Sabra Mahallesi’nde yıkılmış binaların arasında oluşturulan alana yan yana dizilen naaşlar Filistin bayraklarına sarıldı ve üzerleri çiçeklerle süslendi. Aralarında siyasi isimlerin de bulunduğu binlerce Filistinlinin katıldığı törende cenaze namazı kılındı. Namazın ardından naaşları omuzlarında taşıyan Filistinliler, defin işlemlerinin gerçekleştirileceği mezarlığa doğru yürüyüşe geçti.

SABRA MAHALLESİ’NDEKİ YERLEŞİM BÖLGESİ HEDEF ALINDI

İsrail ordusu, 24 Kasım 2023’te başlayan ateşkesten bir gün önce Gazze kentinin güneyindeki Sabra Mahallesi’ne saldırı düzenledi. Saldırıda Hasayine ve Ebu Şeria ailelerine ait evlerin bulunduğu yerleşim bölgesi hedef alındı ve çok sayıda bina yıkıldı.

Bombardımanın ardından çok sayıda Filistinli enkaz altında kaldı. Bölgedeki ağır yıkım ve devam eden saldırılar nedeniyle enkaz altındaki kişilere uzun süre ulaşılamadı. Yaklaşık üç yıl boyunca enkaz altında kalan 112 Filistinlinin naaşı ve cenaze kalıntıları, cenaze töreninden birkaç gün önce bölgeden çıkarıldı.

NAAŞLAR FİLİSTİN BAYRAKLARINA SARILDI

Enkazdan çıkarılan 112 Filistinlinin naaşı, Sabra Mahallesi’ndeki yıkılmış binaların arasında bulunan geniş bir alana yan yana yerleştirildi. Filistin bayraklarına sarılan naaşların üzeri çiçeklerle süslenirken hayatını kaybedenlerin yakınları da alanda hazır bulundu.

Cenaze törenine Sabra Mahallesi ve çevresinden binlerce Filistinli katıldı. Siyasi temsilcilerin de yer aldığı törende toplu cenaze namazı kılındıktan sonra naaşlar ve cenaze kalıntıları katılımcılar tarafından taşınarak defin alanına götürüldü.

EHLİ BAPTİST MEZARLIĞI’NDA TOPRAĞA VERİLDİLER

Filistinlilerin naaşları ve cenaze kalıntıları, Gazze kentinin güneyindeki Zeytun Mahallesi’nde bulunan Ehli Baptist Mezarlığı’nda toprağa verildi. Cenaze yürüyüşüne katılan Filistinliler, güzergâh boyunca Filistin bayrakları taşıdı.

Yürüyüş sırasında İsrail’in Gazze Şeridi’nde gerçekleştirdiği soykırımın ve savaş suçlarının sona erdirilmesini talep eden pankartlar açıldı. Katılımcılar, 10 Ekim 2025’ten bu yana yürürlükte olduğu belirtilen ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze’deki soykırımın devam ettiğini ifade etti.

“ÜÇ YILA YAKIN SÜRENİN ARDINDAN VEDALAŞTIK”

Saldırıda hayatını kaybedenlerin yakınlarından Teysir Hasayine, cenaze töreninde yaptığı açıklamada yakınlarını kaybetmenin hüznü ile yaklaşık üç yıl sonra onlara veda edebilmenin verdiği teselliyi aynı anda yaşadıklarını söyledi. Hasayine, “Yakınlarımızı kaybetmenin hüznü ile üç yıla yakın bir süreden sonra onlarla layıkıyla vedalaşmanın verdiği teselli duygularını bir arada yaşıyoruz.” ifadelerini kullandı.

Hasayine, 2023 yılının sonlarında gerçekleştirilen saldırının ardından oluşan yaraların cenazelerin çıkarılmasıyla yeniden açıldığını belirtti. Hayatını kaybedenlerin büyük bölümünün çocuklar, kadınlar, yaşlılar ve engellilerden oluştuğunu aktaran Hasayine, kurbanların saldırı sırasında evlerinde bulunduğunu dile getirdi.

“EVLERİ TOPLU MEZARA DÖNÜŞTÜ”

Teysir Hasayine, saldırıda yaşamını yitiren sivillerin kendilerini koruyacağını düşündükleri evlerinde öldürüldüğünü söyledi. Hasayine, “Kurbanların çoğu çocuk, kadın, yaşlı ve engelliydi ve evlerinde otururlarken öldürüldüler. Kendilerini koruyacağını düşündükleri evleri toplu mezara dönüştü.” dedi.

Uluslararası topluma çağrıda bulunan Hasayine, İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik saldırılarının durdurulmasını istedi. Hasayine ayrıca kendi topraklarında güvenli ve onurlu bir yaşam sürmek isteyen Gazze’deki sivillerin maruz kaldığı ihlallere son verilmesi gerektiğini ifade etti.

CENAZE TÖRENİNE BİNLERCE KİŞİ KATILDI

Filistin Halk Kurtuluş Cephesi Üyesi Mahir Mezher, cenaze törenine gösterilen yoğun katılımın uluslararası topluma birden fazla mesaj taşıdığını söyledi. Mezher, törene katılan binlerce kişinin İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki saldırılarının geride bıraktığı trajedinin boyutunu ortaya koyduğunu belirtti.

Mezher, “Cenazeye katılım, İsrail’in Gazze Şeridi’nde yürüttüğü saldırıların geride bıraktığı trajedinin boyutunu somutlaştırıyor.” ifadelerini kullandı. Defnedilen kişilerin çoğunluğunu çocukların, kadınların ve yaşlıların oluşturduğuna dikkati çeken Mezher, uluslararası toplumun Filistinlilere yönelik tutumunu eleştirdi.

MEZHER ULUSLARARASI TOPLUMA ÇAĞRIDA BULUNDU

Mahir Mezher, saldırıda hayatını kaybedenlerin büyük bölümünün sivillerden oluştuğunu belirterek, “Bu katliam, bizim adaletsiz bir dünyayla karşı karşıya olduğumuzu ortaya koyuyor. Bu dünya Filistin kimliğinin ve egemenliğinin değil de her türlü katliam ve soykırımı işleyen adaletsiz ve suçlu tarafın yanında yer alıyor.” diye konuştu.

Uluslararası toplumun Filistinlilere koruma sağlama ve İsrail’in işlediği suçlar nedeniyle hesap vermesini sağlama konularında yetersiz kaldığını savunan Mezher, kayıpların sayısı ne kadar artarsa artsın Filistinlilerin haklarına bağlı kalmayı sürdüreceğini söyledi. Mezher, saldırıların durdurulması, İsrail’in ırkçı politikalarından ve savaş suçlarından sorumlu tutulması ve Filistin halkına destek verilmesi için Arap dünyası, İslam âlemi ve uluslararası topluma kapsamlı biçimde harekete geçme çağrısı yaptı.

136 SAATLİK ARAMA ÇALIŞMASI YÜRÜTÜLDÜ

Gazze’deki Sivil Savunma Müdürlüğü, 1 Ağustos’ta yaptığı açıklamada ekiplerin yaklaşık iki hafta süren arama çalışmaları sonucunda 112 Filistinlinin naaşına ve cenaze kalıntılarına ulaştığını bildirdi. Arama çalışmalarının toplam 136 saat sürdüğü ve ağır koşullar altında yürütüldüğü kaydedildi.

Enkazdan çıkarılanlar arasında 40 çocuğun, 38 kadının ve 7 engellinin bulunduğu açıklandı. Geri kalan naaşların kimliklerine veya yaş gruplarına ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

ENKAZ ALTINDAKİ 157 KİŞİYE ULAŞILAMADI

Arama ekibinin sorumlusu Muhammed Ebu Dan, bölgede enkaz altında kaybolan 157 kişinin naaşına ulaşılamadığını açıkladı. Kayıp kişilerin akıbetine ilişkin herhangi bir ize de rastlanmadığını belirten Ebu Dan, arama çalışmalarının karşılaştığı zorlu koşullara dikkati çekti.

İsrail’in Kasım 2023’te Sabra Mahallesi’nde Hasayine ve Ebu Şeria ailelerinin yaşadığı yerleşim bölgesine düzenlediği saldırıda yaşamını yitiren 112 Filistinli, enkazdan çıkarılmalarının ardından düzenlenen toplu törenle son yolculuklarına uğurlandı. Yaklaşık üç yıl sonra gerçekleştirilen defin işlemlerinin ardından enkaz altında olduğu bildirilen diğer kayıplara yönelik belirsizlik devam etti.

Birleşmiş Milletler geçen hafta yaptığı açıklamada, çoğu zaman İsrail güçleriyle birlikte hareket eden İsrailli gasıpların saldırılarının yanı sıra yasa dışı gasp edilen topraklar ve ileri karakollar kurulmasının şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştığını bildirdi. Saldırılardaki artış, İsrail’de aşırı sağın önde gelen isimlerinin kritik seçimler öncesinde siyasi tansiyonu yükseltmeye çalıştığı bir dönemde meydana geldi.

Mevcut parlamento döneminde İsrail yönetimi, Batı Şeria üzerindeki kontrolünü devlet kurumları içinde daha kalıcı hâle getiren bir dizi adım attı. Yetkilerin askerî yönetimden sivil kurumlara aktarılması, gasp edilen topraklara ilişkin planlama süreçlerinin hızlandırılması ve bölgedeki altyapının genişletilmesi söz konusu adımlar arasında yer aldı.

SMOTRICH’İN PARTİSİ SEÇİM BARAJI RİSKİYLE KARŞI KARŞIYA

İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in liderliğindeki Dini Siyonizm Partisi, çok sayıda kamuoyu araştırmasına göre seçimlerin ardından Knesset’e girebilmek için gerekli oy oranına ulaşamayabilir. Gasıp projesini İsrail siyasetinin merkezine taşıyan isimlerden biri olarak gösterilen Smotrich’in partisine ilişkin sonuçlar, aşırı sağ içinde siyasi hareketliliği artırdı.

Uzmanlar, Smotrich’in içinde yetiştiği gasıp azınlığın desteğini korumaya ve gasp edilen topraklar politikasını seçim öncesinde daha ileri taşımaya çalıştığını belirtiyor. Siyasi faaliyetlerin, partinin seçim barajını aşamama ihtimali karşısında desteği sağlamlaştırmayı amaçlayan yoğun bir çabaya dönüştüğü ifade ediliyor.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, temmuz ayının sonunda Başbakan Binyamin Netanyahu’nun sağcı Likud Partisi tarafından düzenlenen bir toplantıda yaptığı konuşmada, mevcut koalisyonun 2022’de iktidara gelmesinden bu yana Batı Şeria’da 104 yasa dışı gasp edilen topraklar alanı ile yaklaşık 160 çiftlik tipi noktanın kurulmasına onay verildiğini söyledi. İsrail basınına göre Katz, söz konusu adımların Smotrich’in gözetiminde atıldığını belirtti.

E1 PROJESİ DOĞU KUDÜS İLE MAALE ADUMİM’İ BİRLEŞTİRİYOR

Smotrich, Ağustos 2025’te işgal altındaki Doğu Kudüs’ü birkaç kilometre doğuda bulunan Maale Adumim ile birleştirmeyi öngören E1 projesinin hayata geçirileceğini açıklamıştı. Smotrich, proje hakkında yaptığı açıklamada söz konusu planın “Filistin devleti fikrini gömdüğünü” söylemişti.

E1 projesi, Batı Şeria’nın kuzeyi ile güneyi arasındaki Filistin bağlantısını kesme riski nedeniyle uzun süredir uluslararası eleştirilerin merkezinde bulunuyor. Projenin uygulanması hâlinde Doğu Kudüs ile Batı Şeria arasındaki coğrafi bütünlüğün daha fazla parçalanacağı belirtiliyor.

SAVUNMA BAKANLIĞI İÇİNDE ÖZEL İDARE KURULDU

Smotrich, 2022 yılında Netanyahu liderliğindeki sağ koalisyonu desteklemesinin şartlarından biri olarak Batı Şeria üzerindeki idari kontrolün artırılmasını talep etmişti. Göreve gelmesinin ardından gasıpların politika oluşturma süreçlerindeki etkisini genişleten bir dizi düzenlemeyi uygulamaya koydu.

Smotrich, 2023 yılında Batı Şeria’daki işgal yönetimini denetleyen İsrail Savunma Bakanlığı bünyesinde Gasp Edilen Topraklar İdaresi adlı kurumu oluşturdu. Temmuz 2026’da kurumun hukuki statüsü bakanlık içinde kalıcı hâle getirildi. Düzenlemenin, kurumun aldığı kararların ilerleyen dönemlerde geri çevrilmesini zorlaştırdığı bildirildi.

İsrailli siyasi analist Nimrod Flaschenberg, Netanyahu’nun Smotrich’i ve aşırı sağı seçim ittifakı içinde tutacak bir yöntem geliştirmemesinin zor olduğunu söyledi. Flaschenberg, Smotrich’in gasp edilen topraklarda yaşayan gasıplar ve ideolojik aşırı sağ içinde güçlü bir desteğe sahip olduğunu ancak söz konusu desteğin seçim barajını güvenli biçimde aşmasına tek başına yetmeyebileceğini belirtti.

Flaschenberg’e göre Smotrich, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in popülist söylemleri ile alt orta sınıftaki birçok seçmenin Netanyahu’yu güvenlik açısından daha güçlü görmesi arasında sıkışmış durumda.

NETANYAHU AŞIRI SAĞIN DESTEĞİNİ KORUMAYA ÇALIŞIYOR

Uzmanlar, Smotrich’in siyasi müttefiki olan Başbakan Netanyahu’nun yalnızca bir seçim mücadelesiyle karşı karşıya olmadığını belirtiyor. Netanyahu’nun devam eden yolsuzluk davası nedeniyle özgürlüğünü ve siyasi geleceğini ilgilendiren bir süreç yaşadığı, Hamas öncülüğünde 2023 yılında düzenlenen saldırı öncesindeki güvenlik başarısızlıklarına ilişkin bağımsız soruşturmanın başlaması hâlinde siyasi mirasının da tartışmaya açılabileceği ifade ediliyor.

Seçimin taşıdığı önem nedeniyle Netanyahu’nun aşırı sağın ve gasıp hareketinin desteğini kaybetmeyi göze alamadığı belirtiliyor. Uzmanlar, Batı Şeria’da son haftalarda artan saldırıları açık biçimde kınamamasını söz konusu siyasi dengeyle ilişkilendiriyor.

