İranlı yetkili, politika değişikliğinin ABD ile devam eden çatışmada kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılmasının önündeki engeller nedeniyle alındığını söyledi. Açıklamada, diplomatik görüşmelerin sonuç vermemesi halinde İran’ın Hürmüz Boğazı ve daha geniş bölgede askeri gerilimi artırmaya hazırlandığı mesajı verildi.

İRAN “TAMAMEN SALDIRGAN” POLİTİKAYA GEÇECEK

Üst düzey İranlı yetkili, Tahran yönetiminin savunmaya dayalı politikalardan “tamamen saldırgan” politikalara geçme kararı aldığını açıkladı. Yetkili, İran’ın karşı karşıya bulunduğu konularda karar almaya ve söz konusu kararlar doğrultusunda harekete geçmeye hazır olduğunu belirtti.

Yetkili, “İran zorlu konularda kararlar vermeye ve bu yönde harekete geçmeye hazır olacaktır. İranlı oluşumlar, Hürmüz Boğazı ve daha geniş bölgelerde gerginliği artırmaya hazır olmalıdır” ifadelerini kullandı. Açıklamada Hürmüz Boğazı, İran’ın olası politika değişikliğinin uygulanabileceği başlıca bölgeler arasında gösterildi.

DİPLOMASİ BAŞARISIZ OLURSA SALDIRI MESAJI

İranlı yetkili, ABD ile diplomatik girişimlerin başarısız olması halinde Tahran yönetiminin askeri seçeneğe başvurabileceğini söyledi. Açıklamaya göre İran, ABD ordusunun bölgede devam ettirdiği ablukayı kırmak amacıyla saldırı düzenlemeye hazırlanıyor.

Yetkili, olası operasyonun “zamanında ve isabetli” şekilde gerçekleştirileceğini ifade etti. Tahran yönetiminin söz konusu yaklaşımı, diplomatik müzakerelerin sonuçsuz kalması durumunda uygulanabilecek seçeneklerden biri olarak aktarıldı.

WASHINGTON’A BİRKAÇ HAFTALIK SÜRE VERİLDİ

Üst düzey İranlı yetkili, ABD ile İran arasında haziran ayında imzalanan ancak tarafların karşılıklı ihlal suçlamalarının ardından askıya alındığı belirtilen mutabakat zaptındaki şartların yerine getirilmesi için Washington’a birkaç haftalık süre tanındığını açıkladı.

Yetkili, “İran tarafından belirlenen birkaç haftalık kısa süre içinde ABD, anlaşmanın bütün şartlarını yerine getirmelidir. Bu, ABD ile müzakerelerin devam etmesi için bir ön şarttır” dedi. Açıklamaya göre Tahran, müzakere sürecinin devamını ABD’nin söz konusu mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağladı.

SÜRE ARABULUCU ÜLKELER ÜZERİNDEN İLETİLECEK

İran yönetiminin Washington’a tanıdığı sürenin ABD’ye ve Körfez bölgesindeki diğer ülkelere arabulucular aracılığıyla iletilmesi planlanıyor. Taraflar arasında yürütülen görüşmelerde arabuluculuk yapan ülkelerin, İran tarafından belirlenen yeni şartları ilgili başkentlere aktarması öngörülüyor.

Tahran’ın açıklamasında doğrudan görüşmelerin nasıl sürdürüleceğine ilişkin ayrıntı verilmezken, müzakerelerin devamı için ABD’nin mutabakat şartlarını yerine getirmesinin ön koşul olduğu belirtildi.

ABD VE İRAN 60 GÜNLÜK GEÇİCİ ATEŞKESTE UZLAŞMIŞTI

ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında taraflar 60 gün süreyle geçici ateşkes uygulanması konusunda anlaşmaya varmıştı. Süreç boyunca daha kapsamlı ve kalıcı bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla görüşmelerin sürdürülmesi planlanmıştı.

Müzakerelerde İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokları, Tahran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer güvenliğinin yeniden sağlanması gibi başlıkların ele alınması bekleniyordu. Mutabakatın nihai bir barış anlaşmasına geçiş amacıyla geçici bir çerçeve oluşturması öngörülüyordu.

HÜRMÜZ BOĞAZI KONUSUNDA ANLAŞMAZLIK ÇIKTI

Mutabakatın uygulanması sırasında taraflar arasında Hürmüz Boğazı’nın yönetimi konusunda görüş ayrılığı ortaya çıktı. Tahran yönetimi, mutabakat zaptının 5’inci maddesinin İran’a Hürmüz Boğazı’nı yönetme hakkı verdiğini savundu.

ABD yönetimi ise İran’ın söz konusu maddeye ilişkin yorumunu kabul etmedi. Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüseferin nasıl yürütüleceği ve ticari gemilerin hangi güzergahları kullanacağı, iki ülke arasındaki anlaşmazlığın başlıca konularından biri haline geldi.

İRAN ABD’Yİ GEMİLERİ FARKLI ROTALARA YÖNLENDİRMEKLE SUÇLADI

İran yönetimi, ABD’yi Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemileri Tahran ile koordinasyon halinde belirlenen güvenli güzergahlar yerine farklı rotalara yönlendirmekle suçladı. Tahran’ın söz konusu suçlamasının ardından bölgede yeni saldırılar gerçekleştirildiği ve çatışmaların geçici olarak yeniden şiddetlendiği belirtildi.

Hürmüz Boğazı’ndaki anlaşmazlık, ABD ile İran arasındaki geçici mutabakatın uygulanmasını etkileyen başlıklardan biri oldu. Tarafların karşılıklı ihlal suçlamaları, anlaşmanın devamına ilişkin görüşmelerin de kesintiye uğramasına neden oldu.

İRAN MUTABAKATIN ASKIYA ALINDIĞINI AÇIKLAMIŞTI

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada ABD’nin mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğini savunmuştu. Bekayi, Washington’ın ihlalleri nedeniyle anlaşmanın askıya alındığını açıklamıştı.

Tahran yönetiminin son açıklamasıyla birlikte mutabakat şartlarının yeniden uygulanması için Washington’a birkaç haftalık yeni bir süre verildiği bildirildi. İran tarafı, ABD’nin belirtilen süre içinde yükümlülüklerini yerine getirmesini müzakerelerin devamı açısından ön şart olarak gösterdi.

Trump’ın açıklaması, İran ile ABD arasındaki geçici mutabakatın öngördüğü 60 günlük dönemin sona erdiği ve Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin diplomatik girişimlerin devam ettiği süreçte geldi. Reuters’ın 17 Ağustos tarihli haberine göre İranlı üst düzey bir yetkili de diplomatik sürecin başarısız olması halinde Tahran’ın Hürmüz Boğazı ve bölgedeki askeri tutumunu sertleştirmeye hazır olduğunu açıkladı.

TRUMP’TAN UMMAN’A ASKERİ GÜÇ TEHDİDİ

Fox News’e telefonla açıklamalarda bulunan Trump, Umman’ın ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki operasyonlarına müdahale etmesi halinde askeri karşılık verebileceklerini belirtti. ABD Başkanı, “Umman yolumuza çıkarsa onları fena halde bombalarız” ifadelerini kullandı.

Trump’ın açıklaması, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nda gemilerin kullanabileceği yeni geçiş güzergahlarının belirlenmesine yönelik görüşmelerin sürdüğü bir dönemde yapıldı. İran yönetimi daha önce Umman ile müzakerelerin son aşamaya geldiğini açıklarken, Washington da İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürdü.

İRAN’DAN “GERİLİMİ TIRMANDIRMAYA HAZIRIZ” AÇIKLAMASI

İranlı üst düzey bir yetkili, ABD ile yürütülen diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması halinde İran unsurlarının Hürmüz Boğazı ve bölgedeki gerilimi artırmaya hazır olduğunu söyledi. Reuters’a konuşan yetkili, Tahran yönetiminin askeri politikasını savunma ağırlıklı bir çizgiden tamamen taarruza dönük bir yaklaşıma çevirmeye karar verdiğini belirtti.

İranlı yetkili ayrıca ABD üzerinde barış için baskı kurmanın veya yalnızca ara buluculara güvenmenin gerçekçi bir seçenek olmadığını ifade etti. Tahran’ın açıklaması, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının devam ettiği ve Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelerin altında kaldığı süreçte geldi.

ABD-İRAN MUTABAKATINDA 60 GÜNLÜK SÜRE DOLDU

ABD ile İran arasında haziran ayında imzalanan geçici mutabakat kapsamında belirlenen 60 günlük dönem 17 Ağustos 2026 itibarıyla sona erdi. Tarafların anlaşmayı daha önce geçersiz ilan etmeleri nedeniyle sürenin sona ermesi fiili durum açısından sınırlı bir anlam taşıyor. Reuters’ın daha önce yayımladığı haberlere göre Trump, mutabakatın sona erdiğini 7 Temmuz’da açıklamış, İran da daha sonra anlaşmanın uygulanmasını durdurmuştu.

Mutabakatın öngörüldüğü şekilde uygulanması halinde ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı aşamalı biçimde kaldırması, İran’ın ise Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilerin geçişini sağlaması planlanıyordu. Mutabakat metninde ayrıca tarafların 60 günlük süreçte kapsamlı bir anlaşma için müzakereleri sürdürmesi öngörülüyordu.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GERİLİM YENİDEN ARTTI

Geçici anlaşmanın uygulanmasında yaşanan sorunların ardından İran, kendi belirlediği kurallara uymadığını savunduğu gemilere yönelik müdahalelerini yeniden artırırken ABD de İran’ın güney bölgelerine yönelik hava operasyonlarını sürdürdü. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişleri de gerilimin artmasıyla önemli ölçüde azaldı.

ABD yönetimi İran limanlarına yönelik deniz ablukasını devam ettirirken, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth donanmanın söz konusu ablukayı uzun süre sürdürebilecek kapasiteye sahip olduğunu açıkladı. Washington yönetimi, İran üzerindeki ekonomik ve askeri baskının sürdürülmesinin mevcut politikanın bir parçası olduğunu belirtti.

İRAN VE UMMAN HÜRMÜZ İÇİN GÖRÜŞÜYOR

Tahran yönetimi ağustos ayı başında, Hürmüz Boğazı’nda yeni bir deniz taşımacılığı güzergahı oluşturulması konusunda Umman ile görüşmeler yürüttüğünü açıkladı. İran ile boğazın karşı kıyısında bulunan Umman arasında gemilerin kullanabileceği coğrafi koordinatların belirlenmesi konusunda temaslar gerçekleştirildi.

İranlı yetkililer görüşmelerin son aşamada olduğunu belirtirken, Tahran yönetimi ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası devam ettiği sürece Hürmüz Boğazı’nda güvenli seyrüsefer konusunda garanti veremeyeceğini bildirdi. Hürmüz Boğazı’na ilişkin düzenlemeler, haziran ayında hazırlanan ABD-İran mutabakatında da yer almış ve İran’ın Umman ile diğer Körfez ülkeleriyle boğazın yönetimine ilişkin görüşmelere açık olduğu belirtilmişti.

TRUMP DEVRİM MUHAFIZLARIYLA ARKA KANAL İLETİŞİMİNİ DOĞRULADI

Trump, İran Devrim Muhafızları Ordusu ile arka kanal üzerinden iletişim kurulduğunu da doğruladı. ABD Başkanı, İran yönetimine teslim çağrısında bulunurken savaşın sona erdirilmesine ilişkin belirlenmiş bir takvim bulunmadığını söyledi.

Trump, herhangi bir zaman çizelgesine bağlı olmadığını ve sürecin tamamlanması konusunda acele etmediğini ifade etti. Washington ile Tahran arasındaki doğrudan diplomatik temasların sınırlı kaldığı dönemde görüşmelerin ara bulucular üzerinden devam ettiği daha önce İranlı yetkililer tarafından da açıklanmıştı.

24 SAATTE 181 SALDIRI DÜZENLENDİ

Yemen’de Suudi Arabistan destekli hükümete bağlı ordu, pazar günü yaptığı açıklamada son 24 saat içinde Husilere yönelik 181 askeri saldırı gerçekleştirildiğini bildirdi. Operasyonların farklı illerdeki Husi mevzilerini ve askeri hedeflerini kapsadığı belirtildi.

Hükümet güçleri, saldırılar sonucunda Husilerin onlarca mensubunun öldürüldüğünü veya yaralandığını ileri sürdü. Husiler tarafından hükümet güçlerinin açıkladığı kayıplara ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

ASKERİ ARAÇLAR VE SİLAH DEPOLARI HEDEF ALINDI

Yemen ordu sözcüsü Albay Macid Abdullah en Nuzeyli, saldırıların sonuçlarına ilişkin yaptığı açıklamada Husilere ait çok sayıda askeri unsurun hedef alındığını söyledi.

Nuzeyli, “Saldırılarda Husilere ait onlarca askeri teçhizat, araç ve silah deposu imha edildi” ifadelerini kullandı. Hükümet güçlerinin açıklamasında imha edildiği belirtilen askeri malzeme ve araçların tam sayısına ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

TAİZ, MARİB, EBYEN, DALİ VE HUDEYDE VURULDU

Hükümet güçlerinin operasyonlarının Yemen’in farklı bölgelerine yayıldığı açıklandı. Albay Nuzeyli, saldırıların Taiz, Marib, Ebyen, Dali ve Hudeyde’de bulunan askeri noktalar ile Husilerin ateş açtığı belirtilen mevzilere yöneltildiğini ifade etti.

Söz konusu bölgeler Yemen’de hükümet güçleri ile Husiler arasındaki uzun süreli çatışmalarda önemli cephe hatları arasında yer alıyor. Son saldırılarla birlikte farklı illerdeki askeri hareketliliğin yeniden arttığı bildirildi.

HUSİLERDEN HENÜZ AÇIKLAMA GELMEDİ

Husiler, Yemen hükümet güçlerinin 181 saldırı düzenlendiği ve onlarca mensuplarının öldüğü veya yaralandığı yönündeki açıklamalarına ilişkin henüz bir değerlendirme yapmadı.

Tarafların çatışmalardaki kayıplara ilişkin açıkladıkları rakamların bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmasına yönelik herhangi bir bilgi de paylaşılmadı.

YEMEN’DEKİ SAVAŞ 2014’TEN BU YANA SÜRÜYOR

Yemen’de Husiler ile uluslararası alanda tanınan hükümete bağlı güçler arasındaki savaş uzun süredir devam ediyor. Husiler, Eylül 2014’ten itibaren başkent Sana’nın yanı sıra ülkenin çeşitli kent ve bölgelerinde kontrol sağlamıştı.

Çatışmaların ilerleyen yıllarda genişlemesiyle birlikte Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon da Yemen hükümetine destek amacıyla savaşa dahil olmuş, ülke uzun süre yoğun hava saldırıları ve kara çatışmalarına sahne olmuştu.

NİSAN 2022’DEN SONRA ÇATIŞMALAR AZALMIŞTI

Taraflar arasında sağlanan ateşkes doğrultusunda Nisan 2022’den itibaren Yemen’deki cephelerde önceki yıllara kıyasla daha sakin bir dönem yaşandı. Ateşkesin ardından geniş çaplı çatışmalar büyük ölçüde azalırken zaman zaman yerel düzeyde karşılıklı saldırılar devam etti.

Son haftalarda ise Orta Doğu’daki gerilimin artmasıyla Yemen’deki askeri hareketlilik yeniden hız kazandı. Hükümet güçlerinin açıkladığı 181 saldırı da son dönemde çatışmaların yeniden yoğunlaştığını gösteren gelişmeler arasında yer aldı.

SON ÇATIŞMALARDA ONLARCA KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ BİLDİRİLİYOR

Yemen’de son dönemde yaşanan çatışmalarda hem hükümet güçleri hem de Husiler tarafından kayıplar verildiği bildiriliyor. Son çatışmalarda iki taraftan onlarca kişinin hayatını kaybettiği ifade edilirken kesin kayıp sayısına ilişkin ortak veya bağımsız olarak doğrulanmış bir bilanço açıklanmadı.

Cephelerdeki askeri hareketliliğin artmasıyla birlikte Taiz, Marib, Ebyen, Dali ve Hudeyde yeniden çatışmaların yoğunlaştığı bölgeler arasında öne çıktı.

ABD ASKERİ İÇİN 30 BİN DOLAR ÖDÜL AÇIKLANDI

İran devlet haber ajansı IRNA tarafından aktarılan açıklamaya göre Hatemi, söz konusu planın çatışmalara katılmak isteyenlerden gelen çok sayıda talep üzerine hazırlandığını söyledi. İran ordusunun belirlediği ödül tutarının 5 milyar tümen olduğu, söz konusu miktarın yaklaşık 30 bin dolara karşılık geldiği bildirildi.

