Açıklamalar, İran ile ABD arasındaki askeri çatışmaların yanı sıra Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin ve yükselen enerji fiyatlarının küresel ekonomide yakından izlendiği bir dönemde geldi. Reuters'ın 17 Eylül tarihli verilerine göre çarşamba günü Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemi sayısı üçe kadar gerilerken, önceki gün 12 gemi geçiş yapmıştı.

GALİBAF'TAN ABD'DEKİ FAİZ ARTIŞI VE HÜRMÜZ AÇIKLAMASI

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD Merkez Bankası'nın faiz kararını Hürmüz Boğazı ve petrol arzındaki gelişmeler üzerinden değerlendirdi. Galibaf, ABD'deki faiz artışının enerji arzındaki fiziksel sorunları ortadan kaldıramayacağını savundu. ABD Merkez Bankası, son kararında politika faizini 25 baz puan artırmıştı.

Galibaf, para politikası araçlarının Hürmüz Boğazı'nı yeniden açamayacağını veya petrol üretimini yükseltemeyeceğini belirterek enerji arzındaki gelişmelerin ABD ekonomisi açısından da sonuçları bulunduğunu söyledi. İran Meclis Başkanı daha önce de ABD'deki enflasyon beklentilerini Hürmüz ve Babülmendep boğazlarındaki gelişmelerle ilişkilendirmişti.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA GEMİ TRAFİĞİ GERİLEDİ

Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler, Galibaf'ın açıklamalarının merkezindeki başlıklardan biri oldu. Gemi takip verilerine göre çarşamba günü boğazdan yalnızca üç ticari gemi geçti. Önceki gün kaydedilen 12 gemilik geçişin ardından yaşanan düşüş, bölgedeki deniz taşımacılığındaki aksamaların devam ettiğini gösterdi.

Orta Doğu'daki çatışmaların enerji arzında yarattığı kesintiler petrol fiyatlarını da etkiledi. Brent petrol son dönemde varil başına 100 doların üzerine çıkarken, enerji maliyetlerindeki yükseliş ABD ve diğer ekonomilerdeki enflasyon baskılarının izlenen unsurlarından biri haline geldi.

DEVRİM MUHAFIZLARI'NDAN ABD'NİN F-15 ANLATISINA YANIT

İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Mohebbi de ABD medyasında yayımlanan ve İran üzerinde uçağı vurulan Amerikalı bir pilotun kurtarılmasını konu alan haberlere yanıt verdi. Mohebbi, ABD'nin savaş sırasında yaşananlara ilişkin “sinematik” bir anlatı oluşturduğunu öne sürdü ve söz konusu anlatının sahadaki gerçekliği değiştiremeyeceğini savundu.

ABD medyasında yer alan anlatıda, nisanda İran üzerinde uçağı vurulan ve “Bravo” çağrı adıyla tanıtılan Amerikalı pilotun kurtarılması konu edilmişti. Mohebbi ise aynı dönemde hedef alınan bir F-15 savaş uçağına ait olduğunu söylediği parçaların inşaat malzemesi taşımak için kullanılan bir el arabasıyla götürüldüğünü gösteren görüntülere işaret etti. F-15 enkazına ilişkin nitelendirme İran tarafının açıklamasına dayanıyor.

İRAN KARA KUVVETLERİ SINIRLARDAKİ KONUŞLANMAYI AÇIKLADI

İran Kara Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Ali Cihangşahi ise ülkenin kara savunmasına ilişkin açıklamalarda bulundu. Cihangşahi, İran Kara Kuvvetleri birliklerinin ülkenin kuzeybatı, batı, güneybatı, kuzeydoğu, doğu ve güneydoğu sınırlarında konuşlandırıldığını belirtti.

Cihangşahi, Umman Denizi boyunca uzanan Mekran kıyılarında yaklaşık 10 tugayın konuşlandırıldığını söyledi. İran Silahlı Kuvvetlerinin savaş öncesine kıyasla operasyonel rezervler, muharebe hazırlığı ve stratejik silahlar bakımından daha hazırlıklı olduğunu savunan Cihangşahi, özellikle füze ve insansız hava aracı kapasitesine işaret etti.

“10 TUGAY MEKRAN KIYILARINDA”

Kara Kuvvetleri Komutanı, Mekran kıyıları ile ülkenin farklı sınır bölgelerindeki askeri konuşlanmanın İran'a yönelik bir kara harekâtını caydırdığını savundu. Cihangşahi'ye göre kara birliklerinin sınır bölgelerindeki varlığı ve muharebe hazırlığı, ABD'nin İran topraklarına yönelik bir kara operasyonu başlatmamasının nedenlerinden biri oldu. Söz konusu değerlendirme İranlı komutanın açıklamasını yansıtıyor.

İranlı yetkililerin açıklamaları farklı başlıklara odaklansa da Hürmüz Boğazı ve enerji piyasalarından hava operasyonlarına, sınır güvenliğinden kara kuvvetlerinin konuşlanmasına kadar savaşın askeri ve ekonomik boyutlarını kapsadı. ABD ile İran arasındaki çatışmalar ve bölgedeki deniz ulaşımında yaşanan aksamalar sürerken tarafların savaşın seyri ve sonuçlarına ilişkin kamuoyuna sunduğu anlatılar da farklılık göstermeye devam ediyor.

İrlanda'nın kararı, Eurovision'a yönelik boykotunu ikinci yıla taşıdı. İsrail'in yarışmaya katılımının kesinleşmesinin ardından 2026 Eurovision Şarkı Yarışması'ndan çekilen İrlanda, yarışmanın yayınını da gerçekleştirmemişti. İrlanda'nın yanı sıra İzlanda, Hollanda, Slovenya ve İspanya da 2026'daki organizasyona katılmamıştı.

RTÉ EUROVISION 2027 KARARINI AÇIKLADI

İrlanda kamu yayıncısı RTÉ, Eurovision Şarkı Yarışması'na katılım konusundaki tutumunun değişmediğini açıkladı. Yayın kuruluşu, İrlanda'nın 2027 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmayacağını ve organizasyonu yayımlamayacağını bildirdi.

RTÉ, kararının gerekçeleri arasında Gazze'deki can kayıplarını ve devam eden insani krizi gösterdi. Kurum ayrıca uluslararası gazetecilerin Gazze'ye bağımsız erişimine yönelik kısıtlamalar konusunda endişesinin sürdüğünü belirtti.

İRLANDA 2026 EUROVISION'A DA KATILMAMIŞTI

İrlanda'nın 2027 kararı, bir önceki yıl uygulanan boykotun devamı niteliğinde oldu. Avrupa Yayın Birliği'nin İsrailli kamu yayıncısı KAN'ın 2026 Eurovision'a katılabileceğini açıklamasının ardından RTÉ, yarışmaya katılmayacağını duyurmuştu.

İrlanda aynı zamanda 2026 Eurovision yayınlarını ekranlarına taşımadı. Yarışmayı boykot eden ülkeler arasında İrlanda'nın yanı sıra İzlanda, Hollanda, Slovenya ve İspanya yer aldı. İrlanda, Slovenya ve İspanya'nın kamu yayıncıları organizasyonu yayımlamazken İzlanda ve Hollanda'nın yayıncıları yarışmadan çekilmelerine rağmen yayını sürdürmüştü.

HOLLANDA DA EUROVISION 2027'YE KATILMAYACAK

İrlanda'nın yanı sıra Hollanda da 2027 Eurovision Şarkı Yarışması'na katılmama kararı aldı. Hollandalı kamu yayıncısı AVROTROS, Gazze'deki savaş ve İsrail'in yarışmadaki varlığı etrafındaki gelişmeleri gerekçe göstererek organizasyonda yer almayacağını açıkladı.

AVROTROS, Eurovision'un mevcut koşullarda tarafsız bir etkinlik olarak değerlendirilemeyeceğini savundu. Böylece 2026 Eurovision'u boykot eden İrlanda ve Hollanda, 2027'de de yarışmaya katılmayacağını açıklayan ülkeler arasında yer aldı.

EUROVISION 2027 BULGARİSTAN'DA DÜZENLENECEK

2027 Eurovision Şarkı Yarışması'nın Bulgaristan'ın Burgaz kentinde düzenlenmesi planlanıyor. Bulgaristan, 2026 Eurovision Şarkı Yarışması'nı Dara'nın seslendirdiği “Bangaranga” adlı şarkıyla kazanarak bir sonraki organizasyona ev sahipliği yapma hakkını elde etti.

Eurovision yönetimi, RTÉ'nin kararından üzüntü duyulduğunu açıklarken İrlanda'nın Eurovision topluluğunun değerli bir parçası olmaya devam ettiğini bildirdi. Avrupa Yayın Birliği'nin yayıncılarla temaslarını sürdüreceği belirtildi.

Son açıklama, 21 yaşındaki Filistinli Mutaz Nizam el-Atraş'ın Ofer Cezaevi'nde hayatını kaybetmesinin ardından yapıldı. El-Atraş'ın 5 Ekim 2025'ten itibaren suçlama yöneltilmeden ve yargılanmadan idari gözetim altında tutulduğu bildirildi. Ailesi, el-Atraş'ın gözaltına alınmadan önce bilinen bir sağlık sorununun bulunmadığını belirtirken ölüm nedenine ilişkin ayrıntılar henüz açıklanmadı.

21 YAŞINDAKİ MUTAZ EL-ATRAŞ CEZAEVİNDE HAYATINI KAYBETTİ

Filistinli tutuklularla ilgili kurumların verdiği bilgilere göre El Halil'den 21 yaşındaki Mutaz Nizam el-Atraş, Ofer Cezaevi'nde hayatını kaybetti. El-Atraş'ın 11 aydan uzun süredir idari gözetim altında tutulduğu ve hakkında herhangi bir suçlama veya yargılama bulunmadığı belirtildi.

El-Atraş'ın ailesi, İsrail polisinin çarşamba günü kendilerine ölüm haberini verdiğini ancak ölüm koşulları hakkında bilgi paylaşmadığını açıkladı. Kardeşi Basel el-Atraş, babalarının El Halil'in Eski Şehir bölgesindeki bir polis merkezine çağrıldığını ve burada kendisine oğlunun ölümünün bildirildiğini söyledi. Aileden ayrıca cenazeye otopsi yapılmasına ilişkin belgeleri imzalaması istendi.

İSRAİL HAPİSHANELERİNDE ÖLENLERİN SAYISI 92'YE YÜKSELDİ

Filistin Esirler Cemiyeti'nin açıkladığı verilere göre El-Atraş'ın ölümüyle birlikte 7 Ekim 2023'ten itibaren İsrail hapishanelerinde hayatını kaybettiği ve kimliği açıklanan Filistinli tutukluların sayısı 92'ye çıktı. Söz konusu kişilerden 53'ünün Gazze Şeridi'nden olduğu bildirildi.

Cemiyet ayrıca 1967'den bu yana İsrail gözetiminde hayatını kaybettiği ve kimliği bilinen Filistinlilerin toplam sayısının 329'a yükseldiğini açıkladı. PPS'nin verilerine göre İsrail makamlarının cenazelerini teslim etmediği, kimlikleri belirlenmiş 100 Filistinli bulunuyor. Cemiyet, söz konusu 100 kişiden 89'unun 7 Ekim 2023 sonrasında hayatını kaybettiğini bildirdi.

