Turnenin organizasyonunu üstlenen Messina Touring Group, gelecek konserlerin yapılacağı bazı stadyumlardan Macklemore’un programda bulunmasına itiraz geldiğini doğruladı. Şirket, söz konusu mekanların rapçinin kadroda kalması halinde konserlere ev sahipliği yapmayacaklarını ilettiğini ve böyle bir durumun yüz binlerce izleyiciyi etkileyebilecek iptallere yol açabileceğini bildirdi. Yapılan görüşmelerin ardından Macklemore’un kalan turne tarihlerinde sahne almamasına karar verildi.

METLIFE STADIUM’DA FİLİSTİN MESAJI VERDİ

Tartışmalar, Macklemore’un New Jersey’de Ed Sheeran’dan önce sahne aldığı MetLife Stadium konserlerinde yaptığı konuşmaların ardından başladı. Rapçi, Gazze ile Batı Şeria’daki Filistinlilere yönelik dayanışma mesajı verirken insanların güvenlik, barış ve özgürlük içinde yaşama hakkına sahip olduğunu söyledi. Performans sırasında “Free Palestine” sloganını da kullandı.

Macklemore’un 2024 yılında yayımladığı “Hind’s Hall” adlı protest şarkısı da konser programında yer aldı. Şarkı sırasında sahnedeki ekranlarda Gazze’den görüntüler ve siyasi mesajlar gösterildi. Parçanın adı, Columbia Üniversitesi’ndeki Filistin yanlısı protestocuların Hamilton Hall binasına Gazze’de hayatını kaybeden 6 yaşındaki Hind Rajab’ın adını vermesine dayanıyor.

İSRAİL-AMERİKAN KONSEYİ KAMPANYA BAŞLATTI

MetLife Stadium’daki açıklamaların ardından Israeli-American Council, Macklemore’un Ed Sheeran turnesindeki kalan konserlerden çıkarılması için çağrıda bulundu. Kuruluş tarafından başlatılan kampanyada, bir müzik etkinliğinin siyasi protestoya dönüştürüldüğü savunularak turne yönetiminden rapçinin programdan çıkarılması istendi.

Tepkilerin yalnızca söz konusu kuruluşla sınırlı kalmadığı, bazı konser mekanlarının da Macklemore’un katılımına karşı çıktığı belirtildi. Messina Touring Group’un açıklamasına göre mekanlardan gelen bildirimler, turnenin kalan bölümünün devam edip edemeyeceği konusunda organizatörleri karar almaya zorladı.

SEKİZ KONSERDE DAHA SAHNE ALMASI PLANLANIYORDU

Macklemore’un Ed Sheeran’ın ABD turnesinde kalan 10 konserin sekizinde ön grup olarak sahneye çıkması planlanıyordu. Organizasyon şirketinin aldığı kararın ardından rapçinin programdaki kalan performansları iptal edildi.

Turne yönetimi, kararın mekanlarla yapılan görüşmelerden sonra verildiğini açıkladı. Ed Sheeran’ın konser programı ise Macklemore olmadan devam edecek ve diğer destek sanatçıları sahnede yer alacak.

MACKLEMORE ED SHEERAN İLE “ZOR GÖRÜŞMELER” YAPTIĞINI SÖYLEDİ

Kararın kamuoyuna yansımasının ardından Macklemore sosyal medya hesabından kapsamlı bir açıklama yaptı. Rapçi, uzun yıllardır arkadaş olduğu Ed Sheeran ile süreç boyunca zor konuşmalar gerçekleştirdiğini ve Sheeran’ın genellikle siyasetten uzak durmayı tercih eden tutumunun daha önce karşılaşmadığı ölçüde baskı altında kaldığını savundu.

Macklemore, turneden çıkarılmasını kişisel bir mağduriyet olarak görmediğini belirterek tartışmanın odağında Filistinlilerin yaşadığı koşulların bulunması gerektiğini ifade etti. Rapçi, yaşananların Sheeran, kendisi veya tartışmaya dahil olan diğer sanatçılar açısından değil, Gazze ve Batı Şeria’daki insanlar açısından ele alınması gerektiğini söyledi.

FİLİSTİN’E DESTEĞİNİN YAHUDİLERE YÖNELİK OLMADIĞINI SÖYLEDİ

Macklemore, kendisine yöneltilen antisemitizm eleştirilerine de karşı çıktı. Rapçi, İsrail hükümetine veya İsrail’in Gazze’deki politikalarına yönelik eleştirilerinin Yahudi toplumunu hedef almadığını belirterek mesajının barış, eşitlik ve insan hakları üzerine kurulu olduğunu savundu.

Rapçi, Filistin konusundaki tutumunu değiştirmediğini ve kamuoyu tepkisine rağmen görüşlerini dile getirmeyi sürdüreceğini açıkladı. Macklemore, turneden çıkarılmasının ardından yaptığı değerlendirmede de Filistinlilere yönelik desteğinin arkasında durduğunu ifade etti.

ED SHEERAN’DAN DOĞRUDAN BİR AÇIKLAMA GELMEDİ

Macklemore, karar öncesinde Ed Sheeran ile birebir görüşmeler yaptığını açıklasa da Sheeran tartışmanın ardından kamuoyuna ayrıntılı bir değerlendirme sunmadı. Turneden çıkarılma kararının resmi açıklaması organizatör Messina Touring Group tarafından yapıldı.

Organizatör, kararın konser mekanlarından gelen bildirimler ve turnenin devamlılığını koruma amacıyla alındığını kaydetti. Açıklamada Macklemore’un kalan destek performanslarında bulunmayacağı kesinleştirilirken, Sheeran’ın siyasi tartışmaya ilişkin kişisel görüşüne yer verilmedi.

MACKLEMORE FİLİSTİN KONUSUNDA DAHA ÖNCE DE AÇIKLAMALAR YAPMIŞTI

Macklemore’un Filistin’e yönelik desteği MetLife Stadium konseriyle başlamadı. Rapçi, son yıllarda Gazze’deki savaş ve Filistinlilerin durumu hakkında birçok kez açıklama yaptı ve 2024’te “Hind’s Hall” adlı şarkısını yayımladı.

Parçanın gelirlerinin Filistinli mültecilere yardım sağlayan Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansına yönlendirildiği açıklanmıştı. Macklemore daha sonra Filistinli ve Filistin kökenli sanatçıların da yer aldığı “Hind’s Hall 2” adlı devam çalışmasını yayımladı.

Komisyon, özellikle 7 Ekim 2023’ten sonra cezaevlerindeki koşulların ağırlaştığını savunurken bazı tutukluların yüksek miktarda kilo verdiğini aktardı. Açıklamalarda yaralanma geçmişi bulunan kişilerin ilaçlarına ve yardımcı sağlık ekipmanlarına erişemediği öne sürülürken, kadın tutukluların tutulduğu Damon Cezaevi’ndeki uygulamalara ilişkin de kötü muamele iddiaları gündeme getirildi.

NAQAB CEZAEVİNDE GIDA VE SAĞLIK HİZMETİ İDDİALARI

Komisyonun Naqab Cezaevi’ne ilişkin raporunda, tutuklulara verilen yiyeceklerin ihtiyaçları karşılamadığı ve bazı kişilerin ciddi ölçüde kilo kaybettiği öne sürüldü. Sağlık sorunu bulunan tutukluların düzenli tedaviye ulaşamadığı, hijyen ve temel yaşam malzemelerinde de eksiklikler yaşandığı iddia edildi.

Filistinli kurum, cezaevinde bulunan kişilerin özellikle Ekim 2023’ten itibaren beslenme ve sağlık koşullarındaki bozulmadan etkilendiğini savundu. Son günlerde yayımlanan başka tanıklıklarda da Naqab’daki bölümlerde arama ve baskınların sıklaştığı, kıyafet ve temel malzemelere erişimde güçlük yaşandığı ileri sürüldü.

MURAD BANİ ODEH’İN 40 KİLO VERDİĞİ ÖNE SÜRÜLDÜ

Komisyonun paylaştığı vakalardan biri, 48 yaşındaki Murad Bani Odeh oldu. Daha önce bacaklarından kurşunla yaralandığı ve vücudunda metal plakalar bulunduğu belirtilen Bani Odeh’in hareket etmekte zorlandığı, kullandığı koltuk değneklerinin yaklaşık bir ay önce elinden alındığı ve ilaçlarıyla ağrı kesicilerinin verilmediği ileri sürüldü.

Komisyon, Bani Odeh’in yetersiz beslendiğini ve bunun sonucunda yaklaşık 40 kilogram kaybettiğini bildirdi. Bani Odeh’in 10 Haziran 2025’te gözaltına alındığı ve idari tutukluluk kapsamında cezaevinde tutulduğu bilgisi de aynı açıklamada yer aldı.

THAER BİKAİRAT’IN NEFES ALMA SORUNU YAŞADIĞI BİLDİRİLDİ

Raporda sağlık problemi bulunduğu belirtilen bir diğer tutuklunun 23 yaşındaki Thaer Bikairat olduğu aktarıldı. Komisyon, Bikairat’ın göğsünde daha önceki bir silahlı yaralanmadan kalan mermi bulunduğunu ve nefes almakta güçlük çektiğini öne sürdü.

Sağlık durumuna ilişkin verilen bilgiler, komisyonun Naqab Cezaevi’nde tıbbi bakımın yetersiz kaldığı yönündeki iddiaları arasında gösterildi. Tutuklunun mevcut tedavisinin niteliği ve hastaneye sevk edilip edilmediği konusunda ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

DAMON CEZAEVİNDE KADIN TUTUKLULARA İLİŞKİN SUÇLAMALAR

Filistinli komisyon, kadın tutukluların bulunduğu Damon Cezaevi’ndeki koşullara ilişkin de farklı tanıklıklar yayımladı. Kurum, cezaevinde kalabalık koğuşlar, temel ihtiyaç maddelerindeki yetersizlik, düşük kaliteli yiyecek, sağlık hizmetlerine erişim sorunu ve tekrarlanan aramaların kadın tutukluların fiziksel ve psikolojik durumunu olumsuz etkilediğini savundu.

Komisyona göre 27 yaşındaki Shaimaa Khazem de kötü muamele gördüğünü bildiren tutuklular arasında yer aldı. Khazem’in gözaltına alındığı süreçte darp edildiğini, ellerinin bağlandığını, gözlerinin kapatıldığını ve temel ihtiyaçlardan mahrum bırakıldığını söylediği aktarıldı.

SHAIMAA KHAZEM’İN İDARİ TUTUKLULUĞUNUN UZATILDIĞI AÇIKLANDI

Komisyonun 8 Eylül tarihli açıklamasında, Cenin bölgesinden Shaimaa Fathi Khazem’in 3 Ağustos 2025’te gözaltına alındığı ve daha sonra idari tutukluluğa alındığı bildirildi. Kurum, tutukluluk kararının üç kez yenilendiğini ve Khazem’in Damon Cezaevi’nde tutulduğunu kaydetti.

Aynı açıklamada Khazem’in gözaltı sırasında fiziksel şiddet, hakaret ve aşağılayıcı muameleye maruz kaldığı ileri sürüldü. İddialar Filistinli komisyonun beyanlarına dayanırken, İsrail Cezaevi Servisi’nin söz konusu vakaya ilişkin güncel ve doğrudan bir açıklamasına ulaşılamadı.

GANOT CEZAEVİNDE İKİ TUTUKLUNUN YARALANDIĞI AÇIKLANDI

Komisyon, Ganot Cezaevi’nde gerçekleştirilen bir baskın sırasında iki Filistinli tutuklunun yaralandığını da duyurdu. Açıklamaya göre İsrail cezaevi baskın birlikleri bazı bölümlere girerek ses bombaları ve kauçuk kaplı mermiler kullandı.

Operasyon sırasında iki tutuklunun yaralandığını belirten komisyon, cezaevindeki gerilimin baskından sonra da sürdüğünü kaydetti. Yaralanan kişilerin kimlikleri ve sağlık durumlarının ağırlığına ilişkin ayrıntılar ilk açıklamada paylaşılmadı.

GANOT’TA GIDA VE KIYAFET EKSİKLİĞİ DE GÜNDEME GETİRİLDİ

Ganot Cezaevi’ne ilişkin 13 Eylül tarihli başka bir raporda ise yiyecek ve kıyafet eksikliği, sık yapılan aramalar ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükler öne çıkarıldı. Komisyon, cezaevindeki bazı hasta tutukluların ağrı kesici dahil temel ilaçlara ulaşamadığını iddia etti.

Raporda Osama Fatahallah Al-Shenni isimli tutuklunun daha önce bel fıtığı ameliyatı geçirdiği, cezaevinde şiddetli ağrı çekmesine rağmen kendisine ağrı kesici verilmediği ileri sürüldü. Al-Shenni’nin avukatına verdiği beyana göre koğuşlarda neredeyse her gün arama gerçekleştiriliyor ve kişisel ihtiyaç malzemelerinde ciddi eksiklik yaşanıyor.

KOMİSYON CEZAEVLERİNDEKİ KOŞULLARIN AĞIRLAŞTIĞINI BİLDİRDİ

Filistin Esirler ve Serbest Bırakılanlar İşleri Komisyonu, son dönemde yayımladığı raporlarda farklı İsrail cezaevlerinden benzer şikayetlerin geldiğini belirtiyor. Kurum; beslenme, tıbbi bakım, hijyen, kıyafet ve temel ihtiyaçlara erişimin yanı sıra arama, baskın ve fiziksel müdahale iddialarını da raporlarına taşıyor.

Komisyonun açıklamalarındaki suçlamalar büyük ölçüde tutuklu ifadeleri ve avukat görüşmelerine dayanıyor. İsrail Cezaevi Servisi’nin Murad Bani Odeh, Thaer Bikairat, Shaimaa Khazem ve Ganot Cezaevi’ndeki iki yaralıya ilişkin söz konusu son iddialara verdiği güncel, doğrudan bir yanıt kamuya açık kaynaklarda tespit edilemedi.

İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, olayın ardından gemideki yangını söndürmek için yürütülen çalışmaların sonuç vermediğini belirtti. İran tarafının aktardığına göre alevler kısa sürede tankerin tamamına yayıldı ve gemi kullanılamaz hale geldi. Can kaybı, yaralı sayısı veya mürettebatın durumuna ilişkin ilk açıklamada ayrıntı paylaşılmadı.

“ALGAYA” ADLI TANKERİN KISITLI HATTI KULLANDIĞI İLERİ SÜRÜLDÜ

İran Devrim Muhafızları, tankerin daha önce riskli olduğu bildirilen bir rotadan ilerlediğini savundu. Açıklamada gemilerin söz konusu hattı kullanmaması yönünde daha önce uyarı yapıldığı, buna rağmen “Algaya”nın kısıtlı bölgeden geçiş girişiminde bulunduğu öne sürüldü.

İran tarafı, tankerin mayınlara çarpmasının ardından durduğunu ve yangının giderek büyüdüğünü kaydetti. Olayın kesin konumu, geminin hangi bayrak altında seyrettiği ve taşıdığı yükün niteliği konusunda henüz kapsamlı bilgi verilmedi.

YANGININ KONTROL ALTINA ALINAMADIĞI AÇIKLANDI

Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri tarafından yapılan açıklamada, ilk müdahalelere rağmen gemideki alevlerin söndürülemediği ifade edildi. Yangının tankerin tamamını sardığı ve geminin seyrine devam edemediği bildirildi.

Tanker yangınının çevresel etkilerine ilişkin de ilk aşamada resmi bir veri paylaşılmadı. Gemide petrol veya petrol ürünü bulunup bulunmadığı, denize sızıntı meydana gelip gelmediği ve bölgede başka gemilerin güvenliği için ek önlem alınıp alınmadığına ilişkin ayrıntılar açıklanmadı.

İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI ÜZERİNDEKİ DENETİM VURGUSUNU YİNELEDİ

İran Devrim Muhafızları, tankerle ilgili açıklamasında Hürmüz Boğazı’nın kendi gözetim ve kontrolü altında bulunduğu yönündeki tutumunu da tekrarladı. İran yönetimi son haftalarda boğazdan geçen gemilere ilişkin yeni kısıtlamalar ve yaptırım tehditleri gündeme getirirken, bölgedeki ticari gemi trafiği de gerilemiş durumda.

İran makamları 14 Eylül’de 77 gemiyi protokollerini ihlal etmekle suçlayan güncellenmiş bir liste yayımladı. Listede bulunan gemilere para cezası, el koyma veya alıkoyma gibi yaptırımlar uygulanabileceği açıklanırken, sigorta ve sınıflandırma kuruluşlarına da söz konusu gemilerle çalışmamaları yönünde çağrı yapıldı.

HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ SON GÜNLERDE AZALDI

Bölgede artan askeri ve siyasi gerilim, dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki ticari hareketliliği de etkiledi. Reuters’ın gemi takip verilerine dayandırdığı haberine göre hafta sonu boğazdan geçen emtia gemilerinin sayısı son 10 günlük ortalamanın belirgin şekilde altında kaldı.

Hürmüz Boğazı, küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının önemli bir bölümünün geçtiği stratejik güzergâhlar arasında bulunuyor. Bölgede yaşanan saldırılar, mayın olayları ve gemilere yönelik yaptırım tehditleri enerji arz güvenliği açısından yakından takip ediliyor.

DAHA ÖNCE DE TANKERLERİN MAYINA ÇARPTIĞI AÇIKLANMIŞTI

İran Devrim Muhafızları, 2 Eylül’de yaptığı başka bir açıklamada iki petrol tankerinin Hürmüz Boğazı’nda mayınlara çarptığını ve yangın çıktığını duyurmuştu. İran tarafı, gemilerin uyarılara rağmen yetkisiz olarak tanımlanan bir rotadan ilerlediğini ileri sürmüştü.

Son tanker olayı, bölgedeki deniz güvenliğine ilişkin risklerin devam ettiğini bir kez daha gündeme taşıdı. “Algaya” adlı gemideki yangının seyri, mürettebatın durumu ve olası çevresel etkiler konusunda yeni resmi açıklamalar henüz paylaşılmadı.

Trump, açıklamasını Truth Social hesabından yaptı. ABD Başkanı, Ukrayna’nın Rusya’daki enerji hedeflerine saldırmama yönünde adım attığını, Rusya’nın da aynı şekilde hareket etmeyi kabul ettiğini söyledi. Ancak tarafların mutabakatının hangi tarihte devreye gireceği, hangi tesisleri kapsayacağı veya ihlal durumunda nasıl bir mekanizma işletileceği konusunda ayrıntı paylaşmadı.

TRUMP ENERJİ TESİSLERİ İÇİN KARŞILIKLI SALDIRMAZLIK DUYURUSU YAPTI

Trump’ın açıklamasına göre iki ülke enerji sektörüne yönelik saldırıları karşılıklı olarak durduracak. Söz konusu duyuru, savaşın tamamını kapsayan bir ateşkes yerine petrol rafinerileri, yakıt üretim merkezleri, elektrik tesisleri ve diğer enerji altyapılarının hedef alınmamasına odaklanan sınırlı bir düzenlemeye işaret ediyor.

Trump’ın açıklamasının ardından Kiev veya Moskova yönetiminden anlaşmanın bütün ayrıntılarını teyit eden ortak bir metin yayımlanmadı. Dolayısıyla gelişmenin kapsamı ve sahadaki uygulamasına ilişkin ayrıntıların tarafların yapacağı açıklamalarla netleşmesi bekleniyor.

BİR GÜN ÖNCE ZELENSKİ’YE ÇAĞRIDA BULUNMUŞTU

ABD Başkanı, açıklamasından bir gün önce Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’ye Rusya’daki dizel üretim tesislerine yönelik saldırıların durdurulması çağrısında bulunmuştu. Trump, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine gerçekleştirdiği saldırıların uluslararası yakıt piyasalarında arzı olumsuz etkilediğini savunmuştu.

Trump, İrlanda ziyareti sırasında yaptığı açıklamada Ukrayna’nın Rusya’daki dizel altyapısı yerine farklı askeri hedeflere yönelmesini istemişti. ABD Başkanı, enerji tesislerine yönelik saldırıların yalnızca Rusya’yı değil küresel piyasaları da etkilediğini ileri sürmüştü.

ZELENSKİ DAHA ÖNCE “ENERJİ ATEŞKESİ” MESAJI VERMİŞTİ

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de 11 Eylül’de yaptığı açıklamada enerji altyapısının karşılıklı olarak saldırıların dışında bırakılabileceği bir formül üzerinde durulması gerektiğini söylemişti.

Zelenski, Rusya’nın Ukrayna enerji sistemine saldırmaması halinde Kiev’in de Rus enerji tesislerine karşılık vermeyeceğini ifade etmişti. Ukrayna lideri, iki ülkenin enerji sektörlerinin korunacağı bir “enerji ateşkesi” oluşturulabileceğini dile getirmişti.

KREMLİN TRUMP’IN ÇAĞRISINI OLUMLU KARŞILAMIŞTI

Trump’ın son duyurusundan önce Kremlin’den de enerji tesislerine yönelik saldırılar konusunda açıklama gelmişti. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, ABD Başkanı’nın Ukrayna’ya Rusya’daki dizel altyapısını hedef almama yönündeki çağrısını olumlu karşıladıklarını bildirmişti.

Peskov, sivil ekonomik altyapının saldırılardan korunması gerektiğini savunurken, dünya enerji piyasalarındaki bozulmanın temel nedenlerinden birinin Basra Körfezi çevresindeki gerilim olduğunu ileri sürmüştü. Kremlin’in değerlendirmesi, Trump’ın fiyat artışlarında Rusya-Ukrayna savaşına ağırlık veren açıklamasından farklı bir neden ortaya koydu.

MOSKOVA DÖRT GÜN ÖNCE “ENERJİ ATEŞKESİ” GÖRÜŞMESİNİ REDDETMİŞTİ

Rusya’nın konuya ilişkin açıklamalarında son günlerde farklı mesajlar verilmesi de dikkat çekti. Kremlin Sözcüsü Peskov, 10 Eylül’de kendisine yöneltilen bir soru üzerine Ukrayna ile bir “enerji ateşkesi” konusunda somut görüşmeler yürütülmediğini söylemişti.

Peskov o tarihte böyle bir müzakerenin gündemde bulunmadığını belirtirken, Trump 14 Eylül’de iki tarafın enerji hedeflerine saldırmamak üzere anlaşmaya vardığını açıkladı. Mutabakatın son dört gün içinde hangi temasların ardından şekillendiğine ilişkin ayrıntılar henüz paylaşılmadı.

UKRAYNA RUS PETROL TESİSLERİNİ HEDEF ALIYORDU

Ukrayna, son aylarda uzun menzilli insansız hava araçlarıyla Rusya’daki petrol rafinerileri ve yakıt altyapısına yönelik saldırılarını artırmıştı. Saldırılar Rusya’nın bazı tesislerindeki üretimi olumsuz etkilerken ülkede yakıt arzında da sorunlar yaşandı.

Kiev yönetimi, Rus petrol sektörünü hedef alan operasyonlarını Moskova’nın savaş kapasitesine ekonomik zarar verme stratejisinin bir parçası olarak savunuyor. Ukrayna, petrol gelirlerinin Rusya’nın savaş faaliyetlerinin finansmanında kullanıldığını belirterek rafinerileri meşru askeri hedefler arasında gördüğünü ifade ediyor.

RUSYA DA UKRAYNA’NIN ENERJİ ALTYAPISINI VURUYOR

Enerji altyapısına yönelik saldırılar yalnızca Rusya tarafında yaşanmıyor. Moskova yönetimi de savaş boyunca Ukrayna’nın elektrik üretimi, enerji dağıtım şebekesi ve diğer kritik altyapı noktalarına yönelik çok sayıda füze ve insansız hava aracı saldırısı gerçekleştirdi.

Son dönemde Rus saldırılarının yeniden yoğunlaşması, Ukrayna’da kış ayları öncesinde elektrik ve ısınma sistemlerinin durumu konusunda endişeleri artırdı. Zelenski de enerji ateşkesi önerisini gündeme getirirken Rusya’nın Ukrayna enerji sistemini hedef almaması şartını öne çıkarmıştı.

TRUMP DİZEL FİYATLARINDA RUSYA-UKRAYNA SAVAŞINI İŞARET ETTİ

Trump, enerji tesislerine yönelik anlaşmayı duyururken dünya genelindeki dizel fiyatlarındaki artışa da değindi. ABD Başkanı, fiyatların yükselmesinde İran bağlantılı gelişmelerden ziyade Rusya-Ukrayna savaşının belirleyici olduğunu savundu.

Uluslararası enerji piyasalarında ise Rusya kaynaklı arz sorunlarının yanı sıra Basra Körfezi ve Orta Doğu’daki gelişmeler de fiyatları etkiliyor. Son dönemde petrol sevkiyatında yaşanan aksaklıklar ve bölgedeki güvenlik riskleri Brent petrolün varil fiyatını 100 doların üzerine taşıdı.

ANLAŞMANIN UYGULAMA AYRINTILARI AÇIKLANMADI

Trump’ın duyurusunda tarafların hangi enerji tesislerini saldırıların dışında tutacağına yönelik ayrıntılı bir liste yer almadı. Mutabakatın petrol rafinerilerinin yanı sıra elektrik santralleri, doğal gaz tesisleri, boru hatları veya yakıt depolarını kapsayıp kapsamadığı da henüz açıklığa kavuşmadı.

Anlaşmanın ihlal edilmesi halinde nasıl bir süreç uygulanacağı ve saldırıların durduğunu hangi tarafın veya kurumun denetleyeceği konusunda da bilgi verilmedi. Kiev ve Moskova’dan gelecek açıklamalar, Trump’ın duyurduğu mutabakatın sahadaki kapsamının belirlenmesi açısından önem taşıyor.

SNP, Plaid Cymru ve Sinn Féin liderleri görüşmeler kapsamında ülkelerinin kendi anayasal geleceklerini demokratik yollarla belirleyebilmesi gerektiğini savunan ortak bir mutabakat metnine imza attı. Mutabakat hükümetler arası resmi bir anlaşma olarak değil, katılımcıların siyasi parti liderleri sıfatıyla imzaladığı bir metin olarak hazırlandı. Liderler, kendi kaderini tayin hakkının Westminster yönetimi tarafından engellenmemesi gerektiği görüşünü dile getirdi.

ÜÇ YÖNETİMDE İLK KEZ BAĞIMSIZLIK YANLISI LİDERLER VAR

Cardiff’teki buluşmayı siyasi açıdan farklı bir noktaya taşıyan gelişmelerden biri, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın ilk kez aynı dönemde bağımsızlık veya Birleşik Krallık’tan farklı bir anayasal gelecek isteyen siyasi partiler tarafından yönetilmesi oldu. İskoç Ulusal Partisi İskoçya’nın bağımsızlığını, Plaid Cymru Galler’in bağımsızlığını savunurken Sinn Féin ise Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti’nin birleşmesini hedefliyor.

Galler’de Plaid Cymru’nun mayıs ayında iktidara gelmesinin ardından üç yönetimin başında da mevcut Birleşik Krallık yapısının değişmesini savunan isimler yer almaya başladı. Ortak mutabakat metninde de ilk kez İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’da bağımsızlık yanlısı başbakanların aynı dönemde görev yaptığı vurgulandı.

ORTAK MUTABAKATA İMZA ATTILAR

Liderlerin Cardiff’te imzaladığı mutabakatın merkezinde halkların kendi geleceklerine ilişkin karar verebilme hakkı yer aldı. Metinde Birleşik Krallık hükümetine İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’da gelecekte gerçekleşebilecek anayasal değişikliklere yönelik “hazırlama, planlama ve kolaylaştırma” çağrısı yapıldı.