Chatham House uzmanı Yossi Mekelberg, Netanyahu’nun ABD televizyonlarında yaptığı açıklamalarda Batı Şeria’da bazı olayların yaşandığını kabul ettiğini ancak gelişmelerin ciddi olmadığını savunduğunu söyledi. Mekelberg, Netanyahu’nun bireysel olarak kendisine verilmese bile siyasi blokunun devamı için aşırı sağın ve gasıpların desteğine ihtiyaç duyduğunu belirtti.

ULTRAORTODOKS PARTİLER İLE GASIPLAR ARASINDAKİ FARK

Netanyahu’nun ultraortodoks Yahudilerin askerlikten muaf tutulması konusunda siyasi manevra alanına sahip olduğu ancak gasıplar ve aşırı sağ konusunda aynı esnekliğin bulunmadığı belirtiliyor. İsrail’de yetişkinlerin büyük bölümü zorunlu askerlik kapsamına alınırken ultraortodoks partiler, seçmenlerinin askerlikten muaf tutulmasını son yıllarda siyasi kampanyalarının temel başlıklarından biri hâline getirdi.

Ultraortodoks partiler, 2022 yılında kurulan koalisyon hükümetinin kilit bileşenleri arasında yer aldı. Mekelberg, Netanyahu’nun ultraortodoks partilerin büyük olasılıkla kendisiyle hareket etmeye devam edeceğini bildiğini söyledi. Gasıpların siyasi tutumunun ise daha kesin olduğunu belirten Mekelberg, söz konusu kesim açısından siyasi aktörlerin ya destekçi ya da karşıt olarak görüldüğünü ifade etti.

TEMMUZ AYINDA 2 BİN 256 SALDIRI KAYDEDİLDİ

Seçim stratejilerinden bağımsız olarak Batı Şeria’da yaşayan Filistinlilerin maruz kaldığı sonuçların ağırlaştığı bildirildi. Filistin Yönetimi’ne bağlı Duvar ve Gasp Edilen Topraklarla Mücadele Komisyonu verilerine göre yalnızca Temmuz 2026’da Filistinlilere ve mülklerine yönelik 2 bin 256 saldırı kaydedildi.

Saldırıların 1.458’i İsrail ordusu, 798’i ise İsrailli gasıplar tarafından gerçekleştirildi. Veriler, İsrail güçleri ile gasıpların saldırılardaki doğrudan rolünü ortaya koyarken işgal altındaki Batı Şeria’da şiddetin geniş bir alana yayıldığını gösterdi.

İşgal altındaki Batı Şeria’nın El Halil kenti yakınlarındaki Yatta’nın güneyinde bulunan El-Tuvani köyündeki El-Takva Camisi de saldırıların hedefi oldu. Caminin giriş kapısı ateşe verilirken duvarlarına İbranice yazılar yazıldı ve caminin camları kırıldı. Saldırının İsrailli gasıplar tarafından gerçekleştirildiği bildirildi.

MUHALEFETİN ELEŞTİRİSİNE KATZ’TAN TEPKİ

Muhalefetteki Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, son şiddet dalgasını tetikleyen gasıp aşırılığına yönelik ender eleştirilerden birini dile getirdi. Savunma Bakanı Katz ise Golan’ı “kan iftirası” yaymakla suçladı.

İbranice yayın yapan İsrail basınına sızdırılan aynı toplantıya ilişkin bilgilere göre bazı bakanlar, Filistinlilerin göstereceği her türlü direnişe daha sert karşılık verilmesi çağrısında bulundu. Bakanların ayrıca İsrail ordusuna Filistinlilere ateş açma konusunda daha geniş hareket alanı tanınmasını istediği aktarıldı.

B’TSELEM DEVLETİN SALDIRILARDAKİ ROLÜNE DİKKAT ÇEKTİ

İsrailli insan hakları örgütü B’Tselem’den Yair Dvir, seçim yaklaştıkça Ekim 2023’ten bu yana artan şiddetin daha da yükseldiğini söyledi. Dvir, yaşananların yalnızca saldırıların sayısıyla sınırlı olmadığını belirtti.

Dvir’e göre saldırıların sertliği ve İsrail devletinin doğrudan katılımı da artış gösterdi. İsrail askerlerinin sahadaki rolüne ve saldırılara verilen siyasi desteğe dikkat çeken Dvir, Batı Şeria’daki şiddetin devlet kurumlarının ve siyasi makamların desteğiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Kaynak: El Cezire

Rubio, Umman ile İran arasında yürütülen müzakerelere ABD’nin de dahil olduğunu ifade etti. Görüşmelerin kısa vadede daha fazla ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli biçimde geçmesine imkân sağlayacak bir düzenleme üzerinde yoğunlaştığını söyledi. ABD’li Bakan, “Görüşmelerde ilerleme sağlandı ancak henüz nihai bir sonuca ulaşılmış değil. Bunun çok kısa süre içinde gerçekleşmesini umuyoruz.” dedi.

RUBIO: ANLAŞMAYA YAKINIZ

Marco Rubio, İran ile Umman üzerinden sürdürülen temaslarda son aşamaya yaklaşıldığı yönünde değerlendirmede bulundu. Taraflar arasında henüz imzalanmış veya uygulanmaya başlanmış bir anlaşma bulunmadığını vurgulayan Rubio, son görüşmelerde önemli ilerleme kaydedildiğini belirtti.

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası deniz taşımacılığına güvenli ve kesintisiz biçimde açılmasını istiyor. İran ise boğazdan geçen gemilerin kontrolü, güvenlik düzenlemeleri ve olası hizmet bedelleri konusunda farklı talepler ileri sürüyor. Görüşmelerdeki temel anlaşmazlıkların tamamen giderilmediği bildiriliyor.

ABD, İRAN-UMMAN GÖRÜŞMELERİNE KATILIYOR

Rubio, Umman ile İran arasında yürütülen temaslarda ABD’nin de yer aldığını açıkladı. Umman’ın taraflar arasındaki dolaylı görüşmelerde arabulucu rolü üstlendiği, önerilerin Washington ve Tahran arasında aktarılmasına yardımcı olduğu belirtildi.

Diplomatik temaslarda kısa vadeli bir geçiş koridoru oluşturulması üzerinde duruluyor. Görüşülen plana göre gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan belirlenmiş bir rota üzerinden giriş ve çıkış yapması, güvenlik kontrollerinin ise İran ile Umman arasında paylaşılması değerlendiriliyor. Planın ayrıntıları üzerinde tarafların farklı görüşlere sahip olduğu aktarılıyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI TAM KAPASİTEYLE AÇILMADI

Rubio, petrol taşıyan bazı gemilerin Hürmüz ve Babülmendep boğazlarından geçmeye devam ettiğini belirterek söz konusu deniz yollarının tamamen kapalı olmadığını söyledi. Sahadaki veriler ise Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişlerin savaş öncesindeki normal kapasitenin altında kaldığını ve güvenlik risklerinin devam ettiğini gösteriyor.

Reuters’ın 4 Ağustos 2026 tarihli haberine göre Hürmüz Boğazı büyük ölçüde kapalı kalmayı sürdürürken sınırlı sayıdaki gemi güvenlik koşullarına bağlı olarak geçiş yapabiliyor. Bölgede bir ticari geminin kimliği belirlenemeyen bir mühimmatla vurulması da deniz taşımacılığına ilişkin risklerin devam ettiğini ortaya koydu.

İRAN GEÇİŞLER ÜZERİNDE KONTROL İSTİYOR

Görüşmelere yakın İranlı bir kaynağın aktardığına göre Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’na giriş yapan gemiler üzerinde kontrol sahibi olmak ve çıkış yapan gemileri izleyebilmek istiyor. İran’ın gerekli gördüğü durumlarda deniz trafiğine müdahale etme yetkisini de korumayı talep ettiği bildirildi.

Umman’ın sunduğu geçici planda tek bir çift yönlü deniz koridoru oluşturulması ve deniz trafiğinin belirlenen rota üzerinden yürütülmesi değerlendiriliyor. İran ile ABD arasında denetim yetkisi, ücret alınması ve güvenlik garantileri konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor.

HAZİNE BAKANI BESENT TARİH VERDİ

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de İran ile Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen temasların kısa süre içinde sonuçlanabileceğini söyledi. Bessent, anlaşmanın salı veya çarşamba günü sağlanabileceğine yönelik beklentisini dile getirdi.

Bessent’in açıklaması kesinleşmiş bir takvim anlamına gelmezken ABD’li yetkililerin görüşmelerin sonuçlanmasına ilişkin iyimserliğini ortaya koydu. Rubio da görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini doğruladı ancak aşılması gereken başlıkların bulunduğunu ve henüz nihai uzlaşmaya varılmadığını belirtti.

PETROL FİYATLARI YÜZDE 4’E YAKIN GERİLEDİ

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılabileceğine ilişkin açıklamalar enerji piyasalarında fiyatların gerilemesine neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı 4 Ağustos 2026’daki işlemlerde yüzde 3,9 düşerek 80,47 dolara, ABD tipi Batı Teksas petrolü ise yüzde 4,6 kayıpla 76,67 dolara geriledi.

Fiyatlardaki düşüşte İran ile yürütülen diplomatik temasların küresel petrol sevkiyatındaki kesintileri azaltabileceği beklentisi etkili oldu. Güvenlik risklerinin devam etmesi ve henüz anlaşma sağlanmaması nedeniyle enerji piyasalarındaki dalgalanmanın sürdüğü bildirildi.

BABÜLMENDEP’TE GÜVENLİK RİSKİ DEVAM EDİYOR

Rubio, Hürmüz Boğazı’nın yanı sıra Kızıldeniz ile Aden Körfezi’ni birbirine bağlayan Babülmendep Boğazı’ndaki deniz trafiğine de değindi. Petrol taşıyan gemilerin söz konusu su yollarını kullanmaya devam ettiğini belirten Rubio, boğazların tamamen kapalı olmadığını ifade etti.

Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan limanlarıyla bağlantılı gemileri hedef alabileceğine yönelik açıklamaları, Babülmendep çevresindeki güvenlik endişelerinin sürmesine neden oluyor. Asya, Orta Doğu ve Avrupa arasındaki ticari taşımacılık açısından kritik konumda bulunan boğazdaki riskler, gemilerin daha uzun ve maliyetli alternatif rotalara yönelmesine yol açabiliyor.

ABD’NİN HEDEFİ KAPSAMLI İRAN ANLAŞMASI

Marco Rubio, Hürmüz Boğazı’nda güvenli geçiş sağlanmasına yönelik anlaşmanın önemli olduğunu ancak Washington yönetiminin nihai hedefinin bununla sınırlı kalmadığını söyledi. ABD’nin İran’ın nükleer programını da kapsayan daha geniş bir anlaşmaya ulaşmayı amaçladığını belirtti.

Washington yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın açılması, ticari gemilere yönelik saldırıların sona ermesi ve İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin güvence verilmesini aynı diplomatik sürecin başlıkları arasında değerlendiriyor. İran yönetimi ise doğrudan ABD ile görüşme yürütüldüğü iddialarını reddederken temasların Umman ve diğer bölgesel arabulucular üzerinden sürdüğünü açıklıyor.

ÇATIŞMALAR TEEDAAN VE ÇEVRESİNDE YOĞUNLAŞTI

Teedaan çevresindeki çatışmaların iki gün boyunca devam ettiği, Somali hükümetine bağlı birliklerle Al-Shabaab mensuplarının bölgede yoğun şekilde karşı karşıya geldiği kaydedildi. Güvenlik kaynaklarına göre çatışmalarda Türkiye tarafından eğitilen Gorgor özel kuvvetleri ile Ma’awisley adı verilen yerel aşiret milisleri de hükümet güçlerinin yanında yer aldı. Çatışmaların ardından hükümet birlikleri ve müttefik milisler Teedaan’dan çekildi.

Suulaay ve Xasan Raqay çevresinde de eş zamanlı çatışmalar yaşandığı bildirildi. Yerel sakinler ile güvenlik kaynakları, silahlı çatışmaların Teedaan, Suulaay ve Xasan Raqay hattında yoğunlaştığını ifade etti. Somali makamları, çatışmalarda yaşanan can kayıpları ve bölgedeki askerî durum hakkında ayrıntılı bir resmî bilanço yayımlamadı.

TEEDAAN STRATEJİK GEÇİŞ NOKTASINDA BULUNUYOR

Teedaan’ın Hiiraan’ın farklı kesimleri ile komşu bölgeler arasında bağlantı sağlayan güzergâh üzerinde bulunması, yerleşimin askerî önemini artırıyor. Bölge, Somali hükümet güçleri tarafından operasyonların yürütüldüğü ileri üs noktalarından biri olarak kullanılıyordu. Yerleşimin kontrolünün kaybedilmesi, hükümet birliklerinin çevredeki sevkiyat ve güvenlik faaliyetlerini doğrudan etkileyebilecek bir gelişme olarak öne çıktı.

Temmuz 2026’da Suulaay çevresinde düzenlenen hava saldırılarında 18 Al-Shabaab mensubunun öldürüldüğü, 21 kişinin yaralandığı ve örgüte ait savunma mevzileri ile bir aracın imha edildiği açıklanmıştı. Son çatışmalar, önceki operasyonlara rağmen örgütün bölgede yeniden güç toplayabildiğini ve farklı noktalarda eş zamanlı saldırılar düzenleyebildiğini gösteren saha gelişmeleri arasında yer aldı.

HÜKÜMETTEN AYRINTILI AÇIKLAMA GELMEDİ

Somali hükümeti, üç yerleşimin Al-Shabaab tarafından ele geçirildiğine ilişkin haberler hakkında kapsamlı bir açıklama yayımlamadı. Bölgedeki askerî hareketliliğe ilişkin bilgiler ağırlıklı olarak yerel sakinlere, bölgesel güvenlik kaynaklarına ve Somali merkezli medya kuruluşlarına dayandırıldı.

Somali makamlarının daha önce Hiiraan’da yürütülen operasyonlarda Al-Shabaab ile bağlantılı olduğu öne sürülen kişilerin gözaltına alındığını açıkladığı, ancak son çatışmaların sonuçlarına ilişkin bağımsız ve ayrıntılı bir değerlendirme paylaşılmadığı bildirildi.

TRUMP’A ATFEDİLEN AÇIKLAMALAR DOĞRULANMADI

Sosyal medyada yayılan bazı paylaşımlarda ABD Başkanı Donald Trump’ın Somali Federal Hükümeti’ne sağlanan Amerikan fonlarını sonlandırdığı, Somaliland’ı tanımaya hazırlandığı ve “yalnızca kazananları destekleyeceği” yönünde açıklamalar yaptığı ileri sürüldü. Trump’a atfedilen “Somalili kaybedenler” ve “Kazananlarla çalışıyoruz” ifadelerine Beyaz Saray’ın resmî açıklamalarında veya ABD Dışişleri Bakanlığının güncel kayıtlarında rastlanmadı.