Hatemi açıklamasında, “İşgalci bir Amerikan askerini öldüren veya yakalayıp teslim eden herkes, İran ordusundan 5 milyar tümen ödül alacaktır” ifadelerini kullandı. İranlı komutan ödül programının nerede veya hangi koşullar altında uygulanacağına ilişkin ayrıntılı bilgi vermedi.

KADINLARA ÖDÜLÜN İKİ KATI VERİLECEK

Hatemi’nin açıkladığı programda İranlı kadınlara yönelik ayrı bir ödül miktarı da belirlendi. Bir ABD askerini öldüren veya yakalayarak teslim eden kadınlara 30 bin dolar yerine 60 bin dolar ödeneceği açıklandı.

Hatemi, kadınlara ilişkin açıklamasında söz konusu eylemi gerçekleştiren “cesur İranlı kadınların” ödülün iki katını alacağını söyledi. Böylece İran ordusunun açıkladığı ödül miktarı erkekler için yaklaşık 30 bin dolar, kadınlar için yaklaşık 60 bin dolar olarak duyuruldu.

HATEMİ ABD’YE BÖLGEDEN ÇEKİLME ÇAĞRISINI YİNELEDİ

İran Genelkurmay Başkanı Hatemi, ödül açıklamasıyla birlikte ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığına ilişkin mesajlarını da yineledi. Tahran yönetiminin Amerikan askerlerinin bölgeden ayrılması yönündeki talebini sürdüren Hatemi, Basra Körfezi, Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı üzerinden ABD’ye yönelik açıklamalarda bulundu.

İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki tutumu, Tahran ile Washington arasındaki gerilimin başlıca konularından biri olmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın boğaza ilişkin açıklamaları da İran tarafından reddedilirken Tahran yönetimi stratejik su yolu üzerindeki haklarına ilişkin mevcut tutumunu sürdürüyor.

ABD-İRAN ÇATIŞMASI 28 ŞUBAT’TA BAŞLADI

ABD ile İran arasındaki mevcut savaş, ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026’da İran’a yönelik saldırılarıyla başladı. Yaklaşık 40 gün devam eden yoğun çatışmaların ardından nisan ayında ateşkes sağlandı, haziran ayında ise barış görüşmelerine ilişkin bir çerçeve üzerinde çalışıldı. Diplomatik süreç daha sonra sonuçsuz kaldı ve taraflar arasındaki çatışmalar aralıklarla devam etti.

Çatışmaların ağırlıklı olarak İran’ın güneyi ve Hürmüz Boğazı çevresinde yoğunlaştığı bildirilirken ABD ile İran arasında arabulucular üzerinden dolaylı temaslar da sürdürüldü. Taraflar arasında kalıcı bir anlaşma sağlanmasına yönelik görüşmelerde ise sınırlı ilerleme kaydedildi.

ORTA DOĞU’DA 50 BİNDEN FAZLA ABD ASKERİ BULUNUYOR

Bölgedeki askeri gerilim sürerken Orta Doğu genelinde 50 binden fazla ABD askerinin konuşlu olduğu bildiriliyor. Mevcut savaşın başlamasından bu yana 18 Amerikan askerinin hayatını kaybettiği, ölümlerin bir bölümünün füze ve insansız hava aracı saldırıları sonucu gerçekleştiği aktarıldı.

İran ordusunun açıkladığı ödül programının, ABD kara birliklerinin İran içinde bilinen kalıcı bir konuşlanmasının bulunmadığı bir dönemde duyurulması da dikkat çeken ayrıntılardan biri oldu. Hatemi, program kapsamında ABD askerlerinin nerede veya ne zaman hedef alınabileceğine ilişkin açıklama yapmadı.

DİPLOMATİK TEMASLARDA İLERLEME SAĞLANAMADI

Tahran ve Washington arasındaki doğrudan askeri gerilime rağmen taraflar arasında arabulucular aracılığıyla temasların sürdüğü bildiriliyor. İran’ın Hürmüz Boğazı, bölgedeki ABD askeri varlığı ve ekonomik yaptırımlar konusundaki talepleri ile Washington’ın güvenlik şartları arasındaki görüş ayrılıkları devam ediyor.

Ateşkes sonrasında başlatılan görüşmeler kalıcı bir siyasi anlaşmaya dönüşmezken İran ordusunun ABD askerleri için açıkladığı ödül programı, iki ülke arasındaki askeri ve siyasi gerilimin sürdüğü dönemde kamuoyuna duyuruldu.

GÖRÜŞME 90 DAKİKA SÜRDÜ

Axios’un görüşmeye ilişkin bilgi sahibi bir kaynağa dayandırdığı haberine göre Kushner ile Hamas liderleri arasındaki toplantı yaklaşık 90 dakika sürdü. Kaynak, görüşmeyi Hamas’ın daha önce verdiği taahhütleri uygulamaya dönük somut adımlara dönüştürmesi açısından “çok verimli” olarak nitelendirdi.

Hamas liderlerinin görüşmede Kushner’dan Başkan Trump’a silahsızlanma konusundaki taahhütlerini sürdürdüklerini iletmesini istediği aktarıldı. ABD tarafının ise söz konusu taahhütlerin yalnızca sözlü olarak ifade edilmesini yeterli görmediği ve uygulamada ilerleme beklediği belirtildi.

KUSHNER HAMAS’TAN SOMUT ADIM İSTEDİ

Kushner’ın Hamas liderlerine İsrail’in örgütün gerçekten silahsızlanacağına güvenmediğini söylediği bildirildi. Görüşmede Hamas’ın silahsızlanma konusunda somut ve doğrulanabilir adımlar atması gerektiği mesajı verilirken, Kushner’ın söz konusu konuda yeniden müzakere alanı bulunmadığını ifade ettiği aktarıldı.

Axios’a konuşan kaynak, ABD heyetinin yaklaşımını aktarırken Hamas liderlerinin taahhütlerini memnuniyetle karşıladıklarını ancak yalnızca açıklama değil uygulamada gerçek çaba görmek istediklerini belirtti. Kushner açısından Hamas temsilcilerinin silahsızlanma taahhüdünü yüz yüze teyit etmesinin önem taşıdığı kaydedildi.

İSRAİL’İN DE KARŞILIKLI ADIMLAR ATMASI GÜNDEMDE

Kushner’ın Hamas’a, İsrail’in de plan kapsamında kendi yükümlülüklerini yerine getirmesinin istenmesi halinde örgütün silahsızlanma konusunda ilerleme göstermesi gerektiğini söylediği bildirildi. Trump yönetiminin planında Hamas’ın silahlarının ve askeri altyapısının devre dışı bırakılması ile İsrail ordusunun Gazze’den aşamalı olarak çekilmesi birbirine bağlı aşamalar arasında yer alıyor.

Hamas’ın silahsızlanmaya başlaması halinde İsrail’den beklenen adımlar arasında Uluslararası İstikrar Gücü’nün Gazze’ye konuşlandırılmasına izin verilmesi, Refah bölgesindeki yeniden imar faaliyetlerinin başlatılması ve İsrail askerlerinin çekilmesinin ilk aşamalarının ele alınması bulunuyor. Barış Kurulu’nun ayrıca İsrail’den Gazze’ye insani yardım girişlerini hızlandırmasını istediği bildirildi.

GAZZE YÖNETİMİNİN TEKNOKRATLARA DEVREDİLMESİ ELE ALINDI

Görüşmenin önemli başlıklarından birini Gazze’nin gelecekteki yönetimi oluşturdu. Kushner’ın Hamas liderlerine yönetim yetkisinin Filistinli teknokratlardan oluşan yönetime devredilmesi ve Hamas’ın Gazze’nin gelecekteki yönetiminde herhangi bir rol üstlenmemesi gerektiğini söylediği aktarıldı.

Hamas temsilcilerinin ise Gazze yönetimini Filistinli teknokrat hükümete devretmeye hazır olduklarını ve söz konusu yönetim bölgede göreve başladıktan sonra çalışmalarına müdahale etmeyeceklerini ifade ettiği bildirildi. Trump planındaki yönetim modelinde Gazze’deki sivil ve idari yetkilerin yeni Filistinli yönetime aktarılması öngörülüyor.

HAMAS İSRAİL’İN SALDIRILARINI GÜNDEME GETİRDİ

Hamas liderleri toplantıda Gazze’de devam eden İsrail saldırılarından duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Axios’un kaynağına göre Kushner ise söz konusu itirazlara karşılık Hamas’ın silahsızlanmayı kabul etmesinin aylar sürdüğünü ifade ederek örgütten plan kapsamında ilerleme göstermesini istedi.

Gazze’deki ateşkes ve barış planının uygulanması konusunda taraflar arasında sıralama tartışması sürüyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas tamamen silahsızlanmadan İsrail güçlerinin çekilmesini kabul etmeyeceğini belirtirken ABD destekli yol haritası silahsızlanma ve İsrail’in geri çekilmesini aşamalı bir süreç içinde ele alıyor.

HAMAS İKİNCİ AŞAMANIN YOL HARİTASINI KABUL ETTİĞİNİ AÇIKLADI

Hamas, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Trump’ın Gazze planının ikinci aşamasına ilişkin yol haritasını kabul ettiğini duyurdu. Örgüt, söz konusu aşamanın kalıcı ateşkes, İsrail’in Gazze’den tamamen çekilmesi, sürdürülebilir insani yardım sağlanması ve yeniden imar faaliyetlerinin başlamasını içermesi gerektiğini belirtti.

Hamas ayrıca İsrail’i ateşkes anlaşmasının ilk aşamasındaki yükümlülüklerini uygulamamakla suçlayarak arabulucu ülkelere ve Barış Kurulu’na İsrail üzerinde baskı oluşturma çağrısı yaptı. Hamas’ın görüşme sonrasında yayımladığı açıklamada silahsızlanmaya açık biçimde değinilmediği bildirildi.

KUSHNER NETANYAHU İLE GÖRÜŞECEK

Kushner’ın Hamas görüşmesinin ardından 17 Ağustos Pazartesi günü İsrail’i ziyaret ederek Başbakan Binyamin Netanyahu ile görüşmesi planlandı. Görüşmede Hamas’ın atması beklenen adımlara karşılık İsrail’in yerine getirmesi gereken yükümlülüklerin ele alınması öngörülüyor.

Netanyahu daha önce ABD destekli planın Hamas tamamen silahsızlanmadan İsrail ordusunun geri çekilmesini öngören bölümüne karşı çıkmıştı. Netanyahu yönetimi silahsızlanmanın önce tamamlanmasını isterken plan Hamas’ın askeri kapasitesinin aşamalı biçimde tasfiye edilmesini ve İsrail’in doğrulanan ilerlemeye paralel olarak çekilmesini öngörüyor.

ÜST DÜZEY İSİMLER DE TOPLANTIYA KATILDI

Görüşmede Barış Kurulu Yüksek Temsilcisi Nikolay Mladenov, eski İngiltere Başbakanı ve kurul üyesi Tony Blair ile Barış Kurulu’nun kıdemli danışmanları Aryeh Lightstone ve Liran Tancman’ın da bulunduğu bildirildi. Hamas heyetine siyasi lider Halil el-Hayye katılırken Mısır İstihbarat Başkanı Hasan Reşad, Katarlı bir diplomat ve Türk temsilcilerin de diplomatik temaslarda yer aldığı aktarıldı.

Kushner ayrıca toplantıda Hamas temsilcilerine hayatını kaybeden İsrailli rehinelerin cenazelerinin bulunmasına ilişkin çalışmalardaki iş birliği nedeniyle teşekkür etti. Görüşme, Gazze anlaşmasına varılmasının ardından Kushner ile Hamas yönetimi arasındaki doğrudan temasların dikkat çeken örneklerinden biri oldu.

SİSİ GAZZE’DEKİ İSTİKRARIN BÖLGEYE ETKİSİNİ VURGULADI

Kushner’ın Mısır temaslarında Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ile de bir araya geldiği bildirildi. Mısır tarafı Gazze’de kalıcı istikrar sağlanmasının yalnızca bölge açısından değil, daha geniş Orta Doğu’daki güvenlik ortamı bakımından da önem taşıdığını vurguladı.

Sisi’nin Kushner’a son yıllardaki bölgesel istikrarsızlığın önemli bölümünün Gazze’deki çatışmalarla bağlantılı olduğunu ve Gazze’nin istikrara kavuşturulmasının daha geniş bölgesel istikrara katkı sağlayacağını söylediği aktarıldı.

ERDOĞAN’IN FOTOĞRAFI LİKUD’UN SEÇİM AFİŞİNDE

Likud’un seçim kampanyası kapsamında hazırladığı dev reklam panosunda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın fotoğrafı kullanıldı. Erdoğan’ın yanı sıra İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney, Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım ve New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani de aynı afişte yan yana gösterildi. Afişin Tel Aviv’de Ayalon Otoyolu’na bakan bir noktada bulunduğu bildirildi.

Likud’un kullandığı afişte dört ismin fotoğraflarının üzerinde Netanyahu’nun seçim mücadelesine ilişkin doğrudan bir mesaj yer aldı. Kampanyada seçmenlere, “Onlar Netanyahu’nun kaybetmesini istiyor. Kazanmalarına izin vermeyin” çağrısı yapıldı.

NETANYAHU DA AFİŞİ PAYLAŞTI

Başbakan Binyamin Netanyahu da Likud’un hazırladığı seçim afişini kendi sosyal medya hesabından paylaştı. Netanyahu paylaşımında afişteki seçim mesajını yineleyerek “Kazanmalarına izin vermeyin” ifadesini kullandı.

Likud’un propaganda çalışmasında Erdoğan ve Mamdani gibi Netanyahu ile İsrail’in Gazze politikasına yönelik eleştirileriyle öne çıkan siyasi isimlerin İran ve Hizbullah liderleriyle aynı görsel içinde kullanılması kampanyanın dikkat çeken unsurları arasında yer aldı. Arab News, söz konusu dört ismin aynı afişte bir araya getirilmesini seçim kampanyasının öne çıkan mesajlarından biri olarak aktardı.

İSRAİL 27 EKİM’DE SANDIĞA GİDECEK

İsrail’de genel seçimlerin 27 Ekim 2026 tarihinde yapılması kararlaştırıldı. Seçimler, 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırılarının ve ardından Gazze, Lübnan ve İran’ı kapsayan çatışmaların başlamasından sonra ülkede gerçekleştirilecek ilk genel seçim olacak.

Seçim sürecine ilişkin kamuoyu araştırmaları Netanyahu’nun Likud’unun ve mevcut koalisyonunun zorlu bir yarışla karşı karşıya bulunduğunu gösteriyor. Reuters’ın temmuz ayında aktardığı anketlerde Netanyahu’nun koalisyonunun çoğunluğu kaybetme ihtimali öne çıkarken, muhalefet partilerinin de tek başına hükümet kurabilecek net bir çoğunluğa ulaşamadığı görülüyor.

TÜRKİYE VE ERDOĞAN SEÇİM KAMPANYASINDA GÜNDEMDE

İsrail’de seçimlere yaklaşılırken Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, Netanyahu ve Likud’un siyasi mesajlarında yer alan başlıklardan biri haline geldi. Son afişte Erdoğan’ın doğrudan fotoğrafının kullanılmasıyla birlikte Likud, Türkiye Cumhurbaşkanı’nı Netanyahu’nun seçim yenilgisi yaşamasını istediğini öne sürdüğü isimler arasında gösterdi.

Likud’un seçim afişinde farklı ülkelerden ve yapılardan dört ismi aynı karede toplaması, partinin kampanyasını dış politika ve güvenlik başlıklarıyla ilişkilendiren mesajını görünür hale getirdi. Afişte Erdoğan, Hamaney, Kasım ve Mamdani’nin isim veya fotoğraflarına yer verilirken seçmenlerden Netanyahu’nun rakiplerinin kazanmasına izin vermemeleri istendi.

İsrail ordusu saldırılarda Hizbullah’a ait altyapının ve örgütün bazı komutanlarının hedef alındığını açıkladı. Lübnanlı yetkililer ise saldırılarda sivillerin öldüğünü belirterek İsrail’i ateşkesi ve devam eden siyasi müzakereleri tehlikeye atmakla suçladı. İsrail’in bombardımanı 16 Ağustos’ta da devam ederken Nebatiye bölgesinde yeni hava saldırıları gerçekleştirildi ve güneyden kuzeye doğru yeni bir sivil hareketliliği yaşandı.

ANSAR’DA AYNI AİLEDEN KİŞİLERİN BULUNDUĞU EV VURULDU

15 Ağustos sabahı düzenlenen en ağır saldırılardan biri Güney Lübnan’daki Ansar köyünün çevresinde meydana geldi. Lübnan Sağlık Bakanlığı ve resmi haber ajansının aktardığı bilgilere göre bir eve düzenlenen İsrail hava saldırısında yedi kişi öldü, en az iki kişi yaralandı. Hayatını kaybedenler arasında üç çocuk da bulunuyordu.