Siyasi liderler, bağımsızlık veya Birleşik Krallık’tan ayrılmaya yönelik demokratik karar süreçlerinin Westminster tarafından engellenmemesi gerektiğini savundu. Mutabakat kapsamında tarafların ekonomi, enerji ve uluslararası iş birliği gibi alanlarda da ortak çalışmalar yürütmesi gündeme geldi.

“WESTMINSTER ÇIKARLARIMIZA HİZMET ETMİYOR”

İskoçya Başbakanı John Swinney, Cardiff’te yaptığı açıklamada üç siyasi hareketin halkların kendi geleceklerini belirleme hakkı konusunda ortak bir noktada buluştuğunu söyledi. Swinney, partilerin Westminster sisteminin temsil ettikleri ülkelerin çıkarlarına hizmet etmediği görüşünü paylaştığını belirtti.

Birleşik Krallık’ın mevcut anayasal yapısının gelecekte değişebileceğini savunan Swinney, Londra yönetiminin böyle bir ihtimale hazırlıklı olması gerektiğini ifade etti. Swinney, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda halklarının geleceklerine ilişkin anlamlı bir söz hakkına sahip olması gerektiğini dile getirdi.

GALLER’DEN “FARKLI YAPMA YETKİSİ” MESAJI

Galler Başbakanı ve Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth de partisinin mayıs ayında elde ettiği seçim başarısına işaret ederek seçmenlerin kendilerine farklı bir politika izleme yönünde yetki verdiğini söyledi. Birleşik Krallık içinde yeni bir siyasi tablonun ortaya çıktığını belirten ap Iorwerth, Westminster modelinin işleyişine yönelik eleştirilerin arttığını savundu.

Plaid Cymru lideri, ortak çıkarların bulunduğu konularda tarafların eşit ortaklar olarak hareket edebileceğini ve iş birliğinin temsil ettikleri halkların yaşam koşullarına katkıda bulunabileceğini ifade etti. Cardiff görüşmelerinde anayasal gelecek tartışmalarının yanı sıra ekonomik ve uluslararası iş birliği başlıkları da ele alındı.

MICHELLE O’NEILL İRLANDA’NIN BİRLEŞMESİNİ GÜNDEME GETİRDİ

Kuzey İrlanda Başbakanı ve Sinn Féin Başkan Yardımcısı Michelle O’Neill ise İrlanda adasının bölünmüş yapısına yönelik partisinin uzun süredir devam eden itirazlarını tekrarladı. O’Neill, anayasal değişimin mümkün olduğunu ve siyasi aktörlerin böyle bir değişime hazırlıklı olması gerektiğini söyledi.

Sinn Féin, Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık’tan ayrılarak İrlanda Cumhuriyeti ile birleşmesini savunuyor. O’Neill, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’da ilk kez milliyetçi veya bağımsızlık yanlısı başbakanların aynı anda görev yapmasını değişen siyasi tablonun göstergelerinden biri olarak değerlendirdi.

KUZEY İRLANDA’DA ZİRVEYE İTİRAZ GELDİ

Cardiff zirvesi Kuzey İrlanda yönetimi içinde de tartışmaya neden oldu. Kuzey İrlanda Başbakan Yardımcısı ve Demokratik Birlik Partisi (DUP) mensubu Emma Little-Pengelly, Michelle O’Neill’ın zirveye Kuzey İrlanda hükümeti adına katılmadığını savundu.

Little-Pengelly, O’Neill’ın toplantıya katılmak veya herhangi bir belgeyi Kuzey İrlanda Başbakanı sıfatıyla imzalamak için kendisinden onay almadığını belirtti. Zirveye katılan isimlerin mutabakatı hükümetleri adına değil, siyasi parti liderleri sıfatıyla imzalaması da toplantının hukuki ve siyasi niteliği açısından öne çıkan ayrıntılardan biri oldu.

BAĞIMSIZLIK DESTEĞİ İSKOÇYA’DA YÜZDE 47

Birleşik Krallık’ın anayasal geleceğine ilişkin kamuoyu araştırmaları, üç bölgede de ayrılık yanlılarının mevcut durumda çoğunluğa ulaşmadığını gösteriyor. Aktarılan son anket sonuçlarına göre yarın bir referandum yapılması halinde İskoçya’daki seçmenlerin yüzde 47’si bağımsızlığa oy vereceğini belirtiyor.

Kuzey İrlanda’da Birleşik Krallık’tan ayrılmaya destek yüzde 36, Galler’de ise bağımsızlığa destek yüzde 32 seviyesinde bulunuyor. Veriler, üç bölgede de mevcut durumda ayrılık yönünde yüzde 50’nin üzerinde bir çoğunluk olmadığını ortaya koyarken, bağımsızlık yanlısı siyasi partilerin üç yönetimin başında aynı dönemde bulunması Birleşik Krallık siyaseti açısından ilk olma özelliği taşıyor.

LONDRA’YA REFERANDUMLARIN ÖNÜNÜ AÇMA ÇAĞRISI

Cardiff zirvesinin en önemli başlıklarından birini referandumların hangi koşullarda gerçekleştirilebileceği oluşturdu. Liderler, temsil ettikleri halkların anayasal gelecekleri konusunda karar verme hakkına sahip olduklarını savunarak Westminster yönetiminden olası referandumların önünü açmasını istedi.

Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham’ın İskoçya’da bağımsızlık konusunda açık bir toplumsal çoğunluğun ortaya çıkması halinde yeni bir referandum ihtimaline ilişkin daha önce kullandığı ifadeler de tartışmalarda gündeme geldi. Downing Street daha sonra hükümet politikasında bir değişiklik olmadığını ve İskoçya için yeni bir bağımsızlık referandumunun halen gündemde bulunmadığını bildirdi. Burnham, 20 Temmuz 2026’dan bu yana Birleşik Krallık Başbakanlığı görevini yürütüyor.

İSKOÇYA 2014’TE BİRLEŞİK KRALLIK’TA KALMIŞTI

İskoçya’nın bağımsızlığı daha önce 2014 yılında referanduma götürülmüştü. İskoç seçmenler söz konusu referandumda yüzde 55’e karşı yüzde 45 oyla Birleşik Krallık içerisinde kalma yönünde karar vermişti.

Brexit sürecinin ardından İskoçya ve Kuzey İrlanda başta olmak üzere Birleşik Krallık’ın anayasal yapısına ilişkin tartışmalar yeniden yoğunlaştı. Avrupa Birliği ile ilişkiler, ekonomik politikalar, yetki paylaşımı ve bağımsızlık referandumlarının düzenlenebilmesi tartışmanın temel başlıkları arasında yer aldı.

BREXIT SONRASI BİRLİĞİN GELECEĞİ TARTIŞILIYOR

Kuzey İrlanda’da Queen’s University Belfast tarafından yayımlanan araştırmada katılımcıların yüzde 66’sının Brexit’in Birleşik Krallık’ın parçalanmasını daha olası hale getirdiği görüşünü paylaştığı belirtildi. Kuzey İrlanda’nın geleceği konusunda ise tartışmalar yalnızca bağımsızlık değil, İrlanda Cumhuriyeti ile birleşme seçeneği üzerinden yürütülüyor.

Cardiff’te gerçekleşen zirveyle SNP, Plaid Cymru ve Sinn Féin liderleri ilk kez ortak bir metin üzerinden Birleşik Krallık hükümetine anayasal değişime hazırlanma çağrısı yaptı. Liderler aynı zamanda İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda halklarının geleceklerine ilişkin demokratik karar süreçlerinin güvence altına alınmasını talep etti.

TUFFAH MAHALLESİNDE KONUTLARIN ARASINDA UÇTU

Paylaşılan görüntülerde quadcopterin Tuffah Mahallesi’ndeki konutların arasında oldukça alçak irtifada hareket ettiği görülüyor. Hava aracının binaların yakınında dolaşması, görüntünün çekildiği yerleşim bölgesinde dikkat çeken unsur oldu.

Videoda yer alan quadcopterin İsrail’e ait olduğu belirtilirken, görüntüler Gazze kentindeki sivil yerleşim alanlarında insansız hava araçlarının kullanımına ilişkin yeni bir örnek olarak paylaşıldı.

SİLAHLI QUADCOPTERLERİN GAZZE’DE KULLANILDIĞI BELİRTİLİYOR

Silahlı quadcopterlerin Gazze Şeridi genelinde yaygın şekilde konuşlandırıldığı ve sivilleri izlemek ile hedef almak amacıyla kullanıldığı öne sürülüyor. Söz konusu hava araçları, düşük irtifada uçabilmeleri ve yerleşim alanları arasında manevra yapabilmeleri nedeniyle bölgede sıkça görüntüleniyor.

Gazze kentinden gelen son görüntülerde de quadcopterin doğrudan konutların arasında hareket ettiği görülüyor. Paylaşılan videoda saldırı anına ilişkin ayrı bir görüntü yer almazken, hava aracının yerleşim bölgesindeki varlığı açık şekilde kayda geçti.

GAZZE KENTİNDEN YENİ GÖRÜNTÜ

Tuffah Mahallesi’nde kaydedilen görüntü, Gazze Şeridi’nde quadcopter kullanımına ilişkin son örneklerden biri oldu. Bölgede silahlı insansız hava araçlarının sivillerin takibi ve hedef alınmasında kullanıldığı yönündeki iddialar daha önce de gündeme gelmişti.

Son videoda yer alan quadcopterin konutlara yakın mesafede uçtuğu ve dar yerleşim alanında manevra yaptığı görülürken, görüntünün çekildiği sırada bölgede yaşayan sivillere ilişkin herhangi bir can kaybı ya da yaralanma bilgisi paylaşılmadı.

🇮🇱🇵🇸 This is absolutely HORRIFYING

Footage from Gaza City’s Tuffah neighborhood shows Israeli quadcopters hovering low over civilians near the Yellow Line, apparently surveilling and filming people below.

The unsettling part is not just what the drones can see. It is that…

— Mario Nawfal (@MarioNawfal) September 14, 2026

TLAIB: “SOYKIRIM HÂLÂ SÜRÜYOR”

Rashida Tlaib, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda Gazze’deki gelişmelere ilişkin sert ifadeler kullandı. Tlaib, “soykırım hâlâ sürüyor” diyerek bölgede çocukların öldürüldüğünü ve hayatta kalanların ise kalıcı travmalarla karşı karşıya kaldığını belirtti.

ABD’li Kongre üyesi paylaşımında, “Çocuklar Amerikan yapımı bombalarla öldürülüyor ve hayatta kalanlar sonsuza kadar travma yaşıyor” ifadelerine yer verdi.

ABD HÜKÜMETİNİ SUÇLADI

Tlaib, açıklamasında ABD hükümetinin Gazze’de yaşananlara ilişkin sorumluluğuna da dikkat çekti. Washington yönetiminin mevcut politikasına yönelik eleştirilerde bulunan Tlaib, ABD’nin yaşanan ağır ihlallere ortaklığını sona erdirmesi gerektiğini söyledi.

Tlaib, paylaşımında “ABD hükümeti, etnik temizliğe yönelik bu korkunç eylemlere ortaklığını sona erdirmelidir” ifadelerini kullandı.

AMERİKAN YAPIMI SİLAHLARA DİKKAT ÇEKTİ

ABD’li Kongre üyesinin açıklamasında öne çıkan başlıklardan biri de Gazze’de kullanılan Amerikan yapımı silahlar oldu. Tlaib, çocukların ABD üretimi bombalarla öldürüldüğünü savunarak Washington yönetiminin İsrail’e sağladığı askeri desteğe yönelik eleştirisini yineledi.

Açıklamada Gazze’de yaşamını yitiren çocukların yanı sıra saldırılardan sağ kurtulanların yaşadığı travmaya da vurgu yapıldı. Tlaib, hayatta kalan çocukların yaşadıkları olayların etkisini uzun süre taşıyacağını ifade etti.

BRENT PETROL 107,82 DOLARA YÜKSELDİ

Brent petrol vadeli işlemleri pazartesi günü TSİ dışında verilen 03.40 GMT verilerine göre 3,21 dolar yükseldi. Yüzde 3,1’lik artışın ardından Brent petrolün varil fiyatı 107,82 dolara ulaştı.

ABD tipi West Texas Intermediate ham petrolün fiyatında da benzer bir yükseliş görüldü. WTI ham petrol 3,17 dolar veya yüzde 3,2 değer kazanarak varil başına 103,22 dolardan işlem gördü.

HUSİ SALDIRILARI ARZ ENDİŞELERİNİ ARTIRDI

Petrol fiyatlarındaki yükseliş, Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik yeni saldırılarının ardından gerçekleşti. Körfez bölgesinde gemilere yönelik saldırılar da enerji arzına ilişkin endişelerin artmasına neden olan gelişmeler arasında yer aldı.

Piyasalardaki arz kaygıları, Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattının bir insansız hava aracı saldırısının ardından geçici olarak kapatılmasıyla daha da arttı. Söz konusu boru hattı, Suudi Arabistan’ın petrol ihracatı açısından stratejik öneme sahip altyapılar arasında bulunuyor.

DOĞU-BATI PETROL BORU HATTI GEÇİCİ OLARAK KAPATILDI

Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattı, gerçekleştirilen drone saldırısının ardından geçici olarak devre dışı bırakıldı. Hat, petrol ihracatının Hürmüz Boğazı kullanılmadan gerçekleştirilebilmesine imkan sağlıyor.

Boru hattının devre dışı kalması, Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmelerin enerji sevkiyatları üzerindeki etkisini daha önemli hale getirirken, alternatif ihracat güzergahlarından birinin kullanılabilirliğini de sınırladı.

KÜRESEL PETROL ARZININ YÜZDE 4’Ü ETKİLENEBİLİR

Doğu-Batı petrol boru hattının kapanmasının küresel petrol arzının yüzde 4’üne kadar olan bölümünü tehdit ettiği belirtildi. Hattın Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan petrol ihracatına imkan vermesi, söz konusu altyapıyı küresel enerji sevkiyatı açısından önemli hale getiriyor.