ABD’nin Somaliland’ı bağımsız bir devlet olarak tanıdığına ilişkin resmî bir açıklama da bulunmuyor. ABD Dışişleri Bakanlığının konsolosluk mevzuatında Somaliland’ın Somali’nin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edildiği ve bağımsız bir devlet şeklinde tanınmadığı belirtiliyor.

Trump, Ağustos 2025’te Somaliland’ın tanınması konusunun yönetimi tarafından incelendiğini söylemişti. Aralık 2025’te yayımlanan haberlerde ise Somaliland’ı tanımaya henüz hazır olmadığını ve konuyu daha ayrıntılı şekilde değerlendirmesi gerektiğini ifade ettiği aktarıldı.

İSRAİL SOMALİLAND’I TANIYAN İLK ÜLKE OLDU

İsrail, 26 Aralık 2025’te Somaliland’ı bağımsız bir devlet olarak tanıyan ilk Birleşmiş Milletler üyesi ülke oldu. Karar, Somali yönetiminin tepkisine ve Mogadişu’da protesto gösterilerine yol açtı. Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, tanıma kararının ülkesinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü ihlal ettiğini açıkladı.

Somaliland, 1991 yılında Somali’den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan etti. Kendi hükümeti, güvenlik güçleri ve kurumlarıyla fiilî bir yönetim oluşturan bölge, uzun yıllar boyunca hiçbir Birleşmiş Milletler üyesi devlet tarafından resmen tanınmadı. İsrail’in 2025 yılındaki kararı, Somaliland’ın uluslararası statüsüne ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

İBRAHİM TIĞLI’DAN SOMALİLAND DEĞERLENDİRMESİ

Afrika üzerine çalışmalarıyla bilinen İbrahim Tığlı, sosyal medya hesabında yaptığı paylaşımda, iki yıl önce Somaliland’ı tanıyan ilk devletin Etiyopya değil İsrail olacağını söylediğini belirtti. İsrail’in ardından İngiltere veya ABD’nin Somaliland’ı tanıyabileceğini ve başka ülkelerin de benzer kararlar alabileceğini öne sürdüğünü aktardı.

Tığlı, söz konusu öngörünün Doğu Afrika’daki siyasi ve güvenlik gelişmelerini takip eden kişiler tarafından yapılabileceğini ifade etti. Türkiye’de Afrika uzmanı yetiştirilmesi konusunda eleştiriler yönelten Tığlı, kıtanın sahadaki gerçeklikler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini savundu ve Afrika üzerine çalışan genç araştırmacıların desteklenmesi çağrısında bulundu.

İşte İran'ın ABD'den beklediği 5 şart:

• ABD’nin İran’a yönelik tutum ve davranışlarını değiştirmesi
• Mutabakat zaptının uygulanması
• ABD’nin savaş istemediğini açıkça ilan etmesi
• İran’a ait paraların iade edilmesi
• Hürmüz Boğazı’na müdahalenin durdurulması

Açıklamada, müzakere sürecinin yalnızca sözlü çağrılarla başlayamayacağı ve ABD yönetiminin sahadaki uygulamalarında somut değişikliklere gitmesi gerektiği ifade edildi. İran tarafının talepleri arasında daha önce hazırlanan mutabakat zaptının uygulanması, Washington’ın savaş istemediğini açık biçimde duyurması, İran’a ait mali kaynakların iade edilmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki Amerikan müdahalesinin sona erdirilmesi yer aldı.

MÜZAKERELER İÇİN DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİ ŞARTI

Hamaney’in askeri danışmanı, ABD ile görüşmelerin başlayabilmesi için ilk şartın Amerikan yönetiminin davranış biçimini değiştirmesi olduğunu söyledi. Açıklamada, İran liderinin Washington’dan yalnızca diplomatik mesajlar değil, mevcut politikalarda gözle görülür bir değişiklik beklediği aktarıldı.

Danışman, “Müzakerelerin başlaması için dini lider, Amerikalıların davranışlarında bir değişiklik görmek istiyor” ifadelerini kullandı. İran’ın yaklaşımına göre görüşmelerin başlaması, ABD’nin askeri ve ekonomik baskıya dayalı uygulamalarını gözden geçirmesine bağlı bulunuyor.

MUTABAKAT ZAPTININ UYGULANMASI İSTENDİ

Açıklamada sıralanan ikinci talep, İran ile ABD arasında daha önce hazırlanan mutabakat zaptının uygulanması oldu. Söz konusu metin, çatışmaların durdurulması, Hürmüz Boğazı’nın deniz trafiğine açılması ve iki ülke arasında daha kapsamlı müzakerelerin başlatılması için bir çerçeve oluşturmuştu.

İran Dışişleri Bakanlığı daha önce yaptığı açıklamada, ABD’nin güvenli geçiş ve Hürmüz Boğazı’yla ilgili maddelere yönelik tutumu nedeniyle mutabakatın yapısını ihlal ettiğini savunmuştu. Tahran yönetimi, Amerikan saldırılarının da anlaşmanın hükümleriyle bağdaşmadığını ileri sürmüştü.

“SAVAŞ İSTEMEDİĞİNİZİ AÇIKÇA SÖYLEYİN”

Askeri danışman, Washington yönetiminin İran’a karşı savaş istemediğini açık ve doğrudan biçimde ilan etmesi gerektiğini belirtti. Açıklamada, ABD’nin müzakere çağrılarıyla askeri tehditlerinin aynı anda devam etmesinin İran açısından güven sorunu oluşturduğu mesajı verildi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile görüşmelerin başlayacağını ve planlanan bazı saldırıları durdurduğunu açıklamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD ile yürütülen veya başlatılması planlanan doğrudan bir müzakere bulunmadığını bildirmiş, mevcut temasların Hürmüz Boğazı konusunda Umman ile sürdürüldüğünü belirtmişti.

İRAN’A AİT PARALARIN İADESİ TALEBİ

Hamaney’in askeri danışmanı tarafından açıklanan şartlardan biri de İran’a ait mali kaynakların geri verilmesi oldu. Danışman, ABD yönetimine “İran’ın parasını geri verin” çağrısında bulundu.

İran yönetimi, yaptırımlar ve uluslararası bankacılık sistemindeki kısıtlamalar nedeniyle erişemediği kaynakların serbest bırakılmasını uzun süredir müzakere başlıklarından biri olarak gündemde tutuyor. Daha önce gündeme gelen mutabakat çerçevesinde de İran’a, anlaşma hükümlerine uyumuna bağlı olarak ekonomik kolaylık ve yaptırım indirimi sağlanması öngörülmüştü.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAKİ MÜDAHALEYE SON VERİLMESİ İSTENDİ

Açıklamanın son maddesinde ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki müdahalesini durdurması talep edildi. İran tarafı, stratejik su yolundaki güvenlik ve geçiş düzenlemelerinin bölge ülkeleri tarafından yönetilmesi gerektiğini savunuyor.

İranlı yetkililer daha önce de Amerikan güçlerinin Hürmüz Boğazı’ndaki faaliyetlerine karşı çıkmıştı. İran liderinin kıdemli danışmanlarından biri, hiçbir ülkenin ABD’nin boğaza müdahalesini kabul etmediğini söylemişti.

Hürmüz Boğazı’na ilişkin anlaşmazlık, Washington ile Tahran arasındaki görüşmelerin temel başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Haziran ayında hazırlanan mutabakat zaptında boğazın yeniden açılması ve ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırması öngörülürken, daha sonraki karşılıklı suçlamalar anlaşmanın uygulanmasını sekteye uğratmıştı.

TRUMP’IN MÜZAKERE AÇIKLAMALARINA TAHRAN’DAN YANIT

Trump, İran ile görüşmeler yürütüldüğünü ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ele alınacağını açıklamıştı. İran yönetimi ise doğrudan görüşme iddialarını reddederek, müzakerelerin başlayabilmesi için Washington’ın askeri, ekonomik ve bölgesel politikalarında değişiklik yapması gerektiğini bildirdi.

Hamaney’in askeri danışmanının açıkladığı şartlar; ABD’nin davranışını değiştirmesi, mutabakat zaptını uygulaması, savaş istemediğini ilan etmesi, İran’a ait paraları geri vermesi ve Hürmüz Boğazı’na müdahaleyi durdurması şeklinde sıralandı.

Gül, Gannuşi’nin mevcut şartlar altında hayatını kaybetmesinin hiç kimseye fayda sağlamayacağını ifade etti. Tunus makamlarının Gannuşi’yi en azından ev hapsine geçirme seçeneğini değerlendirebileceğini kaydeden Gül, kararın alınması konusunda Cumhurbaşkanı Kays Said’in öncülük etmesini umduğunu bildirdi.

MESAJINI İNGİLİZCE OLARAK YAYIMLADI

Abdullah Gül, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamanın tamamını İngilizce olarak paylaştı. Gül, mesajında Raşid Gannuşi’nin son kez hastaneye kaldırılmasından derin üzüntü duyduğunu ve cezaevindeki tutukluluğu sırasında sağlık durumunun kritik şekilde kötüleştiğini belirtti.

Gül’ün İngilizce mesajında, “85 yaşındaki Raşid Gannuşi’nin son kez hastaneye kaldırılmasından derin üzüntü duydum. Cezaevindeki tutukluluğu sırasında sağlık durumu kritik biçimde kötüleşmeye devam etti” ifadeleri yer aldı.

“HİÇ KİMSEYE FAYDA SAĞLAMAZ”

Abdullah Gül, Gannuşi’nin mevcut koşullar altında hayatını kaybetmesine izin verilmesinin hiçbir tarafa yarar sağlamayacağını vurguladı. Tunus yönetiminin Gannuşi’nin tutukluluk şartlarında değişikliğe gitmesini gündeme getiren Gül, en azından ev hapsi seçeneğinin değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Gül, açıklamasında, “Gannuşi’nin böylesi koşullar altında hayatını kaybetmesine izin verilmesi hiç kimseye fayda sağlamaz. Yetkililerin onu en azından ev hapsine geçirmeyi değerlendireceğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

KAYS SAİD’E ÇAĞRIDA BULUNDU

Abdullah Gül, Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said’in Gannuşi’nin ev hapsine alınmasına yönelik kararın önünü açmasını umduğunu belirtti. Söz konusu adımın dünya genelinde ve İslam dünyasında olumlu karşılanacağını kaydeden Gül, kararın Tunus’un yararına olacağını söyledi.

Gül, İngilizce yayımladığı mesajının son bölümünde, “Cumhurbaşkanı Said’in bu kararın alınmasına öncülük etmesini umuyorum. Böyle bir adım dünya genelinde ve İslam dünyasında olumlu karşılanacaktır. Tunus’a fayda sağlayacaktır” değerlendirmesine yer verdi.

Karşılama töreninin ardından Neçirvan Barzani ve beraberindeki heyet, Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile görüşmek üzere Halk Sarayı’na geçti. İki isim burada ikili ve heyetler arası temaslarda bulundu.

İKİLİ İLİŞKİLER VE BÖLGESEL GELİŞMELER ELE ALINDI

Görüşmede Suriye ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi arasındaki ilişkiler, bölgedeki son gelişmeler ve tarafları ilgilendiren ortak konular değerlendirildi. Tarafların, komşuluk ilişkileri çerçevesinde siyasi, güvenlik ve ekonomik alanlarda geliştirilebilecek iş birliği başlıkları üzerinde durduğu belirtildi.

Neçirvan Barzani, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın daveti üzerine Şam’ı ziyaret etmekten memnuniyet duyduğunu ifade etti. Barzani, Suriye’nin uzun yıllar süren acıların ardından iyileşme, yeniden inşa ve kalkınma sürecinde tarihi bir fırsatın eşiğinde bulunduğunu söyledi.

BARZANİ’DEN ŞARA’NIN VİZYONUNA DESTEK MESAJI

Barzani, Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın Suriye’ye yönelik vizyonuna güvendiğini belirterek ülkenin Şara’nın liderliğinde daha fazla istikrara ve refaha ulaşabileceğine inandığını kaydetti. Suriye’nin tüm vatandaşları için daha parlak bir geleceğe doğru ilerleyebileceğini dile getiren Barzani, ülkenin yeniden inşa sürecinin önemine dikkat çekti.

Neçirvan Barzani, tüm ulusal ve dini unsurların haklarının korunduğu, istikrarlı ve birleşmiş bir Suriye’ye destek verdiklerini vurguladı. Görüşmede ayrıca Suriye’nin bölgede barış, güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesindeki rolünün ele alındığını aktardı.

ORTAK ÇIKARLAR VE EKONOMİK İŞ BİRLİĞİ GÜNDEMDEYDİ

Barzani, komşuluk ilişkileri nedeniyle Suriye, Irak ve Kürdistan Bölgesi’ni bir araya getiren çok sayıda ortak çıkar bulunduğunu belirtti. Taraflar arasında mevcut ilişkilerin geliştirilmesi ve bölge halklarının ortak yararına olacak yeni iş birliği alanlarının oluşturulması görüşmenin gündem maddeleri arasında yer aldı.

Ekonomik iş birliğinin genişletilmesi için önemli fırsatlar bulunduğunu ifade eden Barzani, söz konusu imkanların Suriye, Irak ve Kürdistan Bölgesi halklarının ortak çıkarlarına hizmet edecek şekilde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

İletişim Başkanlığı’nın açıklamasına göre iki lider, Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki ikili ilişkileri değerlendirdi. Görüşmede ayrıca bölgesel ve küresel gelişmeler hakkında görüş alışverişinde bulunuldu.

SUUDİ ARABİSTAN’A YÖNELİK SALDIRILAR ELE ALINDI

Cumhurbaşkanı Erdoğan, telefon görüşmesinde Türkiye’nin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılardan duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Erdoğan, bölgede kalıcı barışın sağlanması, huzur ve istikrarın tesis edilmesi amacıyla Türkiye’nin çalışmalarını sürdüreceğini ifade etti.

GAZZE’DEKİ GELİŞMELER DEĞERLENDİRİLDİ

Erdoğan ile Muhammed Bin Selman arasındaki görüşmenin gündem başlıklarından biri de Gazze’de yaşanan gelişmeler oldu. İki lider, Gazze Barış Planı kapsamında devam eden süreci değerlendirdi.