İsrail ordusu saldırının Hizbullah bağlantılı bir hedefe yönelik olduğunu savundu ve Hizbullah komutanlarından Ali Samir el-Hac Hasan’ın öldürüldüğünü açıkladı. İsrail tarafı, komutanın ailesinin hedef olmadığını belirtirken Lübnan yönetimi saldırıda sivillerin hayatını kaybetmesine tepki gösterdi.

DEYR EZ-ZAHRANİ’DE 4 KİŞİ ÖLDÜ, 17 KİŞİ YARALANDI

Aynı gün Deyr ez-Zahrani bölgesine düzenlenen bir başka İsrail saldırısında dört kişi hayatını kaybetti, 17 kişi yaralandı. Ansar ve Deyr ez-Zahrani saldırılarının toplam bilançosu böylece en az 11 ölü ve 19 yaralıya ulaştı.

İsrail ordusu, saldırıların Hizbullah’ın güneydeki askeri faaliyetlerine karşı gerçekleştirildiğini ve örgüte ait altyapının hedef alındığını bildirdi. İsrail, saldırıları Hizbullah tarafından gerçekleştirildiğini söylediği ve üç İsrail askerinin yaralanmasına yol açan bir insansız hava aracı saldırısına karşılık olarak açıkladı.

İSRAİL 16 AĞUSTOS’TA LÜBNAN’I YENİDEN VURDU

15 Ağustos’taki saldırıların üzerinden saatler geçtikten sonra İsrail savaş uçakları 16 Ağustos’ta Güney Lübnan’daki Nebatiye bölgesini yeniden hedef aldı. Yeni bombardıman, ateşkesten bu yana yaşanan en kanlı günün ardından saldırıların durmadığını gösterdi.

Son saldırılar bölgede yeni bir göç hareketine de yol açtı. Güney Lübnan’dan yüzlerce ailenin daha güvenli bölgelere ulaşmak amacıyla kuzeye doğru hareket ettiği ve yollarda yoğunluk oluştuğu bildirildi. Yeni saldırılarda can kaybı veya yaralanmaya ilişkin ilk saatlerde ayrıntılı bir bilanço açıklanmadı.

HİZBULLAH SALDIRILARA KARŞILIK VERİLECEĞİNİ AÇIKLADI

Hizbullah, 15 Ağustos’taki saldırıların ardından İsrail’in Lübnan’a yönelik bombardımanına “uygun” bir karşılık verileceğini açıkladı. Örgüt aynı zamanda Lübnan hükümetine İsrail ile yürütülen müzakereleri durdurması çağrısında bulundu.

Hizbullah, Haziran ayında ABD arabuluculuğunda hazırlanan ve İsrail’in aşamalı olarak Lübnan’dan çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlandırılmasına bağlayan siyasi çerçeveye taraf olmadı. Örgüt, İsrail tamamen Lübnan topraklarından çekilmeden silah bırakmayı görüşmeyeceğini belirtiyor.

LÜBNAN CUMHURBAŞKANI AOUN VE BAŞBAKAN SALAM’DAN TEPKİ

Lübnan Başbakanı Nawaf Salam, son saldırıları kınayarak Ansar’da öldürülen kişilerin “askeri altyapı” olmadığını söyledi. Salam, sivillerin hedef alınmasının ülkedeki istikrar girişimlerine zarar verdiğini belirtti. Cumhurbaşkanı Joseph Aoun da İsrail saldırılarının devam eden müzakerelere yönelik açık bir mesaj niteliği taşıdığını ifade etti.

Lübnan yönetimi daha önce de İsrail’i güneyde evleri ve sivil altyapıyı sistematik şekilde hedef almakla suçlamıştı. İsrail ise operasyonlarının Hizbullah’ın askeri kapasitesine ve güneydeki silahlı yapılanmasına yönelik olduğunu savunuyor.

İSRAİL ÇEKİLMEYİ HİZBULLAH’IN SİLAHSIZLANDIRILMASINA BAĞLADI

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, 13 Ağustos’ta yaptığı açıklamada İsrail ordusunun Hizbullah silahsızlandırılana kadar Güney Lübnan’dan çekilmeyeceğini söyledi. Katz, İsrail’in kuzey bölgelerinin güvenliğinin sağlanması gerekçesiyle bölgede askeri varlığın süreceğini belirtti.

ABD ise Haziran ayında sağlanan anlaşmanın İsrail’in aşamalı şekilde çekilmesini, Hizbullah dahil devlet dışı silahlı yapıların silahsızlandırılmasının doğrulanmasını ve bölgelerin Lübnan ordusuna devredilmesini öngördüğünü belirtiyor. Hizbullah’ın silahsızlanmayı İsrail’in çekilmesine, İsrail’in çekilmeyi ise Hizbullah’ın silahsızlandırılmasına bağlaması siyasi sürecin temel anlaşmazlıklarından biri olarak devam ediyor.

ABD’DEN HİZBULLAH’A YÖNELİK AÇIKLAMA

ABD Dışişleri Bakanlığından bir sözcü, 16 Ağustos’ta son saldırıların ardından yaptığı açıklamada İsrail’in Lübnan’daki varlığının sorumluluğunu Hizbullah’a yükledi. Sözcü, Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve örgütsel yapısının ortadan kaldırılması gerektiğini savundu.

Washington, Lübnan ve İsrail arasında Haziran ayında oluşturulan mekanizmanın uygulanması için temaslarını sürdürüyor. Roma’da gerçekleştirilen son görüşmelerde Hizbullah’ın silahsızlandırılmasının üçüncü ülkeler tarafından doğrulanmasına yönelik bir mekanizma ele alındı. Lübnanlı bir yetkili ise İngiltere, İtalya, İsviçre ve Endonezya’nın yer aldığı kesinleşmiş bir ülke listesi üzerinde anlaşmaya varıldığı yönündeki haberleri reddetti.

5-6 AĞUSTOS’TA DA ÇATIŞMALAR ŞİDDETLENMİŞTİ

Son saldırılardan yaklaşık 10 gün önce Güney Lübnan’da yeni bir çatışma dalgası yaşanmıştı. 5 Ağustos’ta bölgede meydana gelen bir patlamada iki İsrail askeri öldü, dört asker yaralandı. İsrail ordusu olayın ardından Güney Lübnan’da hava saldırıları gerçekleştirdi. Lübnan Sağlık Bakanlığına göre Tibnin’e düzenlenen saldırıda bir kişi öldü, 12 kişi yaralandı.

Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü UNIFIL, 6 Ağustos’ta yaptığı açıklamada İsrail ordusunun bir önceki gün Lübnan’a 113 mühimmat attığını ve bunun 21 Haziran’dan bu yana kaydedilen en yüksek günlük sayı olduğunu bildirdi. UNIFIL ayrıca Lübnan hava sahasının günlük olarak ihlal edilmeye devam ettiğini açıkladı.

HAZİRAN ATEŞKESİ SALDIRILARI TAMAMEN DURDURAMADI

İsrail ile Hizbullah arasında ABD ve Katar’ın arabuluculuğuyla sağlanan ateşkes 20 Haziran’da yürürlüğe girdi. Ateşkes, aylar süren yoğun çatışmaların ardından saldırıların önemli ölçüde azalmasını sağladı ancak karşılıklı operasyonlar tamamen sona ermedi.

26 Haziran’da Lübnan ile İsrail arasında ayrıca ABD arabuluculuğunda bir “çerçeve anlaşması” açıklandı. Anlaşma İsrail güçlerinin Güney Lübnan’dan aşamalı şekilde çekilmesi, Lübnan ordusunun bölgede kontrolü devralması ve devlet dışı silahlı grupların silahsızlandırılmasının doğrulanmasını öngörüyor. Hizbullah anlaşmayı reddetti ve müzakerelerin tarafı olmadığını açıkladı.

LÜBNAN’DA MART AYINDAN BU YANA 4 BİNDEN FAZLA KİŞİ ÖLDÜ

Lübnanlı yetkililerin 14 Ağustos itibarıyla açıkladığı verilere göre 2 Mart’ta yeniden başlayan geniş çaplı çatışmalardan bu yana İsrail saldırılarında 4 bin 335 kişi hayatını kaybetti, 12 bin 277 kişi yaralandı. Çatışmalar nedeniyle bir milyondan fazla kişi yerinden edildi.

İsrail tarafında da asker ve siviller arasında can kayıpları yaşandı. Associated Press’in aktardığı verilere göre son çatışma döneminde 40’tan fazla İsrailli asker ve sivil öldü. Güney Lübnan’daki İsrail askeri varlığı ve karşılıklı saldırılar ateşkese rağmen devam ediyor.

SON DURUM: SALDIRILAR SÜRERKEN MÜZAKERELER ÇIKMAZDA

16 Ağustos itibarıyla Güney Lübnan’da İsrail saldırıları devam ederken, İsrail ordusunun bölgeden çekilmesini ve Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını içeren siyasi süreçte tarafların temel şartları konusunda uzlaşma sağlanmış değil. İsrail, Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını çekilmenin şartı olarak öne sürerken Hizbullah ise İsrail ordusu çekilmeden silahlarını gündeme almayacağını belirtiyor.

15 Ağustos’ta 11 kişinin öldüğü saldırılar ve 16 Ağustos’ta Nebatiye’de yeniden başlayan bombardımanlar, Haziran ayındaki ateşkese rağmen sahadaki çatışmaların tamamen sona ermediğini gösteriyor. Lübnan hükümeti saldırıların müzakere sürecini olumsuz etkilediğini açıklarken ABD, anlaşmanın uygulanması ve Hizbullah’ın silahsızlandırılması yönündeki girişimlerini sürdürüyor.

Arakçi’ye göre daha önce kullanılan deniz rotaları artık işlevsel değil ve gemi trafiğinin sürdürülebilmesi için yeni bir güzergahın belirlenmesi gerekiyor. İran ile Umman arasında yürütülen teknik çalışmalar kapsamında ilk aşamada geçici bir rota oluşturulması, daha sonraki aşamada ise söz konusu güzergahın kalıcı hale getirilmesi planlanıyor.

UMMAN İLE TEKNİK MÜZAKERELER DEVAM EDİYOR

Arakçi, İran ile Umman arasındaki görüşmelerin tamamen teknik nitelikte olduğunu belirtti. Müzakerelerin gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişinde kullanacağı deniz yollarının belirlenmesine odaklandığını ifade etti.

İran Dışişleri Bakanı, görüşmelerin genel siyasi müzakerelerden veya boğazın yeniden açılmasına ilişkin karar sürecinden ayrı olduğunu söyledi. Tarafların mevcut deniz trafiğinin ihtiyaçlarına uygun yeni bir rota üzerinde çalıştığını kaydetti.

MEVCUT DENİZ ROTALARI ARTIK KULLANILAMIYOR

Arakçi, Hürmüz Boğazı’nda daha önce kullanılan güzergahların artık işlevsel olmadığını açıkladı. Söz konusu durum nedeniyle yeni bir geçiş hattının tanımlanmasının zorunlu hale geldiğini belirtti.

İranlı Bakan, ilk aşamada geçici bir deniz rotasının tasarlandığını söyledi. Geçici güzergahın uygulanmasının ardından teknik ve operasyonel şartların değerlendirilerek daha ileri bir tarihte nihai bir rotaya dönüştürülebileceğini ifade etti.

GEÇİCİ ROTA İÇİN KISA SÜREDE SONUÇ ALINABİLİR

İran ile Umman arasında yürütülen görüşmelerde kısa süre içinde sonuç alınabileceğini belirten Arakçi, tarafların rota belirleme çalışmalarını sürdürdüğünü söyledi.

Arakçi, olası bir anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açıldığı anlamına gelmeyeceğinin altını çizdi. Deniz rotasının belirlenmesi ile boğazın yeniden açılmasına ilişkin siyasi kararın iki ayrı konu olduğunu tekrarladı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN AÇILMASI AYRI BİR KARARA BAĞLI

Arakçi, yeni deniz rotasının belirlenmesinin ardından Hürmüz Boğazı’nın açılıp açılmayacağının ayrıca değerlendirileceğini söyledi. İran Dışişleri Bakanı, rota konusundaki teknik sürecin tamamlanmasının boğazın otomatik olarak yeniden açılmasını sağlamayacağını belirtti.

Arakçi’ye göre Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, ABD’nin yerine getirmesi gereken başka şartların karşılanmasına bağlı olacak. İranlı Bakan, söz konusu şartların ayrıntılarına ilişkin açıklamasında ek bilgi vermedi.

ARAKÇİ ABD’NİN YERİNE GETİRMESİ GEREKEN ŞARTLARA İŞARET ETTİ

Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin nihai kararın yalnızca teknik deniz rotası görüşmelerine bağlı olmadığını ifade eden Arakçi, ABD’nin belirli yükümlülüklere uyması gerektiğini söyledi.

İran Dışişleri Bakanı, yeni rotanın belirlenmesinden sonra boğazın yeniden açılıp açılmamasının söz konusu şartların yerine getirilme durumuna göre değerlendirileceğini kaydetti. Umman ile devam eden müzakerelerin ise yalnızca gemi trafiğine yönelik deniz güzergahlarının belirlenmesini kapsadığını vurguladı.

Yetkiliye göre İran, daha önce kullanılan ve kendisinin “klasik” olarak tanımladığı hava savunma modelinden uzaklaşarak komuta-kontrol, eğitim ve operasyonel uygulamalarda farklı bir sisteme geçti. Yeni yapının savaş devam ederken uygulamaya alındığı ifade edildi.

KOMUTA-KONTROL AĞINDA DEĞİŞİKLİĞE GİDİLDİ

Devrim Muhafızları yetkilisi, yeni hava savunma yapılanmasının önemli unsurlarından birinin komuta-kontrol ağındaki değişiklikler olduğunu söyledi. Hava savunma birliklerinin nasıl yönetildiği, sahadan gelen bilgilerin nasıl değerlendirildiği ve farklı unsurlar arasındaki koordinasyonun nasıl sağlandığı konusunda yeni düzenlemeler yapıldığını belirtti.

Yetkili, savaş sırasında karşılaşılan koşulların mevcut sistemin bazı bölümlerinin yeniden yapılandırılmasına yol açtığını ifade etti. Komuta-kontrol sistemindeki değişikliklerin hava savunma unsurlarının operasyonel devamlılığını korumaya yönelik olduğu aktarıldı.

EĞİTİM VE TAKTİKLER YENİDEN DÜZENLENDİ

Yeni yapılanma kapsamında İran’ın hava savunma personelinin eğitim sisteminde de değişikliklere gidildiği belirtildi. Yetkili, savaş sırasında edinilen tecrübelerin eğitim programlarına ve operasyonel taktiklere yansıtıldığını söyledi.

İran’ın daha önce uyguladığı hava savunma yöntemlerinin bazı bölümlerinin değiştirilerek yeni tehditlere göre düzenlendiğini kaydeden yetkili, taktiklerin sahadaki gelişmelere göre yeniden şekillendirildiğini ifade etti.

EKİPMAN VE TEKNİK PROSEDÜRLERDE DEĞİŞİKLİK YAPILDI

Devrim Muhafızları yetkilisine göre yeni hava savunma yapısı yalnızca komuta ve taktik değişiklikleriyle sınırlı kalmadı. Kullanılan ekipmanlar ve teknik prosedürlerde de düzenlemeler yapıldı.

Yetkili, hava savunma sistemlerinin savaş koşullarında çalışmaya devam edebilmesi için teknik uygulamaların yeniden ele alındığını belirtti. Ekipmanların kullanım biçimi ve savunma unsurlarının sahadaki konuşlandırılmasına ilişkin yöntemlerde de değişikliklere gidildiği ifade edildi.

BİLGİ TOPLAMA VE PAYLAŞIM SİSTEMİ YENİLENDİ

Yeni yapının bir diğer unsurunun hava savunma ağı içerisindeki bilgi akışına yönelik değişiklikler olduğu açıklandı. Yetkili, tehditlere ilişkin bilgilerin toplanması, değerlendirilmesi ve farklı hava savunma unsurları arasında paylaşılması süreçlerinin yeniden düzenlendiğini söyledi.

Bilgi akışındaki değişikliklerin hava savunma birliklerinin daha hızlı hareket etmesini ve farklı sistemlerin birbiriyle koordineli çalışmasını amaçladığı belirtildi. Yetkili, söz konusu düzenlemelerin savaş sırasında doğrudan uygulandığını ifade etti.

