İRAN HEYETİNİN KOLTUKLARI BOŞ KALDI

Netanyahu’nun Genel Kurul’a hitabı sırasında İran delegasyonunun kendilerine ayrılan bölümde bulunmaması, İsrail Başbakanı’nın konuşmasına yönelik protestolar arasında yer aldı. İran heyetinin boş bıraktığı sıralarda Süleymani’nin portresinin bulunması ise Tahran’ın Netanyahu’nun konuşmasına yönelik mesajının bir başka unsuru oldu.

Netanyahu’nun konuşması sırasında yalnızca İran heyetinin koltukları boş kalmadı. Çok sayıda ülkenin temsilcisi de İsrail Başbakanı’nın kürsüye çıkmasının ardından Genel Kurul salonundan ayrılarak konuşmayı protesto etti. İran delegasyonunun protestosunda ise Süleymani portresinin kullanılması, İran ile İsrail arasındaki uzun süredir devam eden gerilim nedeniyle ayrıca öne çıktı.

KASIM SÜLEYMANİ KİMDİ?

Kasım Süleymani, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun ülke dışındaki operasyonlarından sorumlu Kudüs Gücü’nün uzun yıllar komutanlığını yaptı. Süleymani, İran’ın Orta Doğu’daki askeri ve siyasi nüfuzunun genişletilmesinde etkili isimlerden biri olarak öne çıktı.

Süleymani’nin komutasındaki Kudüs Gücü; Lübnan, Suriye, Irak ve Yemen dahil olmak üzere bölgedeki çeşitli ülkelerde İran’ın müttefikleri ve Tahran bağlantılı silahlı gruplarla ilişkilerin yürütülmesinde önemli rol üstlendi. İsrail yönetimi de Süleymani’yi ve Kudüs Gücü’nün faaliyetlerini uzun yıllar ulusal güvenliğine yönelik önemli tehditler arasında değerlendirdi.

HİZBULLAH İLE İLİŞKİLERDE ÖNEMLİ ROL OYNADI

Süleymani’nin bölgesel faaliyetlerinin önemli başlıklarından biri Lübnan’daki Hizbullah ile İran arasındaki ilişkilerdi. İran’ın Hizbullah’a sağladığı askeri ve mali desteğin sürdürülmesinde Kudüs Gücü önemli bir rol oynarken, Süleymani de söz konusu ilişkinin öne çıkan isimlerinden biri oldu.

İsrail açısından Hizbullah’ın askeri kapasitesi uzun yıllardır temel güvenlik başlıkları arasında bulunuyor. İran ile Hizbullah arasındaki yakın ilişki nedeniyle Süleymani de görev yaptığı dönemde İsrail tarafından bölgedeki İran nüfuzunun başlıca aktörlerinden biri olarak görülüyordu.

YEMEN VE HUSİLERLE İLİŞKİLER

İran’ın bölgesel politikasında Yemen’deki Husilerle kurulan ilişkiler de önemli bir yer tuttu. Süleymani’nin komuta ettiği Kudüs Gücü döneminde Tahran ile Husiler arasındaki askeri ve siyasi ilişkiler gelişirken, İran’ın Husilere verdiği destek ABD, İsrail ve bölgedeki bazı ülkeler tarafından uzun süredir gündeme getirildi.

İran, bölgedeki müttefik gruplarla ilişkilerini kendi güvenlik ve dış politika yaklaşımının bir parçası olarak savunurken; İsrail yönetimi İran destekli grupları ülkenin güvenliğine yönelik tehdit olarak tanımlıyor. Netanyahu da farklı dönemlerde yaptığı açıklamalarda İran ve Tahran bağlantılı silahlı yapıların faaliyetlerini İsrail’in karşı karşıya olduğu başlıca güvenlik sorunları arasında gösterdi.

SÜLEYMANİ 2020’DE ABD SALDIRISINDA ÖLDÜRÜLDÜ

Kasım Süleymani, 3 Ocak 2020’de Irak’ın başkenti Bağdat yakınlarında ABD tarafından gerçekleştirilen hava saldırısında öldürüldü. Dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla gerçekleştirilen saldırıda Süleymani ile birlikte Irak’taki Haşdi Şabi yapılanmasının önde gelen isimlerinden Ebu Mehdi el-Mühendis de hayatını kaybetti.

Süleymani’nin öldürülmesi İran ile ABD arasındaki gerilimi keskin biçimde artırdı. Tahran yönetimi saldırının ardından Süleymani’yi ulusal bir figür olarak öne çıkarırken, İranlı yetkililer ölümünün yıl dönümlerinde ABD’ye yönelik açıklamalarda bulundu.

BM’DEKİ PROTESTODA SÜLEYMANİ PORTRESİ

İran heyetinin Netanyahu’nun konuşmasına katılmaması ve boş bırakılan sıralarda Süleymani’nin portresinin yer alması, İran-İsrail geriliminin BM Genel Kurulu’na yansıyan görüntülerinden biri oldu. Süleymani’nin geçmişte İran’ın İsrail’e karşı bölgesel stratejisindeki rolü dikkate alındığında, portrenin tercih edilmesi iki ülke arasındaki uzun süreli karşı karşıya gelişin tarihsel unsurlarından birini de Genel Kurul salonuna taşıdı.

İran delegasyonunun protestosu, Netanyahu’nun konuşması sırasında Genel Kurul’da yaşanan diğer protestolarla aynı anda gerçekleşti. Çok sayıda ülkenin temsilcisi salonu terk ederken, İran heyeti ise konuşmaya katılmayarak koltuklarını boş bıraktı ve delegasyonun bulunduğu sıralarda Süleymani’nin portresine yer verdi.

NETANYAHU KÜRSÜYE ÇIKINCA HEYETLER SALONDAN AYRILDI

Netanyahu’nun konuşması öncesinde Filistin heyetinin diğer ülke misyonlarına protestoya katılmaları yönünde çağrıda bulunduğu bildirildi. İsrail Başbakanı kürsüye çıktığında onlarca temsilci Genel Kurul salonundan ayrılırken, protestoya katılan heyetlerin çıkışı sırasında salondan yuhalama sesleri duyuldu. Netanyahu’nun beraberindeki İsrail heyeti ise ayağa kalkarak alkışladı.

Protestonun ardından Netanyahu konuşmasını seyrek katılımlı Genel Kurul salonunda sürdürdü. Uluslararası basında yer alan görüntülerde çok sayıda koltuğun boş kaldığı görülürken, Netanyahu protestoya doğrudan konuşmasının başında yanıt verdi.

SALONU TERK EDEN TEMSİLCİLERE “AHLAKİ KORKAKLAR” DEDİ

İsrail Başbakanı, salonu terk eden delegelere yönelik sert ifadeler kullandı. Netanyahu, henüz salondan ayrılmamış olanlara seslenerek “ahlaki korkaklar” ifadesini kullandı ve protestoya katılmak isteyen diğer temsilcilerin de ayrılmasını söyledi.

Netanyahu konuşmasının devamında İsrail’in bölgedeki askeri politikalarını savunurken, Gazze’de soykırım gerçekleştirildiği yönündeki suçlamaları reddetti. İsrail’in Gazze’ye yönelik eylemleri uluslararası alanda yoğun eleştirilere ve hukuki tartışmalara konu olurken, Netanyahu söz konusu suçlamaların gerçeği yansıtmadığını savundu.

TÜRKİYE VE ERDOĞAN’I HEDEF ALAN İFADELER KULLANDI

Netanyahu’nun BM kürsüsündeki konuşmasının önemli bölümlerinden birini Türkiye ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik açıklamaları oluşturdu. Netanyahu, Türkiye’yi “antisemitik yalanların süper yayıcısı” olmakla suçlarken, Erdoğan’a yönelik olarak da “tiran” ifadesini kullandı. İsrail Başbakanı ayrıca Ankara’yı Hamas’ın üst düzey isimlerine ev sahipliği yapmakla suçladı.

Netanyahu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kudüs konusunda dile getirdiği açıklamaları da hedef aldı. Kudüs’ü İsrail’in “ebedi başkenti” olarak nitelendiren Netanyahu, Erdoğan’ın Kudüs’ün yöneticisi olamayacağını söyledi. İsrail Başbakanı konuşmasında Türkiye’nin Kıbrıs ve Yunanistan politikalarını da gündeme getirirken, Ankara’nın Suriye’ye yönelik politikalarına ilişkin suçlamalarda bulundu.

ERDOĞAN BM KÜRSÜSÜNDEN GAZZE İÇİN ÇAĞRI YAPMIŞTI

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Netanyahu’nun konuşmasından iki gün önce BM Genel Kurulu’na hitap etmiş ve Gazze’deki insani duruma dikkat çekmişti. Erdoğan, İsrail’e yönelik uluslararası baskının artırılması çağrısında bulunurken, Filistin Devleti’ni henüz tanımayan ülkelere de tutumlarını yeniden değerlendirmeleri yönünde çağrı yapmıştı. Türkiye, İsrail’in Gazze’deki eylemlerini “soykırım” olarak nitelendirirken İsrail yönetimi söz konusu suçlamayı reddediyor.

NETANYAHU’NUN GÜNDEMİNDE İRAN DA VARDI

Netanyahu konuşmasında İran’a da geniş yer ayırdı. İsrail’in İran’a yönelik askeri eylemlerini savunan Netanyahu, İran’ın nükleer kapasitesine karşı gerçekleştirilen saldırıları gerekli gördüğünü söyledi. Konuşması boyunca İsrail’in bölgedeki askeri faaliyetlerini savunan Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump’a da İsrail’e verdiği destek nedeniyle teşekkür etti.

NEW YORK’TA NETANYAHU KARŞITI GÖSTERİLER

BM Genel Kurulu salonundaki protestoya New York sokaklarındaki gösteriler de eşlik etti. Netanyahu’nun konuşması öncesinde ve konuşma sırasında BM Genel Merkezi çevresinde yüzlerce gösterici toplandı. Göstericiler Gazze’deki savaş ve ABD’nin İsrail’e desteğini protesto ederken, bazı eylemciler BM çevresindeki yolları kapattı. Polis gösterilere müdahale ederken gözaltılar gerçekleştirildi.

Gösteriler sırasında Gazze’deki savaşın sona erdirilmesini isteyen sloganlar atıldı ve savaş karşıtı pankartlar taşındı. Protestocular arasında Filistinli, Yahudi, İranlı ve Lübnanlı New Yorkluların yanı sıra bazı siyasetçiler ve tanınmış isimler de yer aldı. Netanyahu’nun BM ziyareti böylece hem Genel Kurul salonunda hem de New York sokaklarında protestolarla karşılandı.

Abbas, Filistin halkının kendi topraklarındaki yaşamının ve varlığının da tehdit altında olduğunu belirtti. Filistin lideri, Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te yaşananların birbirinden bağımsız gelişmeler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savundu.

“TEHLİKE İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜMLE SINIRLI DEĞİL”

Konuşmasında iki devletli çözüme özel vurgu yapan Abbas, mevcut durumun Filistin Devleti’nin kurulmasının önüne geçilmesinden daha geniş bir boyuta ulaştığını söyledi. Filistin Devlet Başkanı, “Tehlike artık sadece iki devletli çözümü baltalamakla ve Filistin Devleti'nin gerçekleşmesini engellemekle sınırlı değil” ifadelerini kullandı.

Abbas’a göre gelinen aşamada Filistinlilerin kendi topraklarında yaşamlarını sürdürmeleri de doğrudan tehdit altında bulunuyor. Filistin lideri, söz konusu durumu anlatırken “Artık Filistin halkının anavatanlarındaki yaşamını ve varlığını tehdit edecek düzeye ulaşmıştır” dedi.

GAZZE, BATI ŞERİA VE DOĞU KUDÜS VURGUSU

Mahmud Abbas, değerlendirmesinde Gazze’nin yanı sıra Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te yaşanan gelişmeleri de birlikte ele aldı. Üç bölgedeki gelişmelerin birbirinden ayrı olaylar olmadığını söyleyen Abbas, Filistinlilerin yaşadığı topraklardaki gelişmeler arasında bağlantı bulunduğunu savundu.

Filistin Devlet Başkanı, “Gazze'de, Batı Şeria'da ve Doğu Kudüs'te yaşananlar, izole olaylar değil” diyerek söz konusu bölgelerdeki gelişmelere ilişkin görüşünü dile getirdi. Abbas’ın açıklamasında Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs, Filistin halkının kendi topraklarındaki geleceğine ilişkin aynı çerçeve içerisinde değerlendirildi.

ABBAS’TAN “ANAVATANLARINI TERK ETMEYE ZORLAMA” SUÇLAMASI

Abbas, konuşmasının devamında yaşananların Filistinlilerin kendi topraklarındaki yaşam koşullarını zorlaştırmayı amaçladığını öne sürdü. Filistin Devlet Başkanı, gelişmeleri “kötü niyetli bir sömürgeci planın parçaları” olarak nitelendirerek Filistinlilerin yaşadıkları bölgelerden ayrılmaya zorlanmasının amaçlandığını savundu.

Abbas, Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’teki gelişmelerin “Filistinlilerin anavatanlarındaki yaşamlarını zorlaştırmayı ve onları terk etmeye zorlamayı amaçlayan” bir planın parçaları olduğunu söyledi. Söz konusu ifadeler, Abbas’ın İsrail politikalarına yönelik suçlamalarını ve Filistinlilerin geleceğine ilişkin dile getirdiği görüşleri yansıtıyor.

ABBAS İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜME DİKKAT ÇEKTİ

Filistin Devlet Başkanı’nın konuşmasındaki başlıklardan biri de iki devletli çözüm oldu. Abbas, açıklamasında iki devletli çözümün baltalandığını ve Filistin Devleti’nin kurulmasının engellenmeye çalışıldığını savunurken, mevcut tehlikenin artık Filistin halkının kendi topraklarındaki yaşamına kadar uzandığını söyledi.

Abbas daha önceki açıklamalarında da Filistinlilerin kendi devletlerini kurma hakkını ve Doğu Kudüs’ü gelecekteki Filistin devletinin başkenti olarak gördüklerini dile getirmişti. Son konuşmasında ise Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’teki gelişmeleri Filistinlilerin kendi topraklarındaki varlığı üzerinden ele aldı.

Şi Cinping’in Washington ziyareti, ABD ile Çin arasında ticaretten teknolojiye, Tayvan’dan yapay zekaya kadar uzanan anlaşmazlıkların devam ettiği bir dönemde gerçekleşiyor. İki lider 2026 yılında ikinci kez bir araya gelirken Şi, 11 yılı aşkın sürenin ardından ilk kez Washington’ı ziyaret ediyor.

TRUMP Şİ CİNPİNG’İ UÇAĞININ YANINDA KARŞILADI

Şi Cinping’i taşıyan uçak 23 Eylül Çarşamba akşamı Joint Base Andrews’a indi. Donald Trump ise Çin liderini Beyaz Saray’da beklemek yerine askeri üsse giderek Şi’yi uçaktan indiği noktada karşıladı. Trump ve Şi burada el sıkışırken iki liderin karşılaşması ziyaretin ilk görüntülerini oluşturdu.

Trump’ın Şi’yi uçak başında karşılaması ABD başkanları açısından sık rastlanan bir uygulama değil. C-SPAN’ın başkanlık etkinliklerine ilişkin kayıtlarına göre bir ABD başkanı Joint Base Andrews’ta yabancı bir lideri en son 11 yıl önce karşılamıştı. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama, 2015 yılında Papa Francis’i aynı askeri üste karşılamıştı.

KIRMIZI HALI SERİLDİ, ASKERİ BANDO KARŞILADI

Şi Cinping’in uçağının önüne kırmızı halı serilirken karşılama töreninde askeri bando da yer aldı. Trump’ın bizzat katıldığı uçak başındaki karşılama, Şi için Washington’da hazırlanan üç günlük devlet ziyaretinin ilk aşaması oldu. Beyaz Saray da ziyaret öncesindeki resmi programında Trump’ın Şi ve eşi Peng Liyuan’ı Joint Base Andrews’ta karşılayacağını duyurmuştu.

Trump yönetiminin hazırladığı program kapsamında Şi için Beyaz Saray’da da resmi karşılama töreni düzenlenecek. Törende ABD Kara Kuvvetleri Old Guard Fife and Drum Corps, Deniz Piyadeleri Silent Drill Platoon ve Marine Drum and Bugle Corps gösteri yapacak. Programın B-2 Spirit bombardıman uçağı ile dört F-22 Raptor savaş uçağının gerçekleştireceği uçuşla tamamlanması planlanıyor.

Şİ CİNPİNG: ORTAK OLMALIYIZ, RAKİP DEĞİL

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD’ye varışının ardından Çin resmi haber ajansı Xinhua tarafından aktarılan açıklamasında Washington ile Pekin arasındaki ilişkilerin daha istikrarlı hale gelmesini istediğini söyledi.

Şi, Çin ile ABD’nin “rakip değil ortak” olması gerektiğini ifade ederken iki ülke arasındaki barış içinde bir arada yaşama yaklaşımının tarihsel temelinin değişmediğini söyledi. Çin liderinin açıklamaları, ticaret ve güvenlik alanlarında devam eden anlaşmazlıklara rağmen ilişkilerde istikrar arayışının sürdüğü bir dönemde geldi.

11 YIL SONRA WASHINGTON’A GELDİ

Şi Cinping’in ziyareti aynı zamanda Çin liderinin 11 yılı aşkın süredir Washington’a gerçekleştirdiği ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor. Trump ile Şi 2026 yılında ikinci kez yüz yüze görüşürken son buluşma mayıs ayında Çin’de gerçekleşmişti.

Trump’ın Çin’de gördüğü kapsamlı karşılamaya Washington’daki devlet ziyareti programıyla karşılık vermeyi planladığı belirtiliyor. Program Joint Base Andrews’taki karşılama, Beyaz Saray’ın Güney Bahçesi, State Floor ve Rose Garden’daki etkinliklerle devam edecek. Şi ve eşi Peng Liyuan onuruna Beyaz Saray’da devlet yemeği de verilecek.

ABD VE ÇİN TİCARET ATEŞKESİNİ UZATIYOR

Şi’nin Washington’a gelişinden hemen önce ABD ile Çin arasındaki ticaret görüşmelerinde yeni bir gelişme yaşandı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile yaptığı görüşmelerin ardından iki ülkenin mevcut ticaret anlaşmasını 10 Ocak’a kadar uzatma konusunda anlaştığını açıkladı.

Mevcut düzenleme, ABD ve Çin arasında karşılıklı tarifelerin yüzde 100’ün üzerine çıktığı ticaret savaşında gerilimin azaltılmasını sağlamıştı. Washington ve Pekin’in yeni görüşmelerde söz konusu ateşkesi devam ettirmesi beklenirken zirveden kapsamlı bir ticaret anlaşması çıkacağı yönünde güçlü bir beklenti bulunmuyor.

