasalarında fiyatların geri çekilmesine neden oldu.

Brent petrol vadeli kontratları yüzde 10’dan fazla gerileyerek varil başına 100 doların altına indi.

Buna karşın Brent petrol fiyatları, savaş öncesi dönemde görülen yaklaşık 70 dolar seviyesinin üzerinde işlem görmeye devam ediyor.

Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, son haftalarda güvenlik riskleri nedeniyle tanker trafiğinde ciddi aksamalara sahne olmuştu.

ENERJİ VE ENFLASYON ENDİŞELERİ SÜRÜYOR

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilimlerin enerji arzı ve küresel enflasyon üzerinde etkisini sürdürdüğüne dikkat çekiyor.

Bölgedeki tanker trafiğinde yaşanan aksaklıkların küresel ekonomik büyüme üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor.

Enerji fiyatlarındaki oynaklığın özellikle sanayi üretimi, lojistik maliyetleri ve tüketici fiyatları üzerinde etkili olmaya devam ettiği ifade ediliyor.

Hürmüzgan vilayeti yetkilileri, İran hava savunma sistemlerinin küçük insansız hava araçları ile keşif amaçlı dronlara müdahale ettiğini açıkladı.

Yetkililer, bölgede duyulan patlama benzeri seslerin hava savunma sistemlerinin müdahalesinden kaynaklandığını belirtti.

HERHANGİ BİR HASAR OLUŞMADIĞI AÇIKLANDI

İranlı yetkililer, Keşm Adası’nda herhangi bir çarpma, patlama ya da maddi hasar meydana gelmediğini bildirdi.

Açıklamada, hava savunma unsurlarının hedefleri etkisiz hale getirmek amacıyla faaliyet gösterdiği kaydedildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM SÜRÜYOR

Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı çevresinde son dönemde askeri hareketlilik dikkat çekiyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın son açıklamalarında tansiyonun düşürülmesine yönelik mesajlar vermesine rağmen bölgede güvenlik önlemleri yüksek seviyede tutuluyor.

İRAN HAVA SAVUNMA SİSTEMLERİ SON HAFTALARDA SIK SIK DEVREYE GİRDİ

İran ile ABD arasında ilan edilen ateşkese rağmen son bir hafta içinde İran hava savunma sistemlerinin çeşitli bölgelerde insansız hava araçlarına karşı birden fazla kez faaliyete geçtiği bildirildi.

Bölgedeki gelişmelerin, Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik durumuna ilişkin endişeleri artırdığı belirtiliyor.

Yapılan açıklamada, bölge sakinlerinden evlerini terk ederek en az bir kilometre uzaklıktaki alanlara gitmelerinin istendiği bildirildi.

İsrail ordusu, Güney Lübnan’daki bazı noktalarda Hizbullah bağlantılı olduğu öne sürülen hedeflere yönelik operasyonlar düzenlendiğini duyurdu.

İSRAİL ORDUSU 25 HEDEFİN VURULDUĞUNU AÇIKLADI

İsrail ordusundan yapılan açıklamada, savaş uçaklarının Hizbullah mensuplarının bulunduğunu iddia ettiği bazı binaları hedef aldığı belirtildi.

Açıklamada ayrıca son 24 saatte Hizbullah’a ait olduğu ileri sürülen yaklaşık 25 hedefin vurulduğu kaydedildi. Hedefler arasında silah deposu ile “ek terör altyapıları” olarak tanımlanan noktaların bulunduğu ifade edildi.

İsrail ordusu, “şüpheli hava hedefi” olarak tanımladığı bir unsurun da engellendiğini açıkladı.

HİZBULLAH’IN ROKET VE İHA SALDIRILARI DÜZENLEDİĞİ ÖNE SÜRÜLDÜ

İsrail ordusu, Hizbullah tarafından roket, patlayıcı yüklü insansız hava aracı ve havan saldırıları gerçekleştirildiğini savundu.

Açıklamada İsrail güçleri arasında can kaybı yaşanmadığı belirtildi. İsrail ordusu, iddialarına ilişkin herhangi bir kanıt paylaşmadı.

GÜNEY LÜBNAN’DA ÇATIŞMALAR SÜRÜYOR

İsrail ordusu, 2 Mart’tan bu yana Lübnan’ın güneyine yönelik geniş çaplı saldırılar düzenliyor.

Saldırılarda kasaba ve köylerin büyük ölçüde tahrip olduğu, aralarında sağlık çalışanları ve gazetecilerin de bulunduğu yaklaşık 2 bin 700 kişinin hayatını kaybettiği bildiriliyor.

Lübnan’ın başkenti Beyrut da daha önce İsrail saldırılarının hedefi olmuş, yüzlerce kişi yaşamını yitirmişti. Saldırılar nedeniyle 1,2 milyondan fazla kişinin evlerini terk etmek zorunda kaldığı belirtiliyor.