“KLASİK” HAVA SAVUNMA MODELİNDEN UZAKLAŞILDI

Fars tarafından yayımlanan belgeselde konuşan yetkili, İran’ın yeni yapılanmayla daha “klasik” bir hava savunma anlayışından uzaklaştığını söyledi. Savaş sırasında ortaya çıkan ihtiyaçların savunma sisteminin farklı seviyelerinde değişiklik yapılmasını zorunlu hale getirdiğini belirtti.

Yetkiliye göre yeni model, sabit ve geleneksel uygulamalar yerine savaşın değişen koşullarına göre daha farklı taktik ve teknik yöntemlerin kullanılmasını içeriyor. İran tarafı, söz konusu dönüşümün önceki çatışmalardan elde edilen tecrübelerin doğrudan sonucu olduğunu savundu.

İRAN: DAHA FAZLA SİSTEMİ FAAL TUTMAYI BAŞARDIK

Devrim Muhafızları yetkilisi, yeni hava savunma yapısının İran’ın füze ve hava savunma sistemlerinin daha büyük bölümünü savaş boyunca çalışır durumda tutmasına yardımcı olduğunu öne sürdü.

Yetkili, yapılan değişikliklerin sistemlerin operasyonel sürekliliğine katkı sağladığını savunurken, kaç füze veya hava savunma sisteminin saldırılardan etkilendiğine ya da yeni yapılanma sayesinde ne kadar kapasitenin korunduğuna ilişkin sayısal veri paylaşmadı.

Rus saldırılarında Ukrayna’nın Zaporijya bölgesinde iki kişi, Kriviy Rih kentinde ise bir kişi hayatını kaybetti. Kiev, Brovarı, Kriviy Rih, Odesa ve Dnipropetrovsk bölgelerinde 20’den fazla kişinin yaralandığı bildirildi. Yoğun çatışmalar sırasında Rusya’nın Rostov kentinde de üç kişinin öldüğü açıklandı.

MOSKOVA’YA GECE BOYUNCA YÜZLERCE İHA GÖNDERİLDİ

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin, Rusya’nın başkentinin gece boyunca yoğun bir insansız hava aracı saldırısının hedefi olduğunu açıkladı. Sobyanin, devlet destekli MAX platformu üzerinden birkaç saat boyunca peş peşe açıklamalar yaparak hava savunma sistemlerinin Moskova’ya yönelen insansız hava araçlarına müdahale ettiğini bildirdi.

Sobyanin’in verdiği bilgilere göre Rus hava savunma sistemleri Moskova’ya doğru ilerleyen 600’den fazla insansız hava aracını engelledi. Yaklaşık 200 İHA’nın ise Moskova bölgesinde düşürüldüğü belirtildi.

MOSKOVA BÖLGE VALİSİ: EN BÜYÜK İHA SALDIRILARINDAN BİRİ

Moskova Bölge Valisi Andrey Vorobyov, saldırıyı “yakın dönemin en büyük insansız hava aracı saldırılarından biri” olarak nitelendirdi. Vorobyov, Moskova bölgesinde saldırılar nedeniyle altı kişinin yaralandığını açıkladı.

Podolsk bölgesinde de bir insansız hava aracının hedefe ulaşması sonucu yangın çıktı. Vorobyov, “Podolsk’ta bir İHA’nın isabet etmesi sonucu Koledino Sanayi Parkı’ndaki Wildberries deposunda yangın çıktı” ifadelerini kullandı.

WILDBERRIES DEPOLARI YENİDEN HEDEF ALINDI

Ukrayna’nın son dönemde Rus çevrimiçi perakende şirketi Wildberries ile bağlantılı depo ve tesisleri hedef aldığı belirtiliyor. Kiev yönetimi, söz konusu saldırıların Rusya’nın Ukrayna şehirleri ve altyapısına yönelik bombardımanlarına karşılık olarak gerçekleştirildiğini savunuyor.

Ukrayna’nın temmuz ayının ortasından bu yana Wildberries’e ait yaklaşık 20 depo ve binayı hedef aldığı bildirildi. Moskova bölgesindeki Koledino Sanayi Parkı’nda bulunan depoda çıkan son yangın da söz konusu saldırılar zincirine eklendi.

RUSYA’NIN SALDIRILARINDA UKRAYNA’DA ÜÇ KİŞİ ÖLDÜ

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik füze saldırılarında Zaporijya bölgesinde iki kişi hayatını kaybetti. Kriviy Rih kentinde düzenlenen saldırıda ise bir kişinin öldüğü açıklandı.

Kiev, Brovarı, Kriviy Rih, Odesa ve Dnipropetrovsk genelinde 20’den fazla kişinin yaralandığı bildirildi. Saldırıların farklı bölgelerde konutlara, sanayi tesislerine ve diğer yapılara zarar verdiği belirtildi.

KRİVİY RİH’TE İKİ SANAYİ TESİSİ VURULDU

Yerel Savunma Konseyi Başkanı Oleksandr Vilkul, Telegram üzerinden yaptığı açıklamada Rus güçlerinin Kriviy Rih’te bulunan iki sanayi tesisini hedef aldığını söyledi.

Kentte gerçekleştirilen saldırılarda bir kişinin hayatını kaybettiği, yaralananların bulunduğu ve sanayi bölgelerinde hasar meydana geldiği bildirildi. Saldırının ardından bölgede güvenlik ve hasar tespit çalışmaları başlatıldı.

KİEV İÇİN BALİSTİK FÜZE ALARMI VERİLDİ

Ukrayna’nın başkenti Kiev’de yetkililer yerel saatle 02.00’den kısa süre önce hava saldırısı alarmı verdi. Uyarının ardından kentte birkaç patlama sesi duyuldu.

Kiev Belediye Başkanı Vitali Kliçko, başkentin “balistik füze saldırısı altında” olduğunu açıklayarak kent sakinlerine sığınaklarda kalmaları çağrısında bulundu. Füze saldırılarının Kiev’in Obolonski ve Holosiyivski bölgelerinde yangınlara neden olduğu belirtildi.

KREMENÇUK DA SALDIRIYA UĞRADI

Ukrayna’nın orta kesimindeki Poltava bölgesinde bulunan Kremençuk kentinin de Rus saldırılarının hedefi olduğu bildirildi. Yerel yetkililer saldırıyı doğrularken, ilk açıklamalarda meydana gelen hasar veya olası can kayıplarına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Rusya’nın aynı gece farklı Ukrayna kentlerine yönelik saldırıları, Moskova’ya düzenlenen yoğun İHA operasyonuyla eş zamanlı olarak gerçekleşti.

ROSTOV’DA ÜÇ KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ

Çatışmalar Rusya topraklarında da can kayıplarına yol açtı. Rusya’nın Rostov kentinde yaşanan saldırılar sırasında üç kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

Moskova ve Rostov’un hedef alındığı saldırılar, Ukrayna’nın Rusya topraklarının iç kesimlerine yönelik insansız hava aracı operasyonlarının devam ettiğini gösteren son gelişmeler arasında yer aldı.

NATO UÇAĞI ROMANYA HAVA SAHASINDA İHA DÜŞÜRDÜ

Savaşın etkileri Doğu Avrupa’daki NATO ülkelerinin hava sahasına da yansıdı. İspanya’ya ait bir NATO savaş uçağının Romanya hava sahasına giren bir insansız hava aracını düşürdüğü bildirildi.

Olayla birlikte savaşın son iki gün içerisinde ikinci kez Doğu Avrupa’ya sıçradığı belirtildi. Romanya hava sahasında gerçekleştirilen müdahale, Rusya-Ukrayna savaşındaki yoğun hava saldırılarının NATO sınırları çevresinde oluşturduğu güvenlik risklerini yeniden gündeme getirdi.

KARŞILIKLI HAVA SALDIRILARI YOĞUNLAŞTI

Ukrayna’nın Moskova ve Rusya’nın diğer bölgelerine yönelik insansız hava aracı saldırıları ile Rusya’nın Ukrayna kentlerine düzenlediği füze saldırıları aynı zaman diliminde devam etti. Her iki taraf da karşı tarafın kentlerini, sanayi tesislerini ve çeşitli altyapı noktalarını hedef aldı.

Moskova çevresinde 600’den fazla insansız hava aracının engellendiğine ilişkin Rus açıklamaları ile Kiev ve diğer Ukrayna kentlerindeki füze saldırıları, savaşta uzun menzilli hava operasyonlarının yoğunluğunu sürdürdüğünü ortaya koydu.

Anlaşmanın yalnızca üç ülkeyle sınırlı kalmasının zorunlu olmadığını ifade eden Erdoğan, gelecekte başka ülkelerin de mekanizmaya katılabileceğini söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Mısır’ın anlaşmaya dahil olmasının da mümkün olduğunu belirterek söz konusu savunma işbirliğinin dünyaya önemli bir mesaj verdiğini kaydetti.

MISIR’IN MEKKE ANLAŞMASINA KATILMASI MÜMKÜN

Erdoğan, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında oluşturulan savunma mekanizmasının genişlemeye açık olduğunu söyledi. Mekke Anlaşması kapsamında taraflardan herhangi birinin dış saldırıya uğraması halinde diğer ülkelerin ortak hareket etmesinin öngörüldüğünü ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Mısır’ın da ilerleyen dönemde anlaşmaya katılabilecek ülkeler arasında bulunduğunu belirtti. Anlaşmanın bölgesel savunma işbirliği açısından taşıdığı öneme değinen Erdoğan, üç ülkenin attığı ortak adımın uluslararası alanda önemli bir mesaj verdiğini söyledi.

ERDOĞAN: HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN AÇILMASINA ÖNCELİK VERİYORUZ

Bölgesel gelişmeleri değerlendiren Erdoğan, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim hakkında da konuştu. Türkiye’nin önceliğinin boğazın yeniden açılması olduğunu belirten Erdoğan, Hürmüz’ün kapalı kalmasının hiçbir tarafın çıkarına hizmet etmediğini ifade etti.

Bölgedeki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlere de değinen Erdoğan, Katar’ın süreçte önemli bir arabuluculuk rolü üstlendiğini söyledi. Türkiye’nin de bölgesel gerilimin azaltılması ve ulaşım hatlarının yeniden işler hale gelmesi için diplomatik girişimleri desteklediğini belirtti.

SURİYE’YE ZİYARET MESAJI

Suriye’deki gelişmeler hakkında da açıklamalarda bulunan Erdoğan, Türkiye’nin Suriye’yi yalnız bırakmayacağını söyledi. Ankara’nın Suriye’de istikrarın sağlanmasına yönelik desteğini sürdüreceğini belirten Erdoğan, Türkiye’nin bu konuda elinden geleni yapacağını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, önümüzdeki dönemde Suriye’yi ziyaret edeceğini de açıkladı. Ziyaretin zamanlamasına ilişkin ayrıntı paylaşmayan Erdoğan, Türkiye ile Suriye arasındaki ilişkilerin yeni dönemde daha ileri bir seviyeye taşınmasına yönelik mesaj verdi.

“SURİYE’DEKİ KÜRTLER DE BARIŞ VE İSTİKRARDAN PAYINI ALACAK”

Erdoğan, Suriye’de yaşayan Kürtlere ilişkin değerlendirmesinde, Kürt nüfusun da ülkedeki barış ve istikrardan payını alacağını söyledi. Türkiye’nin bölgedeki Kürtlerle ilişkilerini güçlendirmeyi sürdüreceğini belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin bölgedeki Kürtlerin haklarını korumaya devam edeceğini ifade etti. Suriye’nin istikrarına yönelik politikaların ülkedeki farklı toplumsal kesimleri kapsaması gerektiğine ilişkin açıklamalarda bulundu.

ERDOĞAN: GAZZE’Yİ YALNIZ BIRAKMAYACAĞIZ

Gazze’deki gelişmeleri de değerlendiren Erdoğan, Türkiye’nin bölgeye yönelik desteğinin süreceğini söyledi. Gazze’yi yalnız bırakmayacaklarını belirten Cumhurbaşkanı, Türkiye’nin bölgeye destek sağlamak amacıyla gereken adımları atmaya devam edeceğini ifade etti.

Hamas’ın kendisine düşen yükümlülükleri samimiyetle yerine getirdiğini savunan Erdoğan, İsrail’in ise saldırılarını sürdürdüğünü söyledi. Türkiye’nin Gazze’deki gelişmeleri yakından takip ettiğini ve bölgeye yönelik desteğini devam ettireceğini belirtti.

LÜBNAN’DAKİ SALDIRILAR İÇİN TRUMP İLE GÖRÜŞTÜ

Lübnan’daki gelişmelere değinen Erdoğan, İsrail’in ülkeye yönelik saldırılarının Türkiye açısından ciddi endişe kaynağı oluşturduğunu ifade etti. Cumhurbaşkanı, Lübnan’daki çatışmaların sona erdirilmesi gerektiğini söyledi.

Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump’ın son Türkiye ziyareti sırasında Lübnan’daki savaşın sona erdirilmesi konusunu görüştüklerini belirtti. Washington yönetiminin çatışmaların durdurulması sürecinde önemli bir rol oynayabileceğini ifade etti.

SUDAN VE LİBYA’YA DESTEK MESAJI

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Sudan’daki gelişmeler konusunda da Türkiye’nin desteğinin devam edeceğini söyledi. Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah Burhan ile ilişkilerinin iyi olduğunu ifade eden Erdoğan, Ankara’nın Sudan’a yönelik politikasını sürdüreceğini belirtti.

Libya hakkında da açıklama yapan Erdoğan, Türkiye’nin Libya’yı yalnız bırakmayacağını söyledi. Ankara’nın bölgedeki mevcut ilişkilerini ve desteğini devam ettireceğini kaydetti.

ERDOĞAN: AB ÜYELİĞİ ŞU AŞAMADA ÖNCELİĞİMİZ DEĞİL

Türkiye’nin Avrupa Birliği üyelik sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, Avrupa’nın Türkiye’yi birliğe kabul etme konusunda istekli görünmediğini söyledi. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılımının mevcut aşamada öncelikli bir konu olmadığını ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin üyeliğinin gerçekleşmemesi halinde kaybeden tarafın Avrupa olacağını savundu. Ankara’nın Avrupa Birliği ile ilişkilerini sürdürdüğünü ancak tam üyelik meselesini mevcut şartlarda öncelikli gündem olarak görmediğini belirtti.

F-35 İÇİN TRUMP’TAN SÖZ ALDIĞINI AÇIKLADI

Erdoğan, ABD ile Türkiye arasındaki savunma ilişkileri kapsamında F-35 savaş uçakları konusuna da değindi. ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği görüşmelerde F-35 konusunda kendisinden bir söz aldığını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trump tarafından verilen sözün yerine getirilmesini beklediğini belirtti. F-35 savaş uçaklarına ilişkin görüşmelerin Türkiye ile ABD arasındaki savunma ilişkilerinin gündemindeki başlıklardan biri olmayı sürdürdüğünü ifade etti.

Muttaki, İslam Emirliği yönetiminin “kapsayıcı” bir hükümet olduğunu savundu ve mevcut yönetimin muhalifleriyle ayrıca diyalog kurmasına gerek bulunmadığını söyledi. Afganistan Dışişleri Bakanı, yönetimin ülkedeki güvenlik ve idari kontrolü sürdürdüğünü ifade ederek son beş yıllık döneme ilişkin çeşitli veriler paylaştı.

MUTTAKİ: 34 VİLAYETTE CİDDİ BİR SORUN YAŞANMADI

Muttaki, Afganistan’ın 34 vilayetinde, yaklaşık 400 ilçesinde ve binlerce köyünde son beş yıl içerisinde ciddi bir sorun yaşanmadığını belirtti. Afganistan Dışişleri Bakanı, söz konusu tabloyu halkın İslam Emirliği yönetiminden memnun olduğuna ilişkin bir gösterge olarak sundu.

Afganistan genelindeki güvenlik durumuna ilişkin değerlendirmesinde Muttaki, merkezi yönetimin ülkenin tamamında etkin olduğunu savundu. Yönetimin muhalifleriyle diyalog kurulması gerektiği yönündeki görüşleri kabul etmeyen Muttaki, mevcut siyasi yapının yeterince kapsayıcı olduğunu ifade etti.

“AFGANİSTAN’DA 40’TAN FAZLA DİPLOMATİK TEMSİLCİLİK VAR”

Afganistan’ın dış ilişkilerine de değinen Muttaki, ülkede halen 40’tan fazla büyükelçilik ve konsolosluğun aktif şekilde faaliyet gösterdiğini söyledi. Kabil yönetiminin dünyanın farklı ülkeleriyle iyi ilişkiler geliştirdiğini belirten Muttaki, uluslararası diplomatik temasların sürdüğünü kaydetti.