ERDOĞAN’DAN İSRAİL’E YOL HARİTASI VURGUSU

Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail’in Gazze Barış Planı’nın ikinci aşamasına ilişkin yol haritasına harfiyen uyması gerektiğini belirtti. Yol haritasına uyulmasının planın başarıya ulaşması açısından zorunlu olduğunu vurgulayan Erdoğan, Türkiye’nin Gazze Barış Planı sürecini yakından takip ettiğini kaydetti.

ABD ile İran arasındaki gerilim, daha önce sağlanan anlaşmanın bozulmasının ardından yeniden yükseldi. Taraflar arasındaki çatışmaların tekrar başlamasıyla Hürmüz Boğazı’ndaki geçişler yeniden aksarken Trump, İran’a yönelik askeri tehditlerinin ardından iki ülke arasında görüşmeler yapılacağını duyurdu. İran yönetimi ise Washington ile doğrudan bir müzakere yürütülmediğini açıkladı. Uluslararası haber ajanslarına göre Tahran, yürütülen temasların ABD ile değil, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımını ele almak üzere Umman ile gerçekleştirildiğini bildirdi.

TAHRAN ABD İLE MÜZAKERE YÜRÜTÜLDÜĞÜNÜ YALANLADI

İran Dışişleri Bakanlığı, Trump’ın yeni görüşmelerin başlayacağı yönündeki açıklamasının ardından Washington ile herhangi bir müzakere yürütülmediğini bildirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD ile planlanmış bir görüşme bulunmadığını ve İranlı müzakerecilerin ülke dışında olmadığını söyledi.

Tahran yönetimi, devam eden temasların Umman ile sınırlı olduğunu ve görüşmelerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş sağlanmasına odaklandığını belirtti. İran’ın açıklaması, Trump’ın iki ülke arasında görüşmelerin kısa süre içinde başlayacağı yönündeki sözleriyle çelişti.

TRUMP’TAN “İNANILMAZ DERECEDE İKİ YÜZLÜ” SUÇLAMASI

İran Dışişleri Bakanlığının açıklamasının ardından değerlendirmede bulunan Trump, “İran yönetimi inanılmaz derecede iki yüzlü” ifadelerini kullandı. İranlı yetkililerin ABD’den görüşme talep ettiğini öne süren Trump, Tahran’ın kamuoyu önünde ise herhangi bir temas kurulmadığını savunduğunu söyledi.

Trump, “Görüşme talep ediyorlar ancak açıkça ve gururla hiçbir görüşme olmadığını, hiçbir şeyin konuşulmadığını söylüyorlar” dedi. ABD Başkanı, İran tarafının müzakereler konusunda gerçeği yansıtmayan açıklamalar yaptığını ileri sürdü. Trump’ın sözlerine karşı İran yönetimi, ABD ile doğrudan görüşme yapılmadığı yönündeki tutumunu sürdürdü.

“İRAN NÜKLEER SİLAHA SAHİP OLAMAYACAK”

Trump, açıklamasında İran’ın nükleer programına ilişkin Washington yönetiminin tutumunu da yineledi. İran’ın kabul edip etmemesinin sonucu değiştirmeyeceğini belirten Trump, “İran, kabul etmek istese de istemese de nükleer silaha sahip olamayacak” ifadelerini kullandı.

ABD yönetimi, İran ile yürütülecek olası temasların temel başlıklarından birinin Tahran’ın nükleer faaliyetleri olacağını belirtiyor. Trump yönetimi daha önce de İran’ın nükleer silah geliştirmesine izin verilmeyeceğini ve anlaşma sağlanmaması durumunda askeri baskının devam edeceğini açıklamıştı.

HÜRMÜZ BOĞAZI ÜZERİNDEN KONTROL TARTIŞMASI

Trump, İran ile yaşanan görüşme tartışmasının yanı sıra Hürmüz Boğazı’ndaki askeri kontrol konusunda da açıklamalarda bulundu. İran’ın boğazın kendi kontrolünde olduğunu söylediğini aktaran Trump, söz konusu iddiayı reddetti.

ABD Başkanı, “İran, Hürmüz’ün kendileri tarafından kontrol edildiğini söylüyor. Oysa Boğaz, ABD’nin çelik duvarı tarafından kontrol ediliyor” dedi. Trump yönetimi daha önce yaptığı açıklamalarda da ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’nda kontrol sağladığını ve İran’ın bölgedeki askeri kapasitesinin hedef alındığını savunmuştu.

ANLAŞMANIN BOZULMASIYLA GERİLİM YENİDEN YÜKSELDİ

ABD ile İran arasında daha önce sağlanan ateşkes ve deniz ulaşımı mutabakatının bozulmasının ardından Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişleri yeniden ciddi şekilde azaldı. İran ile ABD, anlaşmanın şartları ve boğazdaki kontrol yetkisi konusunda birbirinden farklı açıklamalar yaptı.

Washington, İran’dan Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açık tutmasını isterken Tahran yönetimi, boğazdaki geçişlerin kendi denetiminde olduğunu savundu. İran’ın Umman ile yürüttüğü temasların güvenli deniz koridoru oluşturulmasına odaklandığı açıklanırken ABD ile doğrudan görüşme yapılıp yapılmadığına ilişkin karşılıklı açıklamalar devam etti

Geçici tedbir kararı, İsrailli hayvan hakları örgütü Let the Animals Live tarafından yapılan acil başvurunun ardından alındı. Mahkeme, timsahların nakledilmesine yönelik herhangi bir işlem gerçekleştirilmeden önce hükümetin dilekçeye yanıt vermesine hükmederken devlete 16 Ağustos 2026’ya kadar süre tanıdı. Nihai kararın, hükümetin savunmasının alınmasının ardından verilmesi bekleniyor.

MAHKEME TİMSAHLARIN NAKLİNİ GEÇİCİ OLARAK ENGELLEDİ

Kudüs Bölge Mahkemesinin kararı, timsahların Ketziot Cezaevine gönderilmesini ve plan kapsamında atılacak diğer adımları geçici olarak durdurdu. Dilekçede projenin hayvan refahı, kamu güvenliği, çevresel etkiler ve yürürlükteki mevzuat bakımından yeterince değerlendirilmediği ileri sürüldü.

Mahkemenin önündeki hukuki inceleme, timsahların güvenlik tesislerinde tutulmasının yasalara uygun olup olmadığına ve hayvanların nakil ile barındırılma koşullarının koruma hükümlerini ihlal edip etmediğine odaklandı. Filistinli mahkûmlar üzerindeki muhtemel etkiler, hayvan hakları örgütünün başvurusu kapsamında mahkemenin değerlendirdiği temel konular arasında yer almadı.

KETZİOT CEZAEVİNDE HENDEK ÇALIŞMALARI BAŞLAMIŞTI

Plan kapsamında İsrail’in güneyinde bulunan Ketziot Cezaevindeki yüksek güvenlikli bir bölümün çevresinde timsahların yerleştirilmesi için hazırlıklara başlanmıştı. İsrail basınına yansıyan bilgilere göre timsahların tutulması planlanan yaklaşık 170 metre uzunluğundaki kanalın kazı çalışmaları yürütülüyordu.

İsrail Ulusal Güvenlik Bakanlığı da timsahlar için kullanılması planlanan kanallara ilişkin çalışmaların başladığını doğrulamıştı. Let the Animals Live örgütü, mahkemeye sunduğu dilekçede hendek kazılmasının yanı sıra timsah çiftlikleriyle temas kurulduğunu ve proje için hazırlık yapıldığını bildirdi.

NİL TİMSAHLARININ HUKUKİ STATÜSÜ DEĞİŞTİRİLDİ

Planın uygulanmasının önünü açan adım, İsrail Çevre Koruma Bakanı Idit Silman tarafından atıldı. Silman, Nil timsahlarını güvenlik amacıyla belirli tesislerde tutulmalarına imkân sağlayacak şekilde “bakım altında tutulan” veya “özel olarak yönetilen yabani hayvan” statüsünde yeniden sınıflandıran kararı imzaladı.

Yeni sınıflandırma, güvenlik kurumlarının belirlenen koşullar altında timsah bulundurabilmesine hukuki zemin oluşturmayı amaçladı. Düzenlemeden önce yabani hayvanların bu tür tesislerde tutulmasına yönelik mevcut kurallar, planın uygulanmasının önündeki engellerden biri olarak gösteriliyordu.

ÇEVRE KURUMLARI PLANA İTİRAZ ETTİ

Timsahların yeniden sınıflandırılması, İsrail Çevre Koruma Bakanlığındaki hukuk danışmanları ile İsrail Doğa ve Parklar Kurumu uzmanlarının itirazıyla karşılaştı. Uzmanlar, planın bilimsel ve mesleki bir temele dayanmadığını, modern cezaevlerinde benzer bir uygulamaya ilişkin geçerli bir örnek bulunmadığını savundu.

Yetkililer, Ketziot Cezaevinde timsah barındırılmasına yönelik yeterli fizibilite çalışmasının ve uygun altyapının sunulmadığını belirtti. Hayvanların Necef Çölü koşullarında tutulmasının timsahlar, cezaevi personeli, çevre ve kamu güvenliği açısından risk oluşturabileceği uyarısı yapıldı.

HUKUK DANIŞMANLARI YASA DEĞİŞİKLİĞİ GEREKTİĞİNİ SAVUNDU

Çevre Koruma Bakanlığının hukuk danışmanları, Nil timsahlarının statüsünün yalnızca bakanlık kararıyla değiştirilmesinin yeterli olmayabileceğini bildirdi. Düzenlemenin yeni bir güvenlik amaçlı hayvan sınıfı oluşturduğu ve böyle bir değişikliğin idari bir karardan ziyade temel yasa düzenlemesi gerektirebileceği ifade edildi.

Hukukçular ayrıca timsahların güvenlik aracı olarak kullanılmasına yönelik yeterli bilimsel, mesleki ve olgusal veri bulunmadığını kaydetti. Hayvan refahı, kaçma ihtimali, insan yaşamı açısından oluşabilecek riskler ve kamu güvenliği konularının ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiği belirtildi.

BEN GVİR’İN ÖNERİSİ HUKUKİ SÜREÇ TAMAMLANANA KADAR BEKLEYECEK

Itamar Ben Gvir’in desteklediği proje, Ketziot Cezaevinin belirli bölümlerinin çevresinde suyla doldurulmuş kanallar oluşturulmasını ve timsahların ek bir güvenlik unsuru olarak kullanılmasını öngörüyordu. Ben Gvir, planın cezaevinden kaçış girişimlerini caydırmayı amaçladığını açıklamıştı.

Kudüs Bölge Mahkemesinin geçici kararıyla projenin uygulama aşaması durduruldu. Devletin yanıtının sunulmasının ardından mahkeme, timsahların cezaevine naklinin hukuka, güvenlik kurallarına ve hayvan refahına ilişkin düzenlemelere uygun olup olmadığı konusunda nihai kararını verecek.

İspanyol ve Faslı makamların açıkladığı rakamlar arasında farklılıklar bulunuyor. Reuters, son kitlesel geçiş dalgasıyla bağlantılı can kaybını 2 Ağustos itibarıyla en az 72 olarak aktarırken Sebte morguna getirilen toplam cenaze sayısının, önceki küçük çaplı geçiş girişimlerinde yaşamını yitirenler de dahil olmak üzere 88’e ulaştığını bildirdi.

73 BİN 500 GÖÇMENİN FAS’A DÖNDÜĞÜ TAHMİN EDİLİYOR

Emniyet kaynaklarının verdiği bilgiye göre, 30 Temmuz’dan itibaren yaklaşık 73 bin 500 düzensiz göçmenin Sebte’den Fas’a döndüğü tahmin ediliyor. Geri dönüş rakamının, kitlesel geçişten önce Sebte’ye giren bazı kişileri ve sınırı birden fazla kez geçmiş olabilecek göçmenleri de kapsayabileceği belirtiliyor.

Sebte’ye ulaşanların büyük bölümünün hafta sonuna kadar Fas’a döndüğü, bazı göçmenlerin ise kentte veya çevredeki kırsal alanlarda kalmaya devam ettiği aktarıldı. İspanyol güvenlik güçleri, kente giren kişilerin geri döndüğünden emin olmak amacıyla sokaklarda ve sınır çevresinde kontroller gerçekleştirdi. Associated Press, yaklaşık 50 bin ila 60 bin kişinin katıldığı kitlesel hareketliliğin ardından Sebte’de az sayıda göçmenin kalmaya devam ettiğini bildirdi.

GÖÇMENLERİN BÜYÜK BÖLÜMÜ YÜZEREK GEÇMEYE ÇALIŞTI

Düzensiz göçmenlerin önemli bir bölümü Fas’ın Fenidek kenti kıyılarından denize girerek Sebte’ye ulaşmaya çalıştı. Bazı gruplar Tarajal çevresindeki sınır hattını ve dalgakıranları kullanırken çok sayıda kişi açık denizde yüzerek İspanyol tarafına geçmek istedi.

Geçişler sırasında bazı göçmenler boğularak, bazıları ise sınır hattında oluşan yoğunluk ve izdiham nedeniyle hayatını kaybetti. İspanyol makamları, olayların başlamasından sonra binden fazla kişiye sağlık hizmeti verildiğini açıkladı. Kıyı şeridinde yürütülen arama çalışmalarında yeni cenazelerin bulunmasıyla açıklanan can kaybı kademeli olarak yükseldi.

10 KİŞİLİK GRUBUN GEÇİŞİ ENGELLENDİ

Tarajal Sınır Kapısı çevresindeki hareketliliğin önceki günlere göre azaldığı bildirildi. Sabah saatlerinde 10 kişilik bir grubun yüzerek sınırı geçmeye çalıştığı ancak İspanyol askerleri tarafından durdurulduğu aktarıldı.

İspanyol makamları, denizden yapılabilecek yeni geçişleri engellemek amacıyla kıyı şeridindeki asker ve polis sayısını artırdı. Sebte’nin düzenli güvenlik güçlerine destek vermek üzere İspanya ana karasından 200 özel polis ile 60 askerin bölgeye gönderildiği açıklandı.

SINIR HATTINA YÜZER BARİYER YERLEŞTİRİLDİ

İspanya, Sebte’ye yönelik yeni toplu geçiş girişimlerini engellemek amacıyla Tarajal sınırındaki dalgakıran çevresinde ek güvenlik önlemleri aldı. Denizden geçişleri sınırlandırmak için yaklaşık 500 metre uzunluğunda yüzer bariyer kurulmasına başlandı.