MASADA TİCARET, YAPAY ZEKA VE NADİR TOPRAK ELEMENTLERİ VAR

Trump-Şi görüşmelerinin ekonomik gündeminde ticaretin yanı sıra yapay zeka, teknoloji ihracatına yönelik kontroller ve nadir toprak elementleri bulunuyor. Çin’in kritik minerallerde sahip olduğu üretim ve tedarik kapasitesi, Washington ile Pekin arasındaki müzakerelerin önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

ABD tarafının bazı gümrük tarifelerinin düşürülmesi, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele ve iki ülkenin orduları arasındaki iletişim kanallarının genişletilmesi gibi başlıklarda anlaşma arayabileceği belirtiliyor. Trump’ın Çin’de tutulan ABD vatandaşlarının serbest bırakılması konusunu da gündeme getirmesi bekleniyor.

200 BOEING UÇAĞI İÇİN GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR

İki ülke arasındaki ticari gündemin önemli başlıklarından biri de Boeing uçakları. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin’in mayıs ayında verdiği 200 Boeing uçağı satın alma taahhüdünü sonuçlandırmak için ilerleme kaydettiğini açıkladı. Yaklaşık 140 uçaklık siparişin ileri aşamada olduğu, 10 uçak için ise resmi belgelerin hazırlanma sürecinin devam ettiği belirtildi.

Söz konusu sipariş Boeing’in yaklaşık 10 yıl sonra Çin’den aldığı ilk büyük sipariş olma özelliğini taşıyor. Trump daha önce Çin’in Boeing alımlarının 750 uçağa kadar çıkabileceğini söylemiş olsa da mevcut görüşmeler öncesinde yeni bir sipariş konusunda açıklama yapılmadı.

TAYVAN ZİRVENİN EN HASSAS BAŞLIKLARINDAN BİRİ

Trump ile Şi arasındaki görüşmelerde Tayvan meselesinin de gündeme gelmesi bekleniyor. Çin, kendi toprağı olarak gördüğü Tayvan’a yönelik ABD silah satışlarının durdurulmasını isterken Washington’ın Taipei ile güvenlik ilişkileri iki ülke arasındaki en önemli anlaşmazlık başlıklarından birini oluşturuyor.

Şi’nin Trump’tan Tayvan’a yönelik ABD silah satışlarının durdurulmasını talep etmesi bekleniyor. İki liderin cuma günü ABD Ulusal Arşivleri’ne gerçekleştirmesi planlanan ziyarette de konunun gündeme gelebileceği belirtiliyor.

İRAN KONUSU DA GÜNDEMDE

ABD ile Çin arasındaki görüşmelerde İran’daki savaşın da ele alınması bekleniyor. Washington, Pekin’in İran üzerindeki siyasi ve ekonomik etkisini kullanmasını isterken Çin’in ABD talepleri doğrultusunda Tahran üzerinde baskı kurup kurmayacağı belirsizliğini koruyor.

İran’daki çatışmanın enerji tedariki ve uluslararası ticaret üzerindeki etkileri Çin açısından da önem taşıyor. Pekin’in İran ile ilişkileri nedeniyle konu, Trump ve Şi arasındaki görüşmelerin jeopolitik başlıklarından birini oluşturuyor.

BEYAZ SARAY’DA DEVLET YEMEĞİ DÜZENLENECEK

Şi Cinping’in ziyareti kapsamında Beyaz Saray’da devlet yemeği de düzenlenecek. ABD Başkanı Trump ve First Lady Melania Trump, Şi Cinping ile eşi Peng Liyuan’ı Beyaz Saray’ın North Portico bölümünde karşılayacak ve ardından East Room’da devlet yemeği gerçekleştirilecek.

Yemeğin davetli listesinde teknoloji ve iş dünyasından çok sayıda isim bulunuyor. Apple CEO’su Tim Cook, Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, Alphabet CEO’su Sundar Pichai, OpenAI CEO’su Sam Altman, Tesla CEO’su Elon Musk ve Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın davetliler arasında olması bekleniyor.

ÜÇ GÜNLÜK ZİYARET CUMA GÜNÜ SONA ERECEK

Şi Cinping’in ABD ziyareti 23-25 Eylül tarihlerini kapsıyor. Perşembe günü Beyaz Saray’daki resmi karşılama ve görüşmelerin ardından devlet yemeği düzenlenecek. Cuma günü Trump ve Şi’nin ABD Ulusal Arşivleri’ni ziyaret etmeleri planlanıyor.

Trump ve Melania Trump’ın ziyaretin son gününde Şi Cinping ile Peng Liyuan’ı Ulusal Arşivler’de uğurlamasıyla üç günlük devlet ziyareti tamamlanacak. Görüşmelerin sonunda ticaret ateşkesi, yapay zeka, askeri iletişim ve diğer başlıklarda varılabilecek mutabakatlara ilişkin açıklamalar takip edilecek.

Reuters’ın bölgeden aktardığı görüntülerde İsrail ordusuna ait bir buldozerin zeytin ağacını parçaladıktan sonra kökleriyle birlikte topraktan çıkardığı görüldü. Arazide bulunan Filistinli çiftçiler ise sökülen ağaçların arasında oluşan hasarı inceledi. Filistin resmi haber ajansı WAFA, Deir Nidham’daki çalışmaların pazartesi günü başladığını ve salı günü de devam ettiğini bildirdi.

“HEPSİNİ SÖKTÜLER, BİZE HİÇBİR ŞEY BIRAKMADILAR”

Arazide zeytinlikleri bulunan Filistinli çiftçi Abd Alfattah Tamimi, ailesine ve komşularına ait zeytin ağaçlarının İsrail ordusu tarafından söküldüğünü söyledi. Tamimi, yeni dikilen zeytin fidanlarının da sökülen ağaçlar arasında bulunduğunu belirtti.

Tamimi ve komşularının yaklaşık 9 dönümlük zeytinlik araziye sahip olduğunu aktaran Reuters, çiftçinin çalışmaların ardından geriye hiçbir şey kalmadığını söylediğini bildirdi. Tamimi, “Bütün zeytin ağaçlarımızı, yeni dikilenler dahil söktüler. Komşularımızın ağaçlarını da söktüler. Hepsini söktüler” ifadelerini kullandı.

“ONLAR SÖKECEK, BİZ YENİDEN DİKECEĞİZ”

Abd Alfattah Tamimi, ağaçların sökülmesinin ardından arazilerinden vazgeçmeyeceklerini söyledi. Yaşananlara rağmen topraklarında kalmaya devam edeceklerini ifade eden Filistinli çiftçi, yeniden zeytin ağacı dikeceklerini belirtti.

Tamimi, “Kimseyi umursamıyorlar ama Allah yukarıda ve biz burada canımızla direniyoruz. Onlar söküyor, biz Allah’ın izniyle yeniden dikeceğiz” sözleriyle yaşananlara tepki gösterdi.

HASAT EKİM AYININ İLK HAFTASINDA BAŞLAYACAKTI

Zeytin ağaçlarının sökülmesinin zamanlaması da Filistinli çiftçilerin tepkisine neden oldu. Batı Şeria’da yıllık zeytin hasadı geleneksel olarak ekim ayının ilk haftasında başlıyor. İsrail ordusunun çalışmaları ise çiftçilerin yıllık hasada hazırlandığı döneme denk geldi.

Deir Nidham’da yaşayan bir diğer çiftçi Nather Tamimi, Reuters’a yaptığı açıklamada çalışmaların hasat öncesinde gerçekleştirilmesinin çiftçilerin uğrayacağı zararı artırdığını savundu. Tamimi, ailesinin söz konusu araziden her yıl yaklaşık 120 varil zeytinyağı ürettiğini söyledi.

“EVLERİN ARASINDAKİ AĞAÇLARI BİLE SÖKTÜLER”

Nather Tamimi, çalışmaların yalnızca belirli zeytinliklerle sınırlı kalmadığını belirtti. İsrail ordusunun farklı türlerdeki ağaçları da söktüğünü söyleyen Filistinli çiftçi, çalışmaların yerleşim alanlarının arasına kadar ulaştığını ifade etti.

Tamimi, İsrail ordusunun “evlerin arasındaki ağaçlar dahil her türlü ağacı” söktüğünü söyledi. Çiftçinin aktardığına göre çalışmalar, ailelerin zeytin ve zeytinyağı üretimi gerçekleştirdiği tarım arazilerini doğrudan etkiledi.

İSRAİL ORDUSUNDAN AÇIKLAMA GELMEDİ

Reuters, Deir Nidham’daki çalışmalar hakkında İsrail ordusundan açıklama istedi. İsrail ordusu talebi incelediğini bildirdi ancak haberin yayımlandığı çarşamba akşamına kadar Reuters’a yanıt vermedi.

İsrail ordusu geçmişte benzer arazi temizleme çalışmalarının askerlerin pusuya düşürülmesini veya güvenlik tehdidi oluşturabilecek durumları önlemek amacıyla gerçekleştirildiğini belirtmişti. Filistinli insan hakları örgütleri ise söz konusu gerekçelere karşı çıkarak zeytin ağaçlarının sökülmesinin çiftçileri zeytin ve zeytinyağı satışından elde ettikleri gelirden mahrum bıraktığını belirtiyor.

DEIR NIDHAM’DA ONLARCA ZEYTİN AĞACI SÖKÜLDÜ

Filistin resmi haber ajansı WAFA da 22 Eylül’de Deir Nidham’daki çalışmalara ilişkin açıklama yayımladı. Ajansın yerel kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre İsrail ordusuna ait buldozerler köyde geniş tarım alanlarını sürdü ve onlarca zeytin ağacını söktü.

WAFA, çalışmaların iki gün üst üste devam ettiğini ve özel mülkiyetteki geniş tarım alanlarının etkilendiğini bildirdi. Yerel kaynaklar ayrıca arazi sahiplerinin söz konusu bölgelere ulaşmalarının engellendiğini aktardı.

94,79 DÖNÜMLÜK ARAZİ İÇİN YENİ ASKERİ EMİR

Deir Nidham’daki gelişmelerin ardından 24 Eylül’de köydeki başka arazileri kapsayan yeni bir askeri emir de gündeme geldi. Filistin Kolonizasyon ve Duvar Direniş Komisyonu’nun açıklamasına göre 104/26 numaralı emir, köyün Wadi al-Hamata bölgesinde bulunan 94,79 dönümlük araziyi kapsıyor.

Komisyon, emrin söz konusu alandaki doğal bitki örtüsünün temizlenmesini ve zeytin ağaçlarının sökülmesini öngördüğünü açıkladı. Arazi sahiplerine işlemleri gerçekleştirmeleri için denetimden itibaren 12 saat süre verildiği bildirildi.

BİR BAŞKA EMİR 99,79 DÖNÜMLÜK ALANI KAPSIYOR

Filistinli yetkililer, Deir Nidham için 103/26 numaralı başka bir askeri emir daha çıkarıldığını açıkladı. Söz konusu kararın köydeki yaklaşık 99,79 dönümlük alanı kapsadığı ve bölgede bulunan zeytin ağaçları ile diğer ağaçların sökülmesini öngördüğü bildirildi.

Filistin Kolonizasyon ve Duvar Direniş Komisyonu, 24 Eylül itibarıyla bir gün içinde Cenin, Ramallah ve El Bire vilayetlerinde toplam 533,598 dönümlük alanı etkileyen beş ayrı askeri emir çıkarıldığını bildirdi.

AĞUSTOSTA 19 BİN 375 ZEYTİN AĞACI ETKİLENDİ

Filistin Kolonizasyon ve Duvar Direniş Komisyonu’nun verilerine göre İsrail güçleri ve İsrailli yerleşimcilerin ağustos ayında tarım alanlarına yönelik eylemlerinden toplam 21 bin 508 ağaç etkilendi. Söz konusu ağaçların 19 bin 375’inin zeytin ağacı olduğu açıklandı.

Batı Şeria’nın farklı bölgelerinde eylül ayında da zeytinliklere yönelik benzer olaylar kayıtlara geçti. WAFA, Ramallah yakınlarındaki Ni’lin’de onlarca zeytin ağacının söküldüğünü, Cenin bölgesindeki Deir Abu Da’if’te ise yaklaşık 250 dönümlük tarım arazisinde ağaçların söküldüğünü bildirdi.

ZEYTİN FİLİSTİN TARIMINDA ÖNEMLİ GELİR KAYNAĞI

Zeytin ve zeytinyağı üretimi Batı Şeria’daki Filistinli ailelerin geçim kaynakları arasında önemli yer tutuyor. Filistin Tarım Bakanlığının Reuters tarafından aktarılan verilerine göre tarım sektörü Filistin ekonomisinin yaklaşık yüzde 8’ini oluştururken 60 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor.

Filistinli yetkililerin tahminlerine göre 2026 yılında yaklaşık 21 bin ton zeytin üretimi bekleniyor. Yerel tüketimin ise yaklaşık 15 bin ton seviyesinde olacağı öngörülüyor. Hasadın başlamasına günler kala Deir Nidham’daki ağaçların sökülmesi, geçimini zeytin ve zeytinyağı üretiminden sağlayan çiftçileri doğrudan etkiledi.

Kral Abdullah’ın açıklamaları, Ürdün’ün İsrail’e yönelik söyleminde kullanılan ifadelerin sertliği açısından öne çıktı. Abdullah daha önce de Gazze’deki savaş, Batı Şeria’daki yerleşimler ve Filistinlilerin yerlerinden edilmesine yönelik ağır eleştirilerde bulunmuştu. BM’deki son konuşmasında ise İsrail hükümetinin “yayılmacı iştahı” ifadesini kullanarak gelişmeleri doğrudan Ürdün’ün sınırları, su kaynakları ve ulusal güvenliğiyle ilişkilendirdi.

“İSRAİL HÜKÜMETİNİN YAYILMACI İŞTAHI ARTIK BÖLGESEL BİR TEHDİT”

Kral Abdullah’ın konuşmasında en dikkat çeken bölüm İsrail’in yayılmacı politikalarına ilişkin sözleri oldu. Abdullah, Filistin topraklarında yaşanan gelişmelerin ardından İsrail’in Suriye’deki faaliyetlerine işaret ederek, “İsrail hükümetinin yayılmacı iştahı artık bölgesel bir tehdit” ifadesini kullandı. Suriye’de yaşananları uluslararası toplumun görmezden gelmeyi tercih ettiği bir uyarı olarak nitelendiren Abdullah, İsrail’in sınırları ve hukuki sınırları ne kadar zorlayabileceğini test ettiğini savundu.

Ürdün Kralı, İsrail’in Suriye’de tekrarlanan askeri faaliyetlerine, toprak üzerindeki hareketliliğine ve hayati su kaynaklarının bulunduğu bölgelerde yeni durumlar oluşturulmasına dikkat çekti. Abdullah’a göre uluslararası toplumun her sessiz kaldığı durumda İsrail, sınırların ve hukuki çerçevenin daha ileri götürülebileceği sonucuna varıyor.

KRAL ABDULLAH İSRAİL’İN ADIMLARINI ÜRDÜN’ÜN ULUSAL GÜVENLİĞİYLE İLİŞKİLENDİRDİ

Abdullah’ın konuşmasında İsrail’e yönelik eleştirilerin Ürdün açısından doğrudan ulusal güvenlik meselesi olarak tanımlanması da öne çıktı. Kral, Ürdün’ün kuzey sınırına veya su güvenliğine yönelik herhangi bir tehdidin ülkesinin ulusal güvenliğine yönelik tehdit olarak değerlendirileceğini söyledi.

Ürdün’ün gelişmelere kayıtsız kalmayacağını ifade eden Abdullah, ülkesinin güvenliğini, suyunu ve halkının çıkarlarını koruyacağını belirtti. İsrail’in güney Suriye’deki yaklaşımını sürdürmesi halinde uluslararası toplumun gelişmeleri izlemekle yetinip yetinmeyeceğini soran Abdullah, İsrail’in Suriye’deki faaliyetlerinin Ürdün açısından taşıdığı güvenlik boyutunu BM kürsüsünden açık şekilde dile getirdi.

“İSRAİL ADIM ADIM NE KADAR İLERİ GİDEBİLECEĞİNİ TEST EDİYOR”

Kral Abdullah, İsrail hükümetinin bölgedeki faaliyetlerini birbirinden bağımsız gelişmeler olarak değerlendirmedi. İsrail’in “hesaplanmış adımlarla” ne kadar ileri gidebileceğini test ettiğini savunan Abdullah, uluslararası toplumun tepki göstermediği her durumda İsrail’in daha ileri gidebildiğini söyledi.

Abdullah’ın açıklamasında İsrail’in politikalarının Filistin topraklarının ötesine taşındığı görüşü öne çıktı. Ürdün Kralı, Gazze ve Batı Şeria’daki gelişmeleri Suriye’de yaşananlarla birlikte ele alarak İsrail hükümetinin politikalarının bölgesel sonuçları bulunduğunu savundu.

BATI ŞERİA İÇİN “FİİLİ İLHAK” VE “ZORLA YERİNDEN ETME” VURGUSU

Kral Abdullah, konuşmasının Filistin bölümünde işgal altındaki Batı Şeria’daki gelişmelere geniş yer ayırdı. Yerleşimci şiddetinin arttığını, Filistinlilerin saldırıya uğradığını, evlerin yakıldığını, mülklerin tahrip edildiğini ve ailelerin topraklarından çıkarıldığını belirten Abdullah, İsrail’in Batı Şeria üzerindeki kontrolünü artırdığını söyledi.

İsrail’in topraklara el koyduğunu, yerleşimleri genişlettiğini ve Filistinlileri yaşadıkları bölgelerden uzaklaştırdığını söyleyen Abdullah, kullanılan kavramların yaşananların niteliğini gizlememesi gerektiğini savundu. Filistinlilere ait evlerin yasa dışı yerleşimleri genişletmek amacıyla yıkılmasını “zorla yerinden etme”, işgal altındaki topraklara el konulmasını ise “fiili ilhak” olarak tanımladı.

İSRAİLLİ YERLEŞİMCİLERİN SALDIRILARINI DA GÜNDEME GETİRDİ

Abdullah, Batı Şeria’daki kontrol noktaları ve bariyerlerin yalnızca güvenlik altyapısı olarak tanımlanamayacağını savunurken Filistinli yerleşimlere yönelik sistematik saldırıların da sıradan “yerleşimci olayları” olarak görülmemesi gerektiğini söyledi.

Ürdün Kralı, İsrail hükümetinin uluslararası kamuoyu önünde yerleşimci şiddetini eleştirdiğini ancak sahadaki tablonun farklı olduğunu ileri sürdü. İsrail askerlerinin bazı olaylarda Filistinlilere saldıran yerleşimcileri engellemediğini, saldırganları koruduğunu veya olaylara katıldığını öne süren Abdullah, uluslararası gazetecilerin de hedef alındığını söyledi.

“GAZZE’DE FİLİSTİN YAŞAMINI SİLME GİRİŞİMİ”

Kral Abdullah, Gazze’deki gelişmeler için de dikkat çeken ifadeler kullandı. Gazze’de yaşananları yalnızca savaşın ortaya çıkardığı geçici askeri koşullar şeklinde tanımlamaya karşı çıkan Abdullah, hesap verebilirliğin yaşananların doğru isimlendirilmesiyle başlayacağını söyledi.

Ürdün Kralı, Gazze’deki durumu “Filistin yaşamını silme ve yeni bir bölgesel gerçeklik dayatma girişimi” olarak nitelendirdi. Gazze’de sivil altyapının tahrip edilmesi, Filistinlilerin dar bir bölgeye sıkıştırılması ve İsrail’in çekilmeyi reddetmesi gibi başlıkları sıralayan Abdullah, uluslararası toplumun yaşananlara yönelik yaklaşımını da eleştirdi.