İslam Emirliği yönetiminin resmen tanınmaması konusunun Afganistan’dan çok diğer ülkelerin politikalarıyla bağlantılı olduğunu savunan Muttaki, diplomatik ilişkiler ile resmi tanıma arasındaki farkın altını çizdi. Afganistan yönetiminin birçok ülkeyle temas halinde olduğunu belirten Muttaki, tanınma konusunda uluslararası toplumun yaklaşımını eleştirdi.

MUTTAKİ BM’NİN TANIMA KRİTERLERİNİ SORGULADI

Muttaki, Birleşmiş Milletler’in hükümetlerin tanınmasına ilişkin kriterlerine yönelik değerlendirmelerde de bulundu. Dünyada darbeler sonucunda iktidara gelen, hanedanlar tarafından yönetilen veya belirli kişilerin etrafında şekillenen hükümetlerin bulunduğunu söyleyen Afganistan Dışişleri Bakanı, İslam Emirliği yönetiminin neden tanınmadığının açıklanması gerektiğini ifade etti.

Muttaki, Afganistan yönetimine yönelik diplomatik tanıma politikasının hangi ilkelere dayandığının açık biçimde ortaya konulmasını istedi. Kabil yönetiminin dış ilişkilerini sürdürdüğünü belirten Muttaki, resmi tanımanın ise diğer devletlerin siyasi kararlarına bağlı olduğunu söyledi.

KIZ ÇOCUKLARININ ORTAÖĞRETİMİ “BİR SONRAKİ DUYURUYA KADAR” ERTELENDİ

Afganistan’da kız çocuklarının eğitimine yönelik uygulamalara da değinen Muttaki, ortaöğretim düzeyindeki eğitimin “bir sonraki duyuruya kadar” ertelendiğini söyledi. Kız öğrencilerin eğitimine ilişkin mevcut kısıtlamaların devam ettiğini doğrulayan Muttaki, eğitim faaliyetlerinin tamamen sona ermediğini savundu.

Afganistan Dışişleri Bakanı, kız çocuklarının dini eğitim veren okullarda eğitimlerine devam ettiğini belirtti. Kadınların eğitim ve çalışma hayatının tamamen durdurulmadığını söyleyen Muttaki, ülkedeki mevcut eğitim sistemine ilişkin sayısal veriler de paylaştı.

MUTTAKİ: 3 MİLYONDAN FAZLA KIZ ÖĞRENCİ EĞİTİM GÖRÜYOR

Muttaki’nin açıklamasına göre Afganistan genelinde 3 milyondan fazla kız öğrenci dini ve normal okullarda eğitim görüyor. Dini eğitim kurumlarında kız öğrencilerin eğitimlerini ileri seviyelere kadar sürdürebildiğini belirten Muttaki, söz konusu okullarda yalnızca dini derslerin verilmediğini ifade etti.

Muttaki, dini okullarda modern derslerin de müfredatta yer aldığını söyledi. Kadınların eğitim ve çalışma hayatının tamamen durdurulduğu yönündeki değerlendirmelere karşı çıkan Afganistan Dışişleri Bakanı, ülkede farklı eğitim modellerinin faaliyet göstermeyi sürdürdüğünü savundu.

BM GÜVENLİKTEKİ İYİLEŞMEYE DİKKAT ÇEKTİ

Muttaki’nin açıklamaları, Birleşmiş Milletler’in Afganistan’daki gelişmelere ilişkin son değerlendirmesinin ardından geldi. BM, ülkedeki güvenlik durumunda yaşanan iyileşmenin kalkınma ve ekonomik işbirliği açısından yeni fırsatlar oluşturduğunu belirtti.

Birleşmiş Milletler’in değerlendirmesinde güvenlik koşullarındaki değişimin ekonomik faaliyetler ve uluslararası işbirliği bakımından yeni imkanlar ortaya çıkarabileceği ifade edildi. Afganistan’daki siyasi yönetim, uluslararası tanınma ve temel haklara ilişkin tartışmalar ise devam ediyor.

TALİBAN AĞUSTOS 2021’DE YENİDEN İKTİDARA GELDİ

Afganistan’daki İslam Emirliği yönetimi, ABD ve NATO güçlerinin ülkeden çekildiği Ağustos 2021’de yeniden iktidara geldi. Taliban’ın ülkenin büyük bölümünde kontrolü ele geçirmesinin ardından önceki Afganistan hükümeti sona ererken Kabil’de İslam Emirliği yönetimi kuruldu.

Aradan geçen beş yıllık dönemde Afganistan yönetimi çok sayıda ülkeyle diplomatik ve siyasi ilişkiler geliştirdi. Kabil yönetimi farklı ülkelerle temaslarını sürdürmesine rağmen uluslararası alanda resmi tanınma konusunda çeşitli engellerle karşı karşıya bulunuyor.

Habere göre saldırıların ardından ABD ordusunun ana deniz lojistik merkezi, Hint Okyanusu’nun ortasında bulunan ve ABD ile İngiltere tarafından ortak kullanılan Diego Garcia’ya taşındı. Üssün İngiliz komutası altında bulunduğu belirtilirken, değişiklik ABD Donanması’nın Basra Körfezi ve çevresindeki operasyonlarını destekleyen ikmal sisteminde önemli bir mesafe artışına neden oldu.

BAHREYN’DEKİ BEŞİNCİ FİLO KARARGAHININ AĞIR HASAR GÖRDÜĞÜ BİLDİRİLDİ

The New York Times’ın aktardığı bilgilere göre İran’ın Bahreyn’deki ABD tesislerine düzenlediği füze ve insansız hava aracı saldırıları, Beşinci Filo karargahında ağır hasara yol açtı. Saldırıların ardından ABD’nin Bahreyn’deki ana deniz lojistik faaliyetlerinin mevcut haliyle sürdürülemediği ve operasyonların Diego Garcia’ya kaydırıldığı bildirildi.

Bahreyn’de bulunan merkez, ABD Donanması’nın Basra Körfezi ve çevresindeki gemilerine lojistik destek sağlamak açısından kritik bir konumda bulunuyordu. Merkezin devre dışı kalmasının ardından gemilere ikmal ulaştırılmasında kullanılacak mesafenin önemli ölçüde arttığı belirtildi.

ABD DONANMASININ İKMAL HATTI YAKLAŞIK 4 BİN KİLOMETREYE ÇIKTI

Lojistik merkezin Diego Garcia’ya taşınmasıyla ABD Donanması’nın bölgedeki savaş gemilerine ikmal sağlamak için yaklaşık 4 bin kilometrelik bir lojistik zincir kullanmaya başladığı aktarıldı. Bahreyn’deki tesislerin kullanıldığı dönemde Basra Körfezi içerisindeki kısa mesafeli ikmal ağı üzerinden yürütülen operasyonların, yeni düzenlemede Hint Okyanusu’ndaki uzak bir noktadan desteklenmesi gerekiyor.

The New York Times’ın haberinde, İran’ın Beşinci Filo tesislerine yönelik saldırılarının ABD savaş gemilerinde bildirilen çeşitli sorunların temel nedenlerinden biri olduğu ifade edildi. Bahreyn’deki merkezin kaybedilmesinin özellikle İran’a yönelik operasyonlara destek sağlayan uçak gemilerindeki sorunlara katkıda bulunduğu kaydedildi.

UÇAK GEMİLERİNDEKİ SORUNLAR BAHREYN ÜSSÜYLE İLİŞKİLENDİRİLDİ

Haberde, Bahreyn’deki lojistik merkezin kullanılamaz hale gelmesinin ABD uçak gemilerinde ortaya çıkan operasyonel sorunlarla bağlantılı olduğu belirtildi. The New York Times, “Bahreyn’deki merkezin kaybedilmesi, İran’a karşı operasyonlara destek veren uçak gemilerinde bildirilen bir dizi soruna katkıda bulundu” ifadelerini kullandı.

İran saldırılarının ardından ABD Donanması’nın lojistik kapasitesinde yaşanan değişikliklerin, uçak gemilerinin ikmal ve destek süreçlerini de etkilediği aktarıldı. USS Abraham Lincoln’de yaşandığı bildirilen tükenmişlik ve operasyonel sorunlar da İran saldırılarının ABD Donanması üzerindeki etkileri kapsamında gündeme geldi.

FUCEYRE LİMANI DA ALTERNATİFLER ARASINDA

ABD uçak gemilerine ve bölgedeki diğer savaş gemilerine destek verebilecek alternatif lojistik merkezlerinden birinin Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Fuceyre Limanı olduğu belirtildi. Fuceyre’nin coğrafi konumu nedeniyle bölgedeki deniz operasyonları açısından daha yakın bir seçenek oluşturduğu ifade edildi.

The New York Times’ın haberinde Fuceyre’deki tesisin de İran’ın füze ve insansız hava araçlarının menzili içerisinde bulunduğu kaydedildi. Söz konusu durum nedeniyle tesisin uzun vadeli ve güvenli bir alternatif olarak kullanılmasının sınırlamalar taşıdığı aktarıldı.

DIEGO GARCIA HİNT OKYANUSU’NUN ORTASINDA BULUNUYOR

ABD’nin lojistik operasyonlarını taşıdığı Diego Garcia, Hint Okyanusu’nun ortasında yer alan ve ABD ile İngiltere tarafından ortak kullanılan askeri bir üs konumunda bulunuyor. Üssün İngiliz komutası altında faaliyet gösterdiği ve ABD ordusunun bölgedeki hava ve deniz operasyonlarında uzun süredir kullandığı bildiriliyor.

Bahreyn’e kıyasla İran’dan çok daha uzak bir noktada bulunan Diego Garcia’nın, saldırılara karşı daha geniş bir coğrafi mesafe sağladığı belirtiliyor. Yeni lojistik düzenlemenin dezavantajı ise ABD Donanması’nın Basra Körfezi ve çevresindeki unsurlarına ikmal ulaştırmak için daha uzun bir deniz hattı kullanmak zorunda kalması olarak gösteriliyor.

DIEGO GARCIA’NIN DA HEDEF OLABİLECEĞİ BELİRTİLDİ

Haberde Diego Garcia’nın İran saldırılarından tamamen uzak bir alan olarak değerlendirilmediği de ifade edildi. Üssün, ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonlarında kullanılması halinde İran tarafından hedef olarak değerlendirilebileceği belirtildi.

İran’ın Bahreyn’deki ABD askeri tesislerine gerçekleştirdiği saldırıların ardından Washington’ın bölgedeki deniz lojistik yapılanmasında meydana gelen değişiklik, ABD Donanması’nın ikmal ağını Basra Körfezi’nden Hint Okyanusu’nun merkezine taşımış oldu. Operasyonların yeni merkezden sürdürülmesiyle savaş gemilerine yönelik ikmal mesafesi de yaklaşık 4 bin kilometreye ulaştı.

Raporda yer alan verilere göre 2026 yılı, kurumun benzer ölümleri kaydetmeye başladığı 2022’den bu yana Müslüman karşıtı nefret suçları bakımından en fazla ölümün kaydedildiği yıl oldu. Mayıs-Temmuz döneminde öldürüldüğü belirtilen 25 kişi arasında 11 yaşında bir kız çocuğu ile 16 yaşında bir erkek çocuğunun da bulunduğu aktarıldı.

2026 YILINDA TOPLAM CAN KAYBI 44’E ULAŞTI

Hindistan Ayrımcılık Gözlemcisi’nin takip sistemine göre 2026 yılı içerisinde kaydedilen toplam Müslüman can kaybı 44’e yükseldi. Raporda bu kişilerin 19’unun devlet aktörleri, 25’inin ise Hindutva yanlısı saldırganlar tarafından öldürüldüğü belirtildi.

Kurumun verilerine göre Mayıs-Temmuz döneminde kaydedilen ölümler, yılın toplam bilançosunun önemli bölümünü oluşturdu. Raporda hem güvenlik güçlerinin faaliyetleri hem de devlet dışı grupların saldırıları ayrı başlıklar altında değerlendirildi.

RAPORDA DEVLET AKTÖRLERİNE YÖNELİK İDDİALAR YER ALDI

Raporda, devlet aktörlerinin Müslümanlara yönelik uzun süredir belgelendiği belirtilen çeşitli baskı yöntemlerini kullanmayı sürdürdüğü öne sürüldü. Söz konusu uygulamalar arasında kurgulandığı iddia edilen çatışmalarda ve gözaltında öldürmeler, yüzlerce kişinin gözaltına alınması, evlerin ve ibadethanelerin buldozerlerle yıkılması ile bazı ailelerin sınır dışı edilmesi gösterildi.

Özellikle Uttar Pradeş, Assam, Keşmir ve giderek artan şekilde Batı Bengal’de Müslüman ailelerin gece saatlerinde Bangladeş’e zorla gönderildiği iddia edildi. Rapor, sınır dışı uygulamalarını Müslümanlara yönelik devlet politikalarının bir parçası olarak değerlendirdi.

İKİ AYDAN KISA SÜREDE EN AZ 23 İSLAMİ YAPI YIKILDI

Raporda yer alan verilere göre iki aydan kısa bir süre içerisinde en az 23 İslami yapı yıkıldı. Aynı dönemde gerçekleştirildiği belirtilen en az 21 yıkım operasyonunda Müslümanlara ait 1000’den fazla ev, iş yeri ve dini yapının yerle bir edildiği öne sürüldü.

Kurumun takip sistemine göre 2026 yılı içerisinde yıkılan Müslümanlara ait ev, iş yeri ve dini yapıların toplam sayısı 3 bini geçti. Yıkımların farklı eyaletlerde gerçekleştirildiği ve bazı operasyonlarda çok sayıda yapının aynı anda hedef alındığı belirtildi.

RAPORDA RESMİ SÖYLEMLER DE ELE ALINDI

Güney Asya Adalet Kampanyası’nın raporunda yasalar, politikalar ve üst düzey kamu görevlilerinin söylemleri de değerlendirildi. Raporda Hindistan’daki Müslümanların vatandaşlık ve aidiyet tartışmaları üzerinden ayrıştırıldığı öne sürüldü.

Raporda, “Yasalar, politikalar ve resmi söylemler aracılığıyla Hindistan'ın en üst düzey kamu görevlileri Müslümanları ırksallaştırılmış bir dış grup olarak damgalamayı sürdürdü, kendi ülkelerinde varsayımsal olarak yabancı, Hindistan'a aidiyetleri ise daima koşullu görüldü. Her seçmen kaydı, form ve yıkım emri de bu anlayış üzerine inşa edildi” ifadelerine yer verildi.

ÇETE ŞİDDETİ BEŞ EYALETTE KAYDEDİLDİ

Rapora göre Müslümanları hedef alan çete şiddeti Hindistan’ın beş eyaletinde kayıtlara geçti. İncelenen dönem içerisinde en ağır olayların Batı Bengal’de meydana geldiği belirtildi.

Devlet dışı aktörlerin gerçekleştirdiği belirtilen saldırılarda Hindutva yanlısı gruplar öne çıktı. Kurumun verilerine göre 2026 yılı genelinde devlet dışı saldırganlar tarafından öldürülen Müslümanların sayısı 25 olarak kaydedildi.

BATI BENGAL’DE BJP’NİN İLK SEÇİM ZAFERİ SONRASI SALDIRILAR

Raporda Batı Bengal’deki siyasi gelişmelere de yer verildi. BJP’nin eyalette ilk kez seçim zaferi kazanmasının ardından camilere ve Müslümanlara ait iş yerlerine saldırılar düzenlendiği belirtildi.

Söz konusu olaylarda en az iki kişinin hayatını kaybettiği aktarıldı. Ölenlerden birinin bir camiyi korumaya çalıştığı sırada yaşamını yitirdiği ifade edildi.

YENİ HÜKÜMETİN MÜSLÜMANLARI ETKİLEYEN DÜZENLEMELERİ

Batı Bengal’de kurulan yeni BJP hükümetinin Müslümanları doğrudan etkilediği belirtilen çeşitli tedbirleri uygulamaya koyduğu kaydedildi. Rapor kapsamında sıralanan tedbirler arasında sosyal yardım haklarıyla bağlantılı vatandaşlık taraması ve kota listesindeki değişiklikler yer aldı.

Azınlık işleri ve medrese bütçesinde yüzde 62 oranında kesintiye gidildiği, ayrıca büyükbaş hayvan kesimine yönelik yeni kısıtlamalar getirildiği belirtildi. Söz konusu düzenlemelerin eyalette yaşayan Müslüman nüfus üzerindeki etkileri de raporda ayrı başlıklar altında ele alındı.

HÜKÜMET 4 BİN 800 SINIR DIŞI İŞLEMİ YAPILDIĞINI ÖNE SÜRDÜ

Rapora göre Batı Bengal’deki yeni hükümet, göreve başlamasının ilk ayında 4 bin 800 “sınır dışı işlemi” gerçekleştirdiğini öne sürdü. Sınır dışı uygulamalarının vatandaşlık kontrolleri ve sınır güvenliği politikalarıyla birlikte yürütüldüğü belirtildi.