Kara ve deniz sınırındaki devriyeler artırılırken güvenlik güçlerinin sahil hattında düzenli kontrol yaptığı bildirildi. İspanya hükümeti, düzensiz göç girişimlerindeki artışın ardından silahlı kuvvetlerin Sebte’ye konuşlandırılmasına karar verdi.

BENİ ENSAR SINIR KAPISI YENİDEN AÇILDI

İspanya’nın 31 Temmuz’da kapattığı Fas ile sınırındaki Beni Ensar Kapısı yeniden açıldı. Melilla ile Fas arasındaki ana geçiş noktalarından biri olan kapının kapatılması, Sebte’deki kitlesel hareketlilik sırasında alınan sınır güvenliği önlemlerinin bir parçasını oluşturdu.

Kapının yeniden açılmasının ardından bölgede kontrollü geçişlere izin verildi. Sebte’deki Tarajal Sınır Kapısı’nda ise yoğun hareketlilik görülmediği, İspanyol ve Faslı güvenlik birimlerinin sınırın iki tarafındaki önlemleri sürdürdüğü belirtildi.

AB ÜYESİ 22 ÜLKEDEN ORTAK ÇAĞRI

Sebte’de yaşanan kitlesel geçişlerin ardından Avrupa Birliği üyesi 22 ülke ortak bir mektup yayımladı. Mektupta Avrupa Birliği’nin dış sınırlarının korunması için koordineli hareket edilmesi ve ek güvenlik önlemlerinin hayata geçirilmesi çağrısı yapıldı.

Ülkeler, sınır yönetimi, düzensiz göçmenlerin geri gönderilmesi ve kitlesel geçişlere karşı ortak müdahale mekanizmalarının güçlendirilmesini istedi. Sebte’deki gelişmeler, Avrupa Birliği’nin dış sınırlarının korunması ve üye ülkeler arasındaki dayanışma konusunda yeni tartışmaların başlamasına yol açtı.

İTALYA SCHENGEN UYGULAMASINI BİR AYLIĞINA ASKIYA ALDI

İtalya, Sebte’deki kitlesel geçişlerin ardından İspanya ile arasındaki pasaportsuz Schengen seyahat uygulamasını bir ay süreyle askıya aldığını açıkladı. Karar kapsamında özellikle Avrupa Birliği üyesi olmayan ülke vatandaşlarına yönelik hava ve deniz yolu kontrollerinin artırılması kararlaştırıldı.

İtalyan yönetimi uygulamayı ulusal güvenlik gerekçesiyle savunurken İspanyol yetkililer kararın siyasi nitelik taşıdığını belirtti. İspanya Dışişleri Bakanlığı ise Schengen Bölgesi’nin bütünlüğünün güvence altında olduğunu ve Sebte’ye düzensiz yollarla giren kişilerin İspanya ana karasına geçemediğini açıkladı.

İSPANYA YARIM MİLYONDAN FAZLA KİŞİ İÇİN OTURUM PROGRAMI BAŞLATTI

Madrid yönetimi, ülkede yaşayan yarım milyondan fazla belgesiz kişiye belirli şartlarla oturma izni verilmesini öngören bir program başlattı. İspanya’nın göçmenlere yönelik yaklaşımı, Avrupa Birliği’ndeki bazı ülkelerin uyguladığı daha kısıtlayıcı politikalarla karşılaştırıldı.

İspanyol hükümeti, oturum programının Sebte’ye yönelik kitlesel geçişleri teşvik ettiği yönündeki iddiaları reddetti. Yetkililer, Sebte’ye düzensiz yollarla giren kişilerin İspanya ana karasına veya Schengen bölgesindeki başka ülkelere otomatik olarak geçme hakkı bulunmadığını vurguladı.

800’DEN FAZLA GÖÇMENE MÜDAHALE EDİLMİŞTİ

Fas’ın Fenidek kenti kıyılarından Sebte’ye yüzerek geçmeye çalışan 800’den fazla düzensiz göçmene 30 Temmuz’da müdahale edildi. Aynı günlerde sınırın farklı noktalarından binlerce kişinin Sebte’ye yönelmesiyle geçişler kitlesel bir boyuta ulaştı.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, gelişmelerin ardından hükümetin mevcut bütün kaynaklarını harekete geçirdiğini açıkladı. Sebte yönetimi de kentteki barınma ve sağlık kapasitesinin yetersiz kaldığını belirterek merkezi hükümetten ek güvenlik personeli ve insani yardım desteği istedi.

SEBTE YÖNETİMİ ACİL DURUM UYARISI YAPMIŞTI

Sebte Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesus Vivas, kitlesel geçişlerden önce kentte insani ve güvenlik açısından acil durum yaşandığını açıklamıştı. Bir hafta içinde yaklaşık bin 500 kişinin yüzerek Sebte’ye ulaştığını belirten Vivas, özellikle refakatsiz çocuklara ayrılan kabul merkezlerinin kapasitesinin çok üzerinde çalıştığını söyledi.

Refakatsiz çocuklara yönelik merkezlerde doluluk oranının yüzde 2 bin 400’e ulaştığı, bazı göçmenlerin açık alanlarda kalmak zorunda kaldığı bildirildi. Vivas, merkezi hükümetin farklı bakanlıklarının katılacağı ortak ve hızlı bir müdahale çağrısında bulundu.

Trump’ın açıklaması, ABD yönetiminin İran’a karşı planladığı yeni askerî saldırıyı durdurmasının ardından geldi. ABD Başkanı, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve İran ile yürütülen temasların saldırı kararından vazgeçilmesinde etkili olduğunu belirtti. Körfez ülkelerinin bölgesel gerilimin tırmanmaması ve diplomatik sürecin devam etmesi yönünde çağrı yaptığı bildirildi.

MÜZAKERELER 3 AĞUSTOS ÖĞLEDEN SONRA BAŞLAYACAK

Trump, İran ile müzakerelerin pazartesi öğleden sonra başlayacağını belirterek görüşmelerin hangi yöntemle yürütüleceğinin değerlendirildiğini ifade etti. ABD Başkanı, müzakerelerin doğrudan mı yoksa arabulucular üzerinden mi gerçekleştirileceğine ilişkin ayrıntı paylaşmadı.

Görüşmelerde Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği, İran’ın nükleer faaliyetleri ve iki ülke arasındaki askerî gerilimin ele alınması bekleniyor. Trump, daha önce yaptığı açıklamada İran ile diğer bölge ülkelerinin anlaşma sağlanabilmesi için ABD’den süre istediğini ve Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasının hedeflendiğini söylemişti.

PLANLANAN ASKERÎ SALDIRI DURDURULDU

ABD Başkanı, İran’a yönelik hafta sonu gerçekleştirilmesi planlanan geniş çaplı askerî saldırının durdurulduğunu açıkladı. Trump, saldırının İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana düzenlenen en büyük askerî operasyonlardan biri olacağını ileri sürdü.

Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri yönetimlerinin saldırının gerçekleştirilmemesi için Washington’a çağrıda bulunduğunu anlatan Trump, bölge ülkelerinin diplomatik çözüm ihtimalinin devam ettiğini belirttiğini aktardı. Trump’ın saldırıyı erteleme kararında Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin bölgesel güvenlik ve enerji piyasaları üzerindeki olası etkilerinin de rol oynadığı bildirildi.

TRUMP ANLAŞMA KONUSUNDA İYİMSER OLDUĞUNU SÖYLEDİ

Trump, İran ile anlaşmaya varılması konusunda iyimser olduğunu belirterek müzakereler yoluyla insanların hayatını kurtarmak istediğini söyledi. ABD Başkanı, Hürmüz Boğazı ve İran’ın nükleer programı konusunda yakın zamanda ilerleme sağlanabileceğini savundu.

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası deniz taşımacılığına güvenli şekilde açılmasını talep ediyor. Washington ayrıca İran’ın nükleer kapasitesine ilişkin anlaşmazlığın diplomatik yöntemlerle çözülmesini görüşmelerin temel hedeflerinden biri olarak gösteriyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN NİHAİ ANLAŞMA AÇIKLANMADI

Trump’ın açıklamalarına karşın Hürmüz Boğazı konusunda taraflar arasında imzalanmış nihai bir anlaşma bulunduğu resmî olarak doğrulanmadı. İran ve Umman yönetimleri arasındaki görüşmelerin son aşamada olduğu açıklanırken boğazın yönetimi ve gemilerin geçiş koşulları konusunda müzakerelerin sürdüğü bildirildi.

İran ile Umman, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki yönetimine ilişkin karşılıklı teklifler sundu. Görüşmelerde seyrüsefer güvenliği, İran ve Umman kara sularından geçecek gemilerin statüsü ile bölge ülkelerinin güvenlik talepleri ele alındı. Taraflar arasında bazı anlaşmazlıkların devam ettiği aktarıldı.

ARAKÇİ: GÖRÜŞMELER SON AŞAMADA

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman ile Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen müzakerelerin tamamlanmaya yaklaştığını açıkladı. İran’ın resmî haber ajansı IRNA’nın aktardığına göre Arakçi, görüşmelerde son aşamaya gelindiğini ancak anlaşmanın ayrıntılarının henüz kesinleşmediğini belirtti.

Arakçi, İran hükümetine yaptığı bilgilendirmede Tahran ile Maskat arasındaki görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini söyledi. Müzakerelerin boğazdaki gemi geçişlerinin nasıl yönetileceği ve iki ülkenin güvenlik haklarının nasıl korunacağı üzerinde yoğunlaştığı bildirildi.

İRAN SAVAŞ ÖNCESİ STATÜYE DÖNÜLMEYECEĞİNİ AÇIKLADI

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz Boğazı’nın statüsünün savaş öncesindeki koşullarla aynı olmayacağını belirtti. Bekayi, İran ile Umman arasındaki görüşmelerin iki ülkeyi ilgilendiren ikili bir süreç olduğunu ve müzakerelerin sonuçlandırılma aşamasına geldiğini ifade etti.

Bekayi, ABD’nin askerî tehditleri karşısında İran’ın tutumunu değiştirmeyeceğini söyledi. ABD yönetiminin yeni bir askerî girişimde bulunması hâlinde İran’ın karşılık vereceğini belirten Bekayi, diplomatik görüşmeler ile ülkenin savunma politikasının birbirinden ayrı değerlendirildiğini kaydetti.

HÜRMÜZ BOĞAZI MÜZAKERELERİN MERKEZİNDE

Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, küresel enerji taşımacılığı açısından stratejik önem taşıyor. Bölgede yaşanan saldırılar ve askerî gerilim nedeniyle boğazdaki gemi trafiğinde azalma meydana gelirken bazı tankerlerin alternatif güzergâhlara yöneldiği bildirildi.

ABD ile İran arasındaki görüşmelerin başlaması ve yeni saldırı planının durdurulması, petrol fiyatlarında düşüşe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı 3 Ağustos’ta yüzde 5’in üzerinde gerilerken piyasalarda müzakerelerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayıp sağlamayacağı izlenmeye başladı.

Rubio, bölge ülkelerinin İran’ın kontrolündeki stratejik su yoluna bağımlı kalmanın kalıcı bir tehdit oluşturduğunu artık gördüğünü savundu. İran’ın Hürmüz üzerindeki kontrolünden vazgeçmeyeceğini belirten ABD’li Bakan, enerji kaynaklarının dünya pazarlarına ulaştırılma biçiminde büyük ve kalıcı bir yeniden yapılanmaya ihtiyaç bulunduğunu söyledi. Açıklamalar, Washington’ın boğazın savaş öncesindeki koşullara döndürülmesi hedefinden uzaklaşarak Hürmüz’ü kısmen devre dışı bırakacak yeni bir enerji haritası oluşturmak istediği şeklinde yorumlandı.

RUBIO KALICI BİR GÜZERGÂH DEĞİŞİKLİĞİNİ İŞARET ETTİ

Marco Rubio’nun açıklamalarındaki en dikkat çekici unsur, alternatif enerji güzergâhlarını geçici bir savaş tedbiri olarak değil, kalıcı bir jeopolitik dönüşüm şeklinde sunması oldu. ABD Dışişleri Bakanı, Körfez ülkelerinin İran kaynaklı güvenlik riskini dikkate alarak enerji ihracatını Hürmüz Boğazı dışındaki limanlara ve boru hatlarına yönlendirmesi gerektiğini savundu.

Washington’ın yaklaşımı, İran’ın boğazı kapatma veya geçişleri sınırlandırma kapasitesini askerî yollarla tamamen ortadan kaldırmak yerine küresel enerji sisteminin İran’ın elindeki söz konusu kozdan kurtarılmasına dayanıyor. Planın hayata geçirilmesi hâlinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Irak ve Kuveyt gibi büyük üreticilerin ihracat altyapılarında kapsamlı değişiklikler yapılması gerekecek.

Rubio’nun sözleri aynı zamanda ABD’nin Hürmüz üzerindeki eski düzenin sürdürülebilir olmadığı kanaatine vardığını gösteriyor. Savaş öncesinde küresel enerji güvenliğinin vazgeçilmez koridoru olarak kabul edilen boğaz, Washington açısından korunması gereken tek güzergâh olmaktan çıkarılarak bağımlılığın azaltılması gereken bir güvenlik açığına dönüştü.

DÜNYA PETROLÜNÜN BEŞTE BİRİ HÜRMÜZ’DEN GEÇİYOR

ABD Enerji Enformasyon İdaresinin verilerine göre savaş öncesindeki dönemde Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçiyordu. Söz konusu miktar, dünyadaki petrol sıvıları tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyordu. Hürmüz ayrıca başta Katar olmak üzere Körfez ülkelerinden yapılan küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının beşte birinden fazlasının geçiş noktası konumundaydı.

Boğazın stratejik önemi yalnızca taşınan petrol miktarından kaynaklanmıyor. Katar’ın LNG ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz üzerinden dünya pazarlarına ulaşıyor. Kuveyt, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri de enerji ihracatlarının önemli bölümünde aynı güzergâha bağımlı bulunuyor. Hürmüz’ün tamamen devre dışı kalması hâlinde Avrupa ve Asya ülkelerinin alternatif petrol ve doğal gaz kaynakları için rekabete girmesi, fiyatların yükselmesi ve küresel enflasyon baskısının artması bekleniyor.

ABD’nin ortaya koyduğu yeni stratejinin kısa sürede uygulanması bu nedenle mümkün görünmüyor. Enerji uzmanları, yeni boru hatlarının, ihracat terminallerinin, LNG tesislerinin ve özel limanların inşa edilmesinin onlarca yıl sürebileceğini ve milyarlarca dolarlık yatırım gerektireceğini belirtiyor.