“GEÇİCİ OLAN KALICIYA, KALICI OLAN POLİTİKAYA DÖNÜŞTÜ”

Abdullah, Filistin-İsrail meselesinin onlarca yıldır çözülememesinden uluslararası toplumu da sorumlu tuttu. Yıllardır BM kürsüsünden sorunun çözümsüz bırakılmasının doğuracağı sonuçlara ilişkin uyarılarda bulunduğunu belirten Kral, uluslararası toplumun çatışmanın nedenleriyle yüzleşmek yerine sorunu yönetmeyi tercih ettiğini savundu.

İsrail’in yeni ihlallerinin uzun süre “geçici” gelişmeler olarak değerlendirildiğini söyleyen Abdullah, zaman içerisinde geçici uygulamaların kalıcı hale geldiğini ve kalıcı hale gelen uygulamaların da politikaya dönüştüğünü ifade etti. Dünyanın en uzun süreli işgallerinden birinin onlarca yıl devam etmesinin uluslararası hukukun uygulanabilirliğini sorgulattığını söyledi.

İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM VE FİLİSTİN DEVLETİ VURGUSU

Ürdün Kralı, BM Genel Kurulu temaslarında Filistinlilerin meşru haklarının güvence altına alınmadığı bir ortamda bölgede kalıcı istikrar sağlanamayacağını da söyledi. Abdullah, bağımsız Filistin devletinin iki devletli çözüm temelinde kurulmasını desteklemeye devam ettiklerini ifade etti.

Abdullah ayrıca Batı Şeria’da toprakların ilhak edilmesine yönelik adımların ve yerleşimlerin genişletilmesinin tehlikesine dikkat çekti. Kudüs’teki Müslüman ve Hristiyan kutsal mekanlarına yönelik ihlaller de Ürdün Kralı’nın BM temaslarında gündeme getirdiği konular arasında yer aldı.

ÜRDÜN DIŞİŞLERİ BAKANI SAFEDİ’DEN İSRAİL’E İKİNCİ SERT ÇIKIŞ

Kral Abdullah’ın açıklamalarının ardından Ürdün Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi de İsrail hükümetine yönelik sert ifadeler kullandı. Safedi, BM Genel Kurulu sırasında İsrail hükümetinin politikalarının dünya kamuoyunun önünde daha görünür hale geldiğini savundu.

Çocukların öldürülmesine, okulların yıkılmasına ve sivillerin aç bırakılmasına karşı dünya genelinde seslerin yükseldiğini belirten Safedi, İsrail hükümetini savunan çevrelerin uluslararası hukuk çağrısı yapan aktörlerin güvenilirliğini sorgulamaya ve tarihi çarpıtmaya çalıştığını ileri sürdü.

SAFEDİ: BÖLGENİN GELECEĞİNİ ÇATIŞMA VE ACIYA SÜRÜKLÜYOR

Safedi, Ürdün’ün İsrail işgalinin Filistinliler üzerindeki sonuçlarını uluslararası platformlarda gündeme getirmeye devam edeceğini söyledi. İsrail’in genişleme politikalarının sınırlandırılması için somut uluslararası adımlar oluşturulması gerektiğini belirten Safedi, İsrail hükümetinin izlediği politikaların yalnızca Filistinlileri değil bütün bölgeyi etkilediğini savundu.

Ürdün Dışişleri Bakanı, İsrail hükümetinin bölgenin geleceğini çatışma ve acıya sürüklediğini ifade ederek uluslararası toplumdan harekete geçmesini istedi. Safedi’nin açıklaması, Kral Abdullah’ın İsrail’in “yayılmacı iştahını” bölgesel tehdit olarak tanımlamasının ardından Ürdün yönetiminden gelen ikinci sert mesaj oldu.

SAFEDİ: İSRAİL HÜKÜMETİ HESAP VERMELİ

Safedi, İsrail hükümetinin uluslararası hukuk ihlalleri nedeniyle hesap vermesi gerektiğini söyledi. Filistin halkına uygulandığını belirttiği haksızlık, baskı ve mahrumiyetin yanı sıra bölgedeki çatışmaların uluslararası barış ve güvenliği tehdit ettiğini ifade etti.

Ürdün Dışişleri Bakanı, Birleşmiş Milletler, insani yardım kuruluşları ve uluslararası liderlerin hedef alınmasına da tepki gösterdi. Ürdün’ün İsrail hükümetinin politikalarına yönelik eleştirilerini sürdürerek uluslararası hukuk çerçevesinde somut adımlar atılması için çalışacağını belirtti.

ÜRDÜN’ÜN İSRAİL’E YÖNELİK SÖYLEMİNDE ULUSAL GÜVENLİK ÖNE ÇIKTI

Ürdün yönetimi geçmiş yıllarda da Gazze’deki savaş, Batı Şeria’daki yerleşimler ve Filistinlilerin yerlerinden edilmesine karşı sert açıklamalar yaptı. Kral Abdullah’ın 2026 BM Genel Kurulu konuşmasında farklılaşan başlıklardan biri ise İsrail hükümetinin “yayılmacı iştahının” doğrudan bölgesel tehdit olarak tanımlanması ve Suriye’deki gelişmelerin Ürdün’ün ulusal güvenliğiyle ilişkilendirilmesi oldu.

Abdullah’ın İsrail’in güney Suriye’deki faaliyetlerini Ürdün’ün kuzey sınırı ve su güvenliği açısından ele alması, açıklamanın Filistin meselesinin ötesindeki güvenlik boyutunu ortaya koydu. Kral Abdullah’ın ardından Dışişleri Bakanı Safedi’nin de İsrail hükümetinin politikalarının tüm bölgenin geleceğini etkilediğini söylemesi, Amman yönetiminin BM Genel Kurulu sırasındaki mesajlarının ortak başlığını oluşturdu.

Başbakanlık görevinde bulunduğu 2005 yılında ilk kez BM 60. Genel Kurulu görüşmelerine katılan Erdoğan, BM Genel Kurulu kürsüsündeki 16’ncı konuşmasında merhum şair, yazar ve fikir adamı Sezai Karakoç’un dizelerine de yer verdi. Erdoğan’ın konuşmasının son bölümünde okuduğu dizelerin ardından salonda alkışlar yükselirken İran heyetinin ayağa kalkarak alkışladığı görüldü.

ERDOĞAN BM GENEL KURULU’NDA GAZZE’Yİ GÜNDEME GETİRDİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasının önemli bölümlerinden birini Gazze ve Filistin’de yaşanan gelişmelere ayırdı. Filistin konusunda uluslararası topluma çağrıda bulunan Erdoğan, İsrail’e yönelik baskının artırılmasını ve Gazze’nin yeniden inşasına yönelik sürecin başlatılmasını istedi.

Erdoğan ayrıca Filistin devletini henüz tanımayan ülkelere de çağrıda bulundu. BM Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısına ilişkin eleştirilerini yineleyen Cumhurbaşkanı, Birleşmiş Milletler’in uluslararası barış ve güvenliği sağlama konusunda mevcut yapısıyla yetersiz kaldığını savundu.

SEZAİ KARAKOÇ’UN DİZELERİNİ BM KÜRSÜSÜNDEN OKUDU

Konuşmasının son bölümüne gelen Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2021 yılında hayatını kaybeden şair ve yazar Sezai Karakoç’un “Onlar Sanıyorlar ki” olarak bilinen dizelerine yer verdi. Erdoğan, Karakoç’un “Biz sussak tarih susmayacak” ve “Tarih sussa hakikat susmayacak” sözlerinin de bulunduğu bölümü BM Genel Kurulu kürsüsünden seslendirdi.

Erdoğan’ın okuduğu bölümde, haksızlık karşısında sessiz kalınması durumunda dahi tarihin ve hakikatin yaşananları kayda geçireceği anlatılırken vicdan ve tarih vurguları da yer aldı. Cumhurbaşkanı, şiirin ardından konuşmasına mazlumların ve mağdurların haklarını savunmaya devam edeceğini belirterek devam etti.

İRAN HEYETİ AYAĞA KALKARAK ALKIŞLADI

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Sezai Karakoç’un dizelerini okuduğu sırada Genel Kurul salonunda bulunan İran heyeti ayağa kalkarak alkışladı. Salonda Erdoğan’ın konuşmasının farklı bölümlerinde de alkışlar yükseldi.

İsrail heyetinin ise Erdoğan’ın İsrail’e yönelik eleştirilerinin sürdüğü sırada Genel Kurul salonundan ayrıldığı görüldü. Erdoğan, konuşmasında Gazze’de yaşananlara ilişkin İsrail yönetimine yönelik eleştirilerini dile getirirken uluslararası topluma da sorumluluk alma çağrısında bulundu.

BİNALİ YILDIRIM’IN GÖZYAŞLARINI TUTAMADIĞI GÖRÜLDÜ

Erdoğan’ın Sezai Karakoç’un dizelerini seslendirdiği anlarda salonda bulunan eski Başbakan Binali Yıldırım da kameralara yansıdı. Yıldırım’ın şiirin okunduğu sırada gözyaşlarını tutamadığı görüldü.

Türkiye heyetinde Binali Yıldırım’ın yanı sıra Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcısı Akın Gürlek de yer aldı. Erdoğan’ın şiiri tamamlamasının ardından Genel Kurul salonunda alkışlar yükseldi.

“HAKSIZLIK KARŞISINDA SUSMAYIZ, ZULME ASLA RIZA GÖSTERMEYİZ”

Sezai Karakoç’un dizelerinin ardından konuşmasına devam eden Erdoğan, Cumhurbaşkanı olarak mazlumların, mağdurların ve kimsesizlerin haklarını savunmayı sürdüreceğini söyledi. Erdoğan, ömrü boyunca onların sesi olmak ve haklarını savunmak için mücadele edeceğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasının devamında, “Biz, gerekirse sıkıntı çekeriz, gerekirse bedel öderiz, ama haksızlık karşısında susmayız, zulme asla rıza göstermeyiz” ifadelerini kullandı.

ERDOĞAN DÜNYANIN ÖNÜNDE İKİ YOL OLDUĞUNU SÖYLEDİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasının kapanış bölümünde dünyanın karşı karşıya bulunduğu sorunlara değinerek ülkelerin önünde iki farklı yol olduğunu söyledi. Erdoğan, ilk yolu korku, çatışma ve içe kapanmayla belirsizliğin büyümesi; ikinci yolu ise adalet, dayanışma ve ortak iradeyle geleceğin birlikte inşa edilmesi şeklinde anlattı.

Karanlığa karşı tepki göstermenin kolay olduğunu, asıl zorluğun karanlığı aydınlatacak adımlar atmak olduğunu belirten Erdoğan, Türkiye’nin ikinci yolu seçtiğini söyledi. Cumhurbaşkanı, Genel Kurul salonunda bulunanlar ile dünyanın farklı bölgelerinden konuşmasını takip edenlere ortak gelecek vizyonuna sahip çıkma çağrısı yaparak konuşmasını tamamladı.

ERDOĞAN BM KÜRSÜSÜNE 16’NCI KEZ ÇIKTI

Recep Tayyip Erdoğan, ilk olarak Başbakanlık döneminde 2005 yılında düzenlenen BM 60. Genel Kurulu görüşmelerine katıldı. Erdoğan, 2026 yılındaki 81. Genel Kurul görüşmeleriyle birlikte BM Genel Kurulu kürsüsünde 16’ncı kez konuşma yaptı.

New York’taki konuşmasında Gazze ve Filistin’in yanı sıra Birleşmiş Milletler’in yapısında reform, uluslararası güvenlik ve küresel sorunlara ilişkin görüşlerini paylaşan Erdoğan, konuşmasının son bölümünü Sezai Karakoç’un dizeleri ve haksızlık karşısında sessiz kalmayacaklarına ilişkin sözleriyle tamamladı.

Anlaşmanın güvenlik ayağında Sincar’da Irak devlet otoritesinin bütünüyle tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların bölgedeki varlığına son verilmesi kararlaştırıldı. Irak’ın söz konusu güvenlik uygulamalarında sağlayacağı ilerlemeye bağlı olarak Türk kuvvetlerinin uzun süredir bulunduğu Başika-Zilkan yerleşkesini belirlenen mekanizma ve zaman çizelgesi doğrultusunda Irak Federal Hükümetine kademeli şekilde teslim etmesi konusunda da mutabakata varıldı.

TÜRKİYE VE IRAK SİNCAR KONUSUNDA ANLAŞTI

Erdoğan ile Zeydi’nin görüşmesinin ardından yayımlanan ortak açıklamada, iki ülkenin stratejik ilişkilerinin tüm yönleriyle ele alındığı belirtildi. Taraflar, güvenlik alanındaki iş birliğini derinleştirme konusunda mutabakata vardı.

Anlaşma kapsamında Sincar’da devlet otoritesinin bütünüyle tesis edilmesi kararlaştırıldı. Bölgede bulunan yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığının sona erdirilmesi konusunda da iki ülkenin ortak irade ortaya koyduğu açıklandı.

BAŞİKA-ZİLKAN YERLEŞKESİ IRAK’A KADEMELİ OLARAK TESLİM EDİLECEK

Türkiye-Irak anlaşmasının bir diğer maddesi Başika-Zilkan yerleşkesine ilişkin oldu. Ortak açıklamaya göre Irak’ın Sincar ve güvenlik alanındaki uygulamalarında kaydedeceği ilerleme çerçevesinde Türk kuvvetleri Başika-Zilkan yerleşkesini Irak Federal Hükümetine kademeli şekilde teslim edecek.

Teslim süreci taraflar arasında kararlaştırılan mekanizma ve zaman çizelgesi doğrultusunda gerçekleştirilecek. Ortak açıklamada sürecin tamamlanacağı kesin tarihe ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

SİNCAR’DA DEVLET OTORİTESİNİN TESİSİ HEDEFLENİYOR

Türkiye ile Irak arasında varılan anlaşmanın merkezindeki başlıklardan birini Sincar oluşturdu. Ortak açıklamada kullanılan ifadeye göre bölgede Irak devlet otoritesinin “bütünüyle tesisi” konusunda anlaşmaya varıldı.

Sincar’da yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığına son verilmesi de anlaşmanın güvenlik maddeleri arasına girdi. Başika-Zilkan yerleşkesinin Irak yönetimine kademeli teslimi de Irak’ın söz konusu güvenlik uygulamalarında sağlayacağı ilerlemeyle bağlantılı şekilde açıklandı.

IRAK BAŞBAKANI ZEYDİ SİLAHLARIN TESLİM EDİLECEĞİNİ AÇIKLAMIŞTI

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, New York’taki anlaşmadan önce 12 Eylül’de yaptığı açıklamada Sincar’daki PKK ile bağlantılı grupların silahlarını Irak devletine teslim etmeye başlayacağını belirtmişti. Zeydi, Sincar Dağı’nın tamamen hükümet kontrolüne geçeceğini açıklamıştı.

Silahların devlet kontrolünde toplanması ve güvenlik kararlarının tek merkezden alınmasının Sincar’ın güvenliği açısından önem taşıdığını belirten Zeydi, devlet kontrolünün dışında herhangi bir güvenlik veya askeri gücün varlığına izin vermeyeceklerini ifade etmişti.

UYGUN ŞARTLARI TAŞIYANLAR GÜVENLİK KURUMLARINA ENTEGRE EDİLECEK

Zeydi, Sincar’daki silahlı gruplara ilişkin açıklamasında Irak hükümetinin PKK ile bağlantılı Sincar Direniş Birlikleri ve Kadın Birlikleri mensuplarının haklarını güvence altına alacağını da belirtmişti.

Gerekli şartları taşıyan kişilerin yasal düzenlemeler kapsamında Irak güvenlik kurumlarına entegre edilebileceğini açıklayan Zeydi, Sincar’ın yeniden farklı güç merkezlerinin bulunduğu bir çatışma alanına dönüşmesine izin verilmeyeceğini söylemişti.

TİCARET VE YATIRIM HACMİNİN ARTIRILMASINDA DA MUTABAKAT

Türkiye ile Irak arasındaki anlaşma yalnızca güvenlik konularıyla sınırlı kalmadı. Erdoğan ile Zeydi’nin görüşmesinin ardından yapılan ortak açıklamada iki ülkenin ticaret ve yatırım ilişkilerinin geliştirilmesi konusunda da görüş birliğine vardığı bildirildi.

Taraflar, Türkiye ile Irak arasındaki ikili ticaret ve yatırım hacminin genişletilmesini ve daha önce imzalanmış anlaşmaların gecikmeden uygulamaya geçirilmesini kararlaştırdı. Ekonomik ilişkilerin yanı sıra iki ülkeyi ilgilendiren ortak stratejik projelerin hızlandırılması da görüşmenin gündeminde yer aldı.

KALKINMA YOLU PROJESİ HIZLANDIRILACAK

Ortak açıklamada özellikle Kalkınma Yolu Projesi’ne yer verildi. Türkiye ve Irak, projenin de aralarında bulunduğu ortak stratejik çalışmaların hızlandırılması konusunda görüş birliğine vardı.

Kalkınma Yolu’nun yanı sıra daha önce iki ülke arasında imzalanan anlaşmaların uygulamaya konulması, ticaret hacminin artırılması ve karşılıklı yatırımların genişletilmesi, New York’taki görüşmenin ardından açıklanan mutabakatın ekonomik başlıklarını oluşturdu.

ERDOĞAN VE ZEYDİ TÜRKEVİ’NDE GÖRÜŞTÜ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu nedeniyle bulunduğu New York’ta Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’yi Türkevi’nde kabul etti. Görüşme basına kapalı gerçekleştirildi.

Kabulde Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Adalet Bakanı Akın Gürlek, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Ticaret Bakanı Ömer Bolat, MİT Başkanı İbrahim Kalın, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç ile Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün de hazır bulundu.

Görüşmenin ardından yayımlanan ortak açıklamayla Sincar’da devlet otoritesinin tamamen tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığının sona erdirilmesi konusunda anlaşmaya varıldığı duyuruldu. Türk kuvvetlerinin Başika-Zilkan yerleşkesini kademeli olarak Irak Federal Hükümetine teslim etmesi ile ticaret, yatırım ve Kalkınma Yolu Projesi konusunda atılacak adımlar da aynı açıklamayla kamuoyuna bildirildi.

İsrail basınında yer alan bilgilere göre sınırı geçen 14 kişi, Güney Suriye’de İsrail yerleşimleri kurulmasını savunan Başan Öncüleri hareketinin üyeleri. Grup, işgal altındaki Golan Tepeleri’nin ötesinde yer alan Suriye topraklarında yerleşim kurulmasını talep ediyor. Son aylarda aynı hareketle bağlantılı kişilerin Suriye topraklarına geçmeye yönelik birden fazla girişimde bulunduğu bildiriliyor.

14 İSRAİLLİ SINIRI GEÇEREK SURİYE’YE GİRDİ

İsrail ordusunun açıklamasına göre olay, işgal altındaki Golan Tepeleri’nin doğusundaki Alonei HaBashan bölgesinde yaşandı. Bölgeye gelen 14 İsrail vatandaşı sınırı aşarak Suriye topraklarına geçti.