ATEŞKESE RAĞMEN GERİLİM DEVAM EDİYOR

ABD Başkanı Donald Trump tarafından 16 Nisan’da ateşkes ilan edildiği açıklanmıştı.

Buna rağmen İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların, özellikle İsrail güçlerinin bulunduğu Lübnan bölgelerinde sürdüğü ifade ediliyor.

İran’ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansı’na göre Wang, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü askeri faaliyetleri “gayrimeşru” olarak değerlendirdi.

“ORTA DOĞU BELİRLEYİCİ BİR DÖNÜM NOKTASINDA”

Wang Yi, Orta Doğu’nun “belirleyici bir dönüm noktasında” bulunduğunu ifade ederek kapsamlı bir ateşkesin bölgesel istikrar açısından “vazgeçilmez” olduğunu söyledi.

Çinli bakan ayrıca, bölgede tansiyonun düşürülmesine yönelik çabaları desteklediklerini belirterek taraflar arasında doğrudan diyaloğun gerekli olduğunu kaydetti.

ÇİN’DEN GERİLİMİ AZALTMA VURGUSU

Görüşmede Pekin yönetiminin diplomatik çözüm ve gerilimin düşürülmesi yönündeki yaklaşımını yinelediği aktarıldı.

Tesnim Haber Ajansı’nın haberine göre Wang, bölgedeki krizin daha fazla büyümemesi için siyasi çözüm yollarının öncelikli olması gerektiğini ifade etti.

ERAKÇİ’DEN ÇİN’E TEŞEKKÜR

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise Çin’in tutumundan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

Erakçi, Çin’in ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonlarını kınayan “kararlı pozisyonu” nedeniyle Pekin yönetimine teşekkür ettiğini belirtti.

İranlı bakan ayrıca, Tahran ile Pekin arasındaki işbirliğinin daha da güçleneceğini ifade etti.

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, operasyonun İran’la yürütülen müzakerelerde kaydedilen ilerleme nedeniyle askıya alındığını belirtti.

ABD Başkanı açıklamasında, Pakistan ve bazı ülkelerin talebi doğrultusunda karar alındığını ifade ederek, İran’la “tam ve nihai bir anlaşma” sağlanmasına yönelik görüşmelerde önemli ilerleme kaydedildiğini savundu.

ABLUKANIN DEVAM EDECEĞİNİ BELİRTTİ

Trump, “Özgürlük Projesi”nin durdurulmasına rağmen İran’a yönelik ablukanın yürürlükte kalacağını söyledi.

Açıklamada, operasyonun kısa süreliğine askıya alınmasının, taraflar arasında yürütülen anlaşma sürecinin sonuç verip vermeyeceğinin görülmesi amacıyla gerçekleştirildiği kaydedildi.

“ÖZGÜRLÜK PROJESİ” 4 MAYIS’TA BAŞLATILDI

Trump, 4 Mayıs’ta yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan ve bölgedeki krizle doğrudan bağlantısı bulunmayan ülkelere ait gemilerin geçişine yardımcı olacaklarını duyurmuş ve girişime “Özgürlük Projesi” adını vermişti.

ABD yönetimi, operasyonun küresel ticaret ve enerji akışının sürdürülmesi amacıyla başlatıldığını açıklamıştı.

İRAN BASINI KARARI “GERİ ADIM” OLARAK NİTELENDİRDİ

İran basınında yer alan haberlerde ise operasyonun durdurulması “geri adım” ve “başarısızlık” olarak değerlendirildi.

İran’a yakın medya kuruluşları, ABD’nin kısa süre önce başlattığı operasyonun askıya alınmasının Washington yönetiminin hedeflerine ulaşamadığını gösterdiğini ileri sürdü.

Hürmüz Boğazı’nda son haftalarda artan gerilim nedeniyle yüzlerce ticari geminin bölgede beklediği, küresel enerji piyasalarında ise dalgalanmaların sürdüğü belirtiliyor.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, yerleşimcinin katedralin girişine yaklaşarak defalarca tükürdüğü görüldü. Görüntülerde ayrıca yerleşimcinin orta parmağını kullanarak haç işaretini taklit ettiği yer aldı.

AZİZ YAKUP KATEDRALİ 12. YÜZYILDA İNŞA EDİLDİ

Kudüs Ermeni Patrikhanesi bünyesinde bulunan Aziz Yakup Katedrali, Eski Şehir’deki Ermeni Mahallesi’nde yer alıyor. Katedralin 12. yüzyılda inşa edildiği biliniyor.

Hristiyanlar için önemli ibadet merkezlerinden biri olarak kabul edilen yapı, Kudüs’ün tarihi ve dini mirasının önemli unsurları arasında gösteriliyor.