Petrol piyasalarında yaşanan son fiyat hareketlerinde Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar, Körfez’de gemilere düzenlenen saldırılar ve Doğu-Batı petrol boru hattının geçici olarak kapanması birlikte etkili oldu. Brent petrolün varil fiyatı 107 doların üzerine çıkarken, WTI ham petrol de 103 dolar seviyesini aştı.

İran’ın 17 Temmuz’da Ürdün’ün kuzeydoğusunda bulunan Muvaffak es Salti Hava Üssü’ne düzenlediği saldırıda ABD askerlerinin kaldığı bir alan balistik füzelerle hedef alındı. Saldırıda üç Amerikan askeri hayatını kaybederken dört asker yaralandı.

SALDIRI ÖNCESİNDE YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ GÖRÜNTÜ İDDİASI

Wall Street Journal’ın haberine göre İran, saldırıdan önce Muvaffak es Salti Hava Üssü’nün yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerini Çin merkezli kuruluşlardan elde etti.

ABD’li yetkililer, söz konusu görüntüleri sağlayan kuruluşların isimlerini açıklamadı. Yetkililer ayrıca Çin hükümetinin saldırıya doğrudan dahil olduğunu ileri sürmedi.

Amerikalı yetkililere göre yüksek çözünürlüklü görüntüler, İran’ın saldırı öncesinde hedef belirlemesine ve saldırının ardından oluşan sonuçları incelemesine yardımcı olmuş olabilir.

ÜÇ ABD ASKERİ HAYATINI KAYBETTİ

17 Temmuz’da gerçekleştirilen saldırıda İran’a ait balistik füzelerin ABD askerlerinin kaldığı bölgeyi hedef aldığı belirtildi.

Saldırıda üç Amerikan askeri hayatını kaybetti, dört asker de yaralandı. İran’ın aynı saldırı kapsamında üsse konuşlandırılmış insanlı ve insansız hava araçlarını da hedef aldığı aktarıldı.

ABD’li yetkililer, Çin kaynaklı olduğu öne sürülen uydu görüntülerinin saldırının planlanmasında kullanılan istihbarat kaynaklarından biri olabileceğini ifade etti.

WASHINGTON DAHA ÖNCE ÇİNLİ ŞİRKETLERİ UYARMIŞTI

İddialar, Washington yönetiminin Çin merkezli şirketlerin İran’a uydu görüntüleri sağladığı yönündeki uyarılarının ardından gündeme geldi.

ABD’li yetkililer, aylardır Çin merkezli şirketlerin İran’a, Amerikan güçlerinin hedef alınmasında kullanılabilecek uydu görüntüleri sağladığını savunuyordu.

Washington yönetimi mayıs ayında MizarVision, Earth Eye ve Chang Guang adlı Çinli şirketlere yaptırım uyguladı. ABD yönetimi, söz konusu şirketlerin İran’ın kullanabileceği uydu görüntülerini sağladığını, topladığını veya yayımladığını ileri sürdü.

ABD DONANMASI DA ENDİŞE KONUSU

Washington yönetiminin endişelerinden biri de Çin’in İran’a ABD donanmasına ait unsurların takip edilmesinde yardımcı olabileceği iddiası.

ABD’li yetkililere göre İran’ın hareket halindeki Amerikan savaş gemilerini tespit etme ve hedefleme kabiliyeti son dönemde gelişti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı ise İran’ın yakın dönemde Amerikan savaş gemilerine yönelik gerçekleştirdiği bazı saldırıların başarısız olduğunu bildirdi.

ÇİN SUÇLAMALARI REDDETTİ

Çin yönetimi, ABD tarafından gündeme getirilen iddiaları reddetti ve Washington’dan suçlamalara ilişkin kanıt sunmasını istedi.

Çin’in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Chang, iddiaların belirli Çinli kuruluşlarla Pekin yönetimini doğrudan ilişkilendiren kanıtlara dayanmadığını savundu.

Liu Chang ayrıca Çin ile İran arasındaki işbirliğinin uluslararası hukuka uygun olduğunu belirtti.

İRAN’IN BAŞKA İSTİHBARAT KAYNAKLARI DA BULUNUYOR

ABD’li yetkililer, İran’ın saldırı hazırlıklarında yalnızca Çin kaynaklı görüntülerden yararlanmadığını da ifade ediyor.

Tahran’ın kendi uydularından elde ettiği görüntülerin yanı sıra insan kaynaklarından ve Rusya’dan sağlanan istihbarat ile görüntüleri de kullandığı belirtiliyor.

Çin kaynaklı olduğu öne sürülen uydu görüntülerinin, İran’ın saldırıda yararlandığı istihbarat kaynaklarından yalnızca birini oluşturduğu aktarılıyor.

ABD’Lİ YETKİLİLERDEN DİKKAT ÇEKEN DEĞERLENDİRME

ABD’li yetkililer, Çin merkezli kuruluşlardan geldiği öne sürülen görüntülerin 17 Temmuz’daki saldırıyla bağlantısına dikkat çekiyor.

Yetkililer, söz konusu bağlantının Çin’in İran’a sağladığı desteğin Amerikan askerleri açısından ölümcül sonuçlar doğurabildiğine ilişkin şimdiye kadar ortaya çıkan en güçlü kanıtlardan biri olduğunu savunuyor.

Çin hükümetinin saldırının planlanmasında veya gerçekleştirilmesinde doğrudan rol aldığına ilişkin ise ABD’li yetkililer tarafından herhangi bir iddia ortaya konulmadı.

TRUMP İLE Şİ CİNPİNG GÖRÜŞMESİ ÖNCESİ YENİ GERİLİM

İddialar, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında 24 Eylül’de yapılması planlanan görüşmenin öncesinde gündeme geldi.

Uydu görüntülerine ilişkin tartışma, Washington ile Pekin arasındaki mevcut anlaşmazlık başlıklarına yeni bir konu ekledi.

ABD’li yetkililer, son haftalarda Kongre’deki istihbarat komitelerini de Çin ve Rusya’nın İran’a sağladığı öne sürülen destek hakkında bilgilendirdi.

MARCO RUBIO DOĞRUDAN DEĞERLENDİRME YAPMADI

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi ile gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından Pekin’in İran’a hedefleme bilgileri sağlayıp sağlamadığı konusunda doğrudan bir değerlendirme yapmadı.

Rubio, Çin’in faaliyetlerinin çatışmanın seyrini herhangi bir şekilde değiştirmediğini söyledi.

Washington ile Pekin arasındaki görüşmeler devam ederken, İran’ın Çin merkezli kuruluşlardan elde ettiği öne sürülen uydu görüntülerinin nasıl ve hangi kapsamda kullanıldığına ilişkin tartışmalar da sürüyor

Görüntülerde Rus gemilerinin Tartus Limanı’na yanaştığı ve kaynağı ile niteliği açıklanmayan bir yükü boşalttığı aktarılıyor. RFE/RL, görüntülerin Tartus Limanı’nın daha önce Rusya’nın kontrolünde bulunan bölümünün sivil kullanım amacıyla Suriye yönetimine devredildiğine yönelik resmi açıklamalarla çelişebileceğini belirtiyor.

RUS GEMİLERİ TARTUS LİMANI’NA YENİDEN YANAŞTI

Rus askeri gemilerinin Tartus’a gelişi, Suriye’deki Rus üslerinin Şam yönetimine devredileceğinin açıklanmasından yaklaşık bir ay sonra gerçekleşti.

RFE/RL tarafından yayımlanan görüntülerde gemilerin limana yanaştığı ve yük boşalttığı görülüyor. Boşaltılan yükün içeriğine veya hangi amaçla getirildiğine ilişkin herhangi bir bilgi paylaşılmadı.

Görüntüler, Rusya’nın Suriye’deki askeri varlığının geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Moskova’nın Tartus’taki varlığının tamamen sona erip ermediğine ilişkin farklı değerlendirmeler bulunuyor.

FİLO AĞUSTOS SONUNDA İSPANYA AÇIKLARINDA GÖRÜNTÜLENDİ

Tartus’a ulaşan Rus filosunun ağustos ayının sonlarında İspanya açıklarında güneye doğru ilerlerken görüntülendiği aktarıldı.

Filoda üç Rus lojistik gemisi ile bir deniz destroyerinin bulunduğu belirtildi. Konvoyun resmi varış noktasının Mısır olarak açıklandığı, ancak gemilerin Cebelitarık Boğazı’nı geçtikten sonra transponderlerini kapattıkları bildirildi.

Transponderlerin kapatılmasının gemilerin takip edilmesini zorlaştırdığı belirtilirken, RFE/RL tarafından elde edilen daha sonraki görüntüler filonun Suriye’ye yönelerek Tartus Limanı’na ulaştığını gösterdi.

ADMİRAL LEVÇENKO, SPARTA VE AKADEMİK PAŞİN TARTUS’TA

Tartus Limanı’nda çekildiği belirtilen görüntülerde Rus donanmasına ait Admiral Levçenko destroyeri yer alıyor. Filoda ayrıca Sparta ve Akademik Paşin isimli lojistik destek gemileri bulunuyor.

Konvoyda yer aldığı belirtilen General Skobelev adlı tanker ise Tartus’tan yayımlanan görüntülerde görülmedi.

Gemilerin limanda ne kadar süre kalacağına, hangi faaliyetleri yürüteceğine veya boşaltılan yükün içeriğine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

TARTUS RUSYA’NIN AKDENİZ’DEKİ ÖNEMLİ NOKTALARINDAN BİRİ

Tartus Limanı, Rusya’nın Akdeniz ve Afrika’daki askeri operasyonları açısından uzun süredir önemli bir konumda bulunuyor. Tartus, Rusya’nın eski Sovyetler Birliği toprakları dışında sahip olduğu tek deniz üssü olarak biliniyor.

Liman aynı zamanda Rusya’nın Afrika’daki askeri faaliyetlerine yönelik lojistik hatlardan biri olarak kullanılıyor. Özellikle Mali’deki Rus askeri varlığı açısından Tartus’un lojistik merkez niteliği taşıdığı belirtiliyor.

Libya ve Cezayir’de kullanılabilecek alternatif tesislerin Tartus’a kıyasla daha sınırlı altyapıya sahip olduğu ifade ediliyor. Söz konusu ülkelerde kalıcı veya geniş kapsamlı tesislerin kullanılmasının Moskova açısından yeni diplomatik düzenlemeler gerektireceği de aktarılıyor.

ESED’İN DEVRİLMESİNDEN SONRA RUS ÜSLERİNİN GELECEĞİ BELİRSİZLEŞTİ

Rusya’nın Suriye’deki askeri varlığının geleceği, Beşar Esed’in Aralık 2024’te devrilmesinden sonra belirsiz hale geldi.

Yeni Suriye yönetimi Ocak 2025’te Rusya’nın Tartus Limanı’nın kuzey bölümüne ilişkin 49 yıllık kira anlaşmasını sona erdirdi.

Kararın ardından Rusya’nın Suriye’deki askeri tesislerden tamamen çekilip çekilmeyeceği tartışılmaya başlandı. Moskova ile Şam arasında daha sonra gerçekleştirilen görüşmelerin ardından Rus askeri varlığının tamamen sona ermediğine yönelik değerlendirmeler gündeme geldi.

ŞAM İLE MOSKOVA ARASINDA YENİ DÖNEM

RFE/RL’ye konuşan Suriye uzmanı Ruslan Trad, yeni Suriye yönetiminin Rusya’nın sağlayabileceği bazı imkanlara ihtiyaç duyduğunu ifade etti.

Trad, Suriye ordusunun elindeki silah stoklarının önemli bölümünün Rus yapımı olduğunu ve Şam yönetiminin söz konusu stokları yenilemeye ihtiyaç duyduğunu belirtti.

Rusya ile yeni Suriye yönetimi arasındaki ilişkilerin askeri ekipman, ekonomik ihtiyaçlar ve diplomatik temaslar üzerinden devam ettiği aktarılıyor.

ARON LUND: MOSKOVA PRAGMATİK BİR İLİŞKİ KURDU

İsveç Savunma Araştırma Ajansı’nda Orta Doğu uzmanı olarak görev yapan Aron Lund da Rusya’nın Suriye’deki yeni yönetimle ilişkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Lund, Moskova’nın Beşar Esed yönetimine verdiği desteğe rağmen yeni Suriye yönetimiyle pragmatik bir ilişki kurmayı başardığını savundu.

Rus petrolü ve buğdayının Suriye ekonomisinin zorlu dönemlerinde ülkeye destek sağladığını belirten Lund, Rusya’nın Birleşmiş Milletler’deki oylarının da Şam yönetimi açısından önem taşıdığını ifade etti.

RUS ÜSLERİNİN DAHA SINIRLI KAPASİTEYLE ÇALIŞTIĞI İDDİASI

Aron Lund’a göre Moskova ile Şam arasındaki ekonomik ve diplomatik ilişkiler, Rusya’nın Suriye’deki askeri üslerini korumasına imkan sağlamış olabilir.

Lund, Tartus ve diğer Rus tesislerinin Esed dönemindekinden daha sınırlı kapasiteyle faaliyet gösteriyor olabileceğini de belirtti.

Rusya veya Suriye yönetimi tarafından Tartus’taki askeri faaliyetlerin kapsamına ilişkin ayrıntılı ve güncel bir açıklama yapılmadı.

HMEYMİM HAVA ÜSSÜ’NDE DE FAALİYETLER DEVAM EDİYOR

Rusya’nın Suriye’deki askeri faaliyetlerinin yalnızca Tartus Limanı ile sınırlı olmadığı bildiriliyor.

RFE/RL’nin haziran ayında yayımladığı araştırmaya göre Lazkiye kırsalındaki Hmeymim Hava Üssü, Rusya Savunma Bakanlığına ait uçaklar tarafından kullanılmaya devam ediyor.

Araştırmada, Hmeymim’den Mali ve diğer Afrika ülkelerine yönelik uçuşların gerçekleştirildiği belirtildi.