İhbarın ardından bölgeye İsrail ordusuna bağlı birlik sevk edildi. Askerler sınırı geçen kişilerin yerini tespit ederek grubu yeniden İsrail tarafına götürdü. İsrail ordusu, gözaltına alınan 14 kişinin daha sonraki işlemler için İsrail polisine teslim edildiğini açıkladı.

İSRAİL ORDUSU “CEZAİ SUÇ” OLARAK NİTELENDİRDİ

İsrail ordusu, vatandaşlarının Suriye topraklarına geçmesine tepki gösterdi. Yapılan açıklamada olayın bölgede yürütülen operasyonel faaliyetleri ciddi şekilde aksattığı ve bölgede görev yapan İsrail askerlerinin güvenliğini tehlikeye attığı belirtildi.

Ordu, sınırı geçme eylemini “cezai suç” olarak nitelendirerek kolluk kuvvetlerinden olaya karışanlar hakkında hukuki sürecin işletilmesini istedi. Benzer olayların tekrarının önlenmesi gerektiğini belirten İsrail ordusu, aynı kişilerin yeniden sınırı geçmeye çalışmasının engellenmesi çağrısında bulundu.

GRUBUN “BAŞAN ÖNCÜLERİ” ÜYESİ OLDUĞU BİLDİRİLDİ

İsrail medyasına göre Suriye’ye geçen 14 kişi, Başan Öncüleri hareketiyle bağlantılı. Hareket, Golan Tepeleri’nin ötesindeki Güney Suriye topraklarında İsrail yerleşimleri kurulmasını savunuyor. Grup, bölge için Tevrat’taki “Başan” adını kullanıyor.

Başan Öncüleri, olayın ardından yaptığı açıklamada İsrail yerleşimlerinin Suriye topraklarında kurulması yönündeki faaliyetlerini sürdürme mesajı verdi. Hareketle bağlantılı grupların son aylarda sınırı geçerek Suriye topraklarına ulaşmaya yönelik farklı girişimleri de kayıtlara geçti.

NİSAN AYINDA YAKLAŞIK 40 KİŞİ SURİYE’YE GEÇMİŞTİ

İsraillilerin Suriye topraklarına geçme girişimleri 2026 yılı içerisinde farklı tarihlerde tekrarlandı. Enab Baladi’nin aktardığı bilgilere göre 22 Nisan’da yaklaşık 40 İsrailli sınır hattını aşarak Suriye topraklarının birkaç yüz metre içerisine girdi. İsrail ordusu grubu daha sonra geri götürdü.

Şubat ve mayıs aylarında da benzer olaylar yaşandı. İsrail ordusu, 16 Şubat’ta bazı İsraillilerin gece saatlerinde sınır çitini geçerek Suriye’ye girdiğini, 4 Mayıs’ta ise yine sınırı aşan İsrail vatandaşlarının tespit edilerek geri getirildiğini açıkladı.

TEMMUZ AYINDA DA SINIRI GEÇME GİRİŞİMLERİ YAŞANDI

Suriye’ye yönelik geçiş girişimleri temmuz ayında da sürdü. İsrail ordusu 17 Temmuz’da işgal altındaki Golan Tepeleri’ndeki Mecdel Şems bölgesinden Suriye topraklarına geçen bazı kişilerin yakalandığını ve İsrail polisine teslim edildiğini bildirdi.

Temmuz ayının farklı günlerinde sınır hattında başka girişimler de kayıtlara geçti. Enab Baladi’nin derlediği bilgilere göre 5-9 Temmuz tarihleri arasında bir grup sınırı geçmeye çalışırken, 14 Temmuz’da Hermon Dağı çevresinde bir başka girişim yaşandı. İsrail ordusu söz konusu olayları da operasyonel faaliyetleri aksatan ve askerlerin güvenliğini tehlikeye atan girişimler olarak değerlendirdi.

AYNI GÜN KUNEYTRA’DA İSRAİL ASKERİ HAREKETLİLİĞİ

14 İsraillinin sınırı geçtiği gün Güney Suriye’de İsrail ordusunun farklı faaliyetleri de bildirildi. Enab Baladi’nin yerel kaynaklara dayandırdığı haberine göre İsrail askerleri Kuneytra’nın güneyindeki Rafid bölgesinde bir çobanı gözaltına aldı.

İsrail ordusuna bağlı bir devriyenin aynı gün Rafid’in batı kesimlerine girdiği ve Birleşmiş Milletler’e ait bir mevzinin yakınındaki bazı sivil evlerde arama yaptığı bildirildi. Bölgedeki İsrail askeri faaliyetlerinin sınır hattındaki farklı noktalarda sürdüğü aktarıldı.

DERA’DA TOPÇU ATIŞI YAPILDI

Güney Suriye’deki bir diğer askeri hareketlilik Dera’nın batı kırsalında yaşandı. Yerel kaynaklara göre İsrail güçleri Abidin bölgesi üzerinde iki aydınlatma fişeği kullandıktan sonra Cemle ile Abidin arasındaki bölgeye beş topçu mermisi attı.

Mermilerin tarım arazilerine isabet ettiği, olay sonucunda herhangi bir can kaybının yaşanmadığı bildirildi. İsrail’in Güney Suriye’deki askeri faaliyetleri ve Kuneytra çevresindeki hareketliliği, bölgede yürütülen diplomatik temaslarla eş zamanlı olarak devam ediyor.

Pezeşkiyan, savaş boyunca İranlıların ülkelerini savunmak amacıyla hareket ettiğini söylerken ABD ve İsrail’in askeri faaliyetlerini eleştirdi. İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin sivil nüfusu hedef almadığını ve gerçekleştirdiği askeri eylemlerin savunma amaçlı olduğunu savundu.

BM KÜRSÜSÜNDE ÖLEN ÇOCUKLARIN FOTOĞRAFLARINI GÖSTERDİ

Pezeşkiyan’ın konuşmasında öne çıkan anlardan biri, İran’ın güneyindeki Minab kentinde vurulan okulda yaşamını yitiren çocukların fotoğraflarını BM Genel Kurulu kürsüsünde göstermesi oldu. İran Cumhurbaşkanı, dünya liderlerine fotoğrafları göstererek saldırıda hayatını kaybeden çocukların herhangi bir suç işlemediğini söyledi.

Pezeşkiyan, konuşmasında kelimenin tam anlamıyla bir okulun bombalandığı ülkeden geldiğini belirterek fotoğraflardaki çocukların ABD ve İsrail tarafından kullanılan silahların altında hayatlarını kaybettiklerini söyledi. İran Cumhurbaşkanı, saldırıda ölen çocukların masum olduğunu vurguladı.

MİNAB’DAKİ OKUL SALDIRISINDA NE OLDU?

Minab’daki Şecere-i Tayyibe İlkokulu, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başladığı gün vuruldu. İran makamları saldırının iki füzenin kısa aralıklarla okula isabet etmesi sonucu gerçekleştiğini ve 168 kişinin hayatını kaybettiğini açıklarken, ölenlerin büyük bölümünün çocuklardan oluştuğunu bildirdi.

Birleşmiş Milletler tarafından yürütülen incelemede ise okul saldırısında 150’den fazla kişinin öldüğü, hayatını kaybedenler arasında 120 çocuğun bulunduğu belirtildi. BM İran Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu, eylül ayında açıkladığı bulgularda ABD’nin Minab’daki okul ile Lamerd’deki spor tesisine yönelik saldırılarında savaş suçu işlendiğine inanmak için makul gerekçeler bulunduğunu bildirdi.

“BİZ TERÖRİST DEĞİL, KURBANDIK”

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ı terörizmle ilişkilendiren açıklamalarına da yanıt veren Pezeşkiyan, İran’ın terörizmin faili değil kurbanı olduğunu savundu. Ülkesinin saldırılar karşısında teslim olmadığını belirten Pezeşkiyan, İran’ın karşılık verirken sivil nüfusu hedef almadığını ileri sürdü.

Pezeşkiyan, İran’ın kendisini savunduğunu ve baskılar karşısında geri adım atmadığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, konuşması boyunca ABD ve İsrail’in askeri faaliyetlerine yönelik eleştirilerini sürdürdü.

ABD TEMSİLCİSİ KONUŞMA SIRASINDA SALONDAN AYRILDI

Pezeşkiyan’ın ABD ve İsrail’in askeri eylemlerine yönelik suçlamalarını dile getirdiği konuşması sırasında BM Genel Kurul salonunda bulunan ABD temsilcisi salondan ayrıldı. Pezeşkiyan, konuşmasının söz konusu bölümünde İran’ın meşru müdafaa kapsamında hareket ettiğini savunuyordu.

İran Cumhurbaşkanı, savaşın daha geniş bir bölgeye yayılmasının hiçbir ülkeye güvenlik sağlamayacağını da söyledi. Hürmüz Boğazı’na değinen Pezeşkiyan, İran’ın kendi sularına erişiminin engellenmesini kabul etmeyeceklerini ifade etti.

FİLİSTİN İÇİN “AÇIK BİR YARA” İFADESİNİ KULLANDI

BM Genel Kurulu konuşmasında Filistin’e de yer veren Pezeşkiyan, bölgede yaşananlara ilişkin uluslararası toplumun tutumunu eleştirdi. Filistin’de adalet sağlanmadan Batı Asya’da kalıcı barışın mümkün olmayacağını savundu.

Filistin’deki durumu uluslararası toplumun vicdanındaki “açık bir yara” olarak nitelendiren Pezeşkiyan, yaşanan sivil kayıpların önlenmesinde uluslararası mekanizmaların yetersiz kaldığını ileri sürdü. İran Cumhurbaşkanı, Filistin meselesi göz ardı edilerek bölgede barıştan söz edilemeyeceğini söyledi.

“ASKERİ GÜCÜMÜZ SAVUNMA ODAKLI”

İran’ın askeri politikasına ilişkin de konuşan Pezeşkiyan, ülkesinin son iki yüzyılda herhangi bir ülkeye veya toprağa saldırmadığını öne sürdü. İran’ın askeri kapasitesinin tamamen savunma amaçlı olduğunu savunan Pezeşkiyan, uluslararası hukuk kurallarına uyulması gerektiğini belirtti.

Pezeşkiyan, savaş sırasında İran’a yönelik saldırılara karşılık verdiklerini ancak söz konusu karşılığın ülkenin savunulması amacı taşıdığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, savaşın ülkesine dayatıldığını savunarak İran topraklarını savunmaya devam edeceklerini ifade etti.

NÜKLEER TEKNOLOJİDEN VAZGEÇMEYECEKLERİNİ AÇIKLADI

İran’ın nükleer programı da Pezeşkiyan’ın BM konuşmasının gündem maddeleri arasında yer aldı. İran Cumhurbaşkanı, nükleer teknolojiyi enerji üretimi ve kalkınma amacıyla kullanmak istediklerini ve programın askeri amaç taşımadığını söyledi.

İran’ın nükleer silaha karşı olduğunu belirten Pezeşkiyan, barışçıl nükleer teknoloji konusunda ise kısıtlama kabul etmeyeceklerini açıkladı. İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin nükleer teknoloji hakkından vazgeçmeyeceğini ve söz konusu teknolojinin sınırlandırılmasına izin vermeyeceklerini ifade etti.

“GÜCÜN DİLİNİ KABUL ETMEYECEĞİZ”

Pezeşkiyan, uluslararası ilişkilerde askeri gücün hukuk ve diplomasinin yerine geçmemesi gerektiğini söyledi. 21. yüzyılda yalnızca askeri açıdan güçlü ülkelerin belirleyici olduğu bir uluslararası sisteme dönülmemesi gerektiğini savunan İran Cumhurbaşkanı, müzakere seçeneğine açık olduklarını da duyurdu.

“Gücün dilini kabul etmeyeceğiz, müzakere için hazırız” diyen Pezeşkiyan, konuşmasının sonunda İran’ın savaş karşısında geri adım atmayacağını belirtti. Ülkesinin yürüttüğü savaşı savunma amaçlı olarak nitelendiren Pezeşkiyan, İran’ı savunmaya devam edeceklerini söyledi.

İsrail ile kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşmak istediklerini belirten Şara, bunun Suriye’nin haklarının güvence altına alınması ve işgal altındaki topraklara ilişkin sorunun çözülmesiyle mümkün olacağını söyledi. İsrail ile birkaç tur görüşme gerçekleştirildiğini açıklayan Şara, müzakerelerde yaklaşık yüzde 90 oranında uzlaşma sağlandığını ancak İsrail’in daha sonra geri adım attığını ifade etti.

İSRAİL İLE GÖRÜŞMELERDE YÜZDE 90 UZLAŞMA AÇIKLAMASI

Ahmed Şara, İsrail ile anlaşmaya ulaşılması amacıyla birden fazla müzakere gerçekleştirildiğini söyledi. Tarafların görüşmeler sırasında anlaşmaya büyük ölçüde yaklaştığını belirten Şara, sürecin son aşamasında İsrail’in geri çekildiğini ifade etti.

Şara, “İsrail ile yapılan görüşmelerde yaklaşık yüzde 90 oranında anlaşmaya vardık, ancak sonuçta İsrail geri çekildi” ifadelerini kullandı. Suriye yönetiminin İsrail ile yaşanan sorunların çözümünde diplomasi ve müzakere yolunu tercih ettiğini belirten Şara, görüşmelerin Suriye’nin haklarının korunması temelinde yürütülmesi gerektiğini kaydetti.

“SURİYE TOPRAKLARININ İŞGAL ALTINDA OLMASI BARIŞ DEĞİLDİR”

İsrail ile kalıcı barış ihtimaline ilişkin konuşan Şara, Suriye topraklarının işgal altında bulunduğu bir ortamın barış olarak değerlendirilemeyeceğini söyledi. Kalıcı bir anlaşma için Suriye’nin haklarının geri alınmasını şart olarak gösteren Şara, İsrail’in Suriye’ye yönelik güvenlik politikasına da değindi.

Şara, “Suriye topraklarının işgal altında olması bir barış değildir. Barış ancak Suriye’nin hakları geri alındığında gerçekleşir” dedi. İsrail’in Suriye politikasını Gazze’de yaşanan gelişmeler üzerinden belirlemesini eleştiren Şara, bir ülkenin kendi güvenliğini korurken diğer ülkelerin güvenliğine de saygı göstermesi gerektiğini ifade etti.

YABANCI ASKERİ ÜSLER İÇİN HUKUKİ ÇERÇEVE VURGUSU

Suriye’de bulunan yabancı askeri güçlere ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Şara, yönetimin temel yaklaşımının ülkenin yabancı askeri üslerden arındırılması, ulusal birliğin korunması ve bağımsızlığın güçlendirilmesi olduğunu belirtti.

Suriye topraklarındaki herhangi bir yabancı askeri varlığın hukuki bir çerçeve içerisinde bulunması gerektiğini söyleyen Şara, söz konusu statünün Halk Meclisi tarafından onaylanması ve Suriye devletinin haklarını güvence altına alması gerektiğini ifade etti. Şara, “Yakın gelecekte Suriye’nin yabancı askeri üslere ihtiyacı yoktur” dedi.

RUSYA’NIN SURİYE’DEKİ ÜSLERİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

Rusya ile yürütülen görüşmeler hakkında da bilgi veren Ahmed Şara, ülkedeki Rus askeri varlığı konusunda temasların gerçekleştirildiğini söyledi. Şara’nın açıklamasına göre görüşmeler sonucunda Rusya’nın Suriye’deki üslerinin sayısı ikiye indirildi.

Söz konusu noktaların Suriye ordusunun eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetlerinde kullanılacak merkezlere dönüştürülmesi konusunda mutabakata varıldığını belirten Şara, yabancı askeri varlığın ülkenin egemenlik haklarını koruyan hukuki bir zemine sahip olması gerektiğine ilişkin yaklaşımını yineledi.

TÜRKİYE’NİN SURİYE’DEKİ ASKERİ VARLIĞI İÇİN GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR

Şara, Türkiye’nin Suriye’de bulunan askeri güçlerine ilişkin yürütülen görüşmelere de değindi. Türk kuvvetlerinin Suriye’ye, bölgede çatışmaların yaşandığı dönemde ve Türkiye’nin sınır güvenliğiyle bağlantılı belirli koşullar altında girdiğini ifade etti.

Türkiye’nin Kuzeybatı Suriye’de bulunan askeri üslerinin sayısının azaldığını açıklayan Şara, kalan askeri varlığın hukuki statüsünün belirlenmesi amacıyla Ankara ile görüşmelerin devam ettiğini söyledi. Şara, “Türkiye’nin Kuzeybatı Suriye’deki üslerinin sayısı azaldı, bu varlığın hukuki statüsünü netleştirmek için görüşmeyi sürdürüyoruz” ifadelerini kullandı.

IRAK PETROLÜ İÇİN SURİYE ÜZERİNDEN YENİ KORİDOR PLANI

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın gündeme getirdiği bir diğer konu Irak petrolünün ihracatı oldu. Şara, Irak’ın petrol ihracatını Suriye limanları üzerinden gerçekleştirebilmesini sağlayacak güvenli bir koridor oluşturulması amacıyla çalışma yürüttüklerini açıkladı.

Plan kapsamında Irak’taki petrol sahalarından başlayarak Suriye limanlarına ulaşacak stratejik bir petrol boru hattı üzerinde çalışılıyor. Projenin Irak petrolünün ihracatını kolaylaştırması ve petrolün Hürmüz Boğazı üzerinden taşınması zorunluluğunu ortadan kaldırması amaçlanıyor.

NEW YORK’TA SURİYE’NİN BÖLGESEL POLİTİKASINI ANLATTI

Ahmed Şara’nın açıklamaları, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında bulunduğu New York’ta gerçekleştirilen Atlantic Council panelinde yapıldı. Brett McGurk’ün moderatörlüğünü üstlendiği programda Suriye’nin geleceği, yeniden yapılanma süreci ve bölgesel rolü gündeme getirildi.

Şara, panelde İsrail ile yürütülen müzakerelerin yanı sıra Suriye’deki yabancı askeri varlığın geleceği, Rusya ve Türkiye ile yürütülen temaslar ve Irak petrolünün Suriye üzerinden ihracatına yönelik planlara ilişkin açıklamalarda bulundu.

Görüşmenin ardından Powerus, Pakistan ordusuyla bir mutabakat zaptı imzaladığını ve Pakistan Savunma Bakanlığı'ndan insansız hava sistemleriyle ilgili ilk siparişi aldığını açıkladı. Siparişin mali değeri, kaç sistem içerdiği ve hangi modelleri kapsadığı güvenlik ve gizlilik gerekçeleriyle kamuoyuna açıklanmadı. Pakistan ordusunun görüşmeye ilişkin duyurusunda ise mutabakat zaptına doğrudan yer verilmedi.

PAKİSTAN ORDUSU İLE MUTABAKAT, SAVUNMA BAKANLIĞINDAN SİPARİŞ

Powerus tarafından verilen bilgiye göre mutabakat zaptı Pakistan ordusuyla imzalanırken bağlantılı tedarik siparişi Pakistan Savunma Bakanlığı tarafından verildi. Şirket, mutabakatın nihai bir satın alma anlaşması olmadığını, herhangi bir satın alma yükümlülüğü oluşturmadığını ve olası işlemlerin ABD yasaları ile hükümet onaylarına tabi olacağını bildirdi.