ALTERNATİF HATLAR HÜRMÜZ’ÜN YARISINI BİLE KARŞILAMIYOR

Washington’ın planında en önemli seçeneklerden birini Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı oluşturuyor. Petroline olarak da bilinen hat, ülkenin doğusundaki Abkayk petrol tesislerini Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na bağlıyor. Savaş sırasında uğradığı saldırıların ardından onarılan hattın günlük yaklaşık 7 milyon varil taşıma kapasitesine yeniden ulaştığı açıklandı.

Birleşik Arap Emirlikleri ise Abu Dabi’de üretilen petrolü Hürmüz Boğazı’na girmeden Umman Körfezi kıyısındaki Füceyre Limanı’na ulaştıran boru hattını kullanıyor. Söz konusu hattın günlük azami kapasitesi yaklaşık 1,8 milyon varil seviyesinde bulunuyor.

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden çalışan alternatif boru hatlarının toplam kapasitesi yaklaşık 9 milyon varilde kalıyor. Hürmüz’den normal koşullarda geçen günlük 20 milyon varillik petrol dikkate alındığında mevcut alternatifler boğazın taşıdığı miktarın yarısını dahi karşılayamıyor. Kullanılmayan ek kapasitenin ise günlük yalnızca yaklaşık 2,6 milyon varil olduğu hesaplanıyor.

KUVEYT, KATAR VE IRAK İÇİN ÇIKIŞ YOLU BULUNMUYOR

Alternatif güzergâh planının en zayıf noktalarından birini Kuveyt, Katar ve Irak’ın durumu oluşturuyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, sınırlı da olsa Hürmüz dışındaki limanlara ulaşan boru hatlarına sahipken diğer büyük üreticilerin aynı ölçekte hazır altyapısı bulunmuyor.

Katar açısından en büyük sorun LNG ihracatında ortaya çıkıyor. Doğal gazın sıvılaştırılması, özel tankerlerle taşınması ve alıcı ülkelerde yeniden gaz hâline getirilmesi için kurulan sistem tamamen belirli terminallere ve deniz rotalarına bağlı çalışıyor. Katar’ın ihracatını kısa sürede kara boru hatlarına veya farklı limanlara yönlendirmesi teknik ve ekonomik açıdan mümkün görünmüyor.

Irak ve Kuveyt’in de Hürmüz’ü tamamen aşacak yüksek kapasiteli yeni hatlar inşa etmesi gerekiyor. Projelerin uygulanması yalnızca maliyet ve zaman meselesi değil, güzergâhların geçeceği ülkelerle siyasi anlaşmalar yapılmasını ve uzun vadeli güvenlik garantileri verilmesini de zorunlu kılıyor.

HÜRMÜZ’DEN KAÇIŞ KIZILDENİZ TUZAĞINA ÇIKABİLİR

Suudi petrolünün Yenbu Limanı üzerinden Kızıldeniz’e taşınması, Hürmüz kaynaklı riski ortadan kaldırmıyor. Asya pazarlarına gidecek tankerlerin Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’ndan geçmesi gerekiyor. Yemen’deki Husilerin gemilere yönelik saldırıları ve bölgedeki savaş, söz konusu güzergâhı da küresel enerji ticaretinin en kırılgan noktalarından biri hâline getiriyor.

Hürmüz’ün yerine Kızıldeniz’in kullanılması, enerji güvenliği sorununu çözmekten çok bir boğazdan başka bir boğaza taşımak anlamına geliyor. Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan’a giden tankerlerin Babülmendep’te hedef alınması hâlinde Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı hattının sağladığı avantaj büyük ölçüde ortadan kalkabilir.

Washington’ın stratejisi böylece İran’ın Hürmüz üzerindeki baskısını azaltırken Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz üzerindeki etkisini artırma riski taşıyor. ABD’nin yeni enerji haritasında yalnızca boru hatlarını değil, limanları ve deniz geçişlerini de sürekli koruması gerekecek.

BORU HATLARI SABİT VE KOLAY HEDEFLER

Enerji ihracatının denizden karaya taşınması, askerî tehditleri ortadan kaldırmıyor. Boru hatları, pompa istasyonları, depolama tesisleri ve ihracat terminalleri hareket ettirilemeyen, konumları bilinen ve yüksek ekonomik değere sahip hedefler olarak öne çıkıyor.

İran’ın uzun menzilli füze ve insansız hava aracı kapasitesi, Hürmüz’ü aşmak amacıyla kurulacak altyapıyı doğrudan tehdit edebilir. Suudi Arabistan’ın doğusundan Kızıldeniz’e uzanan yüzlerce kilometrelik bir boru hattının her noktasının hava savunma sistemleriyle korunması mümkün görünmüyor. Tek bir pompa istasyonunun vurulması bile hattın uzun süre devre dışı kalmasına yol açabilir.

Enerji şirketlerinin savaş riski altındaki sabit altyapı projelerine milyarlarca dolar yatırma konusunda isteksiz davranması da planın önündeki başka bir engel olarak değerlendiriliyor. Hürmüz’den kaçış stratejisi, tankerlerin karşı karşıya bulunduğu riski boru hatlarına, terminallere ve kara güzergâhlarına dağıtıyor.

ABD HÜRMÜZ’Ü AÇMAK YERİNE BAĞIMLILIĞI BİTİRMEK İSTİYOR

Rubio’nun açıklamaları, ABD’nin Hürmüz politikasında belirgin bir yön değişikliğine işaret ediyor. Washington yönetimi daha önce boğazın uluslararası gemi trafiğine tamamen açılmasını temel savaş ve müzakere hedeflerinden biri olarak açıklıyordu. Yeni yaklaşım ise Hürmüz’ü eski hâline döndürmekten çok bölge ülkelerini boğaza ihtiyaç duymayacak bir sisteme yönlendirmeyi amaçlıyor.

Ortaya çıkan tablo, ABD’nin Hürmüz’ü askerî ve ekonomik açıdan güvenilir bir güzergâh olarak gözden çıkardığı değerlendirmesini güçlendiriyor. Washington boğazın tamamen kapalı kalmasını kabul etmese de küresel enerji güvenliğinin geleceğini İran’ın kontrolündeki dar su yoluna bağlamak istemiyor.

Planın hayata geçmesi hâlinde Körfez’in enerji altyapısı Basra Körfezi kıyılarından Kızıldeniz ve Umman Denizi kıyılarına doğru kayacak. Limanlar, rafineriler, depolama merkezleri ve boru hatları yeniden şekillenecek. Dönüşümün kısa vadede Hürmüz’ün yerini alması mümkün olmadığı için dünya enerji ticareti uzun yıllar boyunca boğaza bağımlı kalmaya devam edecek.

İRAN: HÜRMÜZ SAVAŞ ÖNCESİNE DÖNMEYECEK

ABD’nin alternatif güzergâh arayışına İran’dan meydan okuyan bir açıklama geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz Boğazı’nın hiçbir zaman savaş öncesindeki koşullara dönmeyeceğini söyledi. Bekayi, İran ile Umman arasında yürütülen görüşmelerin boğazın açılması veya kapatılmasıyla ilgili olmadığını belirtti.

İranlı Sözcü, Hürmüz’de yaşanan kapanmanın ABD’nin sabotajları ve İran’a uygulanan deniz ablukası nedeniyle ortaya çıktığını savundu. Umman ile yapılan temasların iki ülke arasında uzun süredir devam eden görüşmelerin parçası olduğunu ifade eden Bekayi, müzakerelerde İran’ın çıkarlarını güvence altına alacak bir mekanizma üzerinde çalışıldığını açıkladı.

Bekayi, İran’ın kararlarını ülkenin çıkarları ve güvenlik kaygıları doğrultusunda aldığını, dış tehditlerin veya baskıların Tahran’ın tutumunu değiştirmeyeceğini vurguladı. İran’ın tehditler ve medya baskısı nedeniyle geri adım atmayacağını söyleyen Bekayi’nin açıklaması, Rubio’nun Hürmüz dışındaki kalıcı enerji düzeni çağrısıyla aynı dönemde geldi.

İran tarafının “savaş öncesine dönüş olmayacak” mesajıyla ABD’nin “Hürmüz’e bağımlılığı azaltma” planı birlikte değerlendirildiğinde, boğazın geleceğine ilişkin tarafların ortak bir normalleşme zemini yerine yeni ve kalıcı bir güç mücadelesine hazırlandığı görülüyor. İran stratejik su yolu üzerindeki kontrolünü bırakmayacağını ilan ederken ABD, kontrolü Tahran’dan alamadığı takdirde Hürmüz’ün küresel enerji sistemindeki önemini azaltmayı hedefliyor. İran ile Umman arasında boğazın gelecekteki yönetimine ilişkin görüşmelerin son aşamaya geldiği açıklansa da tarafların nasıl bir mekanizma üzerinde uzlaşacağı henüz bilinmiyor.

İran ve Umman’ın karşılıklı sunduğu önerilerde henüz tüm başlıklarda uzlaşma sağlanmadı. Umman, boğazın iki ülke tarafından ortak bir sistemle yönetilmesini ve gemilerden gönüllü katkı payı alınmasını önerirken, İran boğazdaki giriş ve çıkış güzergâhlarının daha büyük bölümünün kendi denetiminde bulunmasını istiyor.

ARAKÇİ: MÜZAKERELERDE SON AŞAMADAYIZ

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran resmi haber ajansı İRNA tarafından aktarılan açıklamasında, Hürmüz Boğazı konusunda Umman ile devam eden görüşmelerin son aşamaya ulaştığını bildirdi. Arakçi’nin açıklaması, bölgedeki askeri gerilimin azaltılması ve ticari gemi geçişlerinin yeniden düzenli hale getirilmesi için diplomatik temasların yoğunlaştığı bir dönemde geldi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de müzakerelerin sonuçlandırılma aşamasında olduğunu söyledi. Bekayi, İran ile Umman arasındaki görüşmelerin iki taraflı nitelik taşıdığını ve başka ülkeleri ilgilendirmediğini savundu. İranlı sözcü, Hürmüz Boğazı’nın statüsünün çatışmalar öncesindeki koşullara dönmeyeceğini de ifade etti.

GÖRÜŞMELER YENİ GEÇİŞ GÜZERGÂHINA ODAKLANDI

İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre görüşmeler, gemilerin kullanabileceği yeni bir geçiş güzergâhının belirlenmesine odaklandı. Bekayi, müzakerelerin doğrudan boğazın açılması veya kapatılmasıyla bağlantılı olmadığını, geçiş rotasının ayrı bir başlık olarak değerlendirildiğini belirtti.

Umman tarafından hazırlanan önceki planda, gemilerin İran ve Umman kara sularından geçen iki ayrı şeridi kullanması öngörüldü. Teklife göre İran kendi kıyısındaki güzergâhı, Umman ise karşı yöndeki geçiş hattını yönetecekti. Tahran yönetimi, ulusal güvenlik gerekçesiyle söz konusu öneriyi kabul etmeyerek daha geniş denetim yetkisi talep eden karşı teklif sundu.

UMMAN’DAN ORTAK YÖNETİM VE GÖNÜLLÜ ÜCRET ÖNERİSİ

Umman’ın Körfez ülkeleri tarafından da desteklenen planında, Hürmüz Boğazı’nın İran’ın tek taraflı kontrolünde olmadığı ortak bir yönetim sistemi kurulması önerildi. Gemilerden alınacak ücretlerin zorunlu olmaması ve seyrüsefer güvenliği, çevrenin korunması ile arama-kurtarma çalışmalarında kullanılması planlandı.

Önerinin, Malakka Boğazı’nda Endonezya, Malezya ve Singapur tarafından uygulanan sisteme benzer biçimde hazırlanabileceği belirtildi. Malakka modelinde geçiş yapan gemilerden navigasyon, çevre güvenliği ve arama-kurtarma faaliyetleri için gönüllü katkı talep ediliyor.

İran ise bir güzergâhın tamamen kendi kara sularında bulunmasını, karşı yöndeki güzergâhın da bir bölümünün İran’ın denetiminden geçmesini talep ediyor. Tahran yönetimi ayrıca savaş öncesindeki ücretsiz ve denetimsiz geçiş düzenine dönülmesine karşı çıkıyor.

PEZEŞKİYAN’DAN ABD İLE MUTABAKAT AÇIKLAMASI

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, haziran ayında ABD ile imzalanan mutabakat zaptının İran’ın gelecekteki dış ilişkilerinin merkezinde yer alacağını söyledi. Pezeşkiyan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, karşı tarafın imzaladığı hükümlere bağlı kalmasını sağlamak için çalışılması gerektiğini belirtti.

Pezeşkiyan, mutabakatın İran’ın, bölgenin ve müttefik ülkelerin güvenliğini artıracağını ifade etti. İran Cumhurbaşkanı’nın açıklaması, Tahran yönetiminin Hürmüz Boğazı ve bölgesel güvenlik konularında diplomatik anlaşmaları temel alan bir süreç yürütmek istediğini gösteren mesajlar arasında yer aldı.

HAZİRAN AYINDAKİ MUTABAKATTA HÜRMÜZ MADDESİ

İran ile ABD arasında 17 Haziran’da imzalanan mutabakat kapsamında Hürmüz Boğazı’nın en az 60 gün süreyle ticari gemilere ücretsiz olarak açılması öngörüldü. Mutabakat metnindeki ifadelerin boğazın nihai kontrolünün kimde olacağı ve gemilerin hangi güzergâhları kullanacağı konusunda farklı yorumlara yol açması, anlaşmazlığın yeniden büyümesine neden oldu.

Anlaşma, İran’ın onaylamadığı bir kanalı kullanan gemilere ateş açılmasının ardından temmuz ayının başında uygulanamaz hale geldi. Gelişmenin ardından boğazdaki ticari geçişler yeniden büyük ölçüde durdu ve ABD ile İran arasındaki askeri gerilim tekrar yükseldi.

UMMAN GERİLİMİ AZALTACAK FORMÜL ARIYOR

Japonya’daki Waseda Üniversitesi’nde İslam Bölgesi Araştırmaları Profesörü olan Abdullah Baabood, İran ile Umman arasındaki görüşmelerin Hürmüz Boğazı konusunda yapıcı bir sonuç doğurabileceğine ilişkin olumlu işaretler bulunduğunu söyledi.

Baabood, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik tehditleri ve bölgedeki gerilimin artması nedeniyle Umman’ın tansiyonu düşürecek bir çözüm aradığını belirtti. Umman yönetiminin temel hedefinin en azından ticari gemilerin geçişine açık bir güzergâh oluşturmak ve deniz taşımacılığının devam etmesini sağlamak olduğunu ifade etti.