KUDÜS’TE DİNİ MEKANLARA YÖNELİK SALDIRILAR GÜNDEM OLUYOR

Kudüs’te son yıllarda Hristiyanlara ve dini mekanlara yönelik saldırılar ile provokatif eylemler zaman zaman uluslararası kamuoyunun gündemine geliyor.

Bölgedeki kilise temsilcileri daha önce yaptıkları açıklamalarda, Hristiyan din adamları ile ibadet yerlerinin hedef alındığını belirterek İsrail makamlarına önlem alınması çağrısında bulunmuştu.

Trump, İran’ın ateşkesi ihlal etmesine yönelik olası gelişmelere ilişkin soruya, “Ne yapmaları gerektiğini biliyorlar ve ne yapmamaları gerektiğini de biliyorlar” ifadeleriyle yanıt verdi. Açıklamasında, İran’ın mevcut durumda nasıl hareket etmesi gerektiğinin farkında olduğunu dile getirdi.

NÜKLEER SİLAH VURGUSU

ABD Başkanı, İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceklerini belirtti. Bu konuda kararlı olduklarını ifade eden Trump, Tahran yönetimiyle yapılan temaslara da değindi.

Trump, İranlı yetkililerle yapılan görüşmelerde kendisine farklı mesajlar verildiğini öne sürerek, kamuoyuna yapılan açıklamalarla görüşmeler arasında çelişki bulunduğunu dile getirdi.

“ANLAŞMA YAPMAK İSTİYORLAR” İDDİASI

İran’ın anlaşma yapmak istediğini savunan Trump, İranlı yetkililerin kendisiyle yaptıkları görüşmelerde farklı, kamuoyu önünde ise farklı açıklamalar yaptığını söyledi. Bu durumun güven sorununa yol açtığını ifade etti.

GERİLİM VE ASKERİ SEÇENEKLER

Trump, İran’ın akıllıca hareket etmesi gerektiğini belirterek, askeri bir müdahale istemediğini dile getirdi. Açıklamasında, bölgedeki gerilimin tırmanmasının istenmediğine işaret etti.

ABD Başkanı ayrıca, İran’ın “beyaz bayrak sallayarak teslim olması gerektiğini” söyledi.

Bölgedeki deniz trafiğine dikkat çeken Hegseth, özellikle Hürmüz Boğazı’nda yoğunluk yaşandığını ve yüzlerce geminin geçiş için beklediğini söyledi. ABD’nin bu süreçte temel önceliğinin deniz taşımacılığının güvenliğini sağlamak olduğu vurgulandı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan yoğunluk ve güvenlik riskleri, açıklamaların odağında yer aldı. Hegseth, İran’ın ticari gemilere yönelik olası bir saldırısına karşı sert karşılık verileceğini ifade etti.

ABD Savunma Bakanı, böyle bir durumda İran’ın “ezici bir ateş gücüyle” karşı karşıya kalacağını belirtti.

ABD’NİN ASKERİ STRATEJİSİ

Hegseth, Hürmüz Boğazı’nın açık tutulması için İran’ın hava sahası ya da karasularına girmenin gerekli olmadığını söyledi. ABD’nin mevcut askeri kapasitesiyle deniz taşımacılığını koruyabileceğini ifade etti.

Açıklamada, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını bu çerçevede konumlandırdığına işaret edildi.

ULUSLARARASI SORUMLULUK ÇAĞRISI

ABD’nin küresel güvenlikte tek başına hareket etmeyeceğini belirten Hegseth, diğer ülkelerin de sorumluluk alması gerektiğini dile getirdi. ABD’nin uygun zamanda bu sorumluluğu müttefiklerine devretmeyi planladığı ifade edildi.

Fransa Ticaret Bakanı Nicolas Forissier, ABD’nin stratejik sektörlere yönelik tehditlerinin sürmesi halinde Avrupa Birliği’nin elindeki tüm ticari araçları kullanacağını açıkladı. Forissier, Avrupa’nın sanayi çıkarlarını korumak için gerekli adımların atılacağını ifade etti.

ABD’NİN VERGİ PLANI GERİLİMİ ARTIRDI

Donald Trump, yaptığı açıklamada Avrupa Birliği’nin daha önce varılan ticaret anlaşmasına uymadığını savundu. ABD yönetimi, bu gerekçeyle Avrupa’dan ithal edilen otomobil ve kamyonlara uygulanan vergileri yüzde 25 seviyesine yükseltmeyi planladığını duyurdu.

Bu gelişme, küresel piyasalarda ticaret savaşı endişelerini yeniden gündeme getirdi. Avrupa Birliği yetkilileri, söz konusu adımların hayata geçirilmesi durumunda karşılık verileceğini belirtti.