Powerus kurucu ortağı Brett Velicovich, Pakistan Savunma Bakanlığı ile yürütülen sürecin iki tarafın ileride geliştirebileceği iş birliği için çerçeve oluşturduğunu belirtti. Şirketin Pakistan’da teknoloji geliştirme ve üretim olanaklarını da değerlendirdiği bildirildi. Pakistan ordusunun resmi açıklamasında da iki tarafın savunma tedariki ve üretimin yanı sıra kapasite geliştirme alanlarında iş birliği seçeneklerini görüştüğü kaydedildi.

POWERUS 2025’TE KURULDU

Florida merkezli Powerus, 2025 yılında kuruldu. Savunma ve kritik altyapıya yönelik insansız sistemler geliştiren şirket, ABD'de golf sahalarına sahip Nasdaq borsasında işlem gören Aureus Greenway Holdings ile birleşme sürecinde bulunuyor. İşlemin 2026'nın son çeyreğinde tamamlanması planlanıyor.

Powerus, özellikle drone tehditlerine karşı geliştirilen Guardian ailesiyle faaliyet gösteriyor. Şirketin verdiği teknik bilgilere göre Guardian, hava tehditlerini önlemek üzere tasarlanan yüksek hızlı bir karşı-drone sistemi olarak konumlandırılıyor. Sistem 160 kilometre/saat seyir hızına, 290-340 kilometre/saat azami kısa süreli hıza, 15 kilometre menzile ve 28 dakikaya kadar uçuş süresine sahip.

DONALD TRUMP JR. VE ERIC TRUMP BAĞLANTISI

Powerus anlaşmasının gündeme gelmesinin nedenlerinden biri şirketin yatırımcı yapısı oldu. ABD Başkanı Donald Trump'ın oğulları Donald Trump Jr. ve Eric Trump, American Ventures adlı yatırım kuruluşu üzerinden Powerus ile birleşmesi planlanan yapının yatırımcıları arasında bulunuyor. ABD'deki düzenleyici kurumlara yapılan bildirimlere göre American Ventures'ın birleşmenin ardından ortaya çıkacak şirkette yaklaşık yüzde 9,9 oranında paya sahip olması bekleniyor.

Donald Trump Jr. adına yapılan açıklamalarda Trump'ın şirkette pasif yatırımcı olduğu, Powerus'un faaliyetlerinde veya sözleşmelerinde rolünün bulunmadığı ve Pakistan'la yapılan anlaşmadan önceden haberdar olmadığı belirtildi. Powerus da Trump'ın oğullarının şirketin yönetiminde, savunma ilişkilerinin kurulmasında veya sözleşmelerin hazırlanmasında görev almadığını bildirdi. Reuters'a göre Trump'ın oğulları operasyonlarda veya sözleşme görüşmelerinde yer aldıkları yönündeki iddiaları reddetti.

POWERUS PAKİSTAN'DAN ÖNCE HİNDİSTAN'LA ANLAŞTI

Powerus'un Güney Asya'daki faaliyetlerinde Pakistan'dan önce Hindistan yer aldı. Hindistan merkezli Paras Defence and Space Technologies, 30 Haziran 2026'da Powerus'un iştiraki Tandem Defense LLC ile Guardian-1 önleyici drone teknolojisini kapsayan özel bir fikri mülkiyet lisans anlaşması imzaladı. Anlaşmayla Paras Defence, Guardian-1 sistemini Hindistan'da üretme ve ticarileştirme konusunda münhasır hak elde etti.

Lisansın ilk geçerlilik süresinin 12 ay olduğu ve tarafların karşılıklı anlaşmasıyla yenilenebileceği açıklandı. Hakların devredilemez ve alt lisansa konu edilemez nitelikte olduğu belirtilirken Guardian-1'in düşük maliyetli hava tehditlerine karşı geliştirilen yüksek hızlı ve batarya ile çalışan bir önleyici sistem olduğu bildirildi. Hindistan'daki anlaşmanın doğrudan Hindistan Silahlı Kuvvetleri tarafından verilmiş bir sipariş olmadığı, Paras Defence'e teknolojiyi Hindistan pazarında üretme ve ticarileştirme hakkı verdiği kaydedildi.

HİNDİSTAN VE PAKİSTAN AYNI ŞİRKETLE ÇALIŞACAK

Powerus'un birbirleriyle uzun süredir askeri ve siyasi rekabet içinde bulunan Hindistan ve Pakistan'la çalışması, anlaşmaya ilişkin tartışmaların önemli başlıklarından biri oldu. Avustralya Ulusal Üniversitesi Stratejik ve Savunma Çalışmaları Merkezi'nden Mansoor Ahmed, ABD'nin geçmişte birbirleriyle rekabet veya anlaşmazlık yaşayan ülkelere aynı askeri sistemleri sattığını hatırlattı. Ahmed, F-16 ve F-35 satışlarını buna örnek gösterdi.

Al Jazeera'ya konuşan ve adı açıklanmayan eski bir Pakistanlı hükümet savunma analisti ise Pakistanlı savunma planlamacılarının Powerus'un Hindistan'daki faaliyetlerinden büyük olasılıkla haberdar olduğunu belirtti. Analist, Hindistan ve Pakistan'ın geçmişte de aynı tedarikçilerden askeri ekipman aldığı örnekler bulunduğunu söyledi.

ORTAK TEDARİKÇİ OPERASYONEL GÜVENLİK SORULARINI GÜNDEME GETİRDİ

Al Jazeera'ya konuşan emekli bir Pakistan Hava Kuvvetleri mareşali ise iki rakip ülkenin aynı kaynaktan sistem tedarik etmesinin bazı riskler taşıyabileceğini söyledi. Özellikle taraflardan birinin teknolojiye daha önce erişmesi ve daha büyük mali kapasiteye sahip olması halinde tedarik sürecinin farklı sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Adı açıklanmayan eski Pakistanlı savunma analisti ise sorumluluğun önemli bölümünün Powerus'a ait olduğunu savundu. Şirketin birbirine rakip iki ülkenin gereksinimlerini karşılarken tarafların operasyonel güvenliğini koruması gerektiğini ifade etti.

ŞİRKETİN KURUCU ORTAĞININ İSRAİL ORDUSU GEÇMİŞİ

Powerus'un yönetim kadrosundaki İsrail bağlantıları da Pakistan açısından gündeme gelen bir diğer konu oldu. Şirketin kurucu ortaklarından Ziv Marom'un İsrail ordusunda görev yaptığı ve daha sonra Powerus bünyesine katılan Kaizen Aerospace'i kurduğu belirtildi. Pakistan, İsrail'i devlet olarak tanımıyor.

Powerus'un birleşme ve satın almalardan sorumlu başkan yardımcısı Justin Gans'ın geçmişi de şirketin İsrail savunma sektörüyle bağlantıları arasında gösterildi. Eski bir ABD Navy SEAL mensubu olan Gans'ın, İsrailli savunma şirketi Elbit Systems'ın ABD kolu Elbit Systems of America'da 2018-2019 döneminde başkan yardımcılığı yaptığı bildirildi.

Al Jazeera'ya konuşan ve 2019'da emekli olan eski üç yıldızlı Pakistanlı general, stratejik nitelikte bir savunma tedarikinde şirket yöneticilerinin geçmişinin güvenlik incelemesine tabi tutulacağını belirtti. Toronto merkezli savunma haber ve pazar istihbaratı platformu Quwa Group'un kurucusu Bilal Khan ise Pakistan'ın daha önce ABD veya Avrupa üretimi askeri sistemlerde İsrail menşeli parçaları kabul ettiğini ifade etti.

PAKİSTAN HALİHAZIRDA FARKLI ÜLKELERDEN DRONE SİSTEMLERİ KULLANIYOR

Powerus anlaşmasının bir başka boyutunu Pakistan'ın mevcut drone ve karşı-drone kapasitesi oluşturuyor. Pakistan Hava Kuvvetleri envanterinde Türkiye üretimi Bayraktar TB2 ve Akıncı, Çin üretimi Wing Loong II ile Pakistan'ın geliştirdiği Shahpar-II gibi insansız hava araçları bulunuyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü verilerine göre Çin, 2021-2025 döneminde Pakistan'ın silah ithalatının yüzde 80'ini karşıladı.

Pakistan Hava Kuvvetleri ayrıca Çin üretimi HQ-17AE hava savunma füze sistemini ve Türkiye üretimi Korkut uçaksavar sistemi ile Şahin karşı-drone sistemini envanterine kattığını duyurdu. Sistemler, insansız hava araçları dahil alçaktan uçan tehditlere karşı savunma kapasitesinin güçlendirilmesinde kullanılıyor.

Bilal Khan'a göre Pakistan'ın devlet kuruluşu Heavy Industries Taxila da özel şirketlerle birlikte önleyici drone teknolojileri üzerinde çalışıyor. Pakistan'daki özel drone sektöründe de çok sayıda şirket faaliyet gösterirken devlet kontrolündeki kuruluşların yanı sıra ordunun kendi üretim kapasitesi bulunuyor.

GUARDIAN ÖNLEYİCİ DRONELARIN GÖREVİ NE?

Powerus'un Guardian ailesindeki sistemleri, geleneksel hava savunma füzelerine alternatif veya tamamlayıcı olarak küçük insansız hava araçlarını etkisiz hale getirmek amacıyla tasarlandı. Powerus, Guardian'ı yüksek hızlı ve hassas güdümlü bir karşı-drone ailesi olarak tanımlıyor.

İslamabad merkezli Strategic Vision Institute araştırmacısı Hammad Waleed, geleneksel hava savunma sistemlerinde düşük maliyetli dronelara karşı pahalı füzelerin kullanılmasının maliyet sorununa yol açabildiğini belirtti. Waleed'e göre önleyici dronelar, klasik hava savunma sistemlerine kıyasla daha düşük maliyetle kullanılabiliyor ve operasyon süreçleri daha kolay yürütülebiliyor.

PAKİSTAN'IN İHTİYACI ÜRETİMDEN ÇOK SİSTEM ENTEGRASYONU OLABİLİR

Pakistanlı emekli üç yıldızlı general, ülkenin temel açığının doğrudan drone üretimi olmadığını, elektronik sistemler, entegrasyon ve sistem seviyesindeki kabiliyetlerin daha önemli olduğunu belirtti. ABD şirketlerinin geleneksel olarak söz konusu alanlarda güçlü olduğunu söyleyen general, Powerus'un Pakistan'a hangi ölçüde katkı sağlayabileceğinin ise henüz belli olmadığını ifade etti.

Bilal Khan da Pakistan'ın Powerus tarafından gösterilen drone türlerinin tamamını teknik olarak üretebildiğini veya üretme kapasitesine sahip olduğunu belirtti. Khan'a göre asıl sorun tasarımlara erişmekten çok sistemlerin yeterince hızlı ve yüksek miktarlarda üretilerek envantere alınması.

ŞİRKETİN YAŞI VE ANLAŞMA SÜRECİ TARTIŞILIYOR

Powerus'un 2025'te kurulmuş genç bir şirket olması da analistlerin değerlendirmelerinde yer aldı. Al Jazeera'ya konuşan emekli Pakistanlı general, stratejik savunma ortaklıklarında tedarikçilerin normal şartlarda mali, teknik ve güvenlik incelemelerinden geçtiğini, geçmiş performanslarının da değerlendirildiğini söyledi.

Bilal Khan da anlaşmanın ortaya çıkış biçiminin Pakistan ordusunun üç kuvvet komutanlığındaki geleneksel tedarik süreçleriyle tam olarak örtüşmediğini ifade etti. Powerus ile yürütülen sürecin uzun vadeli sonuçlarının gelecekte yapılacak anlaşmalar ve olası yerel üretim yatırımlarıyla daha net görülebileceğini belirtti.

TRUMP İLE ASIM MUNİR ARASINDAKİ TEMASLAR

Powerus anlaşması, Pakistan ile ABD arasındaki ekonomik ve savunma ilişkilerinin yeniden yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleşti. Mareşal Asim Munir ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki temaslar son dönemde artarken Trump, Munir hakkında kamuoyuna açık konuşmalarında olumlu ifadeler kullandı.

Pakistan, 2025 yılında bir ABD şirketiyle 500 milyon dolarlık kritik mineraller anlaşması imzalamasının ardından Başbakan Şahbaz Şerif ve Asim Munir'in katılımıyla Beyaz Saray'da Trump ile görüşmüştü. Pakistan heyeti görüşmede Trump'a ülkeden çıkarılan mineral örneklerini göstermişti.

Pakistan ayrıca Trump ailesinin kripto para girişimi World Liberty Financial'ın bağlantılı kuruluşlarından biriyle de mutabakat sürecine girdi. Powerus bağlantısının ardından Pakistan ile Trump ailesinin yatırım yaptığı veya bağlantılı olduğu şirketler arasındaki ticari ilişkiler yeniden gündeme geldi.

ÇİN VE TÜRKİYE İLE SAVUNMA İLİŞKİLERİ DE GÜNDEMDE

Powerus ile iş birliğinin Pakistan'ın Çin ve Türkiye ile mevcut savunma ortaklıklarına etkisi konusunda uzmanlar farklı görüşler dile getirdi. Emekli Pakistanlı general, ABD merkezli özel bir şirketin sürece dahil edilmesinin Pekin ve Ankara tarafından Pakistan'ın tedarik seçeneklerini çeşitlendirme girişimi olarak görülebileceğini söyledi.

Bilal Khan ise Powerus'un sunduğu sistemlerle Türkiye'nin Pakistan'la geliştirdiği projeler arasında doğrudan bir örtüşme bulunmadığını belirtti. Khan ayrıca Powerus tasarımlarının Pakistan'da düşük maliyetle üretilmesi halinde bazı alt bileşenlerin Çin'den tedarik edilmesinin muhtemel olduğunu ifade etti.

Hammad Waleed de Pakistan'ın gelişmiş drone ve karşı-drone sistemlerinde Çin ve Türkiye ile ilişkilerini sürdürdüğünü belirterek Powerus anlaşmasının söz konusu iş birliklerini ortadan kaldıran bir gelişme olmadığını söyledi.

ANLAŞMANIN KAPSAMI SONRAKİ ADIMLARLA NETLEŞECEK

Powerus ile Pakistan arasındaki siparişin değeri, miktarı ve kapsadığı sistemler henüz açıklanmadı. Powerus'un Hindistan'da Guardian-1 sisteminin üretim ve ticarileştirilmesi için Paras Defence'e münhasır lisans vermesi, Pakistan'la yapılan anlaşmanın hangi teknolojileri kapsadığı sorusunu da gündemde tutuyor. Pakistan ordusunun resmi açıklamasında görüşmelerin savunma tedariki, üretim ve kapasite geliştirme alanlarını kapsadığı belirtilirken ayrıntılı bir ürün listesi paylaşılmadı.

Bilal Khan'a göre sürecin kalıcı bir tedarik politikası olup olmadığının anlaşılması için Pakistan Savunma Bakanlığı'nın önümüzdeki aylarda başka yerli ve yabancı şirketlerle benzer anlaşmalar yapıp yapmayacağı izlenecek. Mansoor Ahmed ise Pakistan'ın ilgisinin yalnızca hazır sistem satın almakla sınırlı olmadığını, ileri drone teknolojilerinin edinilmesi, yerel üretim ve teknolojinin ülke içinde geliştirilmesi seçeneklerinin de sürecin parçaları olduğunu belirtti.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping Genel Kurul’a katılmadığı için listede yer almıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de New York’a gelmezken Rusya’yı Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov temsil ediyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın konuşması 23 Eylül’de, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in konuşması ise 25 Eylül’de planlandığından, henüz yapılmamış konuşmalara liderlerin söylemediği ifadeler eklenmedi.

LULA DA SILVA: “FİLİSTİNLİ NESİLLER GAZZE’DE YAŞANANLARIN ACISINI VE TRAVMASINI TAŞIYACAK”

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Gazze konusunda Netanyahu hükümetine doğrudan suçlamalar yöneltti. Lula, Gazze’de Netanyahu hükümetinin kadınlara ve çocuklara karşı gerçekleştirdiğini söylediği eylemleri “soykırım” olarak nitelendirdi ve Filistinlilerin gelecek nesillerinin yaşananların acısını ve travmasını taşıyacağını ifade etti. İsrailli sivillerin de Hamas’ın 7 Ekim’deki saldırıları ve “radikalizm ile hoşgörüsüzlüğün” bedelini ödediğini söyledi.

Lula, işgal altındaki Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinin iki devletli çözümü giderek uygulanamaz hale getirdiğini belirtti. İsrailliler ile Filistinlilerin güvenlik içinde yaşayabilmeleri için iki devletli çözümün gerekli olduğunu savunan Brezilya lideri, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve üyelerine yönelik baskıların suç işleyenlerin cezasız kalmasına hizmet ettiğini söyledi. Lula ayrıca BM Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese’nin “gerçeği söylediği için susturulmaması” gerektiğini ifade etti.

RECEP TAYYİP ERDOĞAN: “FİLİSTİN’İ TANIMAYAN TÜM ÜLKELERİ KARARLARINI YENİDEN GÖZDEN GEÇİRMEYE ÇAĞIRIYORUM”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, konuşmasına Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın ikinci yıl üst üste Genel Kurul salonunda bulunamamasına tepki göstererek başladı. Erdoğan, Filistin devletini henüz tanımayan ülkelere kararlarını yeniden değerlendirme çağrısında bulundu ve Türkiye’nin egemen bir Filistin devletinin sesi olmayı sürdüreceğini söyledi.

Erdoğan, son üç yılda Gazze’de 74 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini söyleyerek İsrail’in eylemlerini “devlet terörü” olarak nitelendirdi. Gazze’yi “ölüm kampı” ve “dünyanın en büyük çocuk mezarlığı” ifadeleriyle tanımlayan Erdoğan, Batı Şeria’da yerleşimci şiddetinin arttığını, Müslümanlar ve Hristiyanların Kudüs’te kutsal mekanlara erişimlerinin engellendiğini ve UNRWA’nın faaliyetlerinin zayıflatılmaya çalışıldığını söyledi. İsrail ise soykırım suçlamalarını reddediyor.

Erdoğan ayrıca Gazze’de ateşkesin ardından da ölümlerin sürdüğünü belirterek yeniden imar çalışmalarının gecikmeden başlaması gerektiğini söyledi. Türkiye’nin bir yıl önce Şarm el-Şeyh’te imzalanan Gazze anlaşmasına bağlı olduğunu belirten Cumhurbaşkanı, uluslararası toplumdan İsrail üzerinde baskı kurulmasını istedi. Konuşma sırasında İsrail heyetinin Genel Kurul salonundan ayrıldığı bildirildi.

EMMANUEL MACRON: “GAZZE’DEKİ MANZARA HEPİMİZ ADINA UTANÇ VERİCİ”

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Gazze’deki insani yardım durumunu konuşmasının merkezine taşıdı. Macron, Gazze’de barışın sağlandığının söylendiğini ancak insani yardım girişinde buna karşılık gelen bir iyileşme yaşanmadığını belirterek, “Uluslararası toplumun Gazze karşısında hareketsiz kalması halinde güvenilirliğimizin değeri nedir?” sorusunu yöneltti. Gazze’de ortaya çıkan tabloyu “hepimiz adına utanç verici” olarak nitelendirdi.