RUSYA’NIN AFRİKA KOLORDUSU MALİ’DE FAALİYET GÖSTERİYOR

Rusya’nın Afrika Kolordusu da Mali’de faaliyetlerini sürdürüyor. Rus birliklerinin Mali ordusuna ülkenin kuzeyindeki Tuareg isyancıları ile cihadi grupların kontrolündeki bölgelerin yeniden ele geçirilmesine yönelik operasyonlarda destek sağladığı aktarılıyor.

Hmeymim Hava Üssü’nün söz konusu Afrika operasyonları açısından ulaşım ve lojistik noktalarından biri olarak kullanılmaya devam ettiği bildiriliyor.

HMEYMİM’DE İNŞAAT ÇALIŞMALARI GÖRÜNTÜLENDİ

Son uydu görüntülerinde Hmeymim Hava Üssü’nde kapsamlı inşaat çalışmalarının devam ettiği de görüldü.

Moskova ve Şam daha önce Hmeymim’in “ortak eğitim merkezi” olarak kullanılacağını açıklamıştı. Üsteki mevcut askeri faaliyetlerin kapsamı ve Rus güçlerinin kalıcı statüsüne ilişkin ayrıntılar ise kamuoyuyla paylaşılmadı.

Tartus Limanı’na Rus gemilerinin yeniden ulaşması ve Hmeymim’deki faaliyetlerin devam etmesi, Rusya’nın Esed dönemindeki askeri yapılanmasının değişmesine rağmen Suriye’de Tartus ve Hmeymim üzerinden varlığını sürdürdüğüne ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

İletişim Başkanlığının Suriye merkezli “Suriye Now” platformuna yaptığı açıklamaya göre, Fidan’ın Şam’daki görüşmelerinde SDG’nin entegrasyon ve fesih sürecinin hızlandırılması konusu ele alınacak. Ankara’nın, daha önce üzerinde uzlaşılan kararların sahada uygulanmasına yönelik beklentisi de görüşmelerin başlıkları arasında yer alıyor.

SDG’NİN SURİYE DEVLETİNE ENTEGRASYONU GÜNDEMDE

Hakan Fidan’ın Şam temaslarının önemli başlıklarından birini Suriye Demokratik Güçleri’nin Suriye devletine entegrasyonu oluşturuyor. Türkiye, daha önce varılan anlaşmalar doğrultusunda SDG’nin Suriye devlet kurumları ve güvenlik yapısına entegrasyonuna ilişkin kararların uygulanmasını istiyor.

Görüşmelerde entegrasyon sürecinin yanı sıra SDG’nin fesih sürecinin hızlandırılması da ele alınacak. Ankara, konuyla ilgili alınan kararların sahada hayata geçirilmesi gerektiğini daha önce de çeşitli açıklamalarla gündeme getirmişti.

İSRAİL’İN SURİYE’NİN GÜNEYİNDEKİ FAALİYETLERİ ELE ALINACAK

Fidan’ın Şam’daki görüşmelerinde Suriye’nin güneyindeki gelişmeler de masada olacak. İsrail’in bölgede yürüttüğü askeri operasyonların ve Suriye topraklarına yönelik müdahalelerinin görüşmelerde değerlendirilmesi bekleniyor.

Türkiye, İsrail’in Suriye topraklarındaki askeri faaliyetlerinin ülkenin güvenliği, istikrarı ve egemenliği açısından sorun oluşturduğunu belirtiyor. Şam temaslarında söz konusu faaliyetlerin bölgesel güvenliğe etkileri de gündeme gelecek.

ŞAM-ANKARA HATTINDA DİPLOMATİK TRAFİK

Hakan Fidan’ın Şam ziyareti, Ankara ile Şam arasındaki diplomatik temasların arttığı bir dönemde gerçekleşti. İki ülkenin dışişleri düzeyindeki görüşmeleri son günlerde karşılıklı ziyaretlerle devam etti.

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, geçtiğimiz salı günü Ankara’yı ziyaret ederek Hakan Fidan ile bir araya gelmişti. Görüşmede Türkiye ile Suriye arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi, Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin çalışmaları ve bölgedeki son gelişmeler ele alınmıştı.

ESAD ŞEYBANİ ANKARA’DA FİDAN İLE GÖRÜŞMÜŞTÜ

Esad Şeybani’nin Ankara ziyaretinde iki ülke arasındaki diplomatik ve siyasi ilişkilerin geliştirilmesine yönelik başlıklar görüşüldü. Taraflar, Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kapsamında yürütülen çalışmaları da ele aldı.

Bölgesel gelişmelerin de gündeme geldiği görüşmenin ardından Hakan Fidan’ın Şam’a gitmesiyle diplomatik temaslar devam etti. Fidan’ın iki günlük programında iki ülke arasında yürütülen koordinasyonun çeşitli başlıklarda sürdürülmesi planlanıyor.

YÜKSEK DÜZEYLİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ KONSEYİ DE GÜNDEMDE

Ankara ile Şam arasındaki temaslarda Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin çalışmaları da öne çıkan konular arasında bulunuyor. Konsey üzerinden iki ülke arasındaki kurumsal işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor.

Fidan’ın Şam ziyaretinde siyasi ve güvenlik başlıklarının yanı sıra iki ülke arasındaki diplomatik koordinasyonun mevcut durumu da ele alınacak.

FİDAN’IN ŞAM TEMASLARI İKİ GÜN SÜRECEK

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Suriye’deki temaslarının iki gün sürmesi bekleniyor. Program kapsamında Suriye yönetimiyle yapılacak görüşmelerde SDG’nin entegrasyonu ve feshi, İsrail’in Suriye’nin güneyindeki askeri faaliyetleri ve Ankara-Şam ilişkileri ana gündem maddelerini oluşturacak.

Görüşmelerin ardından tarafların ele alınan başlıklara ilişkin açıklama yapıp yapmayacağı yapılacak temasların ardından netleşecek.

Riyad yönetimi saldırının ardından tedbir amacıyla Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nı geçici olarak kapatma kararı aldı. Suudi Arabistan’ın önemli ham petrol taşıma güzergahlarından biri olan hattın devre dışı bırakılması, bölgedeki enerji taşımacılığı açısından gelişmenin önemini artırdı.

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI SALDIRILARI KINADI

Türkiye, Irak topraklarından Suudi Arabistan’a yönelik gerçekleştirilen İHA saldırılarının ardından yazılı açıklama yayımladı. Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, “Irak topraklarından gerçekleştirilen ve Suudi Arabistan’ı hedef alan İHA saldırılarını en güçlü şekilde kınıyoruz” ifadeleri kullanıldı.

Bakanlık açıklamasında Suudi Arabistan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne verilen desteğin sürdüğü vurgulandı. Açıklamada, “Suudi Arabistan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne olan desteğimizi yineliyor, Suudi Arabistan makamlarının bölgedeki gerilimi tırmandırmama yönündeki itidalli tutumunu takdirle karşılıyoruz” denildi.

IRAK HÜKÜMETİNİN SORUŞTURMA KARARINA DESTEK

Dışişleri Bakanlığı, Irak Hükümeti’nin saldırıları kınamasına ve olayın aydınlatılması için soruşturma başlatmasına da açıklamasında yer verdi. Bakanlık, saldırıların sorumlularının belirlenmesi amacıyla Irak makamlarının harekete geçmesinden memnuniyet duyulduğunu bildirdi.

Açıklamada, “Irak Hükümeti’nin söz konusu saldırıları kınayarak olayın aydınlatılması ve sorumlularının tespiti amacıyla derhal soruşturma başlatmasından memnuniyet duyuyoruz” ifadelerine yer verildi. Irak yönetiminin başlattığı soruşturmayla saldırının ayrıntılarının ve sorumlularının tespit edilmesi amaçlanıyor.

“BÖLGESEL İSTİKRARI TEHDİT EDEN SALDIRILAR SONA ERDİRİLMELİ”

Türkiye, açıklamasında bölgesel gerilimin yükselmesine yol açabilecek adımlardan kaçınılması yönündeki çağrısını da yineledi. Dışişleri Bakanlığı, “Bölgesel istikrarı ve güvenliği tehdit eden bu tür saldırıların bir an önce sona erdirilmesi ve gerilimi tırmandırabilecek adımlardan kaçınılması yönündeki çağrımızı yineliyoruz” açıklamasını yaptı.

Bakanlığın açıklamasında saldırıların kınanmasının yanı sıra Suudi Arabistan’ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne destek, Irak’ın başlattığı soruşturma ve bölgesel gerilimin tırmandırılmaması yönündeki çağrı öne çıktı.

SUUDİ ARABİSTAN KARŞILIK VERMEME KARARI ALDI

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, saldırıların ardından Irak Başbakanı Zeydi’nin talebi üzerine mevcut aşamada karşılık vermeme kararı alındığını açıklamıştı. Riyad yönetimi, Bağdat’a Irak topraklarından Suudi Arabistan ve komşu ülkelere yönelik saldırıların engellenmesi için gerekli adımları atma fırsatı tanındığını bildirmişti.

Suudi Arabistan yönetimi aynı zamanda egemenliğini, güvenliğini, tesislerini, vatandaşlarını ve ülkede yaşayanları korumak amacıyla gerekli tedbirleri alma hakkını saklı tuttuğunu duyurmuştu. Saldırının ardından alınan önlemler kapsamında hedef alınan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı da geçici olarak kapatılmıştı.

DOĞU-BATI PETROL BORU HATTI NEDİR?

“Petroline” adıyla da bilinen Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın en önemli ham petrol taşıma hatları arasında bulunuyor. Suudi Arabistan’ın ulusal petrol şirketi Saudi Aramco tarafından işletilen boru hattı, ülkenin doğusundaki Abkayk bölgesinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya kadar yaklaşık 1200 kilometre boyunca uzanıyor.

Tamamı Suudi Arabistan sınırları içerisinde bulunan Petroline, ülkenin doğusundaki üretim ve işleme merkezlerinde bulunan ham petrolün Kızıldeniz kıyısındaki rafineri ve ihracat tesislerine taşınmasını sağlıyor. Hat, Suudi Arabistan’ın petrol sevkiyatında kullandığı önemli kara güzergahlarından biri olarak faaliyet gösteriyor.

PETROL SEVKİYATINDA HÜRMÜZ BOĞAZI’NA ALTERNATİF

Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın ham petrolü Hürmüz Boğazı üzerinden deniz yoluyla geçirmek zorunda kalmadan Kızıldeniz kıyısına ulaştırmasına imkan sağlıyor. Kara üzerinden alternatif bir güzergah oluşturan Petroline, ülkenin doğusundaki petrol altyapısını Kızıldeniz’deki ihracat noktalarına bağlıyor.

ABD-İran çatışmasının Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisinin ardından Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nın Suudi Arabistan’ın petrol taşımacılığındaki önemi daha da arttı. İHA saldırısının ardından hattın tedbir amacıyla geçici olarak kapatılması kararlaştırıldı.

Fidan ile Erakçi arasındaki görüşmede özellikle Hürmüz Boğazı’na ilişkin yürütülen temaslar ele alındı. Bölgedeki gelişmelerin yanı sıra çatışmaların durdurulmasına yönelik devam eden müzakere süreci de görüşmenin başlıkları arasında yer aldı.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NA İLİŞKİN TEMASLAR ELE ALINDI

Telefon görüşmesinde Hürmüz Boğazı’na ilişkin temaslar hakkında görüş alışverişinde bulunuldu. Bölgedeki çatışmaların durdurulmasına yönelik sürdürülen müzakereler de Fidan ile Erakçi’nin değerlendirdiği konular arasında yer aldı.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarının aktardığı bilgilere göre görüşmede, bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi amacıyla devam eden diplomatik çalışmalar üzerinde duruldu. Tarafların Hürmüz Boğazı ve bölgesel gelişmeler çerçevesindeki temasları görüşmenin ana gündem maddelerini oluşturdu.

SUUDİ ARABİSTAN’A DÜZENLENEN SALDIRILAR GÜNDEMDEYDİ

Fidan ile Erakçi arasındaki telefon görüşmesinde Suudi Arabistan’a düzenlenen saldırılar da değerlendirildi. Görüşmede söz konusu saldırılar bölgedeki diğer güvenlik gelişmeleriyle birlikte ele alındı.

Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar, Hürmüz Boğazı’na ilişkin temaslar ve çatışmaların durdurulmasına yönelik müzakerelerle birlikte görüşmenin üç temel başlığından biri oldu. Dışişleri Bakanlığı kaynakları görüşmeye ilişkin başka bir ayrıntı paylaşmadı.

BÖLGEDEKİ ÇATIŞMALARIN DURDURULMASINA YÖNELİK MÜZAKERELER KONUŞULDU

İki dışişleri bakanı, bölgede devam eden çatışmaların durdurulmasına yönelik diplomatik müzakereleri de ele aldı. Devam eden temasların mevcut durumu görüşmede değerlendirilirken, bölgesel gelişmeler diplomatik süreçlerle birlikte gündeme geldi.

Hakan Fidan ile Abbas Erakçi arasındaki görüşme, Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmelerin ve Suudi Arabistan’a yönelik saldırıların bölgesel gündemin öne çıkan başlıkları arasında bulunduğu dönemde gerçekleştirildi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı ise saldırıları kınayarak İHA’ların Irak topraklarından fırlatıldığını açıkladı. Riyad yönetimi, Irak Başbakanı’nın gerekli tedbirleri alabilmesi için süre talep etmesinin ardından mevcut aşamada askeri karşılık vermeme kararı aldığını, ancak egemenliğini, güvenliğini ve tesislerini korumak için gerekli tüm tedbirleri alma hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.

DOĞU-BATI PETROL BORU HATTI GEÇİCİ OLARAK KAPATILDI

Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre saldırılar perşembe sabahı gerçekleşti. Birden fazla İHA, Riad ve Medine bölgelerinden geçen Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nın bazı noktalarını hedef aldı.