PPS'DEN İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELE İDDİALARI

Filistin Esirler Cemiyeti, ölümlerin işkence, aç bırakma, tıbbi ihmal, cinsel saldırı, kötü muamele, aşağılama ve temel haklardan mahrum bırakmayı içeren ihlallerle bağlantılı olduğunu öne sürdü. Söz konusu ifadeler PPS'nin iddialarına dayanırken açıklamada ölümlere ilişkin bağımsız inceleme sonuçlarına yer verilmedi.

Filistinli kuruluşların dile getirdiği kötü muamele iddiaları daha önce Birleşmiş Milletler tarafından da gündeme getirilmişti. BM İnsan Hakları Ofisi, Eylül 2025'te yayımladığı açıklamada 7 Ekim 2023 ile 31 Ağustos 2025 arasında en az 75 Filistinlinin İsrail gözetiminde hayatını kaybettiğini bildirmiş; işkence, kötü muamele, yetersiz beslenme ve tıbbi bakımın engellenmesine ilişkin vakalar belgelediğini açıklamıştı. BM, ölümlere ilişkin bağımsız, kapsamlı ve şeffaf soruşturma çağrısında bulunmuştu.

GAZZE'DEN ALIKONULAN BAZI KİŞİLERİN AKIBETİ BİLİNMİYOR

PPS, Gazze Şeridi'nden alıkonulan bazı Filistinlilerin akıbetinin bilinmediğini belirtti. Cemiyet, bilgi verilmemesi nedeniyle kimliği açıklanan 92 kişinin toplam sayıyı yansıtmayabileceğini savundu.

Cemiyet ayrıca topladığı tanıklıklar ve verilerin, onlarca tutuklunun yargısız infaza maruz bırakıldığı iddiasına işaret ettiğini açıkladı. PPS'nin söz konusu iddiasına ilişkin bağımsız doğrulama paylaşılmazken, kayıp durumundaki Gazze kökenli tutukluların sayısına ilişkin de kesin bir rakam verilmedi.

İDARİ GÖZETİM UYGULAMASI

El-Atraş'ın tutulduğu idari gözetim uygulaması kapsamında kişiler haklarında suçlama yöneltilmeden veya yargılama yapılmadan belirli sürelerle gözaltında tutulabiliyor. Filistinli insan hakları kuruluşu Addameer'in verilerine göre eylül ayı itibarıyla İsrail hapishaneleri ve gözaltı merkezlerinde yaklaşık 9 bin 400 Filistinli bulunurken bunların 3 bin 244'ü idari gözetim kapsamında tutuluyor.

Aynı verilere göre tutulanlar arasında 350 çocuk ve 99 kadın da bulunuyor. İdari gözetim kararları üç ila altı aylık dönemler halinde uygulanabiliyor ve yenilenebiliyor.

Kral Abdullah, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Macron ile köklü ikili ilişkileri ve devam eden koordinasyonu daha ileriye taşımanın yollarını görüştüklerini belirtti. Abdullah, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun'un da katıldığı görüşmelerde Paris'in Lübnan Silahlı Kuvvetlerini desteklemek amacıyla Akabe Süreci toplantılarına ev sahipliği yapmasının önemini vurguladıklarını ve Lübnan ile bölgenin istikrarı için çalışmaların sürdürülmesini hedeflediklerini bildirdi.

ÜRDÜN İLE FRANSA SAVUNMA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI İMZALADI

Kral Abdullah'ın Fransa ziyareti sırasında Ürdün ve Fransa hükümetleri arasında Savunma İşbirliği Anlaşması imzalandı. İki ülkenin ortak açıklamasına göre anlaşma, Ürdün-Fransa savunma ortaklığının güçlendirilmesinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor ve savunma ile güvenlik alanındaki işbirliğinin farklı boyutlarını düzenleyen kapsamlı bir çerçeve oluşturuyor.

Anlaşmanın Ürdün'ün savunma kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik çalışmaları desteklemesi ve iki ülkenin Orta Doğu'daki güvenlik ile istikrara ortak katkısını artırması amaçlanıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Macron da ülkesinin Ürdün'ün güvenliği ve istikrarına yönelik desteğini sürdüreceğini ifade etti.

MACRON İLE KRAL ABDULLAH PARİS'TE GÖRÜŞTÜ

Kral Abdullah ile Macron arasındaki görüşme Paris'teki Les Invalides'de gerçekleştirildi. İki lider, Ürdün ile Fransa arasındaki ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve uluslararası gelişmeleri değerlendirdi. Kral Abdullah, iki ülke arasındaki ortaklığın önemine dikkat çekerken savunma anlaşmasının ortak güvenliğin korunmasına yönelik mevcut koordinasyonun devamı olduğunu belirtti.

Fransa ve Ürdün tarafından yayımlanan ortak açıklamada, bölgedeki gerilimlerin devam etmesinden duyulan endişe de dile getirildi. Taraflar, gerilimin sona erdirilmesi için diplomasi ve diyaloğun kullanılması gerektiğini belirtti.

MACRON, ABDULLAH VE AOUN ÜÇLÜ GÖRÜŞME YAPTI

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ürdün Kralı 2. Abdullah ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun Paris'te üçlü görüşme gerçekleştirdi. Liderler görüşmede ortak ilgi alanlarındaki işbirliği ve koordinasyonun geliştirilmesini ele aldı.

Görüşmelerde Gazze, Batı Şeria ve Kudüs'teki durum ile bölgedeki son gelişmeler de gündeme geldi. Üç lider, bölgesel istikrarın yeniden sağlanması amacıyla uluslararası çalışmaların artırılması gerektiğini ifade etti.

LÜBNAN ORDUSUNA DESTEK GÜNDEMDE

Paris'teki temasların önemli başlıklarından birini Lübnan Silahlı Kuvvetlerinin desteklenmesi oluşturdu. Fransa, Ürdün ve Lübnan liderleri, Akabe Süreci kapsamında gerçekleştirilen toplantıların Lübnan ordusunun ihtiyaçlarının belirlenmesi ve destek sağlayan ülkeler ile kuruluşlar arasındaki koordinasyonun geliştirilmesi açısından önemini vurguladı.

Kral Abdullah, Fransa ve Macron'a Akabe Süreci'nin son toplantısına ev sahipliği yaptıkları için teşekkür etti. Ürdün Kraliyet Divanı'nın açıklamasına göre Abdullah, Lübnan Silahlı Kuvvetlerinin desteklenmesi için ortak ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla koordinasyonun devam ettirilmesinin önemine dikkat çekti.

AKABE SÜRECİ PARİS'TE DEVAM ETTİ

Ürdün tarafından 2015 yılında başlatılan Akabe Süreci'nin Paris'teki toplantılarında Fransa, İngiltere, Ürdün, Lübnan ve ABD'den üst düzey yetkililer ile askeri uzmanların bir araya gelmesi planlandı. Görüşmelerin merkezinde Lübnan Silahlı Kuvvetlerinin desteklenmesi ve bölgedeki istikrar çalışmalarının koordinasyonu yer aldı.

Fransa ve Ürdün ayrıca Lübnan devletinin ülke genelinde güvenliği ve egemenliği sağlamasına yönelik çalışmalara desteklerini yineledi. İki ülke, Lübnan'da silahlar üzerindeki devlet tekelinin sağlanması ve tarafların Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararına uyması gerektiğini belirtti.

ORTA DOĞU'DAKİ GELİŞMELER DE ELE ALINDI

Macron ve Kral Abdullah'ın görüşmesinde Orta Doğu'daki gelişmeler geniş şekilde değerlendirildi. İki lider, bölgede devam eden gerilimlerin azaltılması için diplomasi ve diyaloğun sürdürülmesi gerektiğini ifade ederken Hürmüz Boğazı'nda uluslararası hukuka uygun şekilde seyrüsefer özgürlüğünün güvence altına alınmasının önemini vurguladı. Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı'nda deniz güvenliği ile seyrüsefer özgürlüğünün korunması da ortak açıklamada yer aldı.

Taraflar ayrıca Suriye'nin birliği, güvenliği, istikrarı ve egemenliğine desteklerini yineledi. Filistin konusunda ise 4 Haziran 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve egemen bir Filistin devletinin kurulmasına yönelik iki devletli çözüm konusundaki tutumlarını açıkladı.

Erdoğan'ın Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantılarına katılmak üzere gelecek hafta ABD'nin New York kentine gitmesi bekleniyor. Barrack'ın açıklamasıyla birlikte Erdoğan'ın New York programı kapsamında ABD Başkanı Trump ile de görüşeceği duyurulmuş oldu.

BARRACK ERDOĞAN-TRUMP GÖRÜŞMESİNİ DUYURDU

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump'ın New York'ta görüşeceğini açıkladı. Görüşmenin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları sırasında gerçekleştirilmesi beklenirken, liderlerin bir araya geleceği kesin tarih ve saate ilişkin henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.

Barrack aynı zamanda ABD'nin Suriye ve Irak Özel Temsilcisi olarak görev yapıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Barrack'ı 9 Eylül'de ABD Temsilciler Meclisi Üyesi Darrell Issa ile birlikte Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde kabul etmişti. Söz konusu kabul basına kapalı gerçekleştirilmişti.

ERDOĞAN NEW YORK'A GİDECEK

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın gelecek hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantılarına katılmak üzere New York'a gitmesi bekleniyor. Erdoğan-Trump görüşmesinin de BM Genel Kurulu programı kapsamında yapılacağı bildirildi.

ABD Başkanı Trump'ın New York'taki BM Genel Kurulu kapsamında farklı liderlerle görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor. Trump'ın Körfez ülkelerinin liderleriyle de New York'ta bir araya gelmesinin planlandığına yönelik haberler bulunuyor.

ERDOĞAN İLE TRUMP AĞUSTOS AYINDA TELEFONDA GÖRÜŞMÜŞTÜ

Erdoğan ile Trump son olarak 18 Ağustos'ta telefon görüşmesi gerçekleştirmişti. Görüşmede Türkiye-ABD ikili ilişkilerinin yanı sıra bölgesel ve küresel gelişmeler ele alınmıştı.

Görüşmede Erdoğan, ABD ile İran arasındaki gerilimde diplomasiden azami ölçüde yararlanılması gerektiğini belirtmiş, görüşmelerin sürmesini temenni ettiklerini ve Türkiye'nin barış çabalarına destek vermeye devam edeceğini ifade etmişti. Gazze'deki gelişmeler de iki lider arasındaki telefon görüşmesinin gündem başlıkları arasında yer almıştı.

NEW YORK'TAKİ GÖRÜŞMENİN AYRINTILARI BEKLENİYOR

Barrack'ın açıklamasıyla Erdoğan ve Trump'ın New York'ta bir araya geleceği duyurulurken, görüşmenin gündemine ilişkin ayrıntılar henüz açıklanmadı. Görüşmenin kesin tarihi, saati ve ele alınacak konulara ilişkin resmi açıklamaların liderlerin New York programlarının netleşmesiyle duyurulması bekleniyor.