Hindistan Ayrımcılık Gözlemcisi ise özellikle Müslümanların sınır dışı işlemleri, vatandaşlık kontrolleri, yıkım operasyonları, gözaltılar ve şiddet olaylarından etkilendiğini kaydetti.

Kiev’deki askeri ve yerel yönetim yetkilileri, balistik füze tehdidinin ardından halka sığınaklara gitmeleri yönünde çağrı yaptı. Rusya tarafında ise Moskova’ya yönelen Ukrayna dronlarının imha edildiği açıklandı.

KİEV İÇİN BALİSTİK FÜZE UYARISI YAPILDI

Kiev Askeri İdaresi, Telegram üzerinden yayımladığı acil duyuruyla başkentte yaşayanlara “balistik füze tehdidi” uyarısında bulundu. Yerel saatle yaklaşık 02.00 sıralarında yapılan açıklamada kent sakinlerinden vakit kaybetmeden sığınaklara geçmeleri istendi.

Uyarının ardından Kiev genelinde patlama sesleri duyuldu. Başkentteki güvenlik önlemleri artırılırken hava saldırısı alarmı kapsamında vatandaşların korunaklı alanlarda kalması çağrısı sürdürüldü.

KLİÇKO BALİSTİK FÜZE SALDIRISINI DOĞRULADI

Kiev Belediye Başkanı Vitali Kliçko, kentte duyulan patlama seslerini doğrulayarak Ukrayna’nın başkentinin balistik füze saldırısı altında olduğunu açıkladı. Kliçko ve kent yetkililerinden gelen bilgilere göre saldırının ardından Kiev’in Obolonskiy bölgesindeki bir binada yangın çıktı.

Yangına müdahale edilirken saldırının yol açtığı hasara ilişkin incelemeler de başlatıldı. İlk resmi açıklamalarda, balistik füze saldırısı ve sonrasında çıkan yangında herhangi bir can kaybının yaşanmadığı bildirildi.

MOSKOVA DA DRON SALDIRISININ HEDEFİ OLDU

Kiev’e yönelik balistik füze saldırılarının gerçekleştiği saatlerde Rusya’nın başkenti Moskova çevresinde de hava saldırısı hareketliliği yaşandı. Rus yetkililer, Ukrayna tarafından gönderildiği belirtilen yeni bir insansız hava aracı dalgasının Moskova’ya doğru ilerlediğini duyurdu.

Rus hava savunma birlikleri başkente yaklaşan dronlara müdahale etti. Moskova ve çevresindeki hava savunma faaliyetleri, Kiev’e yönelik saldırılarla yaklaşık aynı zaman diliminde gerçekleşti.

SOBYANİN: YAKLAŞIK 28 UKRAYNA DRONU İMHA EDİLDİ

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin, Rus hava savunma güçlerinin başkente doğru ilerleyen yaklaşık 28 Ukrayna insansız hava aracını havada imha ettiğini açıkladı. Sobyanin’in açıklaması, Moskova’ya yönelik saldırının çok sayıda dronla gerçekleştirildiğini ortaya koydu.

İnsansız hava araçlarının hangi bölgelerde düşürüldüğüne veya saldırının yol açtığı olası hasara ilişkin ayrıntılar paylaşılmazken, Rus hava savunma sistemlerinin Moskova’ya yaklaşan dronlara karşı devreye girdiği bildirildi.

UKRAYNA RUSYA’DAKİ RAFİNERİ VE ASKERİ TESİSLERİ HEDEF ALIYOR

Rusya ve Ukrayna arasındaki karşılıklı hava saldırıları, tarafların stratejik olarak değerlendirdiği hedeflere yönelik operasyonlarla devam ediyor. Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın uzun menzilli füze saldırılarına karşılık olarak Rusya topraklarındaki petrol rafinerileri ile kritik askeri altyapıyı insansız hava araçlarıyla hedef aldıklarını belirtiyor.

Ukrayna’nın Rusya’nın farklı bölgelerine yönelik saldırılarında dronların yoğun biçimde kullanıldığı bildiriliyor. Söz konusu operasyonlarda enerji altyapısı, petrol tesisleri ve askeri noktalar öne çıkan hedefler arasında gösteriliyor.

RUSYA DOĞU UKRAYNA’DA KARA SALDIRILARINI SÜRDÜRÜYOR

Rusya ise Ukrayna’nın doğusundaki kara operasyonlarını yoğun şekilde sürdürürken, Kiev başta olmak üzere Ukrayna’nın büyük kentlerine uzun menzilli füze saldırıları düzenlemeye devam ediyor. Başkenti hedef alan son balistik füze saldırısı da karşılıklı hava operasyonlarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşti.

Cephe hattındaki kara çatışmalarıyla birlikte uzak mesafelerden gerçekleştirilen füze ve dron saldırıları da savaşın önemli unsurları arasında yer alıyor. Her iki taraf da karşı tarafın askeri kapasitesi ve kritik altyapısını hedef alan operasyonlar gerçekleştirdiğini açıklıyor.

KUZEY KORE YAPIMI BALİSTİK FÜZE İDDİASI

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik bazı saldırılarda Kuzey Kore yapımı balistik füzeler kullandığına ilişkin raporlar da gündemde yer alıyor. Moskova’nın özellikle uzun menzilli saldırılarda farklı tipte füze sistemlerinden yararlandığı belirtilirken, Kuzey Kore kaynaklı balistik füzelerin kullanıldığı yönündeki iddialar da bölgeden gelen raporlara yansıyor.

Kiev’e yönelik son saldırıda kullanılan balistik füzelerin türüne ilişkin ise paylaşılan ilk bilgilerde kesin bir tespit yer almadı. Saldırının ardından Ukraynalı yetkililerin füzelere ilişkin teknik incelemelerinin sürdüğü bildirildi.

İRAN: 3 PİLOT SAĞ OLARAK ELE GEÇİRİLDİ

İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Kayıp Kişileri Arama Komitesi Başkanı Muhammed Bagırzadeh, Uluslararası Kızılhaç Komitesi Başkanı Mirjana Spoljaric’e gönderdiği mektupta, 2 Mart’ta Katar’daki bir askeri üsse yönelik saldırılar sırasında iki İran Su-24 savaş uçağının düşürüldüğünü belirtti. Bagırzadeh, uçakların düşürülmesinin ardından İranlı pilotlardan üçünün Katar güçleri tarafından sağ olarak ele geçirildiğini öne sürdü.

Bagırzadeh’in açıklamasına göre pilotlardan Mecid Kazemi hayatını kaybetti. İranlı yetkili, Cevad Salihi, Abdülmecid Deştiyan ve Omran Behruzian’ın ise sağ olarak ele geçirildiğini ve Katar tarafından tutulduğunu iddia etti. İran tarafının açıklamasında üç pilotun yaklaşık 6 aydır Katar’ın elinde bulunduğu savunuldu.

İRAN KIZILHAÇ’TAN GİRİŞİMDE BULUNMASINI İSTEDİ

Muhammed Bagırzadeh, Katar yönetimini Cenevre Sözleşmeleri kapsamındaki yükümlülükleri ihlal etmekle de suçladı. İranlı yetkili, Katar’da tutulduğunu öne sürdüğü üç pilotun aileleri ve İranlı yetkililerle görüştürülmediğini iddia ederek pilotların durumuna ilişkin bilgi verilmediğini savundu.

Bagırzadeh, Uluslararası Kızılhaç Komitesinden söz konusu pilotlarla görüşmesini, sağlık durumları hakkında Tahran yönetimine bilgi vermesini ve serbest bırakılmaları amacıyla girişimde bulunmasını istedi. İran’ın açıklamasında üç pilotun Katar tarafından tutulduğu iddiasına karşılık Doha yönetimi ise elinde herhangi bir İranlı pilot bulunmadığını bildirdi.

KATAR İDDİAYI KESİN BİR DİLLE REDDETTİ

Katar Başbakanı Danışmanı ve Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada İran’ın üç pilotun Katar’ın elinde bulunduğu yönündeki iddiasını kesinlikle reddettiklerini duyurdu. Ensari, iddiaların bölgesel gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik çalışmaların sürdüğü bir dönemde yeniden gündeme getirilmesini de şaşırtıcı olarak nitelendirdi. Katar’ın 15 Ağustos tarihli açıklamasında herhangi bir İranlı pilotun gözaltında ya da esir olarak tutulmadığı belirtildi.

Ensari, İran uçaklarının Katar hava sahasını ihlal ettiği sırada yetkililerin pilotlarla iletişim kurmaya çalıştığını ancak temas girişimlerinin sonuç vermediğini söyledi. Katar Sözcüsü, saldırının geldiği yönün tespit edildiğini, angajman kurallarına uyulduğunu ve Katar topraklarının uluslararası hukuk çerçevesinde korunması için gerekli tedbirlerin alındığını ifade etti.

KATAR: YALNIZCA BİR PİLOTUN NAAŞINA ULAŞILDI

Macid el-Ensari, olayların ardından Katar’a bağlı arama kurtarma ekiplerinin düşürülen uçaklardaki pilotları bulmak amacıyla çalışma yürüttüğünü açıkladı. Ensari’ye göre arama faaliyetlerinde İranlı pilotlardan yalnızca birinin naaşına ulaşıldı. Katar, bulunan naaşın İran’a teslim edilmesi amacıyla Tahran yönetimiyle koordinasyon kurulduğunu ve sürecin uluslararası insancıl hukuk kuralları doğrultusunda yürütüldüğünü bildirdi.

Doha yönetiminin açıklaması, İran’ın “üç pilot sağ ele geçirildi ve Katar tarafından tutuluyor” iddiasıyla doğrudan çelişti. Katar, elinde üç İranlı pilot bulunduğu yönündeki açıklamayı reddederken yalnızca bir pilotun cansız bedeninin arama kurtarma çalışmaları sırasında bulunduğunu duyurdu.

KATAR İRANLI EKİBİ NİSAN AYINDA DAVET ETTİ

Ensari, olayın daha önce resmi kanallar üzerinden İran tarafıyla ele alındığını da belirtti. Katar’ın nisan ayında arama kurtarma operasyonlarının ayrıntılarını paylaşmak ve yürütülen çalışmalar hakkında bilgi vermek amacıyla İranlı bir ekibi Katar’a davet ettiğini söyleyen Ensari, Tahran yönetiminin söz konusu davete henüz yanıt vermediğini açıkladı. Reuters’ın aktardığı Katar açıklamasında da İran’ın operasyonun ayrıntılarını inceleme yönündeki davete yanıt vermediği belirtildi.

Katar yönetimi, İran’ın üç pilotun yaklaşık 6 aydır Katar’ın elinde tutulduğu yönündeki iddiasını kabul etmezken, tarafların açıklamaları pilotların akıbeti konusunda birbirinden farklı bilgiler içeriyor. İran üç pilotun sağ olarak ele geçirildiğini öne sürerken Katar, hiçbir İranlı pilotu elinde tutmadığını ve arama çalışmaları sonucunda yalnızca bir pilotun naaşına ulaşıldığını bildiriyor.

Blinken paylaşımında, yaşanan gelişmelerin Amerikan halkı açısından ciddi sonuçları bulunduğunu belirterek konuya bir yılı aşkın süredir dikkat çektiğini söyledi. Zakaria’nın makalesinin ABD’nin güvenilirliğinin neden yeniden tesis edilmesi gerektiğini ortaya koyduğunu ifade eden Blinken, meselenin yalnızca ilişkilerin onarılması olmadığını; ABD’nin güvenliğinin, refahının ve küresel liderliğinin korunmasıyla da ilgili olduğunu kaydetti.

ZAKARIA: ORTADOĞU’DA KÜÇÜK BİR JEOPOLİTİK DEPREM YAŞANDI

Fareed Zakaria, 14 Ağustos 2026 tarihli ve “İran savaşı, bir süper gücün güvenilirliğinin nasıl heba edildiğine dair bir ustalık dersi” başlıklı makalesinde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan anlaşmayı Ortadoğu’da yaşanan “küçük bir jeopolitik deprem” olarak nitelendirdi. Zakaria, Türkiye ile Suudi Arabistan’ın son on yılın önemli bölümünde açık biçimde karşı karşıya gelen iki ülke olduğunu hatırlatarak tarafların Pakistan’la birlikte Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladığını aktardı.

Makalede anlaşmanın, NATO’daki kolektif savunma anlayışına benzer şekilde, üç ülkeden birine yönelik saldırının tüm taraflara yapılmış sayılmasını öngördüğü belirtildi. Pakistan ile Suudi Arabistan arasında uzun yıllardır yakın güvenlik ilişkilerinin bulunduğunu hatırlatan Zakaria, Türkiye ile Suudi Arabistan’ın ise Katar, Mısır, Müslüman Kardeşler ve gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın İstanbul’da öldürülmesi başta olmak üzere birçok konuda karşı karşıya geldiğini yazdı. Zakaria, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Kaşıkçı cinayetinin ardından Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’a yönelik ağır eleştirilerde bulunduğunu da hatırlattı.

“İKİ ÜLKEYİ BİR ARAYA GETİREN TRUMP’A AZALAN GÜVEN”

Zakaria, Türkiye ile Suudi Arabistan’ın yakınlaşmasını ABD Başkanı Donald Trump’a ve iki ülkenin Trump’ın taahhütlerine yönelik azalan güvenine bağladı. Suudi Arabistan ile Katar’ın yalnızca bir yıl önce Trump yönetiminden güvenlik taahhütleri aldığını belirten Zakaria, İran savaşı sürecinde Washington’ın verdiği mesajların ABD’nin güvenilirliği konusunda soru işaretleri oluşturduğunu savundu.

Zakaria, Trump’ın İran’la anlaşmanın birçok kez çok yakın olduğunu açıkladığını, haziran ortasına kadar yapılan bir sayımda Trump’ın anlaşmanın yakın olduğu veya İran’ın anlaşmayı güçlü biçimde istediği yönünde en az 38 açıklamasının kayda geçtiğini aktardı. Makalede, Reuters’a konuşan İranlı bir kaynağın ise görüşmelerde “kesinlikle hiçbir ilerleme” sağlanmadığını söylediği belirtildi. Zakaria, dünya ülkelerinin Trump’ın Truth Social paylaşımlarını giderek daha ihtiyatlı değerlendirdiğini savundu.

AVRUPA’DAKİ ASKERİ KARARLARI DA ÖRNEK GÖSTERDİ

Zakaria, benzer bir belirsizliğin Avrupa’daki Amerikan askeri varlığı konusunda da görüldüğünü yazdı. Pentagon’un mayıs ayında Almanya’dan 5 bin Amerikan askerinin çekileceğini açıkladığını, Trump’ın daha fazla kesintiye işaret ettiğini belirten Zakaria, Pentagon’un daha sonra Polonya’ya gönderilmesi planlanan yaklaşık 4 bin askerin konuşlandırılmasını iptal ettiğini aktardı.

Makaleye göre Trump, söz konusu kararların ardından birkaç gün içinde Polonya’ya ilave 5 bin Amerikan askerinin gönderileceğini açıkladı. Zakaria, Trump’ın bazı dönemlerde Avrupa’yı Rusya’ya karşı savunmayabileceği yönünde mesajlar verdiğini, başka zamanlarda ise savunma taahhüdünü yinelediğini belirterek Avrupalı ülkelerin uzun vadeli askeri planlama açısından öngörülebilirlik sorunu yaşadığını savundu.

HÜRMÜZ BOĞAZI AÇIKLAMASINI GÜNDEME GETİRDİ

Fareed Zakaria makalesinde, Trump’ın ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerinde “tam kontrole” sahip olduğunu söylediğini de hatırlattı. Zakaria, gemi takip verilerine göre yakın tarihli bir günde boğazdan yalnızca 14 geminin geçtiğini, savaş öncesinde ise günlük geçiş sayısının 130’un üzerinde olduğunu belirtti.

Zakaria’ya göre yaşanan tartışma yalnızca başkanlık üslubu veya siyasi söylemle sınırlı değil. ABD’nin küresel gücünün önemli unsurlarından birinin on yıllar boyunca oluşturduğu güvenilirlik olduğunu belirten Zakaria, Washington’ın müttefiklerinin Amerikan taahhütlerinin bir yönetimden diğerine devam edeceğine inandığını, rakip ülkelerin de Amerikan tehditlerinin zaman zaman abartılı olsa dahi ciddi sonuçlar doğurabileceğini düşündüğünü ifade etti.