Saldırının ardından acil müdahale ve teknik ekipler bölgeye sevk edildi. Hattın güvenliğinin sağlanması, hasarın boyutunun belirlenmesi ve sistemlerin kontrol edilmesi amacıyla petrol akışı tedbiren durduruldu. Yaralanan kişilere sağlık ekipleri tarafından müdahale edildiği açıklanırken yaralıların sayısı ve sağlık durumları konusunda ayrıntılı bilgi verilmedi.

İHA’LARIN IRAK’TAN FIRLATILDIĞI AÇIKLANDI

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, saldırıda kullanılan İHA’ların Irak’tan fırlatıldığını duyurdu. Riyad yönetimi saldırıyı “en güçlü ifadelerle” kınarken Irak hükümetinin kendi topraklarından Suudi Arabistan ve komşu ülkelere yönelik saldırıların engellenmesi için gerekli önlemleri almasını istedi.

Irak hükümeti de saldırıların kendi topraklarından gerçekleştirildiğini doğruladı. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, saldırıların Maysan vilayetindeki bir noktadan düzenlendiğinin belirlenmesinin ardından bölgede soruşturma başlatılması talimatını verdi ve ilgili operasyon komutanını görevden aldı.

SUUDİ ARABİSTAN ŞİMDİLİK ASKERİ KARŞILIK VERMEYECEK

Suudi Arabistan yönetimi saldırının ardından doğrudan askeri karşılık vermeyeceğini açıkladı. Riyad’ın kararında Irak Başbakanı’nın, Bağdat yönetimine saldırıların kaynağını araştırması ve sorumlulara yönelik önlem alması için fırsat verilmesi talebinin etkili olduğu belirtildi.

Suudi Dışişleri Bakanlığı, mevcut aşamada Irak hükümetinin çabalarını destekleme kararı alındığını bildirdi. Açıklamada ülkenin egemenliğini, güvenliğini, tesislerini, vatandaşlarını ve ülkede yaşayanları korumak amacıyla gerekli tüm tedbirleri alma hakkının saklı tutulduğu vurgulandı.

HAT HÜRMÜZ BOĞAZI’NI BYPASS EDİYOR

Yaklaşık 1.200 kilometre uzunluğundaki Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol üretim merkezlerini Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu’ya bağlıyor. Petroline olarak da bilinen hat, Basra Körfezi’nden çıkan petrolün Hürmüz Boğazı’ndan geçmeden Kızıldeniz’e ulaştırılmasına imkân sağlıyor.

Hattın günlük taşıma kapasitesi yaklaşık 7 milyon varile kadar çıkabiliyor. Son dönemde Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik sorunları nedeniyle hattın günlük yaklaşık 4-5 milyon varil petrol taşıdığı ve Suudi Arabistan’ın alternatif ihracat güzergâhlarından biri haline geldiği bildiriliyor.

YANBU SUUDİ PETROL İHRACATI İÇİN KRİTİK NOKTA

Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu, Suudi Arabistan’ın petrol ihracat altyapısındaki stratejik merkezlerden biri olarak kullanılıyor. Doğu-Batı hattıyla doğudaki üretim sahalarından getirilen ham petrol, Yanbu’daki terminallere ulaştırıldıktan sonra tankerlerle uluslararası piyasalara gönderiliyor.

Hattın önemi özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin risk altında olduğu dönemlerde artıyor. Suudi Arabistan böylece Basra Körfezi üzerinden yapılan sevkiyata alternatif olarak Kızıldeniz üzerinden petrol ihraç edebiliyor. Yanbu’daki altyapının geliştirilmesiyle Suudi Aramco’nun batı kıyısındaki ihracat kapasitesi de son yıllarda artırıldı.

PETROL FİYATLARINDA YENİ ARTIŞ RİSKİ

Atlantic Council Global Energy Center’dan Ben Cahill, boru hattının devre dışı kalmasının Suudi Arabistan’ın Hürmüz Boğazı’nı bypass etme kabiliyeti açısından ciddi bir darbe oluşturduğunu belirtti. Cahill’e göre Kızıldeniz üzerinden petrol sevkiyatının da tehdit altında kalması halinde küresel petrol fiyatları üzerindeki yukarı yönlü baskı artabilir.

Ortadoğu’daki güvenlik gelişmeleri nedeniyle petrol fiyatları halihazırda 100 doların üzerine çıkmış durumda. Doğu-Batı hattının uzun süre kapalı kalması halinde Suudi petrol ihracatında yaşanabilecek ilave düşüşlerin küresel enerji piyasaları üzerinde etkili olabileceği değerlendiriliyor.

KIZILDENİZ GÜZERGÂHI DA BASKI ALTINDA

Suudi Arabistan’ın alternatif ihracat güzergâhına yönelik saldırı, Kızıldeniz’deki deniz taşımacılığı açısından da hassas bir dönemde gerçekleşti. Yemen’deki Husilerin son dönemde Kızıldeniz ve Bab el-Mendeb çevresindeki faaliyetlerini artırması, bölgedeki ticari ve enerji taşımacılığına ilişkin güvenlik endişelerini yükseltti.

Doğu-Batı hattının petrolü Hürmüz Boğazı’nı kullanmadan Kızıldeniz’e ulaştırabilmesi Suudi Arabistan açısından alternatif bir çıkış sağlarken, Kızıldeniz’in güneyindeki Bab el-Mendeb çevresinde yaşanabilecek kesintiler de söz konusu güzergâh üzerindeki riskleri artırıyor.

SUUDİ ARABİSTAN’IN BÖLGESEL TEPKİSİ GÜNDEMDE

Gulf International Forum’dan Abdulaziz Alghashian, saldırının ardından Suudi Arabistan’ın tek taraflı bir karşılık yerine çok taraflı bir yaklaşım benimseyebileceğini belirtti. Alghashian, Riyad yönetiminin Türkiye ve Pakistan gibi bölgesel ortaklarla hareket etme ihtimalinin değerlendirilebileceğini söyledi.

Alghashian’a göre Suudi yönetiminin önündeki başlıklardan biri de bölgesel ve uluslararası ortaklarının güvenlik desteği konusunda ne ölçüde ileri gitmeye hazır olduğunu görmek olacak. Riyad yönetimi ise saldırıya verilecek nihai tepkiye ilişkin henüz yeni bir resmi karar açıklamadı.

IRAK’TA SORUŞTURMA BAŞLATILDI

Irak yönetimi, saldırıların Maysan vilayetindeki bir noktadan düzenlendiğinin belirlenmesinin ardından soruşturmayı genişletti. Başbakan Ali ez-Zeydi ilgili askeri komutanı görevden çıkarırken saldırıların nasıl gerçekleştirildiğinin ve sorumluların kim olduğunun ortaya çıkarılması için güvenlik birimlerine talimat verdi.

Bağdat yönetimi aynı zamanda devlet dışındaki silahlı yapıların faaliyetlerini sınırlandırmaya yönelik adımlarını sürdüreceğini açıkladı. Suudi Arabistan’ın askeri karşılığı şimdilik ertelemesiyle birlikte saldırının ardından atılacak adımlarda Irak hükümetinin soruşturmasının sonucu da takip ediliyor.

İranlı yetkililer, operasyonun kamu güvenliğini bozmayı ve saldırılar düzenlemeyi planladığı öne sürülen kişilere karşı gerçekleştirildiğini açıkladı. Silahlı grubun kimliği konusunda ilk resmi açıklamalarda ayrıntılı bilgi verilmezken, çatışmalardaki can kaybı ve yaralı sayısı da henüz netleşmedi.

SARAVAN’DA SİLAHLI ÇATIŞMA ÇIKTI

İran devlet medyasının aktardığına göre güvenlik güçleri, Saravan kentinde silahlı bir grubun toplanma noktası olarak kullanıldığı belirtilen bir yeri tespit etti. Operasyonun ardından bölgede silahlı çatışma çıktı.

İran makamları, operasyonun istihbarat çalışmaları sonucunda gerçekleştirildiğini bildirdi. Yetkililer hedef alınan kişilerin kamu güvenliğini bozmayı, sabotaj ve silahlı saldırılar düzenlemeyi planladığını öne sürdü.

BİR EVE OPERASYON DÜZENLENDİ

İran’ın Tasnim haber ajansına dayandırılan ilk haberlerde, çatışmaların silahlı kişilerin başka bir grubun kullandığı öne sürülen bir eve saldırmasıyla başladığı bildirildi. İran devlet medyasındaki diğer haberlerde ise güvenlik güçlerinin istihbarat çalışmaları sonucunda silahlı kişilerin toplandığı noktayı tespit ederek operasyon gerçekleştirdiği aktarıldı.

Yerel kaynaklara dayandırılan haberlerde operasyonun Saravan’ın Bahşan bölgesinde yoğunlaştığı belirtildi. Bölgeden yoğun silah ve patlama sesleri geldiği yönünde haberler yayımlanırken, söz konusu bilgilerin tamamı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadı.

ÇATIŞMANIN SAATLERCE SÜRDÜĞÜ BİLDİRİLDİ

Yerel kaynaklara dayandırılan haberlerde çatışmaların 12 Eylül sabahı erken saatlerde başladığı ve saatler boyunca devam ettiği öne sürüldü. Bölgeye çok sayıda güvenlik görevlisinin sevk edildiği, farklı noktalarda silah ve patlama seslerinin duyulduğu bildirildi.

Sosyal medyada çatışmalara ait olduğu ileri sürülen görüntüler de yayımlandı. Görüntülerin tamamının çekildiği yer ve zaman bağımsız olarak doğrulanamazken İranlı yetkililer Saravan’da güvenlik operasyonu gerçekleştirildiğini doğruladı.

ÖLÜ VE YARALI SAYISI AÇIKLANMADI

Saravan’daki çatışmalarda ölen veya yaralananların bulunup bulunmadığına ilişkin henüz resmi ve doğrulanmış bir bilanço açıklanmadı. İran makamları operasyonun hedefindeki grubun adı ve silahlı kişilerin kimlikleri konusunda da ayrıntılı bilgi paylaşmadı.

İlk açıklamalarda herhangi bir silahlı grubun çatışmanın sorumluluğunu üstlendiğine ilişkin bilgi de yer almadı. Bölgedeki güvenlik operasyonunun sonuçlarına ilişkin İran makamlarından gelecek açıklamalar bekleniyor.

SARAVAN PAKİSTAN SINIRINDA BULUNUYOR

Çatışmaların yaşandığı Saravan, İran’ın güneydoğusunda ve Pakistan sınırına yakın Sistan-Belucistan eyaletinde bulunuyor. Bölge son yıllarda İran güvenlik güçleri ile farklı silahlı gruplar arasındaki çatışmalarla gündeme geliyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, 29 Ağustos’ta yine Saravan bölgesinde gerçekleştirilen ortak bir operasyonda ABD ve İsrail bağlantılı olduğunu iddia ettiği bir grubun etkisiz hale getirildiğini açıklamıştı. İran makamlarına göre söz konusu operasyonda bir kişi öldürülmüş, altı kişi gözaltına alınmıştı.

29 AĞUSTOS’TA DA SARAVAN’DA OPERASYON YAPILMIŞTI

Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri Kudüs Karargâhı tarafından yapılan 29 Ağustos tarihli açıklamada, İran’a giriş yaptıktan kısa süre sonra Saravan bölgesinde tespit edildiği belirtilen bir gruba operasyon düzenlendiği bildirilmişti.

İran makamları operasyonda 20 paket patlayıcı ve ilgili ekipmanların yanı sıra hafif ve yarı ağır silahlar, mühimmat ve Starlink iletişim ekipmanlarının ele geçirildiğini açıklamıştı. Tahran yönetimi grubun Sistan-Belucistan’ın güneyindeki önceden belirlenmiş hedeflere saldırılar düzenlemeyi planladığını iddia etmişti.

SİSTAN-BELUCİSTAN’DA GÜVENLİK OPERASYONLARI SÜRÜYOR

Sistan-Belucistan, İran’da silahlı çatışmaların ve güvenlik operasyonlarının yaşandığı bölgeler arasında yer alıyor. İran makamları son dönemde eyalette çeşitli silahlı yapılanmalara karşı operasyonlar gerçekleştirildiğini duyuruyor.

Saravan’daki son çatışmanın hangi grupla bağlantılı olduğu ise henüz resmi olarak açıklanmadı. Can kaybı, yaralı sayısı ve operasyonun sonucu konusunda da İran makamlarından ayrıntılı bir bilanço paylaşılmadı.

Hindistan’ın ev sahipliğinde düzenlenen zirve, BRICS içerisindeki siyasi ve ekonomik iş birliğinin yanı sıra Orta Doğu’da devam eden savaş nedeniyle İran ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında yaşanan görüş ayrılıklarının gölgesinde gerçekleştiriliyor. Mayıs ayında yine Yeni Delhi’de bir araya gelen BRICS dışişleri bakanları, İran ve BAE arasındaki anlaşmazlık nedeniyle ortak bildiri yayımlayamamış, Hindistan yalnızca dönem başkanı sıfatıyla bir başkanlık açıklaması yayımlamıştı.

ORTAK BİLDİRİ ÜZERİNDE UZLAŞMA SAĞLANDI

Reuters’ın kaynaklarına dayandırdığı habere göre BRICS üyeleri, liderlerin Yeni Delhi’deki toplantıları başlamadan saatler önce ortak bildirinin metni konusunda anlaşmaya vardı. Bildirinin zirvede resmi olarak kabul edilmesi bekleniyor.

Taslak metinde tek taraflı savaş ve ekonomik baskı politikalarına ilişkin ifadelerin yer aldığı, ancak belirli ülkelerin doğrudan isimlendirilmediği bildirildi. Ortak metnin hazırlanması, BRICS’in son aylarda özellikle Orta Doğu’daki savaş konusunda yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından geldi.

İRAN İLE BAE ARASINDAKİ AYRILIK GÜNDEMDE

Zirvenin en önemli diplomatik başlıklarından birini BRICS üyesi İran ile Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki anlaşmazlık oluşturuyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının 28 Şubat’ta başlamasının ardından Tahran yönetimi Körfez ülkelerindeki bazı hedeflere saldırılar düzenledi. İran ile BAE arasındaki ilişkiler de savaş nedeniyle ciddi şekilde gerildi.