AB’DEN “TÜM SEÇENEKLER MASADA” MESAJI

Nicolas Forissier, yaptığı açıklamada Avrupa’nın mevcut koşullarda daha temkinli hareket edeceğini ve stratejik sektörlerin korunmasının öncelik taşıdığını dile getirdi. Özellikle çelik sektörünün bu süreçte kritik bir rol oynadığı ifade edildi.

AB yetkilileri, ABD’nin planlarını uygulaması halinde misilleme dahil tüm seçeneklerin değerlendirileceğini vurguladı.

DİPLOMATİK GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR

Fransa Ticaret Bakanı Forissier’in, ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer ile bir araya gelmesi planlandı. Görüşmelerde ticaret anlaşmasının uygulanması ve gerilimin azaltılması konularının ele alınacağı bildirildi.

Paris’te gerçekleştirilecek G7 toplantılarında da ticaret politikalarının gündemde olması bekleniyor.

TİCARET ANLAŞMASI VE ÇELİK SEKTÖRÜ

Avrupa Parlamentosu Ticaret Komitesi Başkanı Bernd Lange, ABD ile yapılan ticaret anlaşmasının haziran ayında yürürlüğe girmesinin hedeflendiğini açıkladı. Temmuz ayında imzalanan anlaşma kapsamında Avrupa Birliği, ABD sanayi ürünlerine uygulanan vergileri kaldırmayı taahhüt etmişti.

Ancak AB tarafı, ABD’nin bazı yükümlülüklerini yerine getirmediğini savunuyor. Özellikle çelik ve alüminyum ürünlerine yönelik yüksek oranlı vergilerin kapsamının genişletilmesi Brüksel’de rahatsızlık yarattı.

KÜRESEL TİCARETTE BELİRSİZLİK

Ursula von der Leyen, Avrupa Birliği’nin kendi yükümlülüklerini yerine getirdiğini ancak ABD’nin vergi taahhütlerine tam olarak uymadığını ifade etti.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise uluslararası ticarette artan korumacılık eğilimlerine dikkat çekti. Macron, küresel ticaret düzeninde sübvansiyonlar ve keyfi vergilerin etkisinin arttığını belirtti.

Artan ticari gerilim, küresel ekonomide belirsizliklerin yeniden yükselmesine neden oldu.

Yerel kaynaklara göre, Amerika Birleşik Devletleri tarafından Umman’dan İran’a yük taşıyan iki küçük tekneye de saldırı düzenlendiği ve olayda 5 sivilin hayatını kaybettiği bildirildi.

HÜRMÜZ’DE GERİLİM

ABD Başkanı Donald Trump’ın Basra Körfezi’ndeki gemilere Hürmüz Boğazı geçişlerinde Amerikan donanmasının eşlik edeceğini açıklaması, bölgedeki tansiyonu yükseltti.

ABD’nin “Özgürlük Projesi” kapsamında başlattığı bu adım sonrası İran tarafından sert açıklamalar yapıldı. İran ordusunun, ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı’na girmesi halinde hedef alınacağını duyurduğu aktarıldı.

İDDİA VE YALANLAMA

İran’a bağlı Fars Haber Ajansı, iki füzenin Cask Adası yakınlarında bir ABD savaş gemisini vurduğunu öne sürdü. İran Donanması ise ABD gemilerinin Hürmüz’e girişlerinin engellendiğini açıkladı.

Ancak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı tarafından yapılan açıklamada, söz konusu iddialar yalanlandı. Açıklamada, herhangi bir ABD donanma gemisinin vurulmadığı ve bölgedeki operasyonların sürdüğü belirtildi.

KARŞILIKLI AÇIKLAMALAR

İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’na ilişkin yeni bir harita yayımladığı bilgisi paylaşılırken, karşılıklı açıklamalar ve askeri hareketliliğin bölgedeki gerilimi artırdığı kaydedildi.

ZAFER GÜNÜNÜN YIL DÖNÜMÜNDE ATEŞKES KARARI

Rusya Savunma Bakanlığından yapılan açıklamada, Vladimir Putin’in talimatıyla 8-9 Mayıs tarihlerinde ateşkes uygulanacağı belirtildi.

Açıklamada, "Başkomutanın aldığı karar doğrultusunda, Zafer Günü vesilesiyle 8-9 Mayıs’ta ateşkes ilan ediliyor. Ukrayna tarafının ateşkese uyacağını umuyoruz." ifadeleri kullanıldı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’in 9 Mayıs Zafer Günü’nde Moskova’ya saldırı tehdidinde bulunduğuna değinilen açıklamada, Rusya Silahlı Kuvvetlerinin düzenlenecek etkinliklerde güvenliğin sağlanmasına yönelik gerekli tedbirleri alacağı vurgulandı.