FED FAİZİ 25 BAZ PUAN ARTIRDI

Fed'in karar metninde istihdam artışının iş gücündeki büyümeyle uyumlu seyrettiği ve işsizlik oranında sınırlı değişim yaşandığı bildirildi. Enflasyonun yüksek kalmaya devam ettiğine dikkat çeken Fed, alınan para politikası kararının enflasyonun yüzde 2 hedefine daha zamanında dönmesini desteklemeyi amaçladığını bildirdi. Merkez bankası ayrıca fiyat istikrarının sağlanacağı mesajını verdi.

Faiz artırımıyla birlikte federal fonlama faizinin hedef aralığı yüzde 3,50-3,75 seviyesinden yüzde 3,75-4 seviyesine çıktı. Fed Yönetim Kurulu ayrıca rezerv bakiyelerine ödenen faizi yüzde 3,90'a yükseltirken, iskonto penceresindeki birincil kredi faizini de 25 baz puan artırarak yüzde 4'e çıkardı. Söz konusu uygulamalar 17 Eylül 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi.

TRUMP FAİZ KARARINA TEPKİ GÖSTERDİ

Fed'in 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırımına gitmesi, uzun süredir daha düşük faiz talebinde bulunan ABD Başkanı Donald Trump'ın tepkisine yol açtı. Trump, Fed'in önceki başkanı Jerome Powell döneminde de faiz oranlarının düşürülmesi yönünde sık sık çağrılarda bulunmuştu. Kevin Warsh'ın Fed başkanlığına gelmesinin ardından Trump'ın merkez bankası başkanına yönelik doğrudan eleştirileri önceki döneme kıyasla azalmıştı.

Faiz kararının açıklanmasının ardından Truth Social hesabından paylaşım yapan Trump, ABD'deki faiz oranlarının yüzde 1 veya daha düşük seviyede olması gerektiğini savundu. ABD'nin kredi gücüne işaret eden Trump, faizlerin hızlı biçimde aşağı çekilmesini istedi. Trump'ın açıklamasında Warsh'ın adını doğrudan hedef almaması da dikkat çekti.

“FAİZ ORANLARINI DÜŞÜRÜN HEM DE SÜRATLE”

Trump, faiz kararının ardından yaptığı açıklamada, “ABD'de faiz yüzde 1 ya da daha düşük olmalı” ifadelerini kullandı. ABD'nin güçlü kredi konumuna vurgu yapan Trump, mesajının devamında faiz oranlarının ülke için hızlı şekilde düşürülmesi çağrısında bulundu.

Trump, daha sonra gazetecilere yaptığı açıklamada ise Warsh'a güveninin devam ettiğini söyledi. Fed Yönetim Kurulu'nun Warsh açısından zorlu bir yapı oluşturduğunu savunan Trump, faiz oranlarının mevcut seviyesini yüksek bulduğunu ifade etti. Trump'ın açıklamaları, faiz artırım kararına tepki gösterirken Fed Başkanı Warsh'a yönelik doğrudan desteğini sürdürdüğünü ortaya koydu.

POWELL DÖNEMİNDE FAİZ İNDİRİMİ ÇAĞRILARI YAPMIŞTI

Trump, Jerome Powell'ın Fed Başkanlığı döneminde merkez bankasının faiz politikalarını birçok kez eleştirmiş ve faizlerin düşürülmesini istemişti. Kevin Warsh'ın göreve gelmesiyle birlikte Trump'ın Fed başkanına yönelik doğrudan eleştirileri önemli ölçüde azaldı. Trump daha önce Warsh'ın, Fed'in diğer yetkililerinin faiz artışı yönündeki baskısıyla karşı karşıya kaldığını da savunmuştu.

Fed'in Eylül toplantısında ortaya çıkan tablo ise FOMC üyelerinin faiz artışı konusunda ortak görüşte olduğunu gösterdi. Resmi açıklamaya göre karar 12'ye karşı 0 oyla alındı ve Warsh dahil tüm oy kullanan üyeler 25 baz puanlık artışı destekledi.

WARSH ENFLASYONA DİKKAT ÇEKMİŞTİ

Warsh, ağustos ayının sonlarında Jackson Hole'da yaptığı açıklamalarda fiyat baskılarının geniş bir alana yayıldığına işaret etmiş ve enflasyonla mücadele konusunda Fed'in atması gereken adımlar bulunduğu mesajını vermişti. Eylül toplantısında alınan kararın ardından da enflasyonun uzun süredir yüksek seyrettiğini vurgulayan Warsh, para politikasının fiyat istikrarına odaklandığını belirtti.

Fed'in resmi karar metninde de enflasyonun yüksek kalmaya devam ettiği açıkça belirtildi. Merkez bankası, 25 baz puanlık faiz artışının enflasyonu yüzde 2 hedefine daha hızlı şekilde döndürme amacı taşıdığını bildirdi.

FED'DEN YENİ FAİZ ARTIŞI SİNYALİ

Fed yetkililerinin yayımlanan ekonomik projeksiyonları, 2026 yılı içinde para politikasında ilave sıkılaşmanın gündemde kalabileceğini gösterdi. Fed yetkililerinin medyan tahmini, federal fonlama faizinin 2026 sonunda yüzde 4,1 seviyesinde bulunmasına işaret etti. Söz konusu tahmin, mevcut yüzde 3,75-4 aralığının ardından yıl sonuna kadar bir faiz artışının daha gerçekleşebileceğine karşılık geliyor.

Fed'in 2023'ten bu yana gerçekleştirdiği ilk faiz artırımıyla ABD'de para politikasının yönü yeniden sıkılaşmaya dönerken, Trump yönetimi ile merkez bankasının faiz seviyesine ilişkin yaklaşımı arasındaki farklılık yeniden gündeme geldi. Fed enflasyonu yüzde 2 hedefine döndürmeye odaklandığını açıklarken, Trump faiz oranlarının yüzde 1 veya daha düşük seviyeye indirilmesi gerektiğini savunuyor.

Güvenlik kaynaklarından edinilen bilgilere göre Kalın, Afganistan İstihbarat Genel Direktörlüğü (GDI) Başkanı Abdulhak Vasık’ın yanı sıra Afganistan Geçici Hükümeti Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Molla Abdul Gani Baradar, Savunma Bakanı Mevlevi Muhammed Yakub Mücahid ve İçişleri Bakanı Siraceddin Hakkani ile bir araya geldi. Görüşmelerde bölgesel ve küresel gelişmeler de değerlendirildi.

İBRAHİM KALIN KABİL VE KANDAHAR’I ZİYARET ETTİ

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Afganistan programı ülkenin iki önemli kentini kapsadı. Kalın, resmi ziyareti kapsamında başkent Kabil’in yanı sıra Kandahar’da da temaslarda bulundu. Ziyaret sırasında Afganistan yönetimindeki üst düzey isimlerle görüşmeler gerçekleştirildi.

Kabil’de gerçekleştirilen görüşmelerden biri Afganistan İstihbarat Genel Direktörlüğü Başkanı Abdulhak Vasık ile yapıldı. Kalın ile Vasık arasındaki görüşmede iki ülke arasındaki güvenlik ve istihbarat ilişkileri ele alındı.

AFGANİSTAN YÖNETİMİNİN ÜST DÜZEY İSİMLERİYLE GÖRÜŞTÜ

Kalın’ın Afganistan temasları istihbarat yönetimiyle sınırlı kalmadı. MİT Başkanı, Afganistan Geçici Hükümeti Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Molla Abdul Gani Baradar ile de bir araya geldi.

Kalın ayrıca Savunma Bakanı Mevlevi Muhammed Yakub Mücahid ve İçişleri Bakanı Siraceddin Hakkani ile görüşmeler gerçekleştirdi. Böylece ziyaret kapsamında Afganistan yönetiminin ekonomi, savunma, iç güvenlik ve istihbarat alanlarındaki üst düzey isimleriyle temas kurulmuş oldu.

GÜVENLİK VE İSTİHBARAT İŞ BİRLİĞİ MASADA

Görüşmelerin önemli gündem maddelerinden birini Türkiye ile Afganistan arasındaki güvenlik ve istihbarat iş birliği oluşturdu. İki ülke arasında söz konusu alanlardaki iş birliğinin derinleştirilmesi amacıyla atılabilecek adımlar değerlendirildi.

Temaslarda Türkiye-Afganistan ikili ilişkileri hakkında da görüş alışverişinde bulunuldu. Güvenlik kaynaklarından aktarılan bilgilere göre taraflar, mevcut ilişkiler ile iş birliğinin geliştirilebileceği alanları ele aldı.

TERÖRLE MÜCADELE GÖRÜŞÜLDÜ

MİT Başkanı Kalın’ın Afganistan temaslarında terörle mücadele de gündemdeydi. Türkiye ve Afganistan arasındaki güvenlik başlıklarının değerlendirilmesi sırasında terörle mücadele konusunda görüşmeler gerçekleştirildi.

İki ülkeyi ve bölgeyi ilgilendiren güvenlik sorunlarının ele alındığı temaslarda istihbarat alanındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik atılabilecek adımlar da değerlendirildi.

İNSAN KAÇAKÇILIĞI VE UYUŞTURUCU TİCARETİ GÜNDEMDE

Kalın’ın görüşmelerindeki diğer güvenlik başlıklarını insan kaçakçılığı ve uyuşturucu ticareti oluşturdu. Taraflar insan kaçakçılığıyla mücadele konusunda değerlendirmelerde bulunurken uyuşturucu ticaretine karşı yürütülebilecek mücadele de görüşmelerde ele alındı.

Afganistan’ın bölgesel konumu nedeniyle güvenlik gündeminde yer alan söz konusu başlıklar, Türkiye ile Afganistan arasındaki güvenlik ve istihbarat görüşmelerinin konuları arasında yer aldı.

ABD/İSRAİL-İRAN SAVAŞI DA GÖRÜŞÜLDÜ

Kalın’ın Kabil ve Kandahar temaslarında yalnızca ikili ilişkiler ele alınmadı. ABD/İsrail ile İran arasındaki savaş başta olmak üzere bölgesel ve küresel gelişmeler hakkında da değerlendirmelerde bulunuldu.

Bölgesel gelişmelerin güvenlik üzerindeki etkileri, Türkiye-Afganistan ilişkileri ve iki ülke arasındaki güvenlik iş birliği görüşmelerin gündem başlıkları arasında yer aldı.

KALIN’IN AFGANİSTAN TEMASLARINDA ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLAR

MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Afganistan ziyareti kapsamında güvenlik ve istihbarat iş birliğinin derinleştirilmesi, Türkiye-Afganistan ikili ilişkileri, terörle mücadele, insan kaçakçılığı ve uyuşturucu ticaretine karşı mücadele konuları ele alındı.

Görüşmelerde ayrıca ABD/İsrail-İran savaşı başta olmak üzere bölgesel ve küresel gelişmeler değerlendirildi. Kalın’ın programı başkent Kabil ile Kandahar’daki temasları kapsarken Afganistan Geçici Hükümeti’nin istihbarat, ekonomi, savunma ve içişleri alanlarındaki üst düzey yetkilileriyle görüşmeler gerçekleştirildi.