İran, daha önce BAE’yi ABD’nin ülkesine yönelik askeri operasyonlarına doğrudan destek vermekle suçladı. BAE yönetimi ise söz konusu suçlamaları reddetti ve İran’ın Emirlikler topraklarına yönelik saldırılarından Tahran yönetimini sorumlu tuttu.

MAYIS AYINDA ORTAK BİLDİRİ ÇIKMAMIŞTI

BRICS dışişleri bakanları 14-15 Mayıs tarihlerinde Yeni Delhi’de bir araya gelmiş ancak iki günlük toplantıların sonunda ortak bildiri üzerinde anlaşamamıştı. Görüş ayrılıklarının merkezinde ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş ve İran ile BAE arasındaki karşılıklı suçlamalar bulunuyordu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, söz konusu toplantıda BRICS ülkelerinden ABD ve İsrail’in İran’a yönelik eylemlerini kınamalarını istemişti. Arakçi ayrıca BAE’yi askeri operasyonlara dahil olmakla suçlamıştı. BAE ise İran’ın suçlamalarını kesin bir dille reddetmiş ve İran saldırılarına karşı egemenlik haklarını kullanabileceğini açıklamıştı.

Taraflar arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle Hindistan, BRICS dönem başkanı olarak ortak bildiri yerine başkanlık açıklaması yayımlamıştı. Açıklamada Orta Doğu’daki gelişmelere ilişkin üyeler arasında farklı görüşlerin bulunduğu belirtilmiş, diyalog, diplomasi, egemenlik, toprak bütünlüğü, deniz ticaretinin güvenliği ve sivillerin korunması gibi genel ilkeler sıralanmıştı.

BAE İRAN İLE TİCARİ İŞLEMLERİ DURDURDU

İran ile BAE arasındaki gerilim ağustos ayında daha da arttı. İran’dan fırlatıldığı bildirilen balistik füzelerin BAE yönüne ilerlediği bir güvenlik olayının ardından Abu Dabi yönetimi İran ile tüm ticari ve mali işlemleri askıya aldı.

BAE yönetimi ayrıca İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığını azaltmak amacıyla enerji ve ticaret için alternatif güzergâhlar geliştirmeye başladı. BAE Devlet Başkanlığı Danışmanı Enver Gargaş, ülkesinin enerji ihracatı ve ekonomik faaliyetlerinin bölgedeki savaş nedeniyle sekteye uğramasına izin vermeyeceklerini açıklamıştı.

ORTAK METİNDE ORTA DOĞU İFADESİ KRİTİK

Dış politika uzmanları, BRICS’in önündeki temel diplomatik sınavlardan birinin İran ile BAE’nin kabul edebileceği ortak bir Orta Doğu metni hazırlamak olduğunu belirtiyor. İran savaşın ABD ve İsrail tarafından başlatıldığı yönünde açık bir kınama talep ederken BAE, İran saldırılarının da bildiride yer almasını istiyor.

Reuters’a konuşan uzmanlara göre ortak bildirinin mevcut jeopolitik tablo üzerinde doğrudan belirleyici bir etkisinin olması beklenmiyor. Ortak bir metnin kabul edilmesinin ise BRICS üyelerinin Batı yaptırımları ve tek taraflı ekonomik tedbirler gibi konularda ortak hareket edebildiklerini göstermesi açısından önem taşıdığı belirtiliyor.

BRICS MALİYE BAKANLARINDAN ORTAK MESAJ GELMİŞTİ

Liderler zirvesinden önce BRICS ülkelerinin maliye bakanları ve merkez bankası başkanları da ortak bir açıklama yayımladı. Açıklamada Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası gibi küresel kalkınma ve finans kuruluşlarında reform yapılması, gelişmekte olan ekonomilerin temsil gücünün artırılması ve kurumların daha şeffaf hale getirilmesi çağrısı yapıldı.

BRICS ülkeleri ayrıca tek taraflı ticaret ve mali tedbirlerin küresel ekonomiye zarar verdiğini savundu. Üyeler sınır ötesi ödemelerin daha hızlı, düşük maliyetli ve güvenli hale getirilmesi konusunda iş birliğini geliştirme mesajı verdi.

ZİRVEYE PUTİN, Şİ VE PEZEŞKİYAN DA KATILIYOR

Yeni Delhi’deki BRICS zirvesine Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa’nın da aralarında bulunduğu üye ülke liderleri katılıyor. Birleşik Arap Emirlikleri zirvede Abu Dabi Veliaht Prensi Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayid Al Nahyan tarafından temsil ediliyor.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping de 12 Eylül Cumartesi günü Yeni Delhi’ye ulaştı. Şi’nin Hindistan ziyareti yedi yıl aradan sonra gerçekleşirken Çin liderinin Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile ikili görüşme yapması planlandı.

MODİ İRAN CUMHURBAŞKANI İLE GÖRÜŞTÜ

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, zirve öncesinde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Yeni Delhi’de bir araya geldi. Modi görüşmede deniz seyrüsefer özgürlüğünün korunması, deniz ticaretinin güvenliğinin sağlanması ve gemilerde çalışan personelin korunması gerektiğini vurguladı.

Pezeşkiyan ise İran’ın son yıllarda ağır yaptırımlara maruz kaldığını, ABD ve İsrail’in askeri saldırıları sonrasında ekonomik baskının daha da arttığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, siyasi ve askeri baskının ticaret, enerji, altyapı ve finans sistemi üzerindeki etkilerinin yalnızca İran sınırları içerisinde kalmadığını ifade etti.

BRICS 10 ÜYELİ YAPIYA ULAŞTI

BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin tarafından 2009 yılında oluşturuldu. Güney Afrika’nın daha sonra katılmasıyla beş üyeli hale gelen grup, sonraki genişleme sürecinde Mısır, Etiyopya, İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya’yı da bünyesine kattı.

Grup günümüzde dünya nüfusunun yüzde 40’ından fazlasını ve küresel ekonominin yaklaşık dörtte birini temsil ediyor. BRICS’in gündeminde küresel finans kurumlarının reformu, üye ülkeler arasındaki ticaretin artırılması, alternatif ödeme sistemleri ve gelişmekte olan ülkelerin uluslararası sistemdeki temsil gücünün yükseltilmesi gibi başlıklar bulunuyor.

Tedavi altına alınan hamile kadının yaralarının ağır olduğu belirtilirken, sağlık durumunun kötüleşmesi üzerine hayatını kaybettiği bildirildi. Olay, Gazze’de kadınların ve hamilelerin devam eden çatışmalar, yerinden edilme, yetersiz beslenme ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlarla karşı karşıya kaldığı dönemde meydana geldi.

HAMİLE KADIN ÜÇ GÜN ÖNCE VURULDU

Wafa’nın haberine göre hamile kadın, Han Yunus’un güneyindeki bölgede İsrail güçlerinin açtığı ateş sonucu yaralandı. Yaralanmasının ardından sağlık ekiplerinin müdahalesiyle tedaviye alınan kadın, üç gün sonra yaşamını yitirdi.

Kadının kimliği ve hamileliğinin hangi aşamasında olduğu konusunda ilk haberlerde ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Saldırının gerçekleştiği bölgedeki koşullara ve olayın nasıl meydana geldiğine ilişkin de ek bilgi verilmedi.

GAZZE’DE KADINLARIN KAYIPLARI ARTIYOR

Gazze’de devam eden savaş kadınlar ve kız çocukları üzerinde de ağır sonuçlara yol açtı. UN Women’ın Nisan 2026’da yayımlanan “The Cost of the War in Gaza on Women and Girls” raporuna göre, 2023 ile 2025 yılları arasında Gazze’de 38 binden fazla kadın ve kız çocuğu hayatını kaybetti. Veriler, söz konusu dönemde günde ortalama 47 kadın ve kız çocuğunun yaşamını yitirdiğini gösteriyor.

Aynı raporda yaklaşık 11 bin kadın ve kız çocuğunun hayat boyu sürebilecek engelliliklere neden olan yaralanmalar yaşadığı belirtildi. UN Women, savaşın kadınlar üzerindeki etkisinin yalnızca can kayıplarıyla sınırlı olmadığını; yerinden edilme, gıda güvensizliği, sağlık hizmetlerine erişim ve ailelerin geçimini sağlama gibi alanlarda da ağır sonuçlar ortaya çıktığını bildirdi.

GAZZE’DE DÜŞÜK VAKALARINDA ARTIŞ BİLDİRİLİYOR

Gazze’de görev yapan sağlık çalışanları, savaş sürecinde düşük vakaları ve gebelik komplikasyonlarında artış yaşandığını bildiriyor. Al-Awda Hastanesi Doğum Bölümü Direktörü Dr. Yasser Saadeddine, hastanede karşılaştıkları gebelik kayıplarının yaklaşık yüzde 70’inin savaş ve ablukanın oluşturduğu koşullarla bağlantılı olduğunu söyledi.

Sağlık çalışanları düşük vakalarındaki artışta yetersiz beslenme, sürekli yer değiştirme, yoğun psikolojik stres, hijyen koşullarındaki bozulma ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sıkıntıların etkili olduğunu belirtiyor. Hastanelerde ayrıca erken doğumlar, anne karnındaki bebek ölümleri ve riskli gebelik komplikasyonlarında da artış gözlemlendiği aktarılıyor.

HAMİLELER SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİMDE ZORLUK YAŞIYOR

Gazze’deki sağlık altyapısının savaş nedeniyle zarar görmesi, hamile kadınların düzenli kontrol ve doğum hizmetlerine ulaşmasını da zorlaştırıyor. Sağlık çalışanları, tekrarlanan yerinden edilmeler nedeniyle kadınların sağlık kayıtlarını kaybettiğini, hastanelerde ise ilaç, tıbbi ekipman ve personel yetersizliği yaşandığını bildiriyor.

Bölgede yaşanan saldırılar sağlık tesislerini ve tıbbi malzeme depolarını da etkiledi. Ağustos ayında Gazze’deki El Aksa Şehitleri Hastanesi’ne bağlı ilaç depolarının saldırıda zarar gördüğü bildirilmiş, Gazze Sağlık Bakanlığı olayın sağlık hizmetlerini olumsuz etkilediğini açıklamıştı.

ERKEN DOĞUMLAR DA GÜNDEMDE

Gazze’deki hastanelerde düşüklerin yanı sıra erken doğum vakalarındaki artış da sağlık çalışanlarının dikkat çektiği sorunlar arasında bulunuyor. Hekimler, savaş koşulları altında yaşanan yoğun stres, beslenme yetersizliği ve sağlık hizmetlerinin aksamasının anne ve bebek sağlığını doğrudan etkilediğini belirtiyor.

Prematüre dünyaya gelen bebeklerin tedavisinde kuvöz, ilaç, elektrik ve uzman sağlık personeline duyulan ihtiyaç sürerken sağlık sistemindeki sorunların yenidoğanların tedavi süreçlerini de zorlaştırdığı bildiriliyor.

İran savaşının ne zaman sona ereceğine ilişkin soruya yanıt veren Trump, sürecin çok uzun sürmeyeceğini düşündüğünü söyledi. ABD Başkanı, çatışmaların ara seçimlerden hemen sonra sona erebileceğini belirterek İran’ın seçimlere kadar mevcut durumu sürdürmeye çalıştığını öne sürdü.

TRUMP: ÇOK YAKINDA SONA ERECEĞİNİ DÜŞÜNÜYORUM

Donald Trump, savaşın sona ermesine ilişkin değerlendirmesinde, “Çok yakında. Muhtemelen ara seçimlerin hemen ardından olacağını düşünüyorum” dedi.

Trump, İran yönetiminin çatışmayı mümkün olduğunca uzun süre devam ettirmeye çalıştığını savunarak bunun ABD’de gerçekleştirilecek seçim sürecini zorlaştırma amacı taşıdığını iddia etti. ABD Başkanı, seçmenlerin söz konusu durumu gördüğünü de öne sürdü.

Trump daha önce yaptığı açıklamalarda da İran savaşının 3 Kasım’da gerçekleştirilecek ABD ara seçimlerinin hemen ardından biteceğini düşündüğünü söylemişti. İran’ın seçim sonuçlarını etkilemeye çalıştığını ileri süren Trump, Tahran yönetiminin daha fazla dayanamayacağını savunmuştu.

PETROL FİYATLARI İÇİN DE SEÇİM SONRASINI İŞARET ETTİ

ABD Başkanı Trump, savaşın sona ermesinin küresel enerji fiyatları üzerinde de etkili olacağını söyledi. İran’la çatışmaların bitmesinin ardından petrol fiyatlarının hızla düşeceğini savunan Trump, “O gerçekleştiğinde petrol fiyatları hızla aşağı gelecek” ifadelerini kullandı.

İran savaşı ve bölgede artan askeri gerilim, küresel petrol piyasalarında fiyatların yükselmesine neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı 9 Eylül’de yüzde 3’ün üzerinde yükselerek temmuz ayından bu yana ilk kez 100 dolar seviyesini aşmıştı. Brent petrol gün içinde 101,55 dolara kadar çıkarken günü 101,21 dolar seviyesinde tamamlamıştı.

İRAN SAVAŞI PETROL PİYASASINI ETKİLEDİ

ABD ile İran arasında devam eden çatışmaların özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki petrol sevkiyatlarını etkilemesi enerji piyasalarında yakından takip ediliyor. Savaş öncesinde dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin önemli bir bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilmesi, bölgede yaşanan askeri hareketliliğin petrol fiyatlarına doğrudan yansımasına neden oldu.

Son dönemde ABD ve İran arasında deniz unsurlarını hedef alan karşılıklı saldırıların yoğunlaşması da fiyatların yükselmesinde etkili oldu. İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarında gemileri hedef aldığı, ABD’nin ise İran’a ait petrol tankerlerine yönelik operasyonlar gerçekleştirdiği bildirildi.