Açıklamada, "Kiev yönetiminin suç içerikli planlarını gerçekleştirme girişiminde bulunması durumunda, Rusya Silahlı Kuvvetleri buna karşılık olarak başkent Kiev’in merkezine yoğun füzeli saldırı düzenleyecek. Rusya, elindeki tüm imkanlara rağmen insani açıdan bu tür eylemlerden daha önce kaçındı. Kiev sakinlerini ve yabancı diplomatik misyon temsilcilik çalışanlarını zamanında şehri terk etmeleri gerektiği konusunda uyarıyoruz." denildi.

UKRAYNA’DAN AÇIKLAMA GELDİ

Ukrayna tarafından yapılan açıklamada, Rusya’dan herhangi bir ateşkes teklifi alınmadığı ve ilan edilen ateşkesin tek taraflı olduğu bildirildi.

Görüşmeye ilişkin resmi açıklamada detay paylaşılmazken, kabulde iki ülke arasındaki diplomatik temasların sürdüğü belirtildi.

KABUL BASINA KAPALI GERÇEKLEŞTİRİLDİ

Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleşen görüşme basın mensuplarına kapalı yapıldı. Görüşmenin içeriğine dair herhangi bir bilgi verilmedi.

ÜST DÜZEY İSİMLER DE KATILDI

Kabulde, Hakan Fidan, Burhanettin Duran ve Akif Çağatay Kılıç da yer aldı. Görüşmenin diplomatik düzeyde gerçekleştirilen temaslar kapsamında olduğu bildirildi.

BAE Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, söz konusu saldırının sert şekilde kınandığı ifade edildi. Açıklamada, ticari bir geminin uluslararası sularda hedef alınmasının kabul edilemez olduğu belirtilerek, olayın bölgedeki güvenliği tehdit ettiği kaydedildi.

CAN KAYBI YAŞANMADI

Saldırıda herhangi bir can kaybı ya da yaralanma meydana gelmediği bildirildi. Açıklamada, olayın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin seyrüsefer özgürlüğünü vurgulayan ve ticari gemilere yönelik saldırıları yasaklayan 2817 sayılı kararının açık ihlali olduğu ifade edildi.

Yetkililer, uluslararası toplumun bu tür eylemlere karşı ortak tavır alması gerektiğini belirterek, ticari deniz taşımacılığının güvenliğinin korunmasının önemine dikkat çekti.

“KORSANLIK” NİTELENDİRMESİ

BAE tarafından yapılan açıklamada, ticari gemilerin hedef alınmasının ve Hürmüz Boğazı’nın baskı unsuru olarak kullanılmasının “korsanlık” olarak değerlendirildiği belirtildi. Açıklamada, söz konusu eylemin İran Devrim Muhafızları tarafından gerçekleştirildiği ileri sürüldü.

Yetkililer, bu tür saldırıların bölgesel istikrara zarar verdiğini ve küresel enerji güvenliğini doğrudan tehdit ettiğini bildirdi.

UKMTO SALDIRIYI DOĞRULADI

İngiltere Deniz Ticaret Örgütü tarafından yapılan açıklamada da Hürmüz Boğazı’nda bir petrol tankerine yönelik saldırının doğrulandığı belirtildi. Açıklamada, Fuceyra kentinin yaklaşık 145 kilometre kuzeyinde meydana gelen olayda, tanker gemisine bilinmeyen bir mühimmatın isabet ettiği bildirildi.

UKMTO, mürettebatın güvende olduğunu ve olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü duyurdu.

ABD askeri yetkilileri, ABD Donanması’na ait güdümlü füze muhriplerinin, bölgede yürütülen “Özgürlük Projesi” kapsamında Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaptıktan sonra Arap Körfezi’nde faaliyet gösterdiğini bildirdi. Aynı açıklamada, ticari gemilerin geçişinin sorunsuz tamamlandığı belirtildi.

ÖZGÜRLÜK PROJESİ VE ABD’NİN AÇIKLAMALARI

Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan ve Orta Doğu’daki krizle doğrudan bağlantısı bulunmayan ülkelere ait gemilere destek verileceğini duyurdu. ABD’nin pazartesi gününden itibaren söz konusu gemilerin güvenli şekilde boğazdan çıkarılmasına yardımcı olacağı ifade edildi.

Trump, çeşitli ülkelerin ABD’den yardım talep ettiğini belirterek, operasyonun daha çok “tarafsız ülkelerin ticari faaliyetlerini sürdürebilmesi” amacıyla yürütüleceğini kaydetti. Açıklamalarda, girişimin insani boyutuna vurgu yapıldı.