Türkiye’nin yanı sıra Yemen, Ürdün, Lübnan, Katar ve Filistin’den Suudi Arabistan’a destek açıklamaları geldi. Dışişleri Bakanlığı, Suudi makamlarının Husilere atfettiği saldırıyı şiddetle kınarken Suudi Arabistan’ın egemenliği, toprak bütünlüğü ve güvenliğine desteğini yineledi.

SUUDİ ARABİSTAN: İHA MEKKE’YE GİRMEDEN İMHA EDİLDİ

Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap Koalisyonu Sözcüsü Tuğgeneral Turki el-Maliki, olayın 15 Eylül günü yerel saatle 18.50 sıralarında gerçekleştiğini açıkladı. Maliki’nin açıklamasına göre Suudi Arabistan Kraliyet Hava Savunma Güçleri, Husiler tarafından fırlatıldığı öne sürülen İHA’yı Mekke’deki yasaklı hava sahasına girmeden önce tespit etti.

İHA’nın Mekke şehrinin güneyinde engellenerek imha edildiğini belirten Maliki, yaşanan olayın 27 Temmuz 2017’deki balistik füze saldırısının ardından Mekke’yi hedef almaya yönelik ikinci girişim olduğunu savundu. Maliki, Hac ve umre ziyaretçilerinin güvenliğinin “kırmızı çizgi” olduğunu belirterek benzer girişimlere karşı gerekli tedbirlerin alınacağını ifade etti.

HUSİLER MEKKE’Yİ HEDEF ALDIKLARI İDDİASINI REDDETTİ

Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon İHA’nın Husiler tarafından fırlatıldığını ve Mekke’yi hedef aldığını öne sürerken Husiler suçlamayı reddetti. Husi yönetiminden yapılan açıklamada Mekke’nin hedef alındığı yönündeki Suudi Arabistan kaynaklı iddianın gerçeği yansıtmadığı savunuldu.

Husiler aynı dönemde Suudi Arabistan’daki bazı hedeflere yönelik saldırıları üstlendi. Husi askeri sözcüsü Yahya Seri, Yanbu kentindeki Aramco tesisini ve Hamis Muşayt Hava Üssü’nü balistik füzeler ve İHA’larla hedef aldıklarını açıkladı. Mekke’ye yönelik saldırı iddiası ise Husi tarafınca reddedildi. Dolayısıyla Mekke’nin Husiler tarafından hedef alındığı bilgisi Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun açıklamasına dayanıyor ve taraflar olayın niteliği konusunda farklı açıklamalar yapıyor.

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI’NDAN SUUDİ ARABİSTAN’A DESTEK

Dışişleri Bakanlığı, Mekke’nin hedef alındığı yönündeki Suudi Arabistan açıklamasının ardından yazılı bir mesaj yayımladı. Bakanlık açıklamasında, “Husilerin, kutsal Mekke şehrini hedef alan İHA saldırısını şiddetle kınıyoruz” ifadesini kullandı.

Açıklamada Suudi Arabistan’ın egemenliği, toprak bütünlüğü ve güvenliğine verilen desteğin sürdüğü belirtilerek Riyad yönetimiyle dayanışma mesajı verildi. Dışişleri Bakanlığı ayrıca bölgesel istikrar ve güvenliği tehdit eden saldırıların sona erdirilmesi ve gerilimi daha fazla artırabilecek eylemlerden kaçınılması yönündeki çağrısını yineledi.

BURHANETTİN DURAN’DAN MEKKE AÇIKLAMASI

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Mekke’ye yönelik olduğu belirtilen İHA girişimini kınadı. Duran, Mekke-i Mükerreme’nin kutsiyeti ve güvenliğinin korunmasının İslam dünyası açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Duran, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İslam dünyasının yeni çatışmalardan ziyade diyalog ve kalıcı barışa ihtiyaç duyduğuna yönelik açıklamalarını hatırlattı. Suudi Arabistan’ın yanında olduklarını belirten Duran, ülkeye geçmiş olsun dileklerini iletti.

YEMEN’DEN SUUDİ ARABİSTAN’A DAYANIŞMA MESAJI

Yemen Dışişleri Bakanlığı da Husilerin Mekke’yi İHA ile hedef aldığı yönündeki Suudi Arabistan açıklamasının ardından girişimi kınadı. Yemen yönetimi, söz konusu girişimin Suudi Arabistan’ın egemenliğinin ihlali ve kutsal toprakların dokunulmazlığına yönelik bir saldırı olduğunu belirtti.

Yemen’in Suudi Arabistan yönetimi ve halkıyla dayanışma içerisinde olduğu belirtilen açıklamada, Riyad yönetiminin egemenliğini ve kutsal mekanların güvenliğini korumak amacıyla uluslararası hukuk çerçevesinde atacağı adımlara destek verildiği kaydedildi. Husilere yönelik silah tedarikinin kesilmesi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin ilgili kararlarının uygulanması ve Yemen hükümetinin ülkenin tamamında otoritesini yeniden tesis edebilmesi için destek verilmesi çağrısı da yapıldı.

ÜRDÜN: SUUDİ ARABİSTAN’LA TAM DAYANIŞMA İÇİNDEYİZ

Ürdün Dışişleri Bakanlığı, Mekke’nin hedef alındığı belirtilen İHA girişimini kınayan ülkeler arasında yer aldı. Ürdün yönetimi, söz konusu girişimi Suudi Arabistan’ın egemenliği, güvenliği ve istikrarına yönelik bir tehdit olarak nitelendirdi.

Ürdün tarafından yapılan açıklamada Mekke’nin Müslümanlar açısından taşıdığı konum ve kutsiyete dikkat çekilirken Suudi Arabistan’la dayanışmanın sürdüğü bildirildi.

LÜBNAN BAŞBAKANI SELAM’DAN KINAMA

Lübnan Başbakanı Nevvaf Selam da Husiler tarafından fırlatıldığı öne sürülen İHA ile Mekke’nin hedef alınması girişimini kınadı. Selam, söz konusu eylemlerin Suudi Arabistan’ın güvenlik ve egemenliğinin yanı sıra bölgedeki güvenlik ve istikrar açısından da tehdit oluşturduğunu belirtti.

Lübnan’ın Suudi Arabistan yönetimi ve halkıyla dayanışma içerisinde olduğunu kaydeden Selam, ülkesinin Suudi Arabistan’ın güvenliği ve egemenliğine yönelik saldırılar karşısında Riyad yönetiminin yanında olduğunu ifade etti.

KATAR’DAN MEKKE VE KABE VURGUSU

Katar Dışişleri Bakanlığı da Mekke’nin hedef alındığı belirtilen İHA girişimine ilişkin açıklama yaptı. Katar yönetimi, Mekke ve Kabe’nin hedef alınmaya veya tehdit edilmeye çalışılmasının dini, ahlaki ve insani açıdan kabul edilemez olduğunu belirtti.

Açıklamada kutsal mekanların ve bu bölgeleri ziyaret edenlerin güvenliğinin çatışmaların konusu haline getirilmemesi gerektiği vurgulandı. Mekke ve kutsal mekanların güvenliğini tehlikeye atacak eylemlerin bölgesel gerilimi artırabileceği belirtilirken Katar’ın Suudi Arabistan’la dayanışma içerisinde olduğu kaydedildi.

FİLİSTİN: KABE’NİN GÜVENLİĞİ KIRMIZI ÇİZGİ

Filistin Devlet Başkanlığı da Mekke’nin hedef alındığı belirtilen İHA girişimini kınayarak Suudi Arabistan’a destek verdi. Açıklamada Suudi Arabistan Hava Savunma Kuvvetlerinin İHA’yı Mekke hava sahasına girmeden önce engelleyerek imha ettiği yönündeki Suudi makamlarının bilgisine yer verildi.

Filistin yönetimi, Mekke’nin hedef alınmasının kutsal mekanların dokunulmazlığının ihlali anlamına geleceğini belirterek Suudi Arabistan’ın güvenliği, egemenliği ve istikrarına yönelik girişimler karşısında Riyad yönetiminin yanında olduğunu açıkladı. Filistin Devlet Başkanlığının açıklamasında Suudi Arabistan ve Mescid-i Haram’ın güvenliğinin “kırmızı çizgi” olduğu vurgulandı. Beş ülkeden gelen açıklamalar da Mekke’ye yönelik saldırı iddiasının ardından yayımlandı.

BÖLGEDE SALDIRILAR SON GÜNLERDE ARTTI

Mekke’ye ilişkin karşılıklı açıklamalar, Yemen’deki çatışmaların yeniden yoğunlaştığı bir dönemde geldi. Husiler 14 Eylül’de Suudi Arabistan’ın güneyindeki Kral Halid Hava Üssü’nü onlarca balistik füze ve İHA ile hedef aldıklarını açıklamıştı. Husi askeri sözcüsü Yahya Seri, Yemen’e yönelik saldırılar devam ettiği sürece Suudi Arabistan’ın iç kesimlerine yönelik saldırıların süreceğini söylemişti.

Suudi Arabistan makamları da 16 Eylül’de Abha, Hamis Muşayt ve Cizan’da alarm verilmesinin ardından tehlikenin geçtiğini duyurdu. Arap Koalisyonu, Hamis Muşayt, Abha ve Taif’teki saldırılarda 13 sivilin yaralandığını, 7 ev ile 2 aracın zarar gördüğünü bildirdi.

MEKKE SALDIRISI İDDİASINDA TARAFLARIN AÇIKLAMALARI FARKLI

Mekke’ye yönelik İHA olayında Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap Koalisyonu ile Husilerin açıklamaları birbiriyle örtüşmüyor. Koalisyon, İHA’nın Husiler tarafından fırlatıldığını ve Mekke’yi hedef aldığını öne sürerken Husiler saldırıyla bağlantıları bulunduğunu ve Mekke’yi hedef aldıklarını reddediyor.

Türkiye ile Yemen, Ürdün, Lübnan, Katar ve Filistin yönetimleri ise Suudi Arabistan tarafından açıklanan saldırı girişimine tepki göstererek Riyad yönetimiyle dayanışma mesajları yayımladı. Türkiye ayrıca bölgesel istikrar ve güvenliği tehdit eden saldırıların sona erdirilmesi ve gerilimi artıracak adımlardan kaçınılması çağrısında bulundu.

İsrail güçlerinin yıkım faaliyetleri de gün boyunca farklı noktalarda sürdü. Beyt Hanina ve Hizma'da konutlar ile tarımsal yapılar yıkılırken, El Halil yakınlarında tarım arazileri buldozerlerle sürüldü. Cenin'in güneyindeki Arrabeh'te ise zeytin ağaçlarının söküldüğü bildirildi.

EL-BİREH'DE 54 YAŞINDAKİ ZIAD MOHAMMED JABER ÖLDÜRÜLDÜ

WAFA'nın aktardığı bilgilere göre İsrail güçleri El-Bireh'e düzenledikleri baskın sırasında 54 yaşındaki Ziad Mohammed Jaber'i vurarak öldürdü. İsrail askerlerinin bölgeye girmesinin ardından açılan ateş sonucu Jaber'in vurulduğu ve hayatını kaybettiği bildirildi.