ABD’DE BENZİN FİYATLARI DA YÜKSELDİ

Savaşın enerji piyasalarına etkisi ABD iç siyasetinin de önemli başlıklarından biri haline geldi. ABD’de ortalama benzin fiyatının galon başına 4,22 dolara yükseldiği, motorin ve uçak yakıtı fiyatlarında da artış yaşandığı bildirildi. Artan enerji maliyetleri, 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde Trump yönetiminin karşı karşıya bulunduğu ekonomik gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Trump, daha önce de petrol ve benzin fiyatlarının ara seçimlerden önce önemli ölçüde gerilemesini beklemediğini söylemişti. ABD Başkanı, seçimlerin hemen ardından petrol fiyatlarının düşeceği yönündeki beklentisini birkaç kez dile getirdi.

“İRAN SEÇİMLERİ ETKİLEMEYE ÇALIŞIYOR” İDDİASI

Trump, İran’ın savaşı ara seçimlere kadar sürdürme amacının ABD iç siyasetini etkilemek olduğunu iddia etti. Tahran yönetiminin seçimlere kadar dayanarak kendi yönetimine siyasi zarar vermeye çalıştığını savunan Trump, İran’ın savaşın ardından geri adım atacağını ileri sürdü.

ABD Başkanı daha önceki açıklamasında İran’ın seçim sonuçlarını etkileyerek kendisine karşı daha zayıf bir siyasi yönetim ortaya çıkmasını istediğini iddia etmişti. Trump, İran’ın nükleer silah geliştirmesine izin vermeyeceklerini de ifade etmişti. İran ise nükleer programının barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü savunuyor.

TRUMP’IN AÇIKLAMALARINA RAĞMEN SAVAŞIN SÜRESİ BELİRSİZ

Trump savaşın ara seçimlerin ardından sona ereceğini savunurken ABD yönetimindeki bazı üst düzey isimlerin çatışmanın daha uzun sürebileceği ihtimalini değerlendirdiği bildirildi. Wall Street Journal’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde, Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio dahil bazı yetkililerin İran’ın Amerikan baskısına uzun süre direnebileceği ihtimalini Trump’la görüştüğü belirtildi.

Trump’ın kamuoyuna yaptığı açıklamalarda ise savaşın kısa sürede sona ereceği yönündeki görüşünü sürdürdüğü görülüyor. ABD Başkanı, İran üzerindeki ekonomik ve askeri baskının Tahran yönetimini çatışmayı sonlandırmaya zorlayacağını savunuyor.

ABD’DE ARA SEÇİMLER 3 KASIM’DA YAPILACAK

ABD’de ara seçimler 3 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilecek. Temsilciler Meclisi’nin tamamı ile Senato’daki bazı sandalyelerin belirleneceği seçimler, Trump yönetiminin Kongre’deki siyasi desteğinin geleceği açısından önem taşıyor.

İran savaşı, yükselen petrol ve akaryakıt fiyatları ile artan yaşam maliyetleri seçim kampanyasının öne çıkan gündemleri arasında bulunuyor. Trump ise savaşın seçimlerin ardından sona ereceği ve enerji fiyatlarının da buna paralel olarak düşeceği yönündeki görüşünü sürdürüyor.

Zeydi’nin açıklaması, Irak yönetiminin ülkedeki silahların devlet kontrolünde toplanmasına yönelik daha önce açıkladığı politikaların ardından geldi. Irak Başbakanı ağustos ayında da devlet kurumları dışında bulunan silahların kontrol altına alınmasına yönelik yasal düzenleme hazırlanması talimatı vermişti.

SİNCAR FEDERAL HÜKÜMETİN KONTROLÜNE GEÇECEK

Irak Başbakanlık Basın Ofisi’nden yapılan açıklamaya göre Ali ez-Zeydi, Ezidi Davası İttifakı Heyeti, Parlamento Grubu Başkanı Murad İsmail ve beraberindeki heyeti kabul etti. Görüşmede Sincar’ın güvenlik durumu ile bölgede atılacak yeni adımlar ele alındı.

Zeydi, PKK’nın Sincar bölgesindeki uzantılarına gönderme yaparak söz konusu unsurların silahlarını Irak devletine teslim etmeye başlayacağını açıkladı. Başbakan, Sincar Dağı’nın da federal hükümetin tam kontrolü altında olacağını bildirdi.

“SİLAHLAR DEVLET KONTROLÜNDE TOPLANACAK”

Irak Başbakanı Zeydi, Sincar’da silahların devlet kontrolünde toplanmasının bölgedeki istikrar açısından önemli olduğunu söyledi. Güvenlik kararlarının tek merkezden alınması gerektiğini belirten Zeydi, Irak devletinin dışında herhangi bir güvenlik veya askeri otoritenin faaliyet göstermesine izin verilmeyeceğini vurguladı.

Zeydi, Sincar’daki silahlı yapı içerisinde uygun görülen bazı unsurların Irak güvenlik kurumlarına entegre edileceğini de açıkladı. Silahların devletin kontrolüne alınmasıyla birlikte güvenlik yetkisinin federal kurumlarda toplanması planlanıyor.

BAZI UNSURLAR IRAK GÜVENLİK KURUMLARINA ENTEGRE EDİLECEK

Açıklanan plan kapsamında Sincar’daki yerel unsurların tamamı için aynı yöntem uygulanmayacak. Irak hükümetinin uygun gördüğü kişilerin resmi güvenlik kurumlarına dahil edilmesi öngörülürken silahlı yapıların bağımsız şekilde faaliyet göstermesine son verilmesi hedefleniyor.

Irak yönetimi, silahların yalnızca devlet kurumlarının kontrolünde bulunmasına yönelik politikasını daha önce de açıklamıştı. Ağustos ayında bazı Haşdi Şabi gruplarının da silah teslim sürecine başladığı ve uygulamanın resmi kurumların dışında kalan silahları kapsadığı duyurulmuştu.

SİNCAR İÇİN ÜST DÜZEY KOMİSYON KURULACAK

Sincar’daki sürecin takibi için üst düzey bir komisyon kurulması da kararlaştırıldı. Komisyonun bölgenin güvenlik ve hizmet alanındaki ihtiyaçlarını kapsamlı biçimde belirlemesi ve yerel unsurların resmi kurumlara entegrasyon sürecini takip etmesi planlanıyor.

Irak Başbakanı Zeydi ayrıca Sincar’ın altyapı ve yeniden imar ihtiyaçlarının karşılanması, zarar görenlere tazminat ödenmesi ve yerlerinden edilen kişilerin bölgelerine geri dönüşlerinin sağlanması için talimat verdi. Ezidilerin 1 milyon konut arsası projesine dahil edilmesi yönünde de karar alındı.

SİNCAR 2014’TE DAEŞ SALDIRISINA UĞRADI

Musul’a bağlı Sincar, 3 Ağustos 2014’te DAEŞ’in saldırısına uğradı. Özellikle Ezidi nüfusun yaşadığı bölgede saldırıların ardından geniş çaplı yerinden edilmeler yaşandı. Sonraki yıllarda Sincar’ın güvenlik yapısı Irak merkezi hükümeti, Peşmerge güçleri ve farklı silahlı unsurlar arasında değişen kontrol alanlarıyla gündeme geldi.

2014 sonrasında PKK bağlantılı yapıların da bölgede etkinlik göstermeye başlaması, Sincar’ın güvenlik gündemindeki yerini korumasına neden oldu. Geçmiş yıllarda Irak ordusu ile PKK’ya bağlı YBŞ unsurları arasında bölgede çatışmalar da yaşandı.

IRAK’TA SİLAHLARIN DEVLET KONTROLÜNE ALINMASI GÜNDEMDE

Irak yönetimi son dönemde ülke genelinde silahlı yapıların devlet kontrolü dışında faaliyet göstermesini engellemeye yönelik adımlarını artırdı. Başbakan Zeydi, 11 Ağustos’ta devlet dışındaki silahların kontrol altına alınmasını amaçlayan bir yasa tasarısı hazırlanması talimatı vermişti.

Iraklı güvenlik yetkilileri 18 Ağustos’ta bazı silahlı grupların silahlarını teslim etmeye başladığını açıklamıştı. Açıklamalarda sürecin yalnızca belirli gruplarla sınırlı olmayacağı ve resmi kurumların dışında bulunan silahların devlet kontrolüne alınmasının amaçlandığı belirtilmişti.

Putin, Avrupa ülkelerinin Rusya ve Ukrayna savaşına ilişkin politikalarına değinirken özellikle Ukrayna topraklarına Avrupa askeri gönderilmesine yönelik tartışmalar üzerinde durdu. Rus lider, Avrupa ülkelerinin böyle bir karar almasının Moskova tarafından doğrudan çatışma olarak değerlendirileceğini ifade etti.

“UKRAYNA’YA ASKER GÖNDERMEK RUSYA İLE SAVAŞ ANLAMINA GELİR”

Avrupa ülkelerinde Ukrayna’ya asker gönderilmesine ilişkin yürütülen tartışmalara değinen Putin, söz konusu seçeneğin hayata geçirilmesi durumunda bunun Rusya açısından doğrudan savaş anlamına geleceğini söyledi. Putin, “Şu an Ukrayna topraklarına nasıl asker göndereceklerini konuşuyorlar. Bu, Rusya ile savaş anlamına gelir” ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı, Avrupa yönetimlerinin izlediği politikalarla kendi ülkelerini Rusya ile çatışmaya sürüklediğini öne sürdü. Moskova’nın Avrupa ülkelerini tehdit etmediğini belirten Putin, Rusya’nın Avrupa’ya yönelik herhangi bir saldırı planının bulunmadığını da vurguladı.

PUTİN AVRUPA HALKLARININ SAVAŞ RİSKİNİN FARKINDA OLDUĞUNU SAVUNDU

Putin, Avrupa kamuoyunun da ülkelerinin Rusya ile olası bir çatışmaya sürüklenmesinin farkında olduğunu ileri sürdü. Avrupa’daki siyasi gelişmeleri söz konusu görüşüyle ilişkilendiren Rus lider, Almanya’daki Almanya için Alternatif (AfD) partisinin seçimlerde elde ettiği sonuçlara da değindi.

AfD’nin seçim sonuçlarını Avrupa’da yaşanan gelişmeler çerçevesinde ele alan Putin, kıtadaki siyasi tablonun hükümetlerin izlediği politikalarla bağlantılı olduğunu savundu. Rusya Devlet Başkanı, Avrupa’da yaşanan sorunların temelinde uzun süredir devam eden siyasi ve güvenlik politikalarının bulunduğu görüşünü dile getirdi.

“BATI’NIN HATALARI KARTOPU GİBİ BÜYÜYOR”

Avrupa’daki mevcut durumun Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Batılı küreselci çevrelerin izlediği politikaların sonucu olduğunu öne süren Putin, geçmişte yapılan hataların zaman içerisinde “kartopu gibi büyüdüğünü” söyledi.

Rusya’nın Avrupa ile çatışması için herhangi bir neden bulunmadığını belirten Putin, İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşturulan düzen çerçevesinde geçmişteki sorunların çözüme kavuşturulduğunu ifade etti. Putin, Moskova’nın Avrupa ülkeleriyle doğrudan çatışmayı gerektirecek bir hedefinin bulunmadığını yineledi.

NATO’NUN DOĞUYA GENİŞLEMESİNİ GÜNDEME GETİRDİ

Putin, Ukrayna’daki gelişmelerin ardından Batılı ülkelerin Ukrayna’yı NATO’ya dahil etmeyi hedeflediğini savundu. Rusya’nın NATO’nun doğuya doğru genişlemesine uzun süredir itiraz ettiğini hatırlatan Putin, Moskova tarafından dile getirilen itirazların Batılı ülkelerce dikkate alınmadığını söyledi.

Rus lider, Ukrayna krizinin ortaya çıkışını değerlendirirken NATO’nun genişleme politikasını temel başlıklardan biri olarak gösterdi. Putin’in açıklamalarında, Rusya’nın NATO’nun doğuya doğru genişlemesine yönelik daha önce dile getirdiği güvenlik itirazları yeniden öne çıktı.

AVRUPA’NIN ENERJİ POLİTİKALARINI ELEŞTİRDİ

Putin’in açıklamalarındaki bir diğer başlık Avrupa’nın enerji politikaları oldu. Avrupa ülkelerinin enerji alanında attığı adımları eleştiren Rusya Devlet Başkanı, izlenen politikaların kıtadaki tüketiciler açısından doğalgaz fiyatlarının daha fazla yükselmesine yol açacağını söyledi.

Rusya’nın enerji kaynaklarını piyasa koşullarında oluşan fiyatlar üzerinden sattığını belirten Putin, Avrupa ülkelerinin enerji alanındaki tercihlerinin ekonomik sonuçlarının olacağını ifade etti. Putin, enerji politikalarının Avrupa ekonomisi ve tüketicilerin karşı karşıya kaldığı maliyetler üzerindeki etkisine dikkat çekti.

KAFKASYA VE UKRAYNA KONUSUNDA BATI’YI SUÇLADI

Rusya Devlet Başkanı, Batılı ülkelerin geçmişte Kafkasya’daki ayrılıkçı unsurlara doğrudan destek verdiğini de ileri sürdü. Batı’nın bölgeye yönelik geçmiş politikalarını Ukrayna konusunda yaşanan gelişmelerle birlikte değerlendiren Putin, mevcut krizin ortaya çıkmasında Batılı ülkelerin politikalarının belirleyici olduğunu savundu.

Putin’in BRICS Zirvesi kapsamındaki açıklamalarında Ukrayna’ya Avrupa askeri gönderilmesi ihtimali, Rusya ile Avrupa arasında doğrudan çatışma riski, NATO’nun doğuya genişlemesi, Avrupa’daki siyasi gelişmeler, enerji fiyatları ve Batı’nın Kafkasya politikaları öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

ABD Başkanı Biden, Kuzey Carolina'da bir konuşma gerçekleştirdi. Konuşması bitince ise herkesin garibine giden bir hareket yaparak boşlukla tokalaşmaya çalıştı.