Macron, Batı Şeria’da yaşananlara da değinerek Filistin halkının meşru haklarının ihlal edildiğini söyledi. Fransa’nın Filistin egemenliğine inandığını vurgulayan Macron, Batı Şeria’daki yerleşimci şiddeti ve ihlallere dikkat çekti. İsrail’in güvenliğinin komşularının egemenliğini ihlal etmekten geçtiğini savunan yaklaşımın yanlış olduğunu belirten Fransız lider, böyle bir politikanın İsrail’in uzun vadeli güvenliğini de zayıflattığını savundu.

Macron’un konuşmasının Filistin bölümü Lübnan konusuyla da bağlantılıydı. Fransa Cumhurbaşkanı, Lübnan’ın egemenliğine saygı gösterilmesini isterken Filistinlilerin de egemenlik hakkına sahip olduğunu ve temel haklarının yeniden ihlal edildiğini söyledi.

ANDY BURNHAM: “GAZZE VE BATI ŞERİA’DAKİ ACI BÜYÜRKEN SEYİRCİ KALMAYACAĞIZ”

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırılarını “tamamen korkunç” olarak nitelendirerek İngiltere’nin İsrail’in ve dünya genelindeki Yahudilerin güvenliğinin yanında olduğunu söyledi. Burnham ardından 7 Ekim saldırılarının İsrail hükümetinin Gazze veya Batı Şeria’daki eylemlerini haklı çıkarmadığını belirtti.

Burnham, çok sayıda insanın ve çocuğun hayatını kaybettiğini belirterek, “Korkunç acı büyümeye devam ederken ve iki devletli çözüm ihtimali saldırı altındayken seyirci kalmayacağız” mesajını verdi. İngiltere’nin İsrail yerleşimlerine yönelik aldığı yaptırım kararlarını da savunan Burnham, özellikle Doğu Kudüs yakınındaki E1 yerleşim projesinin uygulanmasının yaşayabilir bir Filistin devletinin kurulmasını tehlikeye atacağını söyledi. İki devletli çözümden söz edip yerleşim faaliyetleri karşısında adım atmamanın siyasete duyulan güveni daha da azaltacağını ifade etti.

KRAL II. ABDULLAH: “BUNUN ADI ZORLA YERİNDEN ETME VE BU BİR SAVAŞ SUÇU”

Ürdün Kralı Abdullah II of Jordan, Filistin meselesini konuşmasının ana başlıklarından biri yaptı. Kral Abdullah, uluslararası toplumun onlarca yıldır Filistin-İsrail meselesini çözmek yerine yönetmeyi tercih ettiğini söyledi. İsrail’in her yeni ihlalinin başlangıçta geçici olarak değerlendirildiğini, zaman içinde “geçici olanın kalıcı, kalıcı olanın da politika” haline geldiğini savundu.

Abdullah’a göre Batı Şeria’da yerleşimlerin genişlemesi, yerleşimci şiddeti ve Filistinlilerin evlerinden çıkarılması birbirinden bağımsız gelişmeler değil. Ürdün Kralı, Filistinlilerin evlerinden zorla çıkarılmasını “zorla yerinden etme” ve “savaş suçu” olarak nitelendirerek Batı Şeria’daki gelişmelerin Filistinlileri topraklarından çıkarmaya yönelik tek bir politikanın parçaları olduğunu söyledi.

Kral Abdullah, Gazze’deki yıkım ile Batı Şeria’daki fiili ilhak sürecini aynı stratejinin iki ayağı olarak değerlendirdi. İsrail politikasının sonucunun yaşayabilir bir Filistin devletinin kurulmasını imkânsız hale getirmek olduğunu savunan Abdullah, uluslararası kararların İsrail söz konusu olduğunda uygulanmadığını söyledi. Ürdün lideri ayrıca Gazze’deki ateşkesin ilk 300 gününde en az 300 Filistinli çocuğun öldürüldüğünü belirtti.

ŞEYH TEMİM BİN HAMAD AL SANİ: “FİLİSTİN ULUSLARARASI DÜZENİN KÖR NOKTASI OLDUĞU SÜRECE ADALETTEN SÖZ EDİLEMEZ”

Katar Emiri Tamim bin Hamad Al Thani, Filistin meselesinin uluslararası sistem açısından temel bir sınav olduğunu söyledi. Şeyh Temim, “Filistin uluslararası düzenin kör noktası olmaya devam ettiği sürece adil bir uluslararası düzenden söz edilemez” ifadelerini kullandı. Gazze’de yaşananları “kelimenin her anlamıyla soykırım” ve “tüm insanlığın vicdanında bir utanç lekesi” olarak nitelendirdi. İsrail hükümeti ise soykırım suçlamalarını reddediyor.

Katar Emiri, İsrailli liderlerin Gazze nüfusunun başka yerlere gönderilmesini çözüm olarak açık biçimde dile getirdiğini savunarak zorla yerinden edilme ihtimaline dikkat çekti. Katar’ın savaşın ilk gününden itibaren arabuluculuk yürüttüğünü belirten Şeyh Temim, İsrail’den operasyonları durdurma, Gazze’den çekilme ve ablukayı kaldırma yönündeki taahhütlerini yerine getirmesini istedi. Doha’nın ateşkesin kalıcı barışa dönüştürülmesi için çalışmaya devam edeceğini söyledi.

Şeyh Temim, İsrail’in eylemlerinin Gazze ile sınırlı kalmadığını; Batı Şeria, Lübnan ve Suriye üzerinden bölgesel güvenliği de etkilediğini savundu. Katar lideri konuşmasında Filistin dosyasını daha geniş bir bölgesel güvenlik çerçevesine yerleştirerek diyalog, müzakere, devletlerin egemenliğine saygı ve bölgesel kolektif güvenlik sistemi çağrısı yaptı.

ANTONIO GUTERRES: “İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM GÖZLERİMİZİN ÖNÜNDE ERİYOR”

Devlet veya hükümet lideri olmamasına rağmen BM Genel Sekreteri António Guterres de Genel Kurul’un açılışındaki Filistin mesajları nedeniyle derlemeye ayrıca dahil edildi. Guterres, iki devletli çözümün giderek ortadan kalktığı uyarısında bulundu ve işgal altındaki Batı Şeria’da şiddet, yerinden edilme ve yerleşimlerin genişlemesinin “etnik temizlik hayaletini” ortaya çıkardığını söyledi. Gazze ve bölgedeki mevcut durumu gerçek anlamda bir ateşkes olarak değerlendirmedi.

Guterres’in açıklamaları, görev süresinin son BM Genel Kurul genel görüşmesindeki açılış konuşmasında geldi. BM Genel Sekreteri uluslararası sistemde askeri gücün tek başına çözüm oluşturamayacağını savunurken, Gazze ve Batı Şeria’nın yanı sıra dünyanın farklı bölgelerindeki savaşlarda uluslararası hukukun uygulanması çağrısını yineledi.

Zelenskiy, Trump ile yaptığı görüşmeyi "olumlu ve verimli" olarak nitelendirdi. ABD ve Ukrayna'nın savaşın kış gelmeden sona ermesini istediğini belirten Zelenskiy, diplomasiye giden yolu açabilecek olası gerilimi azaltma adımlarını görüştüklerini ifade etti.

UKRAYNA KARŞILIKLI ENERJİ ATEŞKESİNE HAZIR

Zelenskiy'nin Trump görüşmesinin ardından verdiği mesajların başında enerji altyapısına yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulması geldi. Ukrayna lideri, Moskova'nın Ukrayna'nın enerji sistemine yönelik saldırılarını durdurması halinde Kiev'in de Rusya'daki enerji tesislerini hedef almamaya hazır olduğunu açıkladı.

Zelenskiy, Ukrayna'nın enerji ateşkesine hazır olduğunu belirtirken anlaşmanın karşılıklılık esasına dayanması gerektiğini vurguladı. Kiev'in Rus rafinerileri ve akaryakıt altyapısına saldırmamasının karşılığında Moskova'nın da Ukrayna'nın elektrik şebekesi, ısınma sistemi ve su altyapısını hedef almaması gerektiğini söyledi.

TRUMP'IN TEK TARAFLI DURDURMA TALEBİNDE BULUNMADIĞINI SÖYLEDİ

Zelenskiy, Trump ile görüşmesinde Ukrayna'nın Rus petrol endüstrisine yönelik saldırılarını tek taraflı olarak durdurmasının gündeme gelmediğini belirtti. Ukrayna liderinin açıklamasına göre Trump, Kiev'den Rus enerji altyapısına yönelik saldırıları karşılıksız şekilde durdurmasını istemedi.

Trump ise görüşme öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırıların Moskova üzerinde ciddi etkiler oluşturduğunu, aynı zamanda küresel dizel fiyatları üzerinde de sonuçlar doğurduğunu söyledi. ABD Başkanı, Zelenskiy ile görüşmesinde rafineri saldırılarının yanı sıra savaşın sona erdirilmesine yönelik seçeneklerin ele alınacağını açıklamıştı.

ENERJİ ALTYAPISI ATEŞKESİ DAHA ÖNCE DE GÜNDEME GELDİ

Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmasına ilişkin öneri daha önce de diplomatik gündeme gelmişti. ABD'nin enerji tesislerine yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasına ilişkin girişiminin ardından saldırılar kısa süre içinde yeniden başlamıştı.

Kremlin, enerji saldırılarına yönelik moratoryum önerisine daha önce olumlu yaklaşırken, düzenlemenin Rusya'nın deniz yoluyla gerçekleştirdiği enerji ihracatını ve yaptırımlarla ilgili bazı başlıkları da kapsaması gerektiğini savunmuştu. Tarafların enerji altyapısına yönelik saldırıları son haftalarda yeniden yoğunlaşırken, yeni ateşkes girişimi BM Genel Kurulu temasları sırasında tekrar diplomatik gündeme taşındı.

ZELENSKİY'DEN "YENİ BÜYÜK SALDIRI" İDDİASI

Zelenskiy, İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile yaptığı görüşmenin ardından Telegram hesabından yaptığı açıklamada Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik yeni ve geniş çaplı bir saldırıya hazırlandığına ilişkin istihbarat aldıklarını öne sürdü.

Ukrayna lideri, ülkesinin füze ve insansız hava araçlarıyla gerçekleştirilen saldırı tehdidi altında bulunduğunu belirterek mevcut koşullarda Rusya'ya yönelik yaptırımların hafifletilmesinin gündeme gelmemesi gerektiğini savundu. Rusya'nın yeni saldırı hazırlığında olduğuna ilişkin açıklama Kiev yönetiminin iddiası olarak kayıtlara geçerken, Zelenskiy ayrıntılı istihbarat verilerini kamuoyuyla paylaşmadı.

RUSYA 15 EYLÜL'DE YAKLAŞIK 200 İHA İLE SALDIRDI

Enerji ateşkesi görüşmeleri, Rusya ve Ukrayna'nın karşılıklı uzun menzilli saldırılarının yoğunlaştığı bir dönemde yeniden gündeme geldi. Ukraynalı yetkililerin açıklamasına göre Rusya, 15 Eylül'de Ukrayna genelinde yaklaşık 200 insansız hava aracı kullandı.

Saldırılarda Kiev'deki akaryakıt istasyonlarının yanı sıra ülkenin farklı bölgelerindeki enerji ve liman altyapıları da hedef alındı. Rusya'nın Ukrayna'nın elektrik, yakıt ve liman altyapısına yönelik saldırılarının yaklaşan kış öncesinde enerji sisteminde yeni hasarlara yol açabileceği yönünde Kiev yönetiminin açıklamaları bulunuyor.

UKRAYNA RUS PETROL TESİSLERİNE SALDIRILARI ARTIRDI

Ukrayna da Rusya'nın petrol ve enerji sektörüne yönelik uzun menzilli saldırılarını genişletti. Kiev, Rusya'nın savaşın finansmanında kullandığını savunduğu petrol altyapısını hedef alırken, Ukrayna'ya ait uzun menzilli insansız hava araçlarının sınırdan binlerce kilometre uzaklıktaki tesislere kadar ulaştığı bildirildi.

Reuters'ın sektör kaynaklarına dayandırdığı bilgiye göre 20 Eylül'de gerçekleştirilen bir saldırının ardından Moskova petrol rafinerisinde ham petrol işleme faaliyetleri durduruldu. Söz konusu tesisin 2024 yılında günlük yaklaşık 230 bin varil ham petrol işlediği bildirildi.

TRUMP DİZEL FİYATLARINA DİKKAT ÇEKTİ

ABD Başkanı Trump, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisini de gündeme getirdi. Trump, Rus rafinerilerinin hedef alınmasının Moskova açısından ciddi sonuçlar oluşturduğunu ancak saldırıların dizel fiyatları üzerinde de etkili olduğunu ifade etti.

Küresel dizel fiyatları 2026'da rafineri kapasitesindeki kayıplar ve farklı bölgelerde devam eden çatışmaların enerji piyasalarına etkisi nedeniyle yükseldi. Reuters'ın 18 Eylül tarihli değerlendirmesine göre ABD'de dizel fiyatları galon başına 6 doların üzerine çıkarken, Avrupa'daki fiyatlar varil başına 210 dolar seviyesini gördü.

TRUMP İLE HAVA SAVUNMA PAKETİ DE GÖRÜŞÜLDÜ

Zelenskiy ile Trump arasındaki görüşmenin bir diğer önemli başlığı Ukrayna'nın kış aylarına yönelik hava savunma ihtiyacı oldu. Zelenskiy, Trump ile kış dönemine yönelik bir hava savunma paketini görüştüğünü ve Ukrayna için ilave Patriot hava savunma füzeleri talep ettiğini açıkladı.

Zelenskiy'nin aktardığı plana göre Ukrayna, ABD stoklarından kış aylarında Patriot önleme füzeleri temin etmesi karşılığında Almanya ile yaptığı anlaşma kapsamında ilerleyen yıllarda alacağı mühimmatın bir bölümünü ABD'ye aktarabilecek. Ukrayna lideri, teklifin reddedilmemesini olumlu bir gelişme olarak değerlendirirken Trump'ın henüz plana onay vermediğini de belirtti.

UKRAYNA'DA PATRIOT ÜRETİMİ DE GÜNDEMDE

Ukrayna'nın Patriot sistemlerine yönelik talebinin yanında söz konusu hava savunma mühimmatının ülkede lisanslı olarak üretilmesine ilişkin görüşmeler de devam ediyor. Zelenskiy, görüşmelerin sürdüğünü ancak üretim konusunda henüz nihai bir anlaşmaya varılmadığını söyledi.

Kiev yönetimi, Rusya'nın balistik füze saldırılarına karşı Patriot sistemlerini hava savunmasının önemli unsurlarından biri olarak kullanıyor. Ukrayna'nın kış öncesinde hava savunma kapasitesini güçlendirme talebi, Trump-Zelenskiy görüşmesinde enerji altyapısının korunmasına ilişkin başlıklarla birlikte ele alındı.

BURNHAM DA ENERJİ ATEŞKESİNİ GÜNDEME GETİRDİ

İngiltere Başbakanı Andy Burnham da New York'taki temasları sırasında Rusya ile Ukrayna arasında enerji ateşkesi sağlanması konusunu gündeme getirdi. Burnham, Trump ile yaptığı görüşmede enerji tesislerine yönelik saldırıların durdurulmasına yönelik girişimleri desteklediğini ifade etti.

İngiltere Başbakanı ayrıca Ukrayna'nın altyapısına yönelik yeni mali destek sağlanacağını açıkladı. Enerji ateşkesi konusu Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Trump ile gerçekleştirdiği görüşmede de ele alındı. Macron, Ukrayna'nın savunma kapasitesinin ve özellikle önleme sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

GÖZLER MOSKOVA'NIN TUTUMUNDA

Zelenskiy'nin New York'ta açıkladığı enerji ateşkesi önerisi, Ukrayna'nın Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarını durdurmasını Moskova'nın Ukrayna enerji sistemine yönelik saldırılarına son vermesi şartına bağlıyor. Kiev yönetimi tek taraflı bir saldırı durdurma seçeneğinin Trump görüşmesinde gündeme gelmediğini belirtirken, Rusya'nın son öneriye nasıl karşılık vereceği henüz netleşmedi.

Enerji altyapısına yönelik saldırılar, hava savunma sistemleri ve savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik adımlar Trump-Zelenskiy görüşmesinin ana başlıklarını oluşturdu. Zelenskiy'nin açıklamalarına göre Kiev ve Washington, kış öncesinde gerilimin azaltılmasını sağlayabilecek seçenekler üzerindeki temaslarını sürdürüyor.

Angola Cumhurbaşkanı, Filistin'de yaşananları "savunmasız halka yönelik soykırım" olarak nitelendirdi. Lourenço'nun kullandığı "soykırım" ifadesi Angola Cumhurbaşkanı'nın İsrail'in Gazze'deki eylemlerine ilişkin siyasi ve hukuki nitelendirmesini yansıtıyor.

LOURENÇO GAZZE'DEKİ SİVİLLERE DİKKAT ÇEKTİ

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünden konuşan Lourenço; yaşlıların, kadınların, çocukların, yatağa bağımlı hastaların, sağlık çalışanlarının, gazetecilerin ve uluslararası insani yardım kuruluşlarında görev yapan çalışanların Gazze'deki koşullardan etkilendiğini söyledi.

Angola Cumhurbaşkanı, söz konusu grupların en temel insan haklarından ve yaşamsal ihtiyaçlardan mahrum bırakıldığını belirtti. Lourenço, konuşmasında su, gıda ve ilaç gibi temel ihtiyaçlara erişimde yaşanan sorunları özellikle gündeme getirdi.

"SU, GIDA VE İLAÇTAN MAHRUM BIRAKILIYORLAR"

Lourenço, Filistinlilerin temel ihtiyaçlara erişimi konusunda uluslararası topluma mesaj verdi. Angola Cumhurbaşkanı, sivillerin sıklıkla "en temel insan haklarına" erişemediğini belirterek su, gıda ve ilaç gibi yaşamsal ihtiyaçların karşılanmasında yaşanan sorunlara dikkat çekti.

Birleşmiş Milletler'in insani yardım birimi OCHA da eylül ayı başında yaptığı değerlendirmede işgal altındaki Filistin topraklarındaki insani durumun ciddi boyutlarda olduğunu açıklamıştı. OCHA'ya göre Gazze'deki yaklaşık 2,1 milyonluk nüfusun büyük bölümü yerinden edilmiş durumda bulunurken, insani yardım kuruluşları bölgeye malzeme ulaştırma ve faaliyetlerini yürütme konusunda çeşitli kısıtlamalarla karşılaşıyor.

BATI ŞERİA'DAKİ YERLEŞİMLERE TEPKİ

Angola Cumhurbaşkanı'nın konuşmasındaki bir diğer başlık işgal altındaki Batı Şeria oldu. Lourenço, İsrail yerleşimlerinin genişlemesiyle bağlantılı olarak Filistinlilerin evlerinden çıkarılmasını eleştirdi.