El-Bireh, Ramallah'ın hemen yanında yer alırken İsrail güçlerinin kentte ve çevresindeki bölgelerde düzenlediği baskınlar gün boyunca bildirilen olaylar arasında yer aldı. Jaber'in ölümü, salı günü Batı Şeria'dan bildirilen olayların en ağır sonucu oldu.

BATI ŞERİA GENELİNDE 31 FİLİSTİNLİ GÖZALTINA ALINDI

İsrail güçleri işgal altındaki Batı Şeria'nın farklı bölgelerinde gerçekleştirdikleri baskınlarda toplam 31 Filistinliyi gözaltına aldı. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre gözaltına alınanlar arasında daha önce İsrail hapishanelerinde tutulan Filistinliler ile bir gazeteci de bulunuyor.

Baskınlar Batı Şeria'nın farklı kent, kasaba ve köylerinde gerçekleştirildi. İsrail güçlerinin evlere girdiği, aramalar yaptığı ve Filistinlileri gözaltına aldığı bildirildi.

CENİN'DE 14 FİLİSTİNLİ SORGULANDIKTAN SONRA SERBEST BIRAKILDI

Cenin'de gerçekleştirilen baskınlarda 14 Filistinli İsrail güçleri tarafından alıkonularak sorgulandı. WAFA, söz konusu kişilerin sorgulamalarının tamamlanmasının ardından serbest bırakıldığını bildirdi.

İsrail güçlerinin Cenin ve çevresindeki operasyonları sırasında farklı bölgelere girdiği ve Filistinlileri saha sorgulamalarına tabi tuttuğu aktarıldı. Kent ve çevresindeki baskınlar Batı Şeria genelindeki operasyonlarla eş zamanlı olarak gerçekleştirildi.

YAŞLI FİLİSTİNLİ ÇİFT GASIPLARIN SALDIRISINDA YARALANDI

Beytüllahim yakınlarında yaşlı bir Filistinli çift İsrailli gasıpların saldırısına uğradı. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre saldırı sonucunda çift yaralandı.

Saldırının yaşandığı bölgede Filistinlilere ve mülklerine yönelik gasıp saldırıları bildirilen olaylar arasında yer aldı. Yaralanan çiftin saldırının ardından sağlık durumuna ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

BEIT IKSA TOPRAKLARINDA YENİ GASP NOKTASI OLUŞTURULDU

İsrailli gasıplar, Kudüs'ün kuzeybatısında bulunan Beit Iksa'ya ait topraklarda yeni bir gasp noktası oluşturdu. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre gasıplar bölgedeki Filistin topraklarına girerek burada yeni bir nokta kurdu.

Beit Iksa'nın bulunduğu bölge, İsrail'in işgali altındaki Batı Şeria ile Kudüs çevresindeki Filistin topraklarının bir parçasını oluşturuyor. Yeni gasp noktasının kurulmasıyla bölgedeki Filistin topraklarının kullanımı ve erişimine yönelik müdahalelere bir yenisi eklendi.

YAKLAŞIK 300 KOYUN VE BİR ARAP ATI ÇALINDI

Ramallah'ın doğusundaki Deir Dibwan'da İsrailli gasıpların bir çiftliğe girerek yaklaşık 300 koyun ile bir Arap atını çaldığı bildirildi. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre hayvanlar bölgedeki Filistinlilere ait bir çiftlikten götürüldü.

Olay, aynı gün Ramallah ve çevresinde bildirilen gasıp saldırılarından biri oldu. Hayvanların çalınmasının ardından çiftliğin uğradığı toplam maddi kayba ilişkin bilgi paylaşılmadı.

BURQA'DA YAPILAR VE ARAÇ ATEŞE VERİLDİ

Ramallah'ın doğusundaki Burqa da İsrailli gasıpların saldırısına uğradı. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre gasıplar köye saldırarak Filistinlilere ait yapıları ateşe verdi.

Saldırı sırasında en az bir araç da ateşe verildi. Yangının yapılarda ve araçta meydana getirdiği hasarın boyutuna ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

BEYT HANİNA'DA İKİ EV YIKILDI

İsrail güçleri işgal altındaki Kudüs'ün kuzeyindeki Beyt Hanina'da Filistinlilere ait iki evi yıktı. Yıkım işleminin İsrail güçlerinin bölgeye ağır iş makineleriyle girmesinin ardından gerçekleştirildiği bildirildi.

Evlerin yıkılmasıyla Filistinli ailelerin konutları kullanılamaz hale geldi. WAFA'nın aktardığı olay, aynı gün Kudüs ve çevresinde gerçekleştirilen yıkım faaliyetlerinin bir bölümünü oluşturdu.

HİZMA'DA SEKİZ KONUT VE TARIMSAL YAPI YIKILDI

İsrail güçlerinin yıkım faaliyetlerinin bir diğer adresi Hizma oldu. WAFA'ya göre bölgede toplam sekiz konut ve tarımsal yapı yıkıldı.

Yıkılan yapıların Filistinliler tarafından barınma ve tarımsal faaliyetler amacıyla kullanıldığı bildirildi. Beyt Hanina'daki iki evle birlikte aynı gün Kudüs çevresinde çok sayıda Filistinliye ait yapı İsrail güçleri tarafından yıkılmış oldu.

EL HALİL YAKINLARINDA TARIM ARAZİLERİ BULDOZERLERLE SÜRÜLDÜ

İsrail güçleri El Halil yakınlarında Filistinlilere ait tarım arazilerine de müdahale etti. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre bölgedeki tarım arazileri buldozerlerle sürüldü.

Tarım arazilerine yönelik müdahalenin ardından arazide meydana gelen hasarın büyüklüğüne ilişkin ayrıntılı bilgi verilmedi. Olay, aynı gün Batı Şeria'nın farklı bölgelerinde tarımsal alanlara yönelik bildirilen müdahaleler arasında yer aldı.

ARRABEH'TE ZEYTİN AĞAÇLARI SÖKÜLDÜ

Cenin'in güneyinde bulunan Arrabeh'te Filistinlilere ait zeytin ağaçlarının İsrail güçleri tarafından söküldüğü bildirildi. WAFA'nın aktardığı bilgilere göre İsrail güçleri bölgedeki tarım arazilerine girerek zeytin ağaçlarını kökünden çıkardı.

Zeytin yetiştiriciliği Batı Şeria'daki Filistinli çiftçilerin tarımsal faaliyetleri arasında önemli bir yer tutarken, sökülen ağaçların sayısına ilişkin bilgi paylaşılmadı. Aynı gün El Halil yakınlarında tarım arazilerinin buldozerlerle sürülmesiyle birlikte Batı Şeria'nın farklı noktalarında tarımsal alanlara yönelik müdahaleler kayıtlara geçti.

165 GASIP İSRAİL POLİSİ KORUMASINDA MESCİD-İ AKSA'YA GİRDİ

WAFA, 165 İsrailli gasıbın İsrail polisi korumasında Mescid-i Aksa yerleşkesine girdiğini bildirdi. Girişlerin İsrail polisinin koruması altında gerçekleştirildiği aktarıldı.

Mescid-i Aksa, işgal altındaki Doğu Kudüs'teki Eski Şehir bölgesinde bulunuyor. Bölgedeki gelişmeler aynı gün Filistinlilere yönelik giriş yasaklarıyla da gündeme geldi.

FİLİSTİNLİLERE MESCİD-İ AKSA'YA GİRİŞ YASAĞI

İsrail makamları Filistinlilere Mescid-i Aksa'ya yönelik altı aylık giriş yasakları getirdi. WAFA'nın gün içinde yayımladığı haberlerde yasak kararlarının Filistinlilere tebliğ edildiği ve söz konusu kişilerin altı ay boyunca Mescid-i Aksa'ya girmelerinin engelleneceği bildirildi.

İsrail makamlarının giriş yasağı kararları, Mescid-i Aksa'ya İsrail polisi korumasında gerçekleştirilen gasıp girişlerinin bildirildiği gün geldi. Kararların süresi altı ay olarak açıklandı.

BATI ŞERİA'NIN FARKLI BÖLGELERİNDE OLAYLAR SÜRDÜ

Salı günü bildirilen olaylar Ramallah ve El-Bireh, Cenin, Beytüllahim, Kudüs ve El Halil çevresine yayıldı. İsrail güçlerinin operasyonlarında bir Filistinli hayatını kaybederken gözaltılar, sorgulamalar, ev ve yapı yıkımları ile tarım arazilerine yönelik müdahaleler gerçekleştirildi.

İsrailli gasıpların saldırılarında ise Filistinliler yaralandı, hayvanlar çalındı ve mülkler ateşe verildi. Beit Iksa'ya ait topraklarda yeni bir gasp noktası oluşturulurken, Mescid-i Aksa'ya da İsrail polisi korumasında 165 gasıbın girdiği bildirildi.

Reuters da satış planını ABD'li bir yetkiliye dayanarak doğruladı. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre Trump yönetiminin planladığı 2,8 milyar dolarlık mühimmat satışı, on binlerce 2 bin poundluk bombayı kapsıyor. Satış planı henüz tamamlanmış bir işlem niteliği taşımıyor ve ilgili Kongre komitelerine gayriresmî olarak iletilmiş durumda.

PAKETTE 40 BİN ADET 907 KİLOGRAMLIK BOMBA VAR

Planlanan paketin içeriğinde 20 bin MK-84 ve 20 bin BLU-117 olmak üzere toplam 40 bin bomba bulunuyor. Her iki mühimmat da yaklaşık 2 bin pound, yani 907 kilogram ağırlığında. MK-84, yüksek patlayıcılı genel maksat bombası olarak kullanılırken BLU-117 de ABD ordusunun kullandığı aynı ağırlık sınıfındaki genel maksat mühimmatları arasında yer alıyor.

Associated Press'in haberine göre söz konusu bombaların farklı kullanım amaçlarına göre çeşitli konfigürasyonları bulunuyor. Bazı versiyonlar yerin altındaki hedeflere nüfuz etmek üzere kullanılabilirken diğer konfigürasyonlar yer üstündeki hedeflere karşı kullanılabiliyor. Paketin kesin içeriği ve satış süreci henüz nihai hale gelmiş değil.

20 BİN MK-84 VE 20 BİN BLU-117

Satış planında yer alan MK-84 bombaları, ABD'nin Mk 80 serisi genel maksat bombalarının en ağır üyeleri arasında bulunuyor. BLU-117 de 2 bin pound sınıfında yüksek patlayıcılı bir mühimmat olarak kullanılıyor. Planın mevcut haliyle her iki mühimmattan 20'şer bin adet İsrail'e sağlanması öngörülüyor.

Washington Post'un haberinde ise pakette 20 bin I-2000 Penetrator savaş başlığının da yer aldığı bildirildi. Associated Press ve Reuters tarafından doğrulanan temel satış kalemleri arasında toplam 40 bin MK-84 ve BLU-117 bomba bulunurken, I-2000 Penetrator savaş başlıklarına ilişkin ayrıntı Washington Post'un haberinde yer aldı.