İRAN BASININDAN SALDIRI İDDİASI

Fars Haber Ajansı, Hürmüz Boğazı’na yakın Cask Adası çevresinde ABD donanmasına ait bir geminin iki füzeyle hedef alındığını duyurdu. Haberde, geminin uyarılara rağmen ilerlemeye devam ettiği ve ardından vurularak geri çekilmek zorunda kaldığı öne sürüldü.

Tesnim Haber Ajansı tarafından yayımlanan başka bir haberde ise söz konusu geminin radarını kapatarak bölgeye yaklaşmaya çalıştığı, tespit edilmesinin ardından İran tarafından uyarıldığı aktarıldı. Uyarıların dikkate alınmaması üzerine geminin çevresine füze, insansız hava aracı ve roket atışları yapıldığı iddia edildi.

ABD’DEN YALANLAMA

CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, İran kaynaklı saldırı iddialarının gerçeği yansıtmadığı bildirildi. Açıklamada, ABD Donanması’na ait hiçbir geminin vurulmadığı ve bölgede görev yapan unsurların operasyonlarını sürdürdüğü ifade edildi.

ABD’li yetkililer, “Özgürlük Projesi” kapsamında faaliyetlerin devam ettiğini ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasının sürdüğünü belirtti. ABD merkezli haber platformu Axios’a konuşan üst düzey bir yetkili de füze isabeti iddialarını yalanladı.

İRAN’DAN UYARI VE GERİLİMİN ARKA PLANI

İranlı askeri yetkililer, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere ilişkin yaptıkları açıklamalarda, bölgedeki tüm senaryolara hazır olduklarını bildirdi. Açıklamalarda, kuralları ihlal eden gemilere karşı güç kullanılacağı ve ilk atışların yapıldığı yönünde ifadeler yer aldı.

İran Devrim Muhafızları yetkilileri, Hürmüz Boğazı’nın kontrolünün İran Silahlı Kuvvetleri’nde olduğunu belirterek, ABD donanmasının geçiş girişimlerine izin verilmeyeceğini kaydetti. Açıklamalarda, bölgedeki askeri hareketliliğin yakından takip edildiği vurgulandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın, Basra Körfezi’ndeki gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine Amerikan donanmasının eşlik edeceğini açıklamasının ardından İranlı yetkililer söz konusu girişime karşı çıktı.

İRAN’DAN ABD DONANMASINA UYARI

İran Silahlı Kuvvetleri Birleşik Komutanlığı Sözcüsü, ABD Donanması’nın Hürmüz Boğazı’na yaklaşmaması veya bölgeye girmemesi gerektiğini belirtti. Açıklamada, ABD’nin olası askeri adımlarının mevcut durumu daha karmaşık hale getireceği ve Körfez’deki gemilerin güvenliğini tehlikeye atacağı ifade edildi.

İranlı yetkili, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde yürütülmesi gerektiğini bildirdi.

GEMİLERE KOORDİNASYON ÇAĞRISI

İran Silahlı Kuvvetleri Komutanlığı, tüm ticari gemiler ve petrol tankerlerinin, bölgede konuşlu İran unsurlarıyla koordinasyon olmadan hareket etmemesi gerektiğini vurguladı.

Yetkililer, aksi durumda güvenlik risklerinin artabileceğini belirtti.

MECLİSTEN ATEŞKES VURGUSU

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik müdahalesinin ateşkes ihlali anlamına geleceğini ifade etti.

Azizi, bölgedeki deniz trafiğinin dış müdahalelerle yönetilemeyeceğini belirtti.

ABD “ÖZGÜRLÜK PROJESİ”Nİ DUYURMUŞTU

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine destek sağlanması amacıyla “Özgürlük Projesi” kapsamında faaliyet başlatılacağını açıklamıştı.

Açıklamada yaklaşık 15 bin askeri personelin görev alacağı belirtilirken, operasyonun kapsamına ilişkin detaylar paylaşılmadı.

Trump, söz konusu planın bölgede mahsur kalan ve krizle doğrudan bağlantısı olmayan ülkelere ait gemilerin güvenli geçişini sağlamayı hedeflediğini ifade etmişti.

ABD’DEN ALIKONULAN GEMİYE İLİŞKİN AÇIKLAMA

ABD’nin abluka sırasında durdurduğu bir İran gemisinin mürettebatıyla birlikte iade sürecine alındığı bildirildi. ABD basınında yer alan haberlere göre gemi, mürettebatıyla birlikte Pakistan’a transfer edildi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı Sözcüsü Tim Hawkins, M/V Touska adlı gemide bulunan 22 mürettebatın iade edilmek üzere Pakistan’a teslim edildiğini açıkladı. Gemide bulunan diğer 6 kişinin ise daha önce bölgedeki bir ülkeye gönderildiği bildirildi.