Baabood, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin yalnızca İran ve Umman tarafından düzenlenmesi yerine Körfez ülkeleri ile Irak’ın da yer aldığı daha geniş bir mekanizmanın kurulabileceğini söyledi. Muhtemel sistemin Malakka Boğazı’ndaki bölgesel iş birliği modeline benzer şekilde oluşturulabileceğini kaydetti.

TRUMP YENİ SALDIRI PLANINI ASKIYA ALDI

ABD Başkanı Donald Trump, İran’la hızlı şekilde bir anlaşmaya varılması halinde yeni bir saldırı düzenlemeyeceklerini açıkladı. Trump, İran ve bazı Orta Doğu ülkelerinin anlaşmayı tamamlamak için süre talep ettiğini, muhtemel anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasını ve İran’ın nükleer faaliyetleri konusunda uzlaşma sağlanmasını kapsayacağını söyledi.

Trump’ın açıklaması, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin ardından geldi. Suudi Arabistan yönetimi görüşmede diyalog ve gerilimin azaltılmasına öncelik verilmesi gerektiğini vurguladı.

İran yönetimi ise ABD’den gelebilecek yeni askeri tehditler karşısında tutumunu değiştirmeyeceğini bildirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, ABD’nin yeni bir askeri girişimde bulunması halinde karşılık verileceğini söyledi.

HÜRMÜZ BOĞAZI KÜRESEL ENERJİ TİCARETİ İÇİN KRİTİK ÖNEMDE

Hürmüz Boğazı, çatışmalar başlamadan önce dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği güzergâh olarak öne çıkıyordu. İran’ın boğazdaki geçişleri büyük ölçüde durdurması, küresel enerji arzını etkilerken petrol ve doğal gaz fiyatlarında yükselişe yol açtı.

Nisan ayında sağlanan ateşkesin temmuz ayında bozulmasının ardından Brent petrol fiyatlarında yüzde 24’e varan artış kaydedildi. Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzeninin yeniden kurulması, hem bölgesel gerilimin azaltılması hem de küresel enerji ve deniz taşımacılığındaki aksaklıkların sona erdirilmesi açısından müzakerelerin temel başlıkları arasında bulunuyor.

ABD’nin Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini tanımaya devam ettiğini bildiren Trump, özerklik planının ciddi, güvenilir ve gerçekçi bir öneri olduğunu belirtti. ABD Dışişleri Bakanlığı da Temmuz 2026’da yayımladığı Fas’ın Taht Günü mesajında Washington yönetiminin Fas egemenliğini tanıdığını ve özerklik planını desteklediğini yineledi.

FAS KRALI VI. MUHAMMED’E MESAJ GÖNDERDİ

Donald Trump’ın açıklamaları, Fas Kralı VI. Muhammed’in tahta çıkış yıl dönümü dolayısıyla gönderdiği mesajda yer aldı. Mesaj, ABD’nin Fas’taki diplomatik temsilcilikleri tarafından kamuoyuyla paylaşıldı.

Trump, ABD ile Fas arasındaki ilişkilerin güven ve karşılıklı saygı temelinde sürdüğünü kaydetti. İki ülke arasındaki diplomatik ve tarihî bağlara dikkati çeken Trump, ABD-Fas dostluğunun 250’nci yılına ulaştığını belirtti.

“FAS EGEMENLİĞİNİ TANIYORUZ”

ABD’nin Batı Sahra konusundaki tutumunun açık olduğunu söyleyen Trump, “Batı Sahra üzerindeki Fas egemenliğini tanıyoruz ve Fas’ın ciddi, güvenilir ve gerçekçi özerklik önerisini adil ve kalıcı çözümün tek temeli olarak destekliyoruz” ifadelerini kullandı.

Washington yönetimi, Batı Sahra anlaşmazlığının çözümü için Fas tarafından sunulan özerklik planını destekleyen politikasını sürdürürken, bölge üzerindeki Fas egemenliğini tanıdığını da resmî açıklamalarında tekrar dile getiriyor. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri de 2026 yılında yaptıkları açıklamalarda özerklik planını uygulanabilir çözüm zemini olarak tanımladı.

DİĞER SEÇENEKLERİ KABUL EDİLEMEZ OLARAK NİTELENDİRDİ

Trump, Fas’ın özerklik önerisi dışındaki seçeneklerin mevcut anlaşmazlığın devam etmesine yol açacağını savundu. Alternatif yaklaşımları kabul edilemez olarak nitelendiren Trump, Batı Sahra sorununun artık sona erdirilmesi gerektiğini vurguladı.

ABD Başkanı, uzun yıllardır çözüme ulaştırılamayan anlaşmazlığın tarafların çıkarlarını gözeten bir düzenlemeyle sonuçlandırılması gerektiğini belirtti. Trump’ın açıklamasında Fas’ın egemenliği altında özerklik öngören planın siyasi çözüm için temel alınması çağrısı öne çıktı.

ABD İLE FAS ARASINDA YENİ DÖNEM MESAJI

Trump, ABD ve Fas halklarının çıkarlarına öncelik veren yeni bir iş birliği döneminin oluşturulduğunu ifade etti. İki ülkenin güvenlik, diplomasi ve bölgesel istikrar alanlarındaki ilişkilerinin geliştirilmesinin hedeflendiğini bildirdi.

Sahel bölgesindeki güvenlik sorunlarına da değinen Trump, terör örgütleri ve bölgesel istikrarsızlıkla mücadele amacıyla Fas yönetimiyle iş birliğini sürdüreceklerini belirtti. Washington ve Rabat arasındaki güvenlik ortaklığının bölgenin istikrarına katkı sağlamasının amaçlandığını kaydetti.

BATI SAHRA SORUNU NASIL BAŞLADI?

Batı Sahra’daki anlaşmazlığın temeli, İspanya’nın bölgedeki sömürge yönetimini sona erdirdiği 1970’li yıllara dayanıyor. Fas’ın 1975 yılında eski İspanyol sömürgesi üzerindeki egemenlik iddiasını güçlendirmesi ve bölgenin önemli bölümünü kontrol altına almasıyla siyasi ve askerî gerilim arttı.

Rabat yönetimi, Batı Sahra’nın Fas topraklarının ayrılmaz parçası olduğunu savunurken, bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi bölgede ayrı bir devlet kurulmasını talep etti. Cezayir yönetimi de süreç boyunca Polisario Cephesi’ne siyasi ve diplomatik destek verdi.

FAS ÖZERKLİK PLANINI SAVUNUYOR

Fas yönetimi, Batı Sahra’nın kendi egemenliği altında kalmasını ve bölgeye geniş idarî yetkiler tanıyan bir özerklik modeli uygulanmasını istiyor. Rabat tarafından hazırlanan plan, yerel yönetim organlarının kurulmasını ve bazı iç yönetim yetkilerinin bölgesel makamlara devredilmesini öngörüyor.

Dış politika, savunma ve egemenlikle bağlantılı temel yetkilerin ise Fas merkezi yönetiminde kalması planlanıyor. Fas, özerklik önerisini uygulanabilir ve gerçekçi bir siyasi çözüm olarak uluslararası kamuoyuna sunuyor.

POLİSARIO CEPHESİ BAĞIMSIZLIK TALEP EDİYOR

Polisario Cephesi, Batı Sahra halkının kendi geleceğine karar vermesi gerektiğini savunarak bağımsızlık talebini sürdürüyor. Örgüt, bölgede Sahra Arap Demokratik Cumhuriyeti adıyla bağımsız bir devlet kurulduğunu ileri sürüyor.

Fas’ın özerklik planını kabul etmeyen Polisario Cephesi, Birleşmiş Milletler gözetiminde bağımsızlık seçeneğini de içeren bir halk oylaması yapılmasını talep ediyor. Tarafların bölgenin nihai statüsüne ilişkin farklı tutumları nedeniyle yürütülen müzakerelerde kalıcı bir uzlaşmaya varılamadı.

1991 YILINDA ATEŞKES SAĞLANDI

Fas güvenlik güçleri ile Polisario Cephesi arasındaki silahlı çatışmalar, Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda 1991 yılında imzalanan ateşkes anlaşmasıyla durduruldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, aynı yıl 690 sayılı kararla Batı Sahra Referandumu İçin Birleşmiş Milletler Misyonunu kurdu.

MINURSO adıyla faaliyet gösteren misyonun görevleri arasında ateşkesin izlenmesi ve Batı Sahra halkının bağımsızlık ile Fas’a katılma seçenekleri arasında tercih yapacağı bir referandumun hazırlanması yer aldı. Referandumun seçmen listeleri ve bölgenin statüsüne ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle gerçekleştirilmesi mümkün olmadı.

STATÜ KONUSUNDA UZLAŞMA SAĞLANAMADI

Ateşkesin ardından Birleşmiş Milletler öncülüğünde sürdürülen müzakerelerde Batı Sahra’nın nihai statüsü konusunda anlaşmaya varılamadı. Fas özerklik planını çözüm için temel seçenek olarak sunarken, Polisario Cephesi bağımsızlık seçeneğinin yer aldığı bir referandum talebini korudu.

Birleşmiş Milletler, taraflara siyasi irade göstererek doğrudan ve kapsamlı müzakerelere devam etme çağrısında bulunuyor. MINURSO da bölgede 1991 yılında başlayan görevini sürdürerek gelişmeleri takip ediyor.

ANLAŞMANIN ANA HATLARINDA UZLAŞI SAĞLANDI

Trump, İran ve Tahran yönetimiyle temas halinde bulunan Orta Doğu ülkelerinin, taraflar arasında hazırlanması planlanan anlaşmanın ana hatları üzerinde uzlaşı sağlandığını Washington yönetimine ilettiğini açıkladı. Görüşmelerin kısa sürede tamamlanmasını istediğini belirten Trump, anlaşma şartlarının yerine getirilmesi durumunda İran’a yönelik yeni Amerikan saldırılarının durdurulacağını kaydetti.

ABD Başkanı’nın açıklamasına göre diplomatik mutabakat iki temel unsurdan oluşuyor. Anlaşma kapsamında Hürmüz Boğazı’nın derhal, tamamen ve güvenli biçimde yeniden deniz trafiğine açılması hedeflenirken, İran’dan kaynaklandığı belirtilen nükleer tehdidin de tamamen sona erdirilmesi talep ediliyor. Trump, söz konusu şartlarda ilerleme sağlanması ve anlaşmanın hızla tamamlanması halinde planlanan askeri operasyonları iptal etmeyi kabul ettiğini duyurdu.

İSRAİL DİPLOMATİK SÜRECE DESTEK VERECEK

Trump, açıklamasında İsrail’in de anlaşmanın sonuçlandırılmasına yönelik diplomatik sürece katılacağını belirtti. İsrail yönetiminin ABD ile birlikte hareket edeceğini söyleyen Trump, “İsrail Devleti de bu taahhütte bana katılmaktadır. Herkes çalışmaya başlasın ve bu işi bitirsin” ifadelerini kullandı.

İsrail’in taahhüdü, anlaşmanın hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin görüşmelerde Washington yönetimiyle koordinasyon kurulmasını kapsıyor. Trump’ın açıklamasında taraflar arasındaki müzakerelerin takvimi, anlaşmanın imzalanacağı yer ve şartların nasıl denetleneceğine ilişkin ayrıntılar paylaşılmadı.

KÖRFEZ ÜLKELERİ ASKERİ GERİLİMİN AZALTILMASINI İSTEDİ

Associated Press ve Axios tarafından aktarılan bilgilere göre Trump’ın saldırıları askıya alma kararında, başta Suudi Arabistan olmak üzere Körfez ülkelerinin yürüttüğü diplomatik girişimler etkili oldu. Bölge ülkeleri, İran’a karşı düzenlenecek yeni ve geniş çaplı bir Amerikan operasyonunun Orta Doğu’daki çatışmaları büyütebileceği konusunda Washington yönetimine uyarılarda bulundu.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın Trump ile gerçekleştirdiği görüşmede, yeni saldırıların İran tarafından Körfez ülkelerindeki enerji tesislerine ve kritik altyapıya yönelik misillemelere yol açabileceği yönündeki endişelerini aktardığı bildirildi. İran yönetimi daha önce ABD’nin yeni saldırılar gerçekleştirmesi durumunda İsrail ile Körfez ülkelerindeki enerji ve altyapı tesislerinin hedef alınabileceği uyarısında bulunmuştu.

KATAR VE UMMAN ARABULUCULUK TEMASLARINI SÜRDÜRDÜ

Katar ve Umman’ın da ABD ile İran arasındaki temasların sürdürülmesi amacıyla arabuluculuk faaliyetleri yürüttüğü belirtildi. Axios’un aktardığı bilgilere göre Katarlı arabulucular; İranlı yetkililer, ABD Başkanı Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Ummanlı yetkililerle görüşerek Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve bölgedeki gerilimin azaltılması için diplomatik bir çerçeve oluşturulmasına çalıştı.

Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye, Pakistan ve diğer bölge ülkelerinin de taraflara gerilimin düşürülmesi yönünde mesajlar ilettiği kaydedildi. Yürütülen temaslarda deniz taşımacılığının güvenli biçimde devam etmesi, enerji altyapısına yönelik saldırı riskinin azaltılması ve ABD ile İran arasındaki askeri çatışmaların durdurulması başlıkları öne çıktı.

İRAN’DAN RESMİ DOĞRULAMA GELMEDİ

Trump, anlaşmanın kısa süre içinde tamamlanabileceğini açıklamasına rağmen İran yönetimi söz konusu mutabakata ilişkin henüz resmi bir doğrulama yayımlamadı. Tahran’ın Trump tarafından açıklanan şartları kabul edip etmediği, müzakerelerin hangi aşamada bulunduğu ve anlaşma metninin hazırlanıp hazırlanmadığı konusunda İranlı yetkililerden kamuoyuna yönelik açıklama yapılmadı.

İran’dan resmi yanıt gelmemesi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ve nükleer faaliyetlere ilişkin şartların nasıl uygulanacağı netleşmedi. ABD’nin askeri saldırıları durdurma kararının anlaşmanın hızla sonuçlandırılması koşuluna bağlı olduğu aktarılırken, diplomatik sürece ilişkin belirsizlik devam ediyor.

Hakan Fidan, görüşmeye ilişkin açıklamasında, İran Dışişleri Bakanı Arakçi ile yürütülen müzakere sürecindeki son durumu ele aldıklarını belirtti. Görüşmenin içeriğine ilişkin başka bir ayrıntı paylaşılmadı.