KONGRE'YE GAYRİRESMÎ BİLDİRİM YAPILDI

Planlanan satışın ilgili Kongre komitelerine gayriresmî olarak bildirildiği aktarıldı. Büyük ölçekli Amerikan silah satışlarında Kongre'deki ilgili komiteler sürecin bir parçası olarak bilgilendiriliyor. Mevcut aşamada 2,8 milyar dolarlık paketin henüz nihai onay sürecini tamamlamadığı belirtiliyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı ise önerilen silah satışları Kongre'ye resmen bildirilmeden önce işlemler hakkında doğrulama veya yorum yapmama politikası izlediğini belirtti. Üst düzey bir Trump yönetimi yetkilisi de AFP'ye yaptığı açıklamada tüm yabancı silah satışlarının uygun süreçlerden geçtiğini söyledi ancak bekleyen işlemler hakkında ayrıntı vermedi.

PAKETİN BÜYÜK BÖLÜMÜ ABD FİNANSMANIYLA KARŞILANACAK

Associated Press'in aktardığı bilgilere göre 2,8 milyar dolarlık paketin büyük bölümünün ABD'nin yabancı askeri finansman programı üzerinden karşılanması planlanıyor. Sistem kapsamında ABD tarafından sağlanan finansman, İsrail'in Amerikan savunma şirketlerinden silah ve askeri ekipman satın alması amacıyla kullanılıyor.

Planlanan satışın finansman yapısı nedeniyle paketin önemli bölümünün ABD kamu kaynaklarıyla karşılanması öngörülüyor. Satışın tamamlanması halinde söz konusu kaynaklar İsrail'in ABD'den mühimmat satın alması için kullanılacak.

BIDEN YÖNETİMİ 2 BİN POUNDLUK BOMBA SEVKİYATINI DURDURMUŞTU

Aynı ağırlık sınıfındaki bombaların İsrail'e gönderilmesi daha önce ABD'de tartışmalara konu olmuştu. Eski ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, Gazze'deki yoğun nüfuslu alanlarda kullanılmaları halinde yüksek sivil kayıplara yol açabileceğine ilişkin endişeler nedeniyle 2024 yılında 2 bin poundluk bombalardan oluşan bir sevkiyatı durdurmuştu.

Donald Trump'ın 2025 yılında yeniden göreve gelmesinin ardından söz konusu kısıtlama kaldırıldı ve daha önce bekletilen ağır bombaların İsrail'e gönderilmesinin önü açıldı. Trump yönetimi Şubat 2025'te de İsrail'e bomba, füze ve ilgili askeri ekipmanları kapsayan 7,4 milyar dolardan fazla satışa onay vermişti. Söz konusu paket içerisinde MK-84 mühimmatları da bulunuyordu.

GAZZE VE LÜBNAN'DA DA KULLANILDI

Reuters'ın haberine göre İsrail, 2 bin poundluk bombaları Gazze ve Lübnan'daki askeri operasyonlarında kullandı. Ağır mühimmatların özellikle yoğun nüfuslu bölgelerde kullanılması, sivil kayıplar nedeniyle insan hakları uzmanlarının eleştirilerine konu oldu.

İsrail, Gazze'deki askeri operasyonlarını 7 Ekim 2023'te Hamas öncülüğündeki silahlı grupların İsrail'e düzenlediği, yaklaşık 1.200 kişinin öldürüldüğü ve 250'den fazla kişinin rehin alındığı saldırılara karşı meşru müdafaa kapsamında yürüttüğünü belirtiyor. Gazze'deki sağlık yetkilileri ise İsrail'in askeri operasyonlarında 73 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybettiğini bildiriyor.

SATIŞ PAKETİ HENÜZ NİHAİ HALE GELMEDİ

ABD yönetiminin hazırladığı 2,8 milyar dolarlık paketin mevcut aşamada bekleyen bir silah satışı olduğu ve nihai hale gelmediği belirtiliyor. Kongre'deki ilgili komitelerin gayriresmî olarak bilgilendirilmesi sürecin ilerlediğini gösterirken, ABD yönetimi bekleyen satışların ayrıntıları hakkında resmi açıklama yapmıyor.

Paket mevcut içeriğiyle tamamlanırsa İsrail'e 20 bin MK-84 ve 20 bin BLU-117 olmak üzere toplam 40 bin adet 2 bin poundluk bomba sağlanması planlanıyor. Silah paketinin toplam değerinin ise yaklaşık 2,8 milyar dolar olması öngörülüyor.

İRAN'DAN FÜZE VE İHA SALDIRISI RİSKİNE DİKKAT ÇEKİLDİ

ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan'a seyahatin yeniden değerlendirilmesi çağrısının gerekçeleri arasında Amerikan çıkarlarının İran'a ait insansız hava araçları ve füzelerle hedef alınması riskini gösterdi. Silahlı çatışma ve terörizm de seyahat uyarısında belirtilen güvenlik riskleri arasında sıralandı. Bakanlık, 28 Şubat 2026'da ABD ile İran arasındaki çatışmaların başlamasının ardından İran'dan gelebilecek füze ve İHA saldırıları konusunda devam eden bir tehdit bulunduğunu bildirdi.

Açıklamada İran'ın Suudi Arabistan'a füze ve insansız hava araçlarıyla saldırılar gerçekleştirdiği, saldırılarda ülke genelindeki şehirlerin, altyapının, havalimanlarının, askeri üslerin, diplomatik noktaların ve enerji tesislerinin hedef alındığı belirtildi. Yemen'deki İran destekli Husilerin de Suudi Arabistan'a yeniden saldırı düzenleme tehdidinde bulunduğu kaydedildi. Hava savunma sistemleri tarafından engellenen füze ve insansız hava araçlarından düşebilecek parçaların da risk oluşturduğu vurgulandı.

SUUDİ ARABİSTAN'IN BAZI BÖLGELERİNDE RİSK DAHA YÜKSEK

ABD'nin seyahat duyurusunda Suudi Arabistan'ın tamamı için Seviye 3 uyarısı bulunurken bazı bölgeler için daha yüksek risklere dikkat çekildi. Yemen sınır bölgesi, terör tehdidi nedeniyle "Seviye 4 - Seyahat etmeyin" kategorisinde tutuldu. ABD hükümeti çalışanlarının Yemen sınırının yaklaşık 20 mil, yani 32 kilometre yakınındaki bölgelere seyahat etmelerine güvenlik gerekçesiyle izin verilmediği bildirildi.

ABD hükümeti çalışanlarının Katif'e zorunlu olmayan seyahatlerinin de yasak olduğu açıklandı. Cizan, Asir, Necran ve Katif bölgelerine yapılacak seyahatlerde ise özel izin gerektiği belirtildi. Bakanlık, Yemen'deki silahlı grupların daha önce Suudi Arabistan'ın sınır kentleri ve ülkedeki diğer noktaları silahlı insansız hava araçları, füzeler ve roketlerle hedef aldığını kaydetti.

TERÖR SALDIRILARI KONUSUNDA UYARI

ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan'da terör saldırıları ve diğer terör faaliyetleri açısından risk bulunduğunu belirtti. Saldırıların özellikle tatil dönemlerinde çok az uyarıyla veya herhangi bir uyarı olmadan gerçekleşebileceği ifade edilirken önemli siyasi, kültürel ve dini noktaların potansiyel hedefler arasında olabileceği kaydedildi.

ABD vatandaşlarının ve diğer yabancıların bulunduğu yerler, turistik noktalar, büyük kalabalıklar, oteller, ulaşım merkezleri, pazarlar, alışveriş merkezleri, eğlence alanları ve kamu tesisleri de uyarıda potansiyel hedefler arasında gösterildi. ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan'daki vatandaşlarına çevrelerindeki gelişmelere karşı dikkatli olmaları ve yerel medyayı takip etmeleri çağrısında bulundu.

SOSYAL MEDYA FAALİYETLERİ İÇİN DE UYARI YAPILDI

Seyahat duyurusunda güvenlik risklerinin yanı sıra Suudi Arabistan'daki yerel yasalar ve sosyal medya faaliyetlerine ilişkin düzenlemelere de yer verildi. ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi makamlarının kamu düzeni açısından eleştirel, saldırgan veya bozucu olarak değerlendirdiği sosyal medya paylaşımları ve diğer çevrim içi faaliyetler nedeniyle kişilerin gözaltına alınabileceğini belirtti.

Bakanlık, Amerikan vatandaşlarının Suudi Arabistan dışında yaptıkları geçmiş sosyal medya paylaşımları nedeniyle de gözaltına alındığı vakalar bulunduğunu bildirdi. Uyarıda paylaşım yapmanın yanı sıra yeniden paylaşma veya belirli içerikleri beğenmenin de yerel düzenlemeler kapsamında değerlendirilebileceği, sosyal medya faaliyetleriyle bağlantılı davalarda siber suçlar ve terörle mücadele yasalarının kullanılabildiği ifade edildi.

ÜLKEDEN ÇIKIŞ YASAKLARI UYARININ GEREKÇELERİ ARASINDA

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın dikkat çektiği bir diğer konu, Suudi Arabistan'da uygulanabilen ülkeden çıkış yasakları oldu. Amerikan vatandaşlarının devam eden cezai veya hukuki soruşturmalar ve davalar nedeniyle ülkeden ayrılmalarının engellenebildiği belirtildi. Ödenmemiş vize aşım ücretleri, aile içi anlaşmazlıklar, mali uyuşmazlıklar ve çalışma hayatıyla bağlantılı anlaşmazlıklar çıkış yasağı gerekçeleri arasında gösterildi.

Bakanlık, söz konusu yasakların bazı durumlarda uzun yıllar devam edebildiğini ve bir cezanın tamamlanmasının veya özel hukuk davasının sonuçlanmasının ardından dahi sürebildiğini bildirdi. Suudi Arabistan'a seyahat eden kişilerin ülkede bulundukları süre boyunca yerel yasalara tabi oldukları da hatırlatıldı.

YEMEN İÇİN "SEYAHAT ETMEYİN" UYARISI SÜRÜYOR

Suudi Arabistan'ın komşusu Yemen için ABD'nin en yüksek seviyedeki seyahat uyarısı geçerliliğini koruyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, Amerikan vatandaşlarına Yemen'e herhangi bir nedenle seyahat etmemeleri yönündeki uyarısını sürdürüyor. Suudi Arabistan'a ilişkin güncel duyuruda da Yemen sınır bölgesine yönelik "Seviye 4 - Seyahat etmeyin" çağrısı ayrıca vurgulandı.

ABD'nin dört aşamalı seyahat uyarısı sisteminde Seviye 1 "Normal önlemleri alın", Seviye 2 "Daha dikkatli olun", Seviye 3 "Seyahati yeniden değerlendirin" ve Seviye 4 "Seyahat etmeyin" anlamına geliyor. Suudi Arabistan genelindeki mevcut uyarı Seviye 3 olarak uygulanırken Yemen sınırındaki bölge için en yüksek seviye olan Seviye 4 kullanılıyor.