Lourenço, Filistinlilerin evlerinden çıkarılması ve Batı Şeria'daki yerleşimlerin genişletilmesinin uluslararası toplum tarafından güçlü biçimde kınanması gerektiğini söyledi. Angola Cumhurbaşkanı, söz konusu gelişmelere karşı uluslararası tepki çağrısında bulundu.

"EN GÜÇLÜ ULUSLARARASI TEPKİ VE KINAMAYI GEREKTİRİYOR"

Lourenço, Batı Şeria'daki yerleşim politikalarına ilişkin konuşmasında, "Filistinlilerin Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerinin genişletilmesi yoluyla evlerinden çıkarılması, uluslararası toplumun en güçlü tepkisini ve kınamasını gerektirmelidir" ifadelerini kullandı.

Angola Cumhurbaşkanı'nın açıklaması, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda Gazze'deki insani durum ve Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerinin birçok ülke tarafından gündeme getirildiği bir dönemde geldi.

BM DE BATI ŞERİA'DAKİ GELİŞMELERE DİKKAT ÇEKTİ

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de 81. Genel Kurul'un genel görüşmelerinin açılışındaki konuşmasında işgal altındaki Filistin topraklarındaki gelişmelere değindi. Guterres, Gazze'deki yıkım ve can kayıplarının boyutuna dikkat çekerken uluslararası hukuka uyulması ve insani yardımların ulaştırılması çağrısında bulundu.

Guterres ayrıca işgal altındaki Batı Şeria'daki şiddet, yerinden edilme ve İsrail yerleşimlerinin genişlemesinin barış ihtimaline zarar verdiğini söyledi. BM Genel Sekreteri, iki devletli çözümün ortadan kalkmasına izin verilmemesi gerektiğini belirtti.

FİLİSTİN 81. BM GENEL KURULU'NUN ANA GÜNDEMLERİNDEN

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. dönem genel görüşmeleri 22 Eylül'de New York'taki BM Genel Merkezi'nde başladı. Devlet ve hükümet başkanları ile üst düzey temsilcilerin katıldığı görüşmeler 22-26 Eylül ile 28 Eylül tarihlerinde gerçekleştiriliyor.

Gazze'deki insani durum, işgal altındaki Batı Şeria'daki gelişmeler ve Filistin meselesi genel görüşmeler sırasında farklı ülkelerin liderlerinin konuşmalarında yer alan başlıklar arasında bulunuyor. Angola Cumhurbaşkanı João Lourenço da konuşmasında sivillerin korunması, temel ihtiyaçlara erişim ve Filistinlilerin yerlerinden edilmesi konularını gündeme taşıyan liderlerden biri oldu.

Kanada Başbakanı Mark Carney, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu temasları sırasında Filistinlilere yönelik 100 milyon Kanada doları, yaklaşık 71 milyon ABD doları tutarında yeni uluslararası yardım taahhüdünde bulundu. Carney, yardımın iki devletli çözüm olasılığının korunmasına yönelik Kanada politikasının bir parçası olduğunu açıkladı.

KANADA'DAN FİLİSTİNLİLERE 100 MİLYON KANADA DOLARI

Carney'nin açıkladığı paketin yüzde 80'inin doğrudan insani yardım için kullanılması planlanıyor. Geriye kalan yüzde 20'lik bölümün ise "barış ve güvenliğin desteklenmesi" amacıyla ayrılacağı belirtildi. Kaynağın bir bölümü Kanada'nın işgal altındaki Batı Şeria'da Filistin polisinin eğitimine yönelik çok yıllı girişimini de kapsayacak.

Kanada'nın planı kapsamında Filistin polisinin eğitilmesine yönelik mevcut programın ilerleyen dönemde şartların uygun olması halinde Gazze'yi de kapsayacak şekilde genişletilmesi seçeneği bulunuyor. Carney, Kanada'nın İsrail ile yan yana barış içinde yaşayabilecek bir Filistin devletinin kurulmasına yönelik çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.

KANADA'NIN TOPLAM YARDIM TAAHHÜDÜ 600 MİLYON DOLARI AŞTI

Ottawa yönetimi, Ekim 2023'te Gazze savaşının başlamasından bu yana Filistinli siviller için 600 milyon Kanada dolarının üzerinde yardım taahhüdünde bulundu. Son açıklanan 100 milyon Kanada dolarlık paketle birlikte insani yardım ve güvenlik alanındaki destek programlarının devam ettirilmesi hedefleniyor.

Carney, Gazze'deki Filistinlilerin "büyük insani acılar" yaşamaya devam ettiğini söylerken, İsraillilerin de Hamas, İran ve İran'ın bölgedeki müttefiklerinden kaynaklanan güvenlik tehditleriyle karşı karşıya bulunduğunu ifade etti. Kanada Başbakanı konuşmasında iki devletli çözümün korunması gerektiği yönündeki hükümet politikasını yineledi.

BATI ŞERİA'DAKİ E1 PROJESİ GÜNDEMDE

Kanada Başbakanı Carney'nin gündeme getirdiği konulardan biri de İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'daki E1 yerleşim projesi oldu. Carney, projeyi iki devletli çözüm açısından doğrudan tehdit olarak nitelendirdi.

E1 projesi, Batı Şeria ile Doğu Kudüs arasındaki coğrafi bağlantı üzerindeki etkileri nedeniyle uluslararası diplomatik tartışmaların başlıkları arasında bulunuyor. Kanada'nın da aralarında bulunduğu 12 ülke, işgal altındaki topraklardaki İsrail yerleşimlerinde üretilen mallara yönelik ticari kısıtlamalar açıklayan ülkeler arasında yer aldı.

MACRON GAZZE'DEKİ DURUMA DİKKAT ÇEKTİ

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki konuşmasında Gazze'deki insani durumu gündeme getirdi. Fransa'nın bir yıl önce Filistin Devleti'ni tanıyan ülkeler arasında bulunduğunu hatırlatan Macron, uluslararası toplumun Gazze karşısındaki tutumunu sorguladı.

Macron, Gazze'ye insani yardım ulaştırılmasına ilişkin güzergâhların durumunu eleştirirken yaşananların uluslararası toplum açısından kabul edilemez olduğunu ifade etti. Fransa Cumhurbaşkanı ayrıca İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'daki uygulamalarını da eleştirdi.

FRANSA FİLİSTİN DEVLETİ'Nİ 2025'TE TANIDI

Fransa, 22 Eylül 2025'te düzenlenen Birleşmiş Milletler toplantısında Filistin Devleti'ni resmen tanımıştı. Macron söz konusu açıklamasında iki devletli çözümün İsrailliler ve Filistinliler için barış ve güvenlik sağlayacak siyasi çerçeve olduğunu savunmuştu.

Fransa'nın açıkladığı plan; çatışmaların sona erdirilmesi, rehinelerin serbest bırakılması, Gazze'ye insani yardım ulaştırılması, bölgenin yeniden inşası ve geçiş yönetiminin oluşturulması gibi başlıkları içeriyordu. Paris yönetimi ayrıca gelecekte kurulacak Filistin devletinin egemen, bağımsız ve silahsızlandırılmış olmasını öngören yaklaşımını açıklamıştı.

İNGİLTERE'DEN İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM MESAJI

İngiltere Başbakanı Andy Burnham da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki temaslarında iki devletli çözüm konusunu gündeme getirdi. Burnham, onlarca yıldır iki devletli çözümden söz eden siyasi aktörlerin açıklamalarını somut adımlarla desteklememesi halinde siyasi ve diplomatik süreçlere yönelik güvenin daha fazla zarar görebileceğini söyledi.

Burnham, 7 Ekim 2023'te Hamas öncülüğünde İsrail'e düzenlenen saldırıları kınarken, söz konusu saldırıların İsrail hükümetinin Gazze ve Batı Şeria'daki uygulamalarını haklı çıkarmadığını savundu. İngiltere Başbakanı, Gazze'deki Filistinlilerin yaşadığı insani koşullara ve iki devletli çözüm ihtimalinin karşı karşıya bulunduğu sorunlara dikkat çekti.

İNGİLTERE YERLEŞİMLERLE TİCARETE KISITLAMA GETİRDİ

Burnham, İngiltere'nin işgal altındaki Batı Şeria'daki İsrail yerleşimleriyle ticarete yönelik attığı adımları da Birleşmiş Milletler'deki konuşmasında gündeme getirdi. İngiliz hükümeti eylül ayında yerleşimlerle ticarete yönelik yeni yaptırımlar açıklamıştı.

İngiltere Başbakanı, E1 yerleşim projesinin iki devletli çözümün uygulanabilirliği üzerindeki etkisine de değindi. Burnham, projenin hayata geçirilmesine karşı olduklarını belirterek İngiltere'nin iki devletli çözümü korumaya yönelik politikasını sürdüreceğini ifade etti.

FRANSA, İNGİLTERE VE KANADA'DAN ORTAK İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜM VURGUSU

Macron, Burnham ve Carney'nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki açıklamalarında ortak başlıklardan biri iki devletli çözüm oldu. Üç ülke daha önce de iki devletli çözüm konusunda ortak açıklama yayımlayarak İsrail ve Filistin'in barış ve güvenlik içinde yan yana yaşayacağı siyasi bir çözümü desteklediklerini duyurmuştu.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki temaslarda Gazze'ye insani yardım, Batı Şeria'daki İsrail yerleşimleri, Filistin devletinin geleceği ve bölgesel güvenlik konuları görüşmelerin ana başlıkları arasında yer aldı. Kanada'nın açıkladığı 100 milyon Kanada dolarlık yeni paket ise toplantılar sırasında Filistinlilere yönelik açıklanan somut mali desteklerden biri oldu.

Trump'ın açıklamasına göre görüşme New York'taki BM Genel Kurulu temasları sırasında gerçekleştirildi. Amerikan ve İran heyetleri arasındaki temas, iki ülke arasında aylardır devam eden savaşın ardından yürütülen diplomatik girişimler açısından yeni bir görüşme olarak kayıtlara geçti. Trump ayrıca taraflar arasında yeni bir görüşmenin yakın zamanda yapılmasının planlandığını belirtti.

TRUMP ZELENSKİY İLE GÖRÜŞMESİNDE İRAN TEMASINI AÇIKLADI

Trump, İran heyetiyle gerçekleştirilen görüşmenin ayrıntılarını Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında New York'ta bulunan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yaptığı görüşme sırasında açıkladı. Gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, ABD'li yetkililerin İran heyetinden bazı isimlerle aynı gün bir araya geldiğini belirtti.

ABD Başkanı, görüşmenin yaklaşık üç saat sürdüğünü ve kısa süre önce tamamlandığını aktarırken temasları “çok iyi” ve “verimli” olarak nitelendirdi. Trump, görüşmenin içeriğine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşmazken, İran açısından bir anlaşmaya varılmasının avantajlı olacağını ve diplomatik çözümün tercih edildiğini ifade etti.

İRAN: ŞARTLARIMIZI ABD'YE İLETTİK

İran devlet medyası da New York'taki teması doğruladı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin ABD Başkanı Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun oturum aralarında bir araya geldiği bildirildi. İran'ın taleplerinin ve anlaşmaya ilişkin şartlarının görüşmede Amerikan tarafına aktarıldığı belirtildi.

İran medyasındaki haberlerde görüşmede Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin şartların da ABD tarafına iletildiği kaydedildi. İran'ın talepleri arasında deniz ablukasının kaldırılması, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve farklı cephelerdeki savaşın sona erdirilmesine ilişkin başlıkların bulunduğu bildirildi.

TRUMP: İRAN İLE ANLAŞMA YAPACAĞIMIZA İNANIYORUM

Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki konuşmasında da İran'a geniş yer ayırdı. ABD Başkanı, İran'ın nükleer silah sahibi olmasına izin vermeyeceklerini belirtirken, Tahran yönetiminin önünde ABD ile bir anlaşmaya varılması veya savaşın devam etmesi şeklinde iki farklı yol bulunduğunu savundu.

İran'ın anlaşmaya yanaşmaması halinde ülkeye yönelik askeri operasyonların devam edebileceği mesajını veren Trump, diğer taraftan bir anlaşmanın İran'ın yeniden yapılanmasının önünü açabileceğini söyledi. Trump, İran'ın bir anlaşma sonrasında Orta Doğu'nun ve dünyanın önde gelen ülkelerinden biri haline gelebileceğini öne sürdü.

TRUMP İKİ SEÇENEKTEN SÖZ ETTİ

Trump, İran yönetiminin önündeki seçeneklere ilişkin açıklamasında, “İran ile görüşme yaklaşık bir saat önce sona erdi ve üç saat süren bir toplantıydı. Çok iyi bir görüşme olduğunu söyleyebilirim. Önlerinde büyük bir ülke olma potansiyeli ve diğer seçenek olarak da yok oluş var” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı, BM Genel Kurulu konuşmasında İran yönetimine yönelik sert ifadelerini sürdürdü. Trump, İran'ın ABD'nin sunduğu şartları kabul etmemesi halinde askeri seçeneklerin gündemde kalacağını söylerken, anlaşmaya varılması halinde İran'ın yeniden yapılanmasına izin verilebileceğini ifade etti.

“ARA SEÇİMLERDEN HEMEN SONRA BİR ANLAŞMA YAPACAĞIZ”

Trump, İran ile anlaşmaya varılacağı yönündeki beklentisini ABD'deki ara seçimlerle ilişkilendirdi. İran yönetiminin ara seçimlerin sonucunu ve Trump'ın siyasi performansını görmek istediğini savunan ABD Başkanı, “Şu anki inancım bir anlaşma yapacağımız yönünde” dedi.

Trump, “Bence ara seçimlerden hemen sonra bir anlaşma yapacağız. Çünkü onlar için anlaşmayı yapmamak hiç mantıklı değil. Onlar şu anda ara seçimlerde nasıl bir performans göstereceğimi görmek istiyor” ifadelerini kullandı. Kendisinin ara seçimlerde aday olmadığını hatırlatan Trump, başkanlık seçimini kazandığını ve görev süresinin devam ettiğini söyledi.

BM GENEL KURULU'NDA İRAN GÜNDEMİ

ABD-İran savaşı, New York'taki Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu'nun öne çıkan gündem maddelerinden biri oldu. Trump, Genel Kurul konuşmasında İran'a yönelik askeri politikasını savunurken Tahran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmeyeceğini tekrarladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ABD'nin geçmişte yürütülen diplomatik süreci baltaladığını savunarak Washington yönetiminin politikalarını eleştirdi.

New York'taki Witkoff-Arakçi teması, karşılıklı sert açıklamaların sürdüğü dönemde gerçekleşti. Tarafların görüşmede anlaşma koşullarını ele aldığı bildirilirken, Trump görüşmelerin yakın gelecekte devam edeceğini açıkladı.

New York'taki diplomasi trafiği, yaklaşık yedi aydır devam eden ABD-İran çatışmasının gölgesinde gerçekleşti. Körfez ülkelerinin Washington ile Tahran arasında gerilimin düşürülmesi amacıyla diplomatik girişimlerde bulunduğu ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında üst düzey bir görüşme yapılması için temas yürüttüğü bildirildi. Trump da İran ile görüşmelerin sürdüğünü açıklarken, ülkesinin İran'ın nükleer silah sahibi olmasına izin vermeyeceği yönündeki tutumunu yineledi.

ZİRVENİN GÜNDEMİNDE İRAN SAVAŞI VARDI

Toplantının ana gündemini bölgedeki çatışmalar ve İran savaşı oluşturdu. Liderler, savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimleri ve bölgede barışın yeniden sağlanması için atılabilecek adımları değerlendirdi. İran savaşı, Yemen'deki çatışmalar ve Orta Doğu'daki diğer güvenlik sorunları, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında gerçekleştirilen temasların da önemli başlıkları arasında yer aldı.

Trump, New York'taki temasları sırasında İran ile diplomatik görüşmelerin devam ettiğini de açıkladı. ABD Başkanı, 22 Eylül'de yaptığı açıklamada İran ile aynı gün görüşmeler gerçekleştirildiğini belirtirken, bir anlaşmaya ulaşılabileceğine ilişkin görüşünü dile getirdi. Körfez ülkeleri de ABD ile İran arasındaki gerilimin azaltılması için diplomatik temaslarını sürdürdü.

TRUMP'TAN ERDOĞAN'A DİKKAT ÇEKEN SÖZLER

Toplantı sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan hakkında konuşan Trump, Erdoğan ile ilişkisine değindi. Paylaşılan haberde Trump'ın, “Erdoğan çok iyi bir dostum, o sert bir adam. Onunla uğraşamazsınız, o tam bir çetin ceviz” ifadelerini kullandığı aktarıldı.

Trump'ın açıklamalarında Erdoğan'ın siyasi tutumuna ilişkin kullandığı “sert adam” ve “çetin ceviz” ifadeleri öne çıktı. ABD Başkanı'nın sözleri, Erdoğan'ın da yer aldığı ve İran savaşı başta olmak üzere bölgesel gelişmelerin görüşüldüğü New York'taki toplantı sırasında geldi.

ERDOĞAN'IN NEW YORK'TAKİ DİPLOMASİ TRAFİĞİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu'na katılmak ve çeşitli temaslarda bulunmak amacıyla New York'a gitti. Erdoğan'ın programında BM Genel Kurulu'na hitabının yanı sıra farklı ülkelerin liderleriyle gerçekleştirilen görüşmeler de yer aldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, New York'taki Türkevi'nde Kuveyt Veliaht Prensi Şeyh Sabah Halid el-Hamed es-Sabah ve Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam'ın da aralarında bulunduğu isimlerle görüşmeler gerçekleştirdi.

Erdoğan, New York'ta düzenlenen “100 Yıllık Dostluk Galası”ndaki konuşmasında Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilere de değindi. Bölgedeki ve dünyadaki çatışma, savaş ve krizlerin Ankara ile Washington arasında yakın diyaloğu gerekli kıldığını belirten Erdoğan; savunma sanayisi, enerji, sivil havacılık ve yüksek teknoloji gibi alanlarda iş birliğinin geliştirilmesine yönelik mesajlar verdi.

Erdoğan, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın iki yıldır Genel Kurul salonunda yer alamadığını belirterek yaşanan duruma tepki gösterdi. Abbas'ın salonda bulunmamasına rağmen Türkiye'nin Filistin'in sesini uluslararası platformlarda duyurmaya devam edeceğini söyleyen Erdoğan, bağımsız ve egemen Filistin vurgusu yaptı.

ERDOĞAN'DAN MAHMUD ABBAS VE FİLİSTİN MESAJI

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Mahmud Abbas'ın Genel Kurul'da yer alamamasına ilişkin, Filistinlilere yönelik uygulamanın vicdanları yaraladığını söyledi. Abbas salonda bulunmasa da Türkiye'nin özgür ve egemen Filistin'in sesi olacağını belirten Erdoğan, Filistin halkının mücadelesini BM kürsüsünden dünyaya duyurmaya devam edeceklerini ifade etti.

Filistin devletini henüz tanımayan ülkelere de seslenen Erdoğan, söz konusu ülkeleri mevcut kararlarını yeniden gözden geçirmeye davet etti. Erdoğan'ın konuşmasında Filistin meselesi, Gazze'deki gelişmelerle birlikte geniş yer tuttu.