Trump, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, söz konusu girişimin “tarafsız ve masum” ülkelerin talebi üzerine hayata geçirileceğini ifade etti. Açıklamada, boğazda bekleyen gemilerdeki mürettebatın gıda ve temel ihtiyaç sıkıntısı yaşadığına dikkat çekildi.

“PROJECT FREEDOM” OPERASYONU BAŞLIYOR

ABD Başkanı Trump, başlatılacak operasyonun “Project Freedom” olarak adlandırıldığını belirtti. ABD’nin, gemilerin güvenli şekilde bölgeden çıkarılmasına rehberlik edeceğini ifade eden Trump, operasyona yönelik herhangi bir müdahalenin “güçlü şekilde karşılık bulacağını” bildirdi.

Operasyonun nasıl yürütüleceğine ilişkin detaylar paylaşılmazken, İran ile herhangi bir koordinasyon olup olmadığına dair bilgi verilmedi.

İRAN’DAN TEPKİ: ATEŞKES İHLALİ UYARISI

İran tarafı, ABD’nin olası müdahalesine karşı uyarıda bulundu. İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik herhangi bir girişiminin ateşkes ihlali olarak değerlendirileceğini açıkladı.

Azizi, sosyal medya paylaşımında, bölgenin dış müdahaleyle yönetilemeyeceğini ifade etti.

ABD ORDUSU DESTEK VERECEK

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), yaptığı açıklamada ticari gemilerin boğazdan serbest geçişine destek verileceğini duyurdu. Açıklamada, operasyonun bölgesel güvenlik ve küresel ekonomi açısından önem taşıdığı vurgulandı.

CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, destek faaliyetlerinin detaylarına ilişkin bilgi paylaşmadı. ABD ordusunun daha önce yaptığı açıklamalarda, bölgedeki gemilere doğrudan eşlik etmeye hazır olmadığı belirtilmişti.

GERİLİM VE ENERJİ FİYATLARINA ETKİ

ABD ile İran arasında 7 Nisan’da yürürlüğe giren ateşkese rağmen, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ablukası ve ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz kuşatması enerji piyasalarını etkiledi. Petrol ve akaryakıt fiyatlarında artış yaşandığı bildirildi.

ABD’de benzin fiyatlarının galon başına ortalama 4,44 dolara yükseldiği kaydedildi. Artan enerji maliyetlerinin kamuoyunda memnuniyetsizliğe yol açtığı ifade edildi.

DİPLOMATİK SÜREÇ VE MÜZAKERE MESAJI

Trump, İran ile yürütülen diplomatik temaslara da değinerek görüşmelerin olumlu ilerlediğini belirtti. ABD Başkanı, söz konusu gemi operasyonunun yalnızca ticari faaliyetlerin sürdürülmesine yönelik olduğunu ifade etti.

Öte yandan Trump, İran’ın sunduğu 14 maddelik planı kabul etmediğini açıkladı. İranlı yetkililer ise Washington’dan gelen resmi yanıtın incelendiğini bildirdi.

Yarı resmi Fars Haber Ajansı tarafından yapılan açıklamada, idam edilen kişilerin Mehdi Rasouli, Mohammadreza Miri ve Ebrahim Dolatabadi olduğu bildirildi. Rasouli ve Miri “Mossad unsurları” olarak tanımlanırken, Dolatabadi’nin Meşhed’in Tabarsi bölgesinde yaşanan olayların liderlerinden biri olduğu ifade edildi.

SUÇLAMALAR VE GÜVENLİK GÖREVLİSİNİN ÖLÜMÜ

Fars Haber Ajansı’nın aktardığına göre Rasouli ve Miri, güvenlik görevlisi Hamidreza Yousefinejad’ın öldürülmesinde doğrudan rol almakla suçlandı. Söz konusu iki kişi hakkında ayrıca kamu malına zarar verme, yağma, Molotofkokteyli kullanarak ulusal güvenliğe karşı suç işlemek için iş birliği yapma ve el yapımı silahlar bulundurma suçlamaları yöneltildi.

PROTESTOLARDA ŞİDDET VE ÇATIŞMALAR

Ebrahim Dolatabadi’nin ise 250 ila 300 kişilik, pala benzeri kesici aletlerle donatılmış bir grubu olay yerine getirdiği ve şiddet olaylarını yönlendirdiği iddia edildi. İranlı yetkililer, söz konusu grubun güvenlik güçleriyle çatışmalara girdiğini ve bu olaylar sırasında çok sayıda güvenlik görevlisinin hayatını kaybettiğini belirtti.

Çatışmalar sırasında kamu ve özel mülklere zarar verildiği, bir banka ile Besic paramiliter gücüne ait bir askeri tesisin tahrip edildiği bilgisi paylaşıldı.