İİT'DEN MEKKE VE MEDİNE AÇIKLAMASI

İİT Genel Sekreterliği, Husilerin Mekke ve Medine bölgesine yönelik saldırılarına ilişkin açıklamasında kutsal mekânların ve sivillerin korunmasına vurgu yaptı. Teşkilat, kutsal alanların, camilerin ve sivil unsurların hedef alınmasını "terörizm" olarak nitelendirerek söz konusu eylemlerin İslami değerler, uluslararası normlar ve hukukla çeliştiğini bildirdi.

Açıklamada, kutsal mekânların dokunulmazlığının ihlal edilmesinin kabul veya müsamaha gösterilemeyecek bir eylem olduğu belirtildi. İİT, söz konusu saldırılardan sorumlu olanların caydırılması gerektiğini de kaydetti.

"MÜSLÜMANLARIN DUYGULARINI PROVOKE ETMEYİ AMAÇLIYOR"

İslam İşbirliği Teşkilatı, saldırıların yalnızca bölgedeki sivillere ve fiziki hedeflere yönelik olmadığını belirterek kutsal mekânların taşıdığı dini öneme de dikkat çekti. Genel Sekreterlik, saldırıların "sivilleri terörize etmeyi, kutsal mekânların ve camilerin dokunulmazlığını ihlal etmeyi ve dünyanın dört bir yanındaki Müslümanların duygularını provoke etmeyi" amaçladığını ifade etti.

Teşkilatın açıklamasında, kutsal mekânların dokunulmazlığının korunması gerektiği vurgulanırken camilere ve sivil unsurlara yönelik saldırıların da kabul edilemez olduğu kaydedildi. İİT'nin resmi internet sitesinde 16 Eylül tarihinde yayımlanan duyuruda saldırılar doğrudan Mekke ve Medine bölgesiyle ilişkilendirildi.

SUUDİ ARABİSTAN MEKKE YAKINLARINDA HUSİ İHA'SININ DÜŞÜRÜLDÜĞÜNÜ AÇIKLADI

Suudi Arabistan öncülüğündeki askeri koalisyonun açıklamasına göre, ülkenin hava savunma sistemleri Mekke'nin güneyinde ilerleyen bir Husi insansız hava aracını engelleyerek imha etti. Koalisyon, İHA'nın Mekke üzerindeki yasaklı hava sahasına girmeden önce düşürüldüğünü bildirdi.

Husiler ise Mekke'nin hedef alındığı yönündeki açıklamaları reddetti. Reuters'ın aktardığına göre Husi tarafı, İslami kutsal mekânları hedef aldığı iddiasını kabul etmedi. Dolayısıyla Mekke'nin doğrudan hedef alındığı yönündeki açıklama Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon tarafından yapılırken, Husi tarafı söz konusu iddiaya karşı çıktı.

İİT'DEN SUUDİ ARABİSTAN'A TAM DAYANIŞMA MESAJI

İslam İşbirliği Teşkilatı, açıklamasında Suudi Arabistan ile "tam dayanışma" içinde olduğunu bildirdi. Teşkilat, Suudi Arabistan'ın kutsal mekânları ve sivilleri korumak amacıyla aldığı tedbirlere desteğini ifade ederken, ülkenin güvenliğinin ve egemenliğinin korunmasına yönelik önlemlere de destek verdi.

İİT'nin Suudi Arabistan'a yönelik dayanışma açıklaması, son dönemdeki Husi saldırıları sonrasında yapılan diğer açıklamaların ardından geldi. İİT Genel Sekreteri İsmail Ould Cheikh Ahmed, 8 Eylül'de Abha, Khamis Mushait, Cizan ve Necran'daki sivil ve ekonomik hedeflere yönelik saldırıları da kınamıştı. İİT'ye bağlı İslam İşbirliği Teşkilatı Bağımsız Daimi İnsan Hakları Komisyonu da 10 Eylül'deki açıklamasında Suudi Arabistan'daki sivillere, sivil unsurlara ve kritik enerji altyapısına yönelik sınır ötesi Husi saldırılarını kınamıştı.

RUSYA, ABD VE UKRAYNA ARASINDA MÜZAKERE MESAJI

Rusya, ABD ve Ukrayna arasında üçlü formatta müzakerelerin yeniden başlatılması ihtimaline değinen Lavrov, Moskova'nın görüşmelere hazır olduğunu belirtti. Lavrov, ciddi müzakerelere her zaman hazır olduklarını, görüşmelerden vazgeçmediklerini ve müzakerelerin üçlü ya da ikili formatta gerçekleştirilebileceğini söyledi. Rusya'nın geçmiş görüşmeleri uzatmaya veya zorlaştırmaya çalışmadığını savunan Lavrov, tarafların hazır olması durumunda müzakere sürecinin yeniden başlayabileceğini ifade etti.

2022'DEKİ İSTANBUL MÜZAKERELERİNİ HATIRLATTI

Lavrov, Rusya ile Ukrayna arasında 2022 yılında İstanbul'da gerçekleştirilen müzakerelere de değindi. Rus Dışişleri Bakanı, söz konusu süreçte ortaya çıkan anlaşmaların Batı'nın müdahalesi nedeniyle engellendiğini öne sürdü. Lavrov, yeni bir müzakere süreci yürütülmesi halinde Rusya'nın "özel askeri operasyon" olarak adlandırdığı Ukrayna'daki askeri faaliyetlerini görüşmeler devam ederken durdurmayacağını belirtti. Batılı ülkeler ise 2022 İstanbul görüşmelerinin neden sonuçsuz kaldığı konusunda Moskova'nın anlatımından farklı değerlendirmeler dile getiriyor.

LAVROV: RUSYA'NIN ŞARTLARI DEĞİŞMEDİ

Rusya'nın Ukrayna konusundaki pozisyonunun değişmediğini söyleyen Lavrov, Moskova'nın kendi tutumu çerçevesinde "makul uzlaşılar" bulmaya hazır olduğunu ifade etti. Rusya'nın güvenliğinin sağlanması, NATO'nun Rusya sınırlarına yaklaşmasının engellenmesi ile Rusların ve Rusça konuşan kişilerin haklarının güvence altına alınmasını Moskova'nın temel hedefleri arasında sıraladı. Ukrayna ve NATO ülkeleri ise Rusya'nın savaşa ilişkin gerekçelerini reddediyor ve Ukrayna'nın egemenliği ile toprak bütünlüğünü vurguluyor.

ABD'NİN YAKLAŞIMINA İLİŞKİN AÇIKLAMA

Lavrov, ABD'nin diğer Batılı ülkelerden farklı olarak Rusya'nın Ukrayna savaşının temel nedenleri olarak tanımladığı konuları anladığını savundu. Amerikan yönetiminin Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine yönelik girişimlerini takdir ettiklerini belirten Lavrov, Moskova'nın Washington ile temaslarını sürdürdüğünü ifade etti.

Lavrov ayrıca ABD'nin İran konusunda sağlanacak bir çözüm karşılığında Ukrayna konusunda Rusya'dan bir anlaşma talep ettiği yönündeki iddialara değindi. Rus Dışişleri Bakanı, Washington yönetiminin İran konusunda çözüm karşılığında Ukrayna konusunda çözüm sağlanması için Rusya'ya herhangi bir takas teklifinde bulunmadığını söyledi.

AVRUPA'NIN UKRAYNA POLİTİKASINI ELEŞTİRDİ

Avrupa Birliği ülkelerinin Ukrayna konusundaki yaklaşımına değinen Lavrov, Avrupalı ülkelerin Kırım ve Donbas konusunda Rusya'nın taleplerini kabul etmemesini eleştirdi. AB'nin Ukrayna'nın 1991 sınırlarını esas alan yaklaşımını sürdürdüğünü belirten Lavrov, Avrupa ülkelerinin Ukrayna'nın NATO üyeliğini destekleyen açıklamalarını da eleştirdi. Avrupa Birliği ise Rusya'nın Ukrayna toprakları üzerindeki ilhak iddialarını tanımıyor ve Ukrayna'nın uluslararası kabul görmüş sınırları içindeki egemenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklediğini açıklıyor.

Lavrov, Avrupalı ülkelerin ABD'yi "Anchorage uzlaşılarından" vazgeçmeye ikna etmemesi halinde dünyanın bir yıldır Ukrayna'daki savaş olmadan yaşıyor olacağını öne sürdü. Söz konusu açıklama Lavrov'un Avrupa'nın savaşın devamındaki rolüne ilişkin değerlendirmesini yansıtırken, Avrupa ülkeleri Rusya'yı savaşı başlatan ve sürdüren taraf olarak nitelendiriyor.

LAVROV'DAN AVRUPA'YA "KISA SÜRECEK" MESAJI

Avrupa ülkelerinin zaman zaman Moskova ile Ukrayna konusunda gizli iletişim kanalları oluşturmaya çalıştığını ileri süren Lavrov, Rusya'nın görüşmelerden vazgeçmediğini söyledi. Moskova'nın Avrupa ülkelerine saldırma niyetinin bulunmadığını belirten Rus Dışişleri Bakanı, olası bir askeri çatışmaya ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı.

Lavrov, Avrupa ülkelerinin Rusya'ya saldırması halinde yaşanacak savaşın farklı olacağını belirterek, "Avrupalılar bize saldırırlarsa, bu savaş farklı olacak ve çok kısa sürecek" dedi. Açıklama, Lavrov'un Avrupa ile Rusya arasında doğrudan askeri çatışma yaşanması ihtimaline ilişkin şartlı bir ifade olarak kayıtlara geçti.

AVRUPA ÜLKELERİNE 12 GEMİ SUÇLAMASI

Lavrov'un gündemindeki bir diğer konu deniz taşımacılığı oldu. Seyrüsefer özgürlüğüne yönelik müdahalelerin son dönemde arttığını söyleyen Lavrov, Avrupa ülkelerinin ocak ayından bu yana 12 gemiyi çeşitli gerekçelerle alıkoyduğunu ileri sürdü. Rus Bakan, gemilerin herhangi bir dayanak olmadan durdurulduğunu savunarak gelişmelerden duydukları endişeyi dile getirdi.

İRAN VE FİLİSTİN KONULARINA DA DEĞİNDİ

Lavrov, Ukrayna'nın yanı sıra İran ve Filistin konularında da ABD yönetiminin girişimlerini değerlendirdi. İran ile ABD arasında haziran ayında imzalanan mutabakat zaptının sekteye uğradığını belirten Lavrov, ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze'ye ilişkin planının da uygulanmadığını söyledi.

Rusya Dışişleri Bakanı, Amerikan yönetiminin Ukrayna, İran ve Filistin meselelerinin çözümünde henüz sonuç elde edemediği değerlendirmesinde bulundu. İran meselesinin bölgedeki ülkelerin girişimleriyle çözülmesi gerektiğini belirten Lavrov, Moskova'nın söz konusu başlıktaki yaklaşımını da toplantıda dile getirdi.

Libya'daki gelişme, küresel petrol piyasalarında arz kaynaklı risklerin yakından izlendiği bir dönemde yaşandı. Orta Doğu'daki çatışmalar ve önemli petrol nakil güzergahlarındaki kesintiler petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden olurken Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'nda yaşanan kesinti ve Yanbu'daki yüklemelerin durması da piyasadaki arz endişelerini artırdı. Brent petrolün varil fiyatı 15 Eylül'de 108,75 dolardan kapanırken 16 Eylül'deki işlemlerde 107,82 dolar civarında seyretti.