“MÜTTEFİKLER DAHA BAĞIMSIZ HALE GELİYOR”

Zakaria, ABD’nin geçmişte de sözlerini tutmadığı ve hatalar yaptığı dönemler bulunduğunu ancak Washington’ın genel olarak öngörülebilir bir aktör kabul edildiğini yazdı. Trump’ın vaatleri ve tehditleri bir pazarlık unsuruna dönüştürdüğünü savunan Zakaria, ittifak ilişkilerinde öngörülemezliğin farklı sonuçlar doğurduğunu belirtti.

Makalede, müttefiklerin askerlerin bir ülkeye gelip gelmeyeceğini, tarifelerin artırılıp azaltılmayacağını veya imzalanan bir anlaşmanın kısa süre sonra geçerliliğini koruyup korumayacağını öngöremediğinde daha itaatkâr değil, daha bağımsız hareket etmeye başladığı görüşüne yer verildi.

DANİMARKA, KANADA, AVRUPA VE GÜNEY KORE ÖRNEKLERİ

Zakaria, ülkelerin ABD’ye bağımlılığı azaltmaya dönük adımlarını “sigorta poliçeleri” oluşturmak şeklinde tanımladı. Danimarka’nın Amerikan Patriot hava savunma sistemi yerine Fransız-İtalyan ortak üretimi SAMP/T sistemini tercih ettiğini, Kanada’nın F-35 savaş uçağı alımlarını yeniden değerlendirdiğini ve Avrupa hükümetlerinin kendi savunma sanayilerine yönelik yatırımlarını önemli ölçüde artırdığını belirtti.

Güney Kore’nin Avrupa’daki NATO ülkelerine silah satan ülkeler arasında ikinci sıraya yükseldiğini aktaran Zakaria, Seul yönetiminin Körfez ülkelerinin hava savunmasını Patriot sistemlerinden daha düşük maliyetli sistemlerle desteklediğini yazdı. Hollanda Merkez Bankası’nın kritik bulut hizmetlerini Amerikan teknolojisine bağımlılığı azaltmak amacıyla Avrupalı bir sağlayıcıya taşıdığını belirten Zakaria, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın da kendi güvenlik mimarilerini oluşturmaya yöneldiğini savundu.

ZAKARIA: TEK BAŞINA KOPUŞ DEĞİL, BİRLİKTE GÜVEN KAYBINA İŞARET EDİYOR

Zakaria, söz konusu adımların hiçbirinin tek başına Washington ile ilişkilerde kopuş anlamına gelmediğini ancak birlikte değerlendirildiğinde ABD’nin sözlerine duyulan güvenin azalmasını gösterdiğini öne sürdü. Amerikan tarifelerine ilişkin tehditleri de aynı çerçevede ele alan Zakaria, Washington’ın tavizler aldıktan sonra yeniden tarife tehdidinde bulunması halinde hükümetlerin uyum göstermenin kendilerine güvenlik sağlamadığı sonucuna ulaşabileceğini yazdı.

Kanada Başbakanı Mark Carney’nin yıl içinde yaptığı açıklamalara atıfta bulunan Zakaria, ülkelerin uyum göstermenin güvenlik sağlayacağını düşünmesinin sonuç vermeyeceği görüşünü aktardı. Zakaria’ya göre ülkelerin böyle bir ortamda alternatifler geliştirmeye yönelmesi ortaya çıkan politikanın doğal sonucu haline geliyor.

NETANYAHU’NUN GAZZE PLANI TUTUMUNU ÖRNEK VERDİ

Zakaria, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da Trump’ın önerilerini her zaman belirleyici kabul etmediğini savundu. Netanyahu’nun ABD Başkanı’nın Gazze için sunduğu 15 maddelik planı aynı hafta kısa ve kesin biçimde reddettiğini belirten Zakaria, Trump yönetimi tarafından daha önce duyurulan bazı planların da zaman içinde gündemden düştüğünü ifade etti.

Makalede Trump’ın daha önce gündeme getirdiği ve kamuoyunda “Gazze Rivierası” olarak anılan plan da örnek olarak gösterildi. Zakaria, büyük güçlerin gerilemesinin her zaman büyük bir askeri yenilgiyle gerçekleşmediğini, diğer ülkelerin kendi düzenlerini söz konusu büyük gücün etrafında kurmayı yavaş yavaş bırakmasıyla da ortaya çıkabileceğini savundu.

ABD’NİN ASKERİ VE EKONOMİK GÜCÜNE VURGU

Zakaria, eleştirilerine rağmen ABD’nin küresel ölçekte son derece güçlü olmaya devam ettiğinin altını çizdi. ABD’nin güçlü bir orduya, ileri teknolojilere, büyük sermaye piyasalarına, kapsamlı ittifaklara ve doların uluslararası sistemdeki konumuna sahip olduğunu belirten Zakaria, güvenilirliğin de güç unsurları arasında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Makalede ABD’nin güvenilirliğinin nesiller boyunca oluşturulduğu ve kısa süre içinde zarar görebilecek bir varlık olduğu görüşü dile getirildi. Zakaria, Washington’ın geçmişte sahip olduğu güven seviyesini göstermek amacıyla Küba Füze Krizi döneminden bir örneği de gündeme taşıdı.

KÜBA FÜZE KRİZİNDEN DE GAULLE ÖRNEĞİ

Zakaria, Küba Füze Krizi sırasında ABD Başkanı John F. Kennedy’nin eski Dışişleri Bakanı Dean Acheson’ı Paris’e göndererek Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle’e Küba’da tespit edilen Sovyet nükleer füzeleri hakkında bilgi vermekle görevlendirdiğini hatırlattı. Acheson’ın Sovyet füzelerinin varlığını kanıtlamak amacıyla keşif fotoğraflarını yanında götürdüğünü belirten Zakaria, de Gaulle’ün fotoğrafları incelemeye gerek görmediğini aktardı.

De Gaulle’ün ABD’ye koşulsuz bağlı bir lider olmadığını vurgulayan Zakaria, Fransız liderin buna rağmen ABD Başkanı’nın sözünü yeterli kabul ettiğini belirtti. Zakaria söz konusu örneği, geçmişte Amerikan başkanlarının açıklamalarına duyulan uluslararası güven ile günümüzde yaşandığını savunduğu güvenilirlik tartışması arasındaki farkı göstermek amacıyla kullandı.

BLINKEN: ABD’NİN GÜVENİLİRLİĞİ GÜVENLİK VE LİDERLİK MESELESİ

Antony Blinken’ın Zakaria’nın makalesini paylaşırken kullandığı mesaj, Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan anlaşmasını ABD’nin dış politikadaki güvenilirliği tartışmasının doğrudan bir parçası haline getirdi. Eski ABD Dışişleri Bakanı, Amerika güvenilmez hale geldiğinde müttefiklerin ve ortakların hareketsiz kalmadığını, yeni şartlara uyum sağladığını, risklerini dengelediğini ve başka seçenekler aradığını söyledi.

Blinken, söz konusu sürecin Amerikan halkı açısından ciddi sonuçlara yol açabileceğini ifade ederek bir yılı aşkın süredir aynı konuda uyarılarda bulunduğunu kaydetti. Zakaria’nın makalesini okunmaya değer olarak nitelendiren Blinken, ABD’nin güvenilirliğini yeniden tesis etmenin yalnızca ülkeler arasındaki ilişkileri onarma meselesi olmadığını; Amerikan güvenliğinin, refahının ve küresel liderliğinin korunması açısından da önem taşıdığını belirtti.

Hemo, Suriye’de Şam yönetimi ile SDG arasında yürütülen entegrasyon sürecinin ardından 10 Mart 2026’da Doğu Bölgesi’nden sorumlu Suriye Savunma Bakan Yardımcısı olarak görevlendirildi. Suriye Savunma Bakanlığı’nın duyurduğu atamayla Hemo, Rakka, Deyrizor ve Haseke’yi kapsayan doğu bölgesindeki askeri yapılanmadan sorumlu isimlerden biri haline geldi.

SİPAN HEMO’NUN KAYDI ARTIK VERİ TABANINDA YER ALMIYOR

Sipan Hemo’nun Türkiye İçişleri Bakanlığı’nın terörden arananlar veri tabanında daha önce “Semir Asu” adıyla kırmızı kategoride kayıtlı olduğu bildiriliyordu. Hemo’nun Suriye Savunma Bakan Yardımcılığı görevine atanmasından sonra da söz konusu kaydın bir süre sistemde kalmaya devam ettiği aktarıldı.

Ağustos 2026 itibarıyla yapılan kontrollerde ise Hemo’nun kaydının veri tabanından çıkarıldığı görüldü. Güncel haberlerde Hemo’nun adının kırmızı listenin yanı sıra diğer arananlar kategorilerinde de bulunmadığı belirtildi. Kaydın hangi tarihte ve hangi hukuki veya idari gerekçeyle kaldırıldığı konusunda İçişleri Bakanlığı tarafından kamuoyuna açıklanmış bir gerekçe bulunmuyor.

DAHA ÖNCE KIRMIZI KATEGORİDE ARANIYORDU

Hemo’nun geçmişte Türkiye’nin terörden arananlar veri tabanında PKK/KCK bağlantısıyla kırmızı kategoride bulunduğu aktarılmıştı. Kırmızı kategori, sistemde yer alan en üst arama kategorisini oluşturuyor ve bu kategorideki kişilerin yakalanmasına veya yerlerinin tespit edilmesine yardımcı olanlara 20 milyon liraya kadar ödül verilebiliyor.

Hemo’nun kaydının listede bulunması, Suriye’deki yeni görevinin açıklanmasının ardından Türkiye’de siyasi tartışmalara da konu oldu. İYİ Parti Balıkesir Milletvekili Turhan Çömez, 10 Mart’taki atamanın ardından Hemo’nun İçişleri Bakanlığı’nın resmi sisteminde kırmızı kategoride bulunduğunu belirterek atamaya tepki göstermişti.

SURİYE SAVUNMA BAKAN YARDIMCILIĞINA 10 MART’TA ATANDI

Suriye Savunma Bakanlığı, 10 Mart 2026 tarihinde Sipan Hemo’nun Doğu Bölgesi’nden sorumlu Savunma Bakan Yardımcısı olarak görevlendirildiğini açıkladı. Bakanlığın Basın ve İletişim Dairesi Müdürü Asım Galyun tarafından duyurulan atamayla Hemo, Suriye’nin doğusundaki askeri yapıların Savunma Bakanlığı bünyesine entegrasyonunda görev alan isimlerden biri oldu.

Atamanın temeli, Şam yönetimi ile SDG arasında 29 Ocak 2026 tarihinde varılan entegrasyon anlaşmasına dayanıyor. Anlaşmanın hükümleri arasında SDG’nin önerisi doğrultusunda bir savunma bakan yardımcısının belirlenmesi de yer alıyordu. Hemo’nun mart ayındaki görevlendirmesi söz konusu hükmün uygulanması kapsamında gerçekleşti.

HEMO SDG’NİN ÜST DÜZEY İSİMLERİ ARASINDA YER ALIYORDU

Sipan Hemo, uzun yıllar YPG ve daha sonra SDG içerisindeki üst düzey askeri isimlerden biri olarak biliniyordu. Türkiye, YPG’yi PKK’nın Suriye yapılanması olarak değerlendirirken, Hemo’nun da Türkiye’nin resmi arananlar veri tabanında PKK/KCK bağlantısıyla kayıtlı olduğu bildiriliyordu.

Suriye’de 2026 yılı başında başlayan yeni entegrasyon sürecinde Hemo, SDG unsurlarının Suriye ordusuna dahil edilmesiyle ilgili çalışmalarda görev aldı. Mayıs ayında yaptığı açıklamada SDG’ye bağlı dört tugayın Suriye ordusuna resmen entegre edildiğini ve askeri yapıların tek komuta altında yeniden düzenlenmesine yönelik çalışmaların devam ettiğini söyledi.

ATAMA TÜRKİYE’DE TARTIŞMA YARATMIŞTI

Hemo’nun Suriye Savunma Bakan Yardımcılığı için adının gündeme gelmesi, Türkiye’de özellikle güvenlik politikaları açısından tartışmalara neden oldu. Tartışmaların merkezinde, Suriye devlet yapısında üst düzey bir göreve getirilen Hemo’nun aynı dönemde Türkiye’nin kırmızı kategoride arananlar listesinde bulunması yer aldı.

Atama sürecinde Milli Savunma Bakanlığı’nın Suriye’de yapılacak görevlendirmelerin Suriye makamlarının değerlendirmeleri ve güvenlik soruşturmalarının sonuçları doğrultusunda gerçekleştirilmesinin beklendiği yönünde açıklamalar yaptığı aktarılmıştı. Hemo’nun göreve başlamasının ardından ise Türkiye’deki ilgili bakanlıklardan kaydının durumuna yönelik ayrı bir kamuoyu açıklaması yapılmadı.

KAYDIN ATAMADAN SONRA KALDIRILDIĞI BELİRTİLİYOR

Hemo’nun 10 Mart’taki atamasının hemen ardından kaydının sistemden kaldırılmadığı bildirildi. Mepa News’in aktardığına göre Hemo’nun “Semir Asu” adına düzenlenmiş kaydı Mayıs 2026’nın başlarında, atamanın yaklaşık 50 gün sonrasında da veri tabanında bulunuyordu.

Ağustos ayında kaydın artık görünmemesi nedeniyle çıkarma işleminin söz konusu dönemden sonra gerçekleştiği anlaşılıyor. Kaydın kesin olarak hangi tarihte silindiği ve kararın Suriye’deki yeni göreviyle bağlantılı olup olmadığı konusunda resmi makamlar tarafından kamuoyuna açıklanmış bir bilgi bulunmuyor.

MAZLUM ABDİ’NİN KAYDI SİSTEMDE YER ALMAYA DEVAM EDİYOR

SDG’nin lideri Mazlum Abdi olarak bilinen Ferhat Abdi Şahin’in kaydı ise İçişleri Bakanlığı’nın terörden arananlar veri tabanında yer almaya devam ediyor. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü’nün güncel veri tabanında Ferhat Abdi Şahin, PKK/KCK bağlantısıyla kayıtlı isimler arasında bulunuyor.

Hemo’nun kaydının kaldırılmasına karşın SDG ve PKK/KCK bağlantısıyla aranan diğer bazı kişilerin kayıtlarının devam etmesi, işlemin genel bir liste değişikliğinden ziyade kişi bazında gerçekleştirildiğini gösteriyor. Kaydın kaldırılmasına ilişkin resmi gerekçenin açıklanmaması nedeniyle işlemin hangi değerlendirme sonucunda yapıldığı bilinmiyor.

SDG İLE ŞAM ARASINDA ENTEGRASYON SÜRECİ DEVAM EDİYOR

Şam yönetimi ile SDG arasında 29 Ocak’ta varılan anlaşma, SDG’nin askeri ve idari yapılarının Suriye devlet kurumlarına aşamalı biçimde dahil edilmesini öngörüyor. Hemo’nun Savunma Bakan Yardımcılığı görevine getirilmesi de askeri entegrasyon sürecindeki önemli görevlendirmelerden biri oldu.

Hemo, mayıs ayında entegrasyon sürecinin aşamalı şekilde ilerlediğini ve özellikle Rakka, Deyrizor ile Haseke’nin bulunduğu Doğu Bölgesi’ndeki askeri yapıların yeniden düzenlenmesine odaklanıldığını açıkladı. Suriye Savunma Bakanlığı bünyesinde ülkenin farklı askeri bölgelere ayrıldığı ve SDG bünyesindeki birliklerin bu yapı içerisinde yeniden konumlandırıldığı bildirildi.

LİSTEDEN ÇIKARILMA GEREKÇESİ AÇIKLANMADI

Sipan Hemo’nun kırmızı kategorideki kaydının kaldırılmasıyla ilgili olarak Türkiye’den kamuoyuna açık resmi bir gerekçe paylaşılmış değil. Mevcut veriler, Hemo’nun Mart 2026’daki atamasının ardından bir süre daha listede kaldığını ve daha sonraki aylarda kaydının sistemden çıkarıldığını gösteriyor.

Kaydın kaldırılmasının Türkiye ile Suriye arasındaki güvenlik koordinasyonu, SDG’nin Suriye devlet yapısına entegrasyonu veya başka bir idari ve hukuki süreçle bağlantılı olup olmadığı konusunda resmi makamlar tarafından açıklama yapılmadı. Dolayısıyla işlemin gerekçesine ilişkin herhangi bir bağlantı, resmi açıklama bulunmadığı sürece doğrulanmış bilgi olarak değerlendirilemiyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Rabia el-Adeviyye Meydanı’ndaki müdahalede en az 817 kişinin öldürüldüğünü, gerçek can kaybının 1000’i aşmış olabileceğini açıkladı. Uluslararası Af Örgütü ise Rabia ve Nahda meydanlarının dağıtılması sırasında 900’den fazla kişinin öldürüldüğünü belirtiyor. Mısır makamlarının açıkladığı resmi rakamlar ise insan hakları örgütlerinin verilerinden daha düşük kaldı.