MÜZAKERE SÜRECİNDEKİ SON DURUM ELE ALINDI

Telefon görüşmesinde, taraflar arasında devam eden müzakere sürecinin mevcut aşaması değerlendirildi. Hakan Fidan’ın açıklamasında, görüşmelerin hangi başlıklar altında yürütüldüğüne veya süreçte gelinen noktaya ilişkin ayrıntılı bilgi yer almadı.

Diplomatik temasın, bölgede devam eden çatışmalar ve müzakere sürecine ilişkin gelişmelerin yakından takip edildiği bir dönemde gerçekleştirilmesi dikkati çekti. Türkiye ile İran arasındaki temasların bölgesel konular üzerinden sürdüğü bildirildi.

TÜRKİYE KALICI BARIŞ İÇİN ÇABALARINI SÜRDÜRECEK

Hakan Fidan, Türkiye’nin bölgedeki çatışmaların sona ermesi için çalışmaya devam edeceğini ifade etti. Fidan, kalıcı barışın tesis edilmesine yönelik diplomatik çabaların sürdürüleceğini kaydetti.

Türkiye’nin bölgesel gerilimlerin diplomasi ve müzakere yoluyla çözülmesine yönelik girişimlerini devam ettireceğini belirten Fidan, çatışmaların sona erdirilmesi ve kalıcı barış ortamının oluşturulmasının öncelikli hedefler arasında bulunduğunu bildirdi.

Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi arasında gerçekleştirilen görüşmeden dört gün sonra imza altına alındı. Temmuz ayı boyunca hem Bağdat’ta hem de Ankara’da temaslarda bulunan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın yürüttüğü enerji diplomasisinin ardından taraflar arasında mutabakata varıldı.

İMZA TÖRENİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINDA YAPILDI

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığında düzenlenen imza törenine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hüdeyir katıldı. Ham Petrol Taşıma Anlaşması, BOTAŞ Genel Müdürü Abdulvahıt Fidan, SOMO Genel Müdürü Ali Nizar Al-Shatri ve NOC Genel Müdürü Faisal Hammadi Ramadan tarafından imzalandı.

BOTAŞ ile SOMO ve NOC arasında varılan anlaşmanın, iki ülke arasındaki ham petrol iletimini güvence altına alması öngörülüyor. Tarafların uzun dönemli bir anlaşma üzerinde çalışmayı sürdürmesi ve mevcut petrol akışının yeni iş birliği modeli oluşturuluncaya kadar kesintisiz biçimde devam etmesi hedefleniyor.

GÜNLÜK PETROL SEVKİYATI 180 BİN VARİLDEN 750 BİN VARİLE ÇIKACAK

Anlaşmayla Irak’tan Türkiye’ye gönderilen petrol miktarının günlük 180 bin varilden 750 bin varile yükseltilmesi planlanıyor. Kerkük’te üretilen petrolün Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Ceyhan’a taşınması ve buradan dünya pazarlarına ulaştırılması da anlaşmanın temel hedefleri arasında yer alıyor.

Petrol sevkiyatındaki artışın, Türkiye’deki rafinerilerin ham petrol ihtiyacının Irak kaynaklarından daha yüksek oranda karşılanmasına katkı sağlaması amaçlanıyor. Mevcut durumda Türkiye’deki rafinerilerin toplam petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 10’luk bölümünün Irak’tan sağlandığı belirtilirken, yeni dönemde boru hattı kapasitesinden daha fazla yararlanılması planlanıyor.

PETROL SEVKİYATINDA HEDEF GÜNLÜK 1 MİLYON VARİL

Bakan Bayraktar, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Irak Başbakanı Zeydi’yi kabulü sırasında Türkiye’deki rafinerilerin ihtiyaç duyacağı günlük 1 milyon varil petrolün Irak tarafından sağlanması konusunun gündeme geldiğini belirtti. Söz konusu gelişmenin Türkiye’nin petrol arz güvenliği açısından önemli olduğunu ifade eden Bayraktar, Türkiye’deki rafinerilerin yıllar önce çevre ülkelerden gelen petrollere göre tasarlandığını söyledi.

Irak petrolü ile Kerkük petrolünün Türkiye’deki rafinerilerin en fazla kullandığı ham petrol türleri arasında bulunduğunu kaydeden Bayraktar, Irak’tan alınan petrolün büyük bölümünün şu ana kadar Hürmüz Boğazı üzerinden taşındığını aktardı. Bayraktar, boru hatlarının tahsis edilmesiyle Irak’tan temin edilen petrol miktarının ilerleyen dönemde artırılacağını ve Türkiye’nin rafineri ihtiyacının neredeyse tamamına yakın bölümünü karşılayabilecek bir model oluşturulmasının hedeflendiğini ifade etti.

BAYRAKTAR: TARİHİ HAFTAYI TARİHİ BİR ANLAŞMAYLA TAMAMLIYORUZ

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, imzalanan anlaşmaya ilişkin yaptığı açıklamada, “Tarihi haftayı tarihi bir anlaşma ile tamamlıyoruz” ifadelerini kullandı. Pazartesi gününden sonra Türkiye ile Irak arasındaki ilişkilerde yeni bir sayfa açılacağını belirten Bayraktar, iki ülkenin başta petrol, doğal gaz ve elektrik olmak üzere enerji alanındaki iş birliğini geliştireceğini söyledi.

Bayraktar, enerji dışındaki alanlarda da ilişkilerin ilerletilmesinin planlandığını belirterek iki ülke arasındaki 17 milyar dolarlık ticaret hacminin daha yüksek bir seviyeye çıkarılmasının hedeflendiğini kaydetti. Hafta boyunca imzalanan anlaşmaların iki ülke için de hayırlı olmasını dileyen Bayraktar, Türkiye Petrollerinin Kerkük sahalarındaki ortaklığına da değindi.

TÜRKİYE PETROLLERİ BAŞKA SAHALARDA DA ÇALIŞACAK

Türkiye Petrollerinin Kerkük sahalarında yürüttüğü ortaklık çalışmalarını hatırlatan Bakan Bayraktar, şirketin Irak’taki başka petrol sahalarında da faaliyet göstermesinin planlandığını bildirdi. Enerji iş birliğinin petrol taşımacılığıyla sınırlı kalmaması, doğal gaz, elektrik ve arama-üretim faaliyetlerini de kapsayacak biçimde genişletilmesi amaçlanıyor.

Bayraktar, yeni dönemde iki ülke arasında petrol, doğal gaz ve elektrik alanlarında daha kapsamlı çalışmalar yürütüleceğini belirtti. Ticaret hacminin 17 milyar doların üzerine çıkarılması hedefi doğrultusunda enerji alanındaki yeni anlaşmaların Türkiye ile Irak arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinde kullanılması planlanıyor.

Haberde yer alan iddiaya göre Grynkewich, mevcut deniz kuvvetlerinin İsrail’i balistik füze saldırılarına karşı korumaya devam etmek için yeterli olmadığını Pentagon yönetimine aktardı. Komutanın bildirimi, bölgede görevlendirilen ABD donanma unsurlarının kapasitesi ve savunma görevlerinin sürdürülebilirliğiyle ilgili kaynak sorunlarını gündeme taşıdı.

EK DONANMA MUHRİBİ TALEBİ GÜNDEME GELDİ

Grynkewich’in Pentagon’a gönderdiği öne sürülen bildirimde, İsrail’in savunmasına yönelik görevin sürdürülebilmesi için bir donanma muhribine daha ihtiyaç duyulduğu ifade edildi. ABD’li komutanın, ilave muhribin tahsis edilmemesi halinde mevcut askeri kaynakların kullanımında farklı bir öncelik belirlemek zorunda kalacaklarını bildirdiği aktarıldı.

Washington Post’un haberine göre Grynkewich, ek deniz gücü sağlanmaması durumunda İsrail’in savunması yerine ABD’nin “anavatanı”nın savunmasına öncelik verilmesi gerekebileceğini belirtti. Bildirimde yer aldığı öne sürülen ifadeler, ABD’nin farklı bölgelerdeki savunma yükümlülükleri arasında kaynak paylaşımı yapmak zorunda kalabileceğine işaret etti.

YETKİLİLER İRAN SAVAŞINDA TÜKETİLEN KAYNAKLARA DİKKAT ÇEKTİ

İsimlerinin açıklanmasını istemeyen yetkililer, Grynkewich tarafından gönderildiği iddia edilen bildirimin ABD’nin İran savaşında askeri kaynaklarını nasıl tükettiğini gösterdiğini savundu. Yetkililer, İsrail’in balistik füzelere karşı korunması için kullanılan deniz unsurlarındaki yetersizliğin, mevcut kaynakların kullanım düzeyini ortaya koyduğunu ileri sürdü.

Washington Post’un aktardığı iddialarda, Pentagon’un ek bir donanma muhribi sağlayıp sağlamayacağına ilişkin herhangi bir bilgi yer almadı. Grynkewich’in bildirimiyle ilgili ABD Savunma Bakanlığından veya ABD Avrupa Komutanlığından yapılmış resmi bir açıklama da haberde paylaşılmadı.

Kiev Belediye Başkanı Vitaliy Kliçko, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada saldırının yerel saatle 02.36’da başladığını bildirdi. Başkente balistik füzelerin fırlatıldığını belirten Kliçko, Kiev’in farklı bölgelerinde yangın ve hasar meydana geldiğini kaydetti.

Ukraynalı yetkililerin ilk açıklamalarına göre saldırıda en az 9 kişi hayatını kaybetti. Kliçko, ilk belirlemelerde 4’ü çocuk 28 kişinin yaralandığını açıklarken daha sonraki bilgilendirmelerde yaralı sayısının 30’a yükseldiği bildirildi.

SALDIRI YEREL SAATLE 02.36’DA BAŞLADI

Kiev Belediye Başkanı Kliçko, hava saldırısı uyarılarının ardından başkentin balistik füzelerle hedef alındığını belirtti. Kentte birden fazla patlama sesi duyulurken saldırının birkaç dalga halinde gerçekleştirildiği aktarıldı.

Rus güçlerinin balistik füzelerin yanı sıra insansız hava araçları da kullandığı bildirildi. Saldırılar sonucunda Kiev’in çeşitli bölgelerinde yangınlar çıkarken bazı binaların dış cepheleri, çatıları ve bölümleri hasar gördü.

Kiev yönetimi, saldırı sırasında vatandaşlara sığınaklarda kalmaları ve resmi uyarıları takip etmeleri çağrısında bulundu. Acil durum ekipleri, saldırıların sona ermesinin ardından hasar oluşan bölgelere sevk edildi.

EN AZ 9 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ

Ukraynalı yetkililer, saldırıda en az 9 kişinin yaşamını yitirdiğini açıkladı. Can kayıplarının önemli bir bölümünün Darnitski ve Solomyanski semtlerinde meydana geldiği bildirildi.

İlk açıklamalarda 4’ü çocuk 28 kişinin yaralandığı belirtilirken daha sonraki resmi bilgilere dayandırılan haberlerde yaralı sayısının 30’a çıktığı aktarıldı. Yaralılardan bazılarının hastanelerde tedavi altına alındığı kaydedildi.

Sağlık ekipleri saldırı bölgelerinde yaralılara ilk müdahaleyi gerçekleştirirken hasarlı binalarda mahsur kalmış olabilecek kişilerin bulunması için çalışmalar sürdürüldü.

BEŞ SEMTTE ARAMA KURTARMA ÇALIŞMASI BAŞLATILDI

Ukrayna Devlet Acil Durum Servisi, Kiev’in 5 farklı semtinde arama kurtarma çalışmalarının başlatıldığını açıkladı. İtfaiye, sağlık ve kurtarma ekipleri, füze ve insansız hava aracı parçalarının düştüğü alanlarla doğrudan isabet alan binalarda çalışma yürüttü.

Ekipler, yangınlara müdahale ederken hasarlı yapıların çevresinde güvenlik önlemleri aldı. Enkaz altında kalan kişilerin bulunması amacıyla arama çalışmalarına devam edildi.

Saldırının ardından kentteki 7 bölgede hasar ve yangın ihbarları alındığı, bazı noktalarda elektrik kesintilerinin yaşandığı bildirildi.

BEŞ KATLI BİNA AĞIR HASAR GÖRDÜ

Solomyanski bölgesindeki 5 katlı bir binanın saldırıda ağır hasar aldığı belirtildi. Binanın bazı bölümlerinde yangın çıkarken çevredeki yapılar ile park halindeki araçların da zarar gördüğü aktarıldı.

Darnitski bölgesinde ise can kayıplarının ve yaralanmaların yaşandığı bildirildi. Kurtarma ekipleri, hasar gören konutlarda yaşayanların tahliyesini gerçekleştirerek bölgedeki çalışmalarını sürdürdü.

Kentteki konutların yanı sıra ticari ve idari yapıların da zarar gördüğü açıklandı. Hasarın boyutunun belirlenmesine yönelik incelemelerin saldırı bölgelerindeki çalışmaların tamamlanmasının ardından sürdürüleceği kaydedildi.

RUSYA ASKERİ TESİSLERİ HEDEF ALDIĞINI SAVUNDU

Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların Ukrayna’nın askeri sanayi tesisleri ile lojistik merkezlerine yönelik olduğunu ileri sürdü. Ukrayna tarafı ise füze ve insansız hava aracı saldırılarında yerleşim alanlarının ve sivil yapıların zarar gördüğünü açıkladı.

Rusya, Ukrayna’daki askeri operasyonlarında sivilleri hedef almadığını savunurken Ukraynalı yetkililer saldırılarda konutların vurulduğunu ve sivil kayıpların yaşandığını bildirdi.

Kiev’de arama kurtarma, enkaz kaldırma ve hasar tespit çalışmaları devam ederken can kaybı ve yaralı sayısının değişebileceği belirtildi.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

ABD Başkanı Biden, Kuzey Carolina'da bir konuşma gerçekleştirdi. Konuşması bitince ise herkesin garibine giden bir hareket yaparak boşlukla tokalaşmaya çalıştı.

Sosyal medyada başlatılan "#score4rights2022(Haklar için Skor 2022)" kampanyası ile olimpiyat sporcuları umudu temsil eden hilal (C) işareti yapmaya davet ediliyor. Kampanyanın amacı, Çin'in Doğu Türkistan, Tibet ve Hong Kong’da işlediği insanlık suçlarına dikkat çekmek.

90 bin askerimizin şehit olduğu Sarıkamış Faciası'na ilişkin Rus askerleri tarafından çekilmiş görüntüler.