MEŞHED’DEKİ OLAYLARIN ARKA PLANI

Meşhed kentinde ocak ayında düzenlenen hükümet karşıtı protestolar sırasında çok sayıda noktada şiddet olayları yaşandığı bildirilmişti. İran makamları, söz konusu olayların dış bağlantılı unsurlar tarafından yönlendirildiğini savunurken, güvenlik güçleri ile göstericiler arasında çatışmalar meydana gelmişti.

Netanyahu, söz konusu girişimin zaman alacağını ifade ederek, çalışmaların sürdüğünü bildirdi. İsrail yönetiminin, özellikle son dönemde artan İHA saldırılarına karşı yeni teknolojik çözümler geliştirmeyi hedeflediği kaydedildi.

HİZBULLAH’IN İHA SALDIRILARI GÜNDEMDE

Hizbullah tarafından gerçekleştirilen insansız hava aracı saldırılarının son dönemde artış gösterdiği belirtildi. Netanyahu, bu saldırıların önlenmesi amacıyla başlatılan projenin İsrail’in savunma kapasitesinde önemli değişiklikler oluşturacağını ifade etti.

“DEVİRİM NİTELİĞİNDE” SAVUNMA PROJESİ

Netanyahu, geliştirilmesi planlanan sistemin “devrim niteliğinde” olacağını ve mevcut savunma anlayışını değiştireceğini söyledi. Projenin kapsamına ilişkin teknik detay paylaşılmadı.

İsrail hükümetinin önümüzdeki on yıl içinde savunma bütçesine 350 milyar İsrail şekeli aktarılmasına yönelik kararını hatırlatan Netanyahu, yeni yatırımların askeri kapasiteyi artırmayı hedeflediğini belirtti.

YENİ SAVAŞ UÇAKLARI ENVANTERE GİRİYOR

İsrail Savunma Bakanlığı tarafından F-35I ve F-15I savaş uçaklarından oluşan iki yeni filonun alımının onaylandığı bildirildi. Netanyahu, bu adımın İsrail ordusunun hava gücünü artıracağını ifade etti.

İRAN’A YÖNELİK AÇIKLAMA

Netanyahu, İsrail hava kuvvetlerinin operasyon kapasitesine ilişkin değerlendirmesinde, İran’a yönelik olası askeri operasyonlara işaret etti. İsrail pilotlarının gerektiğinde İran hava sahasında operasyon gerçekleştirebileceğini belirten Netanyahu, bu yönde hazırlıkların sürdüğünü ifade etti.

Bloomberg tarafından aktarılan bilgilere göre, yedi üyeden oluşan alt komite, BAE’nin ayrılığına rağmen üretim artışı planını sürdürme yönünde görüş birliğine yaklaştı. Artışın, piyasalara istikrar mesajı vermeyi amaçladığı ifade edildi.

SINIRLI ÜRETİM ARTIŞI GÜNDEMDE

Delegelerin daha önceki iki ayda olduğu gibi haziran ayında da kademeli bir üretim artışını değerlendirdiği bildirildi. Bu kapsamda, günlük 188 bin varillik artışın resmileştirilmesi bekleniyor.

Belirlenen artış miktarının, başlangıçta planlanan hacimden BAE’nin payının çıkarılmasıyla hesaplandığı kaydedildi. Üretim artışının, ittifakın mevcut stratejisinin devam ettiğini göstermeyi amaçladığı belirtildi.

BAE AYRILIĞININ ARKA PLANI

Birleşik Arap Emirlikleri’nin yaklaşık 60 yılın ardından ittifaktan ayrılmasının, üretim kapasitesi hedefleri konusunda Suudi Arabistan ile yaşanan görüş ayrılıklarının sonucu olduğu ifade edildi.

Gelişmenin, ABD’de artan kaya petrolü üretiminin etkisiyle zaten baskı altında olan OPEC+’ın küresel piyasalardaki rolüne yönelik tartışmaları artırdığı bildirildi.

KÜRESEL PİYASALARDA ARZ KRİZİ

Petrol piyasalarının odağında, Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler ve İran kaynaklı çatışmalar yer aldı. Basra Körfezi’nde süren gerilimin petrol sevkiyatlarını aksattığı kaydedildi.

Brent petrolün varil fiyatının haftayı 108 dolar seviyesinde kapattığı, ancak devam eden kriz nedeniyle küresel arzda ciddi kesintiler yaşandığı aktarıldı.

YAKIT MALİYETLERİ VE TALEP RİSKİ

Dizel, benzin ve jet yakıtı fiyatlarında yaşanan yükselişin tüketici davranışlarını etkilemeye başladığı bildirildi. Küresel stokların gerilemesiyle birlikte talep daralması riskinin gündeme geldiği ifade edildi.

OPEC+ için kısa vadede öne çıkan başlıklar arasında, ittifak içindeki uyumun korunması ve yeni ayrılıkların önlenmesi yer aldı.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.