MÜBAREK’İN DEVRİLMESİNİN ARDINDAN SEÇİMLER YAPILDI

Mısır’da 2011 yılındaki halk ayaklanmaları, yaklaşık 30 yıl ülkeyi yöneten Hüsnü Mübarek’in iktidarının sona ermesiyle sonuçlandı. Mübarek’in devrilmesinin ardından başlayan siyasi geçiş döneminde parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleştirildi.

Müslüman Kardeşler’in siyasi kanadı Hürriyet ve Adalet Partisi seçimlerde önemli bir siyasi güç haline geldi. Partinin cumhurbaşkanı adayı Muhammed Mursi, Haziran 2012’de yapılan seçimleri kazanarak göreve başladı. Mursi, 30 Haziran 2012’de cumhurbaşkanlığı görevini devraldı ancak görev süresi boyunca ülkedeki siyasi kutuplaşma ve hükümet karşıtı gösteriler devam etti.

MURSİ 3 TEMMUZ 2013’TE GÖREVDEN UZAKLAŞTIRILDI

Haziran 2013’te Mursi yönetimine karşı geniş çaplı protestolar düzenlendi. Mısır ordusu, taraflara siyasi krizin çözülmesi için süre tanımasının ardından 3 Temmuz 2013’te Genelkurmay Başkanı Abdulfettah es-Sisi’nin açıkladığı müdahaleyle Mursi’yi görevden uzaklaştırdı ve anayasanın askıya alındığını duyurdu.

Mursi’nin görevden alınmasının ardından Anayasa Mahkemesi Başkanı Adli Mansur geçici cumhurbaşkanı olarak görevlendirildi. Müslüman Kardeşler ve Mursi destekçileri ise gelişmeleri askeri darbe olarak nitelendirerek ülkenin farklı bölgelerinde kitlesel protestolara başladı.

DARBE KARŞITI GÖSTERİLER RABİA MEYDANI’NDA YOĞUNLAŞTI

Mursi’nin görevden uzaklaştırılmasından sonraki en büyük protesto merkezlerinden biri Kahire’nin doğusundaki Rabia el-Adeviyye Meydanı oldu. Binlerce Mursi destekçisi meydanda haftalar süren oturma eylemi düzenleyerek Mursi’nin yeniden görevine dönmesini talep etti.

Kahire’deki Nahda Meydanı da darbe karşıtı protestoların diğer önemli merkezlerinden biri haline geldi. Geçici yönetim ve güvenlik güçleri, oturma eylemlerinin sona erdirilmesi yönünde göstericilere çeşitli uyarılarda bulundu. Uluslararası arabuluculuk girişimleri sonuç vermeyince meydanların zorla boşaltılması kararı uygulamaya konuldu.

14 AĞUSTOS SABAHI İKİ MEYDANA OPERASYON BAŞLADI

Mısır güvenlik güçleri 14 Ağustos 2013 sabahı Rabia el-Adeviyye ve Nahda meydanlarındaki oturma eylemlerini eş zamanlı operasyonlarla dağıtmaya başladı. Güvenlik güçleri zırhlı araçlar ve iş makineleriyle meydanlara girerken bölgelerde yoğun göz yaşartıcı gaz ve silah kullanıldığı bildirildi.

Olayları takip eden gazeteciler ve insan hakları kuruluşlarının kayıtlarında, Rabia Meydanı’ndaki operasyonun saatler boyunca sürdüğü ve meydandaki çadırlarla bazı yapıların yandığı belirtildi. Reuters ve diğer uluslararası medya kuruluşlarının o günkü haberlerinde keskin nişancı ateşi ve gerçek mermi kullanıldığına ilişkin tanık anlatımları yer aldı. Mısır İçişleri Bakanlığı ise güvenlik güçlerinin operasyon sırasında silahlı saldırıya uğradığını savundu.

HRW: EN AZ 817 KİŞİ RABİA’DA ÖLDÜRÜLDÜ

İnsan Hakları İzleme Örgütü, olayların ardından yürüttüğü kapsamlı incelemede yalnızca Rabia el-Adeviyye Meydanı’nda en az 817 kişinin öldürüldüğünü doğruladığını bildirdi. Kuruluş, gerçek sayının 1000’in üzerinde olabileceğini belirtti ve güvenlik güçlerinin operasyonunu “muhtemelen insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi.

Uluslararası Af Örgütü de Rabia ve Nahda meydanlarında en az 900 kişinin öldürüldüğünü ve 1000’den fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Kuruluş, sonraki yıllarda yayımladığı raporlarda olaylarla ilgili güvenlik görevlilerinden hesap sorulmadığını savundu.

CAN KAYBI SAYISINDA FARKLI RAKAMLAR AÇIKLANDI

14 Ağustos 2013’teki olaylarda hayatını kaybedenlerin kesin sayısı konusunda farklı kaynaklar farklı rakamlar verdi. İnsan hakları kuruluşları, Rabia’daki ölü sayısının 817’den fazla olduğunu ve toplam can kaybının 900’ü aştığını bildirirken, dönemin Mısır Sağlık Bakanlığı daha düşük resmi rakamlar açıkladı.

Müslüman Kardeşler’e yakın gruplar ise ölü sayısının resmi açıklamaların ve uluslararası kuruluşların tespitlerinin çok üzerinde olduğunu savundu. Aradan geçen yıllara rağmen Rabia ve Nahda müdahalelerinde yaşamını yitirenlerin toplam sayısı konusunda tarafların üzerinde uzlaştığı tek bir rakam bulunmuyor.

ÇADIRLAR VE MEYDANDAKİ ALANLAR YANDI

Operasyon sırasında Rabia Meydanı’ndaki çadırların ve farklı bölümlerin yandığı görüntülere yansıdı. Güvenlik güçlerinin iş makineleri ve zırhlı araçlarla meydana girdiği, oturma eylemi için kurulan yapıların büyük bölümünün operasyon sonunda ortadan kaldırıldığı bildirildi.

Tanıkların ve uluslararası basının aktardığı görüntülerde yaralıların geçici sağlık merkezlerine taşındığı, meydanın farklı noktalarında cenazelerin bulunduğu ve operasyon sırasında yoğun dumanın bölgeyi kapladığı görüldü. Bazı görüntüler ve tanıklıklar cesetlerin ve çadırların yandığını gösterirken, olayların tamamına ilişkin farklı tarafların iddiaları sonraki yıllarda da tartışılmaya devam etti.

OLAYLAR MISIR GENELİNE YAYILDI

Rabia ve Nahda meydanlarının dağıtılmasının ardından Kahire dışındaki birçok kentte de çatışmalar çıktı. Mursi destekçileri ile güvenlik güçleri arasında yaşanan olayların yanı sıra bazı kamu binaları ve kiliseler de saldırıya uğradı.

Geçici yönetim olayların ardından ülkede olağanüstü hal ilan etti ve çeşitli kentlerde sokağa çıkma yasağı uyguladı. 14 Ağustos, 2011’de Hüsnü Mübarek’in devrilmesiyle sonuçlanan halk ayaklanmasından sonraki dönemin en kanlı günlerinden biri oldu.

İNSAN HAKLARI ÖRGÜTLERİ YILLARDIR HESAP VERİLEBİLİRLİK ÇAĞRISI YAPIYOR

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Rabia müdahalesinin 10. yılında yaptığı açıklamada Mısır makamlarının olaylarla ilgili güvenlik güçlerinden veya devlet yetkililerinden hesap sorulmasını sağlamadığını bildirdi. Kuruluş, operasyonu Mısır’ın modern tarihindeki en büyük kitlesel öldürme vakalarından biri olarak tanımladı.

Uluslararası Af Örgütü de Rabia olaylarının yıldönümlerinde yayımladığı açıklamalarda bağımsız ve etkili soruşturma çağrısını sürdürdü. Kuruluş, 2013’te başlayan güvenlik politikalarının sonraki yıllarda ülkedeki muhalifler, insan hakları savunucuları ve hükümet eleştirmenleri üzerindeki baskının genişlemesinde önemli bir dönüm noktası olduğunu savundu.

RABİA OLAYLARININ ÜZERİNDEN 13 YIL GEÇTİ

14 Ağustos 2026 itibarıyla Rabia ve Nahda meydanlarının dağıtılmasının üzerinden 13 yıl geçti. Olaylar, Mısır’daki 2011 devriminin ardından başlayan siyasi geçiş süreci, Muhammed Mursi’nin seçilmesi, ordunun 3 Temmuz 2013’te yönetime müdahalesi ve sonrasında yaşanan geniş çaplı baskı döneminin en kritik aşamalarından biri olarak kayıtlarda yer alıyor.

Rabia el-Adeviyye Meydanı, olayların ardından Mursi destekçileri ve Müslüman Kardeşler çevreleri açısından sembolik bir anlam kazandı. İnsan hakları kuruluşları ise 14 Ağustos 2013’te yaşananların bağımsız biçimde soruşturulması ve sorumluların hesap vermesi yönündeki çağrılarını sürdürüyor.

SOSYAL MEDYA POSTU

Rabia ve Nahda meydanlarındaki kanlı müdahalenin üzerinden 13 yıl geçti.

Mısır güvenlik güçleri, 14 Ağustos 2013’te Mursi destekçilerinin oturma eylemlerini zor kullanarak dağıttı.

İnsan hakları kuruluşlarına göre operasyonlarda 900’den fazla kişi hayatını kaybetti.

Can kaybının kesin sayısı konusunda farklı rakamlar açıklanırken, insan hakları örgütleri yıllardır bağımsız soruşturma çağrısı yapıyor.

Salih, milyonlarca kişinin geri dönmesini Suriyelilerin ülkelerini yeniden inşa etme yönündeki iradesinin göstergesi olarak değerlendirirken, toparlanmanın boyutu nedeniyle Suriye’nin süreci tek başına yürütemeyeceğini söyledi. Uluslararası toplumun özellikle ekonomik toparlanma, geçim kaynakları, altyapı ve temel kamu hizmetleri alanlarında daha fazla destek sağlaması gerektiğini vurguladı.

ARALIK 2024’TEN BU YANA 3 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ GERİ DÖNDÜ

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından 13 Ağustos 2026’da yapılan açıklamada, Aralık 2024’ten itibaren Suriye’ye yurt dışından dönenler ile ülke içinde yerinden edildikten sonra evlerine geri gidenlerin toplam sayısının 3 milyonu geçtiği duyuruldu. Salih, geri dönüşlerin Suriye’de yıllardır devam eden kitlesel yerinden edilme sürecinde yeni bir aşamaya işaret ettiğini söyledi.

UNHCR verileri, dönüşlerin 2026 yılı boyunca da devam ettiğini gösteriyor. Kurumun 6 Şubat 2026 tarihli raporunda, 8 Aralık 2024’ten 5 Şubat 2026’ya kadar 1 milyon 413 bin 967 kişinin yurt dışından Suriye’ye döndüğü, ayrıca 1 milyon 712 bin 744 ülke içinde yerinden edilmiş kişinin yaşadığı bölgeye geri döndüğü bildirilmişti. Söz konusu veriler, yılın ilerleyen dönemlerinde toplam geri dönüş sayısının 3 milyonun üzerine çıktığını gösteren BM açıklamasıyla da uyumlu.

SALİH ULUSLARARASI TOPLUMA DESTEK ÇAĞRISI YAPTI

Berham Salih, Suriye’nin tarihi bir dönemeçten geçtiğini belirterek, milyonlarca insanın geri dönüşüyle ortaya çıkan toparlanma ihtiyacının büyük ölçekli bir görev olduğunu söyledi. Salih, hükümetler, kalkınma kuruluşları ve finans kurumlarının geri dönüşlerle oluşan ivmeyi somut desteğe dönüştürmesi gerektiğini ifade etti.

BM yetkilisinin çağrısında ekonomik toparlanmanın desteklenmesi, insanların geçim kaynaklarının yeniden oluşturulması, hasarlı altyapının rehabilite edilmesi ve temel kamu hizmetlerinin yeniden işler hale getirilmesi öne çıktı. Salih ayrıca Suriye’de devam eden insani ihtiyaçların karşılanması için mevcut yardım mekanizmalarının sürdürülmesi gerektiğini belirtti.

ŞAM, İDLİB VE HALEP’TE TEMASLARDA BULUNDU

Salih, bir hafta süren Suriye ziyareti kapsamında Şam, İdlib ve Halep vilayetlerine gitti. BM Mülteciler Yüksek Komiseri, ziyaret sırasında hükümet temsilcileri, ülke içinde yerinden edilmiş aileler, geri dönen Suriyeliler ve yerel toplumların temsilcileriyle görüştü. Görüşmelerde geri dönüş sürecinde kaydedilen ilerleme ile devam eden sorunlar ele alındı.

Şam’daki temasları kapsamında Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara ile görüşen Salih, Dışişleri Bakanı ve hükümetin ilgili temsilcileriyle de bir araya geldi. UNHCR açıklamasına göre görüşmelerde Suriye’nin toparlanması, geri dönen kişilerin yeniden topluma dahil edilmesi ve ülkede istikrarın güçlendirilmesine yönelik çalışmalar ele alındı.

GERİ DÖNÜŞLERLE BİRLİKTE YENİDEN ENTEGRASYON SÜRECİ ÖNE ÇIKIYOR

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, Salih’in ziyaretinin Suriye’nin uzun yıllar süren kitlesel yerinden edilme döneminden toparlanma, yeniden entegrasyon ve istikrar aşamasına geçişine verilen desteği yansıttığını açıkladı. Kurum, geri dönen insanların yeniden hayat kurabilmesinin yalnızca fiziksel dönüşle sınırlı olmadığını, ekonomik ve sosyal koşulların da desteklenmesi gerektiğini belirtti.

Suriye’de savaş boyunca milyonlarca kişi ülke içinde yerinden edilirken, milyonlarca Suriyeli de komşu ülkeler başta olmak üzere yurt dışına çıktı. Aralık 2024 sonrasında siyasi geçiş süreciyle birlikte gönüllü dönüşlerde belirgin artış yaşandı. UNHCR, geri dönmek isteyen kişilere bilgilendirme, ulaşım ve çeşitli destek hizmetleri sağlamayı sürdürüyor.

KONUT, ELEKTRİK, SU VE İSTİHDAM İHTİYACI DEVAM EDİYOR

Geri dönüş yapan Suriyelilerin kalıcı biçimde yaşamlarını sürdürebilmeleri için barınma, elektrik, su, sağlık, eğitim ve istihdam gibi alanlarda ihtiyaçlar devam ediyor. UNHCR’nin açıklamasında toparlanmanın sürdürülebilir hale gelebilmesi için geçim kaynaklarının oluşturulması, altyapının onarılması ve temel hizmetlere erişimin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Salih, Suriye’nin yeniden yapılanma sürecinin yalnızca ülke içinde yaşayanlar açısından değil, bölgesel istikrar bakımından da önem taşıdığını belirtti. Uluslararası desteğin artırılmaması halinde geri dönüşlerle ortaya çıkan fırsatın değerlendirilemeyebileceğini ifade etti.

BM GÖNÜLLÜ DÖNÜŞLERE DESTEK VERİYOR

UNHCR, Suriyeli mültecilerin dönüş kararlarını gönüllü ve bilgiye dayalı biçimde vermesi gerektiğini belirtiyor. Kurum, geri dönmeyi tercih eden kişilere sınır geçişleri, ulaşım ve temel ihtiyaçlar konusunda destek sağlarken, henüz geri dönmek istemeyen mülteciler için de ev sahibi ülkelerdeki koruma ve yardım faaliyetlerini sürdürüyor.

Suriye’ye yönelik geri dönüşların artmasıyla birlikte UNHCR’nin bölgesel çalışmalarında dönüşlerin güvenli ve sürdürülebilir olması, geri dönenlerin yeniden topluma dahil edilmesi ve yerel hizmetlerin artan nüfusa yanıt verebilecek kapasiteye ulaştırılması başlıca konular arasında yer alıyor.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

2013 yılında Şam'ın Al-Tadamon semtinde Esed güçleri tarafından 41 sivilin çukura atılıp katledildiği, ardından ateşe verilerek yakıldığı görüntüler ortaya çıktı.

ABD Başkanı Biden, Kuzey Carolina'da bir konuşma gerçekleştirdi. Konuşması bitince ise herkesin garibine giden bir hareket yaparak boşlukla tokalaşmaya çalıştı.

Aşırı sağcı Yahudiler, İsrail’in başkenti Tel Aviv’de Filistinli tutuklu Hişam Ebu Hevaş’ın yattığı hastane önünde çekim yapmak için bekleyen AA Kameramanı Fayiz Ebu Rumeyle’yi darp etti.