“GEÇTİĞİMİZ 12 AY SON 10 YILIN EN KANLI DÖNEMİ OLARAK KAYDA GEÇTİ”

Dünyanın farklı bölgelerindeki çatışmalara değinen Erdoğan, geçtiğimiz 12 aylık dönemde 60'ı aşkın çatışmanın yaşandığını ve söz konusu dönemin son 10 yılın en kanlı dönemi olarak kayıtlara geçtiğini söyledi. Çatışmalar nedeniyle yüz binlerce insanın doğduğu ve büyüdüğü toprakları terk etmek zorunda kaldığını belirtti.

Gazze'deki can kayıplarına ilişkin de rakam paylaşan Erdoğan, İsrail'in saldırıları nedeniyle Gazze'de 74 bin kişinin yaşamını yitirdiğini ifade etti. Erdoğan, Gazze'deki insani durumun sağlık altyapısı ve temel hizmetler açısından da ağırlaştığını söyledi.

GAZZE'DEKİ HASTANELERDE JENERATÖRLERİN YÜZDE 70'İNDEN FAZLASI ÇALIŞAMIYOR

Gazze'deki hastanelerde yaşanan yakıt sıkıntısına dikkat çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, jeneratörlerin yüzde 70'inden fazlasının hizmet veremediğini söyledi. Sağlık sisteminin karşı karşıya bulunduğu koşulları anlatan Erdoğan, Gazze'deki çocuk ölümlerine ve uzuv kayıplarına da değindi.

Erdoğan, Gazze'yi “dünyanın en büyük çocuk kabristanı” sözleriyle nitelendirirken, bölgenin aynı zamanda dünyada en yüksek ampute oranına sahip yer olduğunu ifade etti. Ateşkes sonrasında hayatını kaybedenlerin sayısının da 1.500'ü aştığını belirtti.

BATI ŞERİA VE KUTSAL MEKÂNLAR VURGUSU

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Gazze'nin yanı sıra Batı Şeria'da yaşanan gelişmelere de konuşmasında yer verdi. Batı Şeria'da yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırılarının ağırlaştığını belirten Erdoğan, Müslümanların kutsal mekânlara girişinin engellendiğini söyledi.

Filistin meselesinin çözümü konusunda uluslararası topluma çağrıda bulunan Erdoğan, İsrail üzerindeki baskının artırılmasını istedi. Türkiye'nin çatışma ve savaş ortamının sona erdirilmesi amacıyla ilgili aktörlerle görüşmelerini sürdürdüğünü kaydetti.

“BM GÜVENLİK KONSEYİ REFORME EDİLMELİ”

Birleşmiş Milletler'in mevcut yapısını da eleştiren Erdoğan, Gazze'deki gelişmeler karşısında örgütün görevini yerine getiremez hale geldiğini savundu. BM'nin uluslararası sistem içindeki etkinliğinin zayıfladığını söyleyen Erdoğan, örgüte umut bağlayanların hayal kırıklığı yaşadığını ifade etti.

Genel Kurul'un uluslararası sisteme duyulan güvenin yeniden tesis edilmesine odaklanan temasını yerinde bulduğunu belirten Erdoğan, BM'ye güvenin artırılması için öncelikle Gazze'deki çocukların güvenliğinin sağlanması gerektiğini söyledi.

“DÜNYA 5'TEN BÜYÜKTÜR”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Güvenlik Konseyi'nin yapısına ilişkin uzun süredir dile getirdiği reform çağrısını Genel Kurul kürsüsünden yineledi. Dünyadaki 190'dan fazla ülkenin iradesinin beş ülkenin kararlarına bağlı olduğu bir yapının adil olmadığını ve uluslararası güveni tam anlamıyla tesis edemeyeceğini söyledi.

Güvenlik Konseyi'nin “Dünya 5'ten büyüktür” ilkesi doğrultusunda reforma tabi tutulması gerektiğini ifade eden Erdoğan, beş ülkeye dayalı mevcut yapının güven oluşturmadığını belirtti. Güvensizlik üzerine kurulan siyaset anlayışının kazananının olmadığını söyleyen Erdoğan, dünyada derinleşen gelir adaletsizliğine karşı yeni bir paradigmanın birlikte oluşturulması çağrısında bulundu.

BAĞIMSIZ FİLİSTİN DEVLETİ İÇİN 1967 SINIRLARI VURGUSU

Çatışmaların ve savaş ortamının sona erdirilmesi amacıyla ilgili aktörlerle temasların sürdüğünü belirten Erdoğan, uluslararası toplumu İsrail'e daha fazla baskı uygulamaya çağırdı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Filistin meselesinde iki devletli çözüm çerçevesine işaret ederek 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını desteklediklerini belirtti. Erdoğan, böyle bir Filistin devletinin kurulacağı günlerin görüleceğini söyledi.

SURİYE İÇİN “YENİ BİR YOLA GİRDİ” MESAJI

Erdoğan'ın BM Genel Kurulu'ndaki gündem başlıklarından biri de Suriye oldu. Suriye'de 14 yıllık dönemin ardından yeni bir sürece girildiğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, ülkenin karşı karşıya kaldığı tahriklere rağmen güvenli bir ülke olmayı sürdürdüğünü ifade etti.

Suriye'deki gelişmeleri bölgesel meseleler kapsamında değerlendiren Erdoğan, konuşmasında ülkenin yeni dönemde izlediği yola dikkat çekti.

KARADENİZ'DEKİ TİCARİ GEMİLERE YÖNELİK SALDIRILARA TEPKİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Karadeniz'deki güvenlik gelişmelerine de değindi. Ticari gemilere yönelik son dönemde gerçekleştirilen saldırılara tepki gösteren Erdoğan, saldırıların hangi taraf tarafından gerçekleştirildiğine bakılmaksızın kabul edilemez olduğunu söyledi.

Karadeniz'deki ticari faaliyetlerin güvenliği konusunu gündeme taşıyan Erdoğan, sivil ve ticari gemilere yönelik saldırılara karşı tutumunu BM Genel Kurulu kürsüsünden dile getirdi.

ERDOĞAN'DAN KKTC'Yİ TANIMA ÇAĞRISI

Kıbrıs meselesine de konuşmasında ayrı bir bölüm ayıran Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliğinin ve eşit uluslararası statüsünün tescil edilmesi gerektiğini söyledi.

Kıbrıs Türklerinin maruz bırakıldığını belirttiği uluslararası izolasyonun sona erdirilmesi çağrısında bulunan Erdoğan, dünya ülkelerini Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanımaya davet etti.

TÜRKİYE'NİN SAVUNMA SANAYİSİ VE EKONOMİSİNE DEĞİNDİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasının Türkiye'ye ilişkin bölümünde savunma sanayisi ve ekonomiye ilişkin değerlendirmelerini aktardı. Türkiye'nin gelişen savunma sanayisi ve şoklara dirençli ekonomisiyle çatışmaların yaşandığı bir coğrafyada istikrarını koruduğunu söyledi.

Türkiye'nin Avrupa'nın ayrılmaz bir parçası olduğunu belirten Erdoğan, ülkenin Avrupa kıtasının refahının ve güvenliğinin sağlanmasında önemli görevler üstlendiğini ifade etti.

“TÜRKİYE'NİN DIŞARIDA BIRAKILDIĞI BİR AVRUPA'NIN DAHA GÜVENLİ OLMASI MÜMKÜN DEĞİL”

Avrupa'nın güvenlik mimarisine ilişkin mesaj veren Erdoğan, Türkiye'nin sistemin dışında bırakılmasına karşı çıktı. Türkiye'nin güvenlik mimarisinin dışında tutulduğu bir Avrupa'nın daha güçlü ve daha güvenli hale gelmesinin mümkün olmadığını söyledi.

Erdoğan'ın BM 81. Genel Kurulu'ndaki konuşmasında Gazze ve Filistin meselesi öne çıkarken, BM Güvenlik Konseyi reformundan Suriye'ye, Karadeniz'den Kıbrıs'a ve Avrupa'nın güvenlik mimarisine kadar farklı bölgesel ve küresel başlıklar yer aldı.

Trump, İran'ın seçim sonuçlarına göre hareket etmeye çalıştığını savunurken ABD'deki ara seçimlerin kendi başkanlık görev süresini belirlemeyeceğini de hatırlattı. Kasım ayında yapılacak seçimlerde Trump'ın kendisi aday olmayacak; seçmenler ABD Kongresi'nin yeni yapısını belirleyecek. Trump da konuşmasında söz konusu ayrımı vurgulayarak başkanlık görev süresinin yaklaşık 2,5 yıl daha devam edeceğini söyledi.

TRUMP İRAN'LA ANLAŞMA İÇİN ARA SEÇİMLERİN SONRASINI İŞARET ETTİ

Trump'ın BM Genel Kurulu'ndaki İran açıklamalarının öne çıkan bölümlerinden biri, savaşın sona erdirilmesine yönelik olası anlaşmanın zamanlaması oldu. ABD Başkanı, İran'la anlaşmaya varılıp varılmayacağının gündemdeki temel konulardan biri olduğunu belirterek bir anlaşmanın mümkün olduğuna inandığını söyledi.

Trump, Tahran yönetiminin ABD'deki siyasi gelişmeleri takip ettiğini ve 3 Kasım'da gerçekleştirilecek ara seçimlerin sonucunu görmek istediğini savundu. ABD Başkanı, kendi değerlendirmesine göre İran'la anlaşmanın ara seçimlerin ardından kısa süre içerisinde yapılabileceğini söyledi.

“İRAN SEÇİMLERDE NASIL PERFORMANS GÖSTERECEĞİMİ GÖRMEK İSTİYOR”

Trump, İran yönetiminin anlaşma konusunda neden beklediğine ilişkin kendi değerlendirmesini de paylaştı. ABD Başkanı, Tahran'ın ara seçimlerde kendi siyasi performansını görmek istediğini ileri sürdü.

Trump'ın açıklamasındaki dikkat çeken noktalardan biri, hemen ardından yaptığı düzeltme oldu. ABD'de 3 Kasım 2026'da gerçekleştirilecek seçim bir başkanlık seçimi değil ara seçim olacak ve Trump seçim pusulasında aday olarak yer almayacak.

Trump da konuşmasında söz konusu durumu hatırlatarak İran'ın seçimleri beklediği yönündeki değerlendirmesinin ardından kendisinin seçimde yarışmayacağını söyledi.

TRUMP: BEN ADAY DEĞİLİM, 2,5 YIL DAHA BURADAYIM

ABD Başkanı, İran'ın ara seçim sonuçlarını beklediğini öne sürdükten sonra başkanlık görev süresinin seçimlerden etkilenmeyeceğine dikkat çekti.

Trump, “Onlar ara seçimlerde nasıl performans göstereceğimi görmek için bekliyor” şeklindeki değerlendirmesinin ardından kendisinin söz konusu seçimde aday olmadığını belirtti. Başkanlık seçimini daha önce kazandığını hatırlatan Trump, yaklaşık 2,5 yıl daha görevde kalacağını söyledi.

Trump ayrıca İran konusunda alacağı kararları ara seçim sonuçlarına göre belirlemeyeceğini ifade etti. ABD Başkanı, seçimlerin İran politikasına ilişkin kararlarında belirleyici olmayacağını savunurken temel hedefinin İran'ın nükleer silah sahibi olmasını engellemek olduğunu söyledi.

3 KASIM'DA TRUMP DEĞİL KONGRE ÜYELERİ SEÇİLECEK

ABD'de 3 Kasım 2026'da yapılacak seçimler başkanlık seçimi niteliği taşımıyor. Ara seçimlerde Temsilciler Meclisi'nin tamamı ile Senato'daki sandalyelerin yaklaşık üçte biri için seçmenler sandığa gidecek.

Seçim sonuçları Trump'ın başkanlık görevini sona erdirmeyecek ancak görev süresinin kalan bölümünde Kongre'deki siyasi dengeleri belirleyecek. Cumhuriyetçi Parti'nin Kongre'deki konumu, Trump yönetiminin yasama gündemini uygulama kapasitesi açısından önem taşıyor.

Trump'ın İran'ın “kendi performansını” görmek istediğini söylemesinin ardından kendisinin aday olmadığını ayrıca vurgulaması da konuşmanın İran bölümünde öne çıkan ifadelerden biri oldu.

TRUMP'IN ONAY ORANI YÜZDE 32'YE GERİLEDİ

Trump'ın ara seçimlere ilişkin açıklamaları, ABD'de kamuoyu araştırmalarının Cumhuriyetçi yönetim açısından yakından takip edildiği bir dönemde geldi. Reuters/Ipsos tarafından 22 Eylül'de yayımlanan araştırmada Trump'ın başkanlık performansını onaylayanların oranı yüzde 32 olarak ölçüldü.

Araştırmaya göre Trump'ın görev performansını onaylamayanların oranı yüzde 58'e ulaştı. Reuters/Ipsos, yüzde 32'lik seviyenin Trump'ın mevcut başkanlık dönemindeki en düşük onay oranı olduğunu bildirdi.

Anket 1.277 ABD'li yetişkinle çevrim içi olarak gerçekleştirildi ve yaklaşık 3 puanlık hata payına sahip. Söz konusu araştırma doğrudan 3 Kasım'daki Kongre seçimlerinin sonucunu ölçmüyor; Trump'ın ülke genelindeki görev onayını gösteriyor.

TRUMP SAVAŞIN BİTİŞİ İÇİN KESİN TARİH VERMEDİ

Trump'ın açıklamalarında İran savaşının hangi tarihte sona ereceğine ilişkin üzerinde anlaşılmış bir takvim açıklanmadı. ABD Başkanı bunun yerine İran'la anlaşma yapılacağına inandığını ve kendi değerlendirmesine göre Tahran'ın ABD ara seçimlerinin sonuçlarını beklediğini söyledi.

Savaşın sona ermesinin İran'ın kararına da bağlı olduğuna işaret eden Trump'ın açıklamaları, Washington'ın tek taraflı olarak ilan ettiği bir savaş bitiş tarihinin bulunmadığını gösterdi. ABD Başkanı bir taraftan anlaşma beklentisini dile getirirken diğer taraftan İran'a yönelik askeri tehditlerini sürdürdü.

TRUMP BİR TARAFTAN ANLAŞMA MESAJI VERDİ, DİĞER TARAFTAN İRAN'I TEHDİT ETTİ

Trump'ın BM konuşmasında diplomasi ve askeri tehditler aynı İran bölümünde yer aldı. ABD Başkanı İran'la bir anlaşma yapılacağına inandığını belirtirken anlaşmaya ulaşılamaması durumunda askeri seçeneklerin devam ettiğini söyledi.

Trump konuşmasında İran konusunda önünde önemli bir karar bulunduğunu belirterek Tahran'ı anlaşmaya varmaması halinde daha ağır askeri sonuçlarla karşılaşabileceği yönünde tehdit etti. Reuters, Trump'ın konuşmasını İran'la süren savaşın sona erdirilmesi için anlaşma çağrısı ile askeri tehdidin birlikte yer aldığı bir konuşma olarak aktardı.

TRUMP İRAN'IN ANLAŞMAYI BEKLETTİĞİNİ SAVUNUYOR

Trump'ın BM Genel Kurulu'ndaki anlatımına göre Washington yönetimi İran'la anlaşmaya varmaya açık ancak Tahran ABD'deki siyasi takvimi takip ederek müzakere konusunda bekliyor. İran'ın gerçekten 3 Kasım ara seçimlerini beklediğine ilişkin iddia ise Trump'ın değerlendirmesine dayanıyor.

ABD Başkanı, Tahran'ın seçim sonuçlarından sonra Washington karşısında farklı bir siyasi tablo ortaya çıkabileceğini hesapladığını öne sürdü. Trump buna karşılık başkanlık görev süresinin seçimden sonra da devam edeceğini hatırlatarak İran'ın beklemesinin Beyaz Saray'daki yönetimi değiştirmeyeceği mesajını verdi.

WASHINGTON İLE TAHRAN ARASINDA ANLAŞMA ARAYIŞI

Trump'ın açıklamaları, İran tarafından diplomatik görüşmelerin yeniden başlatılmasına ilişkin mesajların geldiği bir döneme denk geldi. Tahran, ABD'nin askeri baskıyı azaltması ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması halinde Hürmüz Boğazı'ndaki geçişleri yeniden açabileceğini bildirdi.

İranlı bir yetkili Reuters'a yaptığı açıklamada Washington'ın sorunu diplomatik yollarla çözmek istediğini resmileştirmesi ve müzakere sürecinin nasıl ilerleyeceğine ilişkin bir takvim üzerinde anlaşılması gerektiğini söyledi.

Tarafların açıklamaları, hem Washington hem de Tahran'ın diplomatik çözüm ihtimalinden söz ettiğini ancak müzakerelerin yeniden başlamasının koşulları konusunda henüz ortak bir çerçevenin oluşmadığını gösteriyor.

TRUMP İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMINI DA GÜNDEME GETİRDİ

Trump, BM Genel Kurulu konuşmasında İran'la yaşanan savaşın gerekçesine ilişkin kendi yönetiminin tezlerini de tekrarladı. İran'ın nükleer silah geliştirmesine izin vermeyeceğini belirten ABD Başkanı, Washington'ın askeri operasyonlarının Tahran'ın nükleer kapasitesini engellemeye yönelik olduğunu savundu.

İran yönetimini bölgesel silahlı gruplara destek vermekle suçlayan Trump, Tahran'ın balistik füze programının Avrupa açısından da tehdit oluşturduğunu ileri sürdü.

Trump, İran'ın nükleer silaha ulaşmasının engellenmesini temel hedef olarak tanımlarken seçim sonuçlarının söz konusu hedefe ilişkin kararlarını değiştirmeyeceğini söyledi.

İRAN SAVAŞININ BİTİŞİ ABD'DEKİ SEÇİM TAKVİMİNİN GÜNDEMİNE GİRDİ

Trump'ın BM Genel Kurulu'ndaki açıklamalarıyla birlikte İran savaşı ile ABD'deki 3 Kasım ara seçimleri ilk kez doğrudan aynı siyasi takvim içerisinde ele alındı. Trump, İran'ın seçimlerin sonucunu görmek istediğini öne sürerken anlaşmanın seçimlerin hemen ardından yapılabileceğini düşündüğünü açıkladı.

ABD Başkanı aynı zamanda ara seçimlerde kendisinin aday olmadığını ve başkanlık görev süresinin yaklaşık 2,5 yıl daha devam edeceğini vurguladı. Söz konusu seçimlerin Trump'ın görev süresini değil Kongre'nin yapısını belirleyecek olması, İran'ın beklediği iddiasına ilişkin Trump'ın konuşmasında yaptığı açıklamanın da merkezinde yer aldı.

Washington ve Tahran'dan aynı dönemde gelen diplomasi mesajlarına rağmen savaşın sona erdirilmesi konusunda taraflar arasında açıklanmış ortak bir anlaşma takvimi bulunmuyor. Trump'ın 3 Kasım sonrasına ilişkin sözleri de üzerinde mutabakata varılmış bir bitiş tarihi değil, ABD Başkanının İran'ın siyasi hesaplarına ilişkin kendi değerlendirmesi olarak kayda geçti.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

90 bin askerimizin şehit olduğu Sarıkamış Faciası'na ilişkin Rus askerleri tarafından çekilmiş görüntüler.