HAMADA-ZAVİYE PETROL HATTININ VANASI KAPATILDI

Libya Ulusal Petrol Kurumu tarafından 15 Eylül'de yapılan açıklamaya göre Petrol Tesisleri Muhafızları mensuplarından bir grup, ülkenin batısındaki Hamada-Zaviye ana petrol hattının vanasını kapattı. NOC, müdahalenin hukuka aykırı şekilde gerçekleştirildiğini belirtirken kapatmanın ardından Tahara sahasının bağlantı noktasında üretim hatlarındaki basıncın aniden yükseldiğini bildirdi.

Basınç artışının ardından Hamada'daki NC8 sahasında, Tahara'daki NC4 sahasında ve NC5 istasyonunda üretim ve operasyonların tamamı durdu. Libya Ulusal Petrol Kurumu, petrol tesisleri ve işletmecilerinin zarar görebileceği uyarısında bulunurken üretimdeki kesintilerin ülke ekonomisini de doğrudan etkileyebileceğini belirtti.

LİBYA'NIN TOPLAM PETROL ÜRETİMİ DEVAM EDİYOR

Üç petrol tesisindeki faaliyetlerin tamamen durmasına karşın gelişme Libya genelindeki petrol üretiminin tamamının kesilmesine yol açmadı. NOC Başkanı Massoud Suleman, üretimin çeşitli petrol sahalarındaki kesintilerden büyük ölçüde etkilenmediğini ve ülkenin toplam petrol üretiminin günlük yaklaşık 1,4 milyon varil seviyesinde devam ettiğini açıkladı.

Libya'nın petrol üretimi, 2011'de Muammer Kaddafi yönetiminin devrilmesinin ardından yaşanan siyasi ve teknik sorunlar nedeniyle farklı dönemlerde kesintilere uğradı. Ülke ekonomisinin temel gelir kaynaklarından birini oluşturan petrol sektöründeki üretim ve ihracatın devamlılığı, Libya'nın kamu finansmanı açısından da önem taşıyor.

NOC'TAN “MÜCBİR SEBEP” UYARISI

Libya Ulusal Petrol Kurumu, Hamada-Zaviye ana petrol hattındaki vananın kapalı kalması veya başka sahaların da benzer şekilde zorunlu olarak kapatılması halinde “mücbir sebep” ilan etmek zorunda kalabileceğini duyurdu. NOC, sorumlu makamlara müdahale çağrısında bulunarak krizin nedenlerinin ortadan kaldırılmasını istedi.

Mücbir sebep ilanı, şirketlerin veya kurumların kontrolü dışındaki olağanüstü koşullar nedeniyle sözleşmeler kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirememesi halinde kullanılan hukuki bir mekanizma olarak uygulanıyor. Libya'daki petrol üretiminin uzun süre kesintiye uğraması halinde NOC'un söz konusu mekanizmaya başvurabileceği açıklandı.

PETROL TESİSLERİ MUHAFIZLARININ TALEBİ ORTAYA ÇIKTI

Petrol Tesisleri Muhafızları, petrol sahaları, boru hatları ve terminallerin güvenliğini sağlamakla görevli bir yapı olarak faaliyet gösteriyor. Reuters'ın aktardığı açıklamaya göre grup, idari ve mali açıdan Savunma Bakanlığı yerine Libya Ulusal Petrol Kurumu'na bağlanmayı talep ediyor.

Petrol Tesisleri Muhafızları, talepleri doğrultusunda bazı petrol tesislerinde üretimin kısmen azaltılmasına yönelik adımlar atarken taleplerinin karşılanmaması durumunda daha geniş çaplı üretim kesintilerinin gündeme gelebileceğini duyurdu. NOC ise taleplerin üretimin durdurulması yerine ilgili kurumlar ve yasal kanallar üzerinden ele alınması gerektiğini bildirdi.

ZAVİYE RAFİNERİSİNDE DE EYLEM YAPILDI

Petrol Tesisleri Muhafızları mensupları, Hamada-Zaviye hattındaki gelişmeden önce Zaviye Petrol Rafinerisi'nde de eylem düzenledi. Eylemlerin odağında grubun idari ve mali statüsüne ilişkin talepler yer aldı.

NOC, petrol sahaları ve tesislerinin talepler nedeniyle kapatılmasına karşı çıkarak üretimin durdurulmasının Libya ekonomisine zarar verdiğini açıkladı. Kurum ayrıca küresel petrol fiyatlarının yüksek seyrettiği bir dönemde üretimin kesintiye uğramasının ülkenin petrol tedarikçisi konumuna zarar verebileceği uyarısında bulundu.

PETROL FİYATLARINDA SERT DALGALANMA

Libya'daki üretim kesintisi, küresel petrol arzının farklı bölgelerde yaşanan gelişmeler nedeniyle baskı altında bulunduğu bir döneme denk geldi. Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'ndaki kesinti ve Yanbu'dan yapılan bazı sevkiyatların durması da küresel arz endişelerini artıran gelişmeler arasında yer aldı. Brent petrol 15 Eylül'deki işlemleri 3 doların üzerinde artışla 108,75 dolardan tamamladı.

Petrol fiyatlarında 16 Eylül'de ise yön değişti. ABD'deki ham petrol, benzin ve distilat stoklarında beklenmedik artış olduğuna ilişkin verilerin ardından Brent petrol 93 sent gerileyerek 107,82 dolar seviyesine geldi. Libya'daki kesintiler ve Orta Doğu'daki arz sorunları petrol piyasasının takip ettiği başlıklar arasında kalmaya devam etti.

Meink, ABD’nin uzay alanındaki “gelişen tehditlere” karşı hazırlıklı olduğunu ifade etti. Washington yönetimi yörüngeye yerleştirilen silahın varlığını doğrulamasına rağmen sistemin teknik ayrıntılarını paylaşmadı. Silahın ne zaman yörüngeye gönderildiği, hangi yöntemle çalıştığı ve sahip olduğu askeri kapasite konusunda bilgi verilmedi.

ABD YÖRÜNGEDEKİ SİLAHI İLK KEZ RESMEN DOĞRULADI

ABD’li üst düzey askeri yetkililer daha önce birçok kez ülkenin uzaydaki askeri kapasitesinin artırılması gerektiğine ilişkin açıklamalarda bulunmuştu. Son açıklamayla birlikte Washington, Dünya yörüngesinde bulunan ve saldırı amacıyla da kullanılabilecek bir silaha sahip olduğunu ilk kez açık şekilde doğrulamış oldu.

ABD yönetimi uzaydaki askeri kapasitesini artırmasının gerekçeleri arasında Rusya ve Çin’in faaliyetlerini gösteriyor. Washington, Moskova ve Pekin’in gelecekte Amerikan uydularına saldırabilecek veya uyduların çalışmalarını aksatabilecek sistemler geliştirdiğini savunuyor.

SİLAHIN KAPASİTESİ AÇIKLANMADI

Yörüngeye konuşlandırıldığı doğrulanan sistemle ilgili birçok teknik ayrıntı ise kamuoyuyla paylaşılmadı. Silahın yörüngeye hangi tarihte yerleştirildiği, hangi hedeflere karşı kullanılabileceği ve çalışma prensibinin ne olduğu açıklanmadı.

Sistemin saldırı ve savunma görevlerinde sahip olduğu kapasiteye ilişkin de ayrıntılı bilgi verilmedi. ABD tarafından yapılan açıklamalar, yörüngede bir silah bulunduğunun resmi olarak doğrulanmasıyla sınırlı kaldı.

UZAY KUVVETLERİNDEN SALDIRI VE SAVUNMA VURGUSU

ABD Uzay Kuvvetleri, uzaydaki askeri stratejisine ilişkin açıklamalarında hem saldırı hem de savunma yeteneklerine vurgu yaptı. Kuvvet tarafından açıklanan yaklaşım kapsamında kullanılabilecek yöntemlerin rakip sistemlerin faaliyetlerini “aksatmak, zayıflatmak ve gerekirse yok etmek” amacı taşıyabileceği belirtildi.

Uzay Kuvvetleri, söz konusu askeri yeteneklerin ilgili komutanlıkların talimatları doğrultusunda kullanılabileceğini bildirdi. Kullanım alanlarının hem saldırı hem de savunma operasyonlarını kapsayabileceği ifade edildi.

UZAY KUVVETLERİ 2019’DA KURULDU

ABD Uzay Kuvvetleri, Donald Trump’ın ilk başkanlık döneminde 2019 yılında kuruldu. Kuruluş, 70 yılı aşkın bir sürenin ardından ABD ordusuna eklenen ilk yeni kuvvet oldu.

Uzay Kuvvetleri’nin temel görevleri arasında ABD’nin iletişim, istihbarat, gözetleme ve navigasyon faaliyetlerinde kullandığı yüzlerce uyduyu korumak bulunuyor. Söz konusu uydular, Amerikan ordusunun farklı bölgelerde yürüttüğü operasyonların iletişim ve bilgi altyapısında görev yapıyor.

TRUMP KARARNAMESİNDE “SALDIRI KAPASİTESİ” VURGUSU

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl yayımladığı başkanlık kararnamesinde Uzay Kuvvetleri’nin görevinin yalnızca ABD’nin uzaydaki varlıklarını savunmakla sınırlı olmadığını belirtti. Kararnamede kuvvetin gerektiğinde saldırı kapasitesine de sahip olması gerektiği ifade edildi.

Yörüngeye silah konuşlandırıldığının doğrulanması da ABD’nin uzaydaki askeri kapasitesine ilişkin açıklamalarının ardından geldi. Washington yönetimi uzay alanındaki savunma ve saldırı yeteneklerini geliştirmesinin nedenleri arasında rakip ülkelerin sistemlerini gösteriyor.

“ALTIN KUBBE” PLANINDA UZAY TABANLI SİSTEMLER

Trump yönetimi uzay tabanlı askeri sistemleri ABD için planlanan “Altın Kubbe” savunma sisteminin önemli bileşenlerinden biri olarak değerlendiriyor. Plan kapsamında uzaya konuşlandırılması öngörülen önleyici füzelerle ABD’nin hava tehditlerine karşı korunması hedefleniyor.

Altın Kubbe planında uzay tabanlı sistemlere yer verilmesi, ABD’nin yörüngedeki askeri kapasitesine ilişkin çalışmalarının bir diğer ayağını oluşturuyor. Washington yönetiminin açıkladığı hedefler arasında uzaydan gelebilecek veya uzay sistemlerini etkileyebilecek tehditlere karşı kapasitenin artırılması bulunuyor.

DIŞ UZAY ANTLAŞMASI HANGİ SİLAHLARI YASAKLIYOR?

Uzayın askeri amaçlarla kullanılması uluslararası hukukta belirli sınırlamalara tabi bulunuyor. 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması, nükleer silahların ve diğer kitle imha silahlarının Dünya yörüngesine yerleştirilmesini yasaklıyor.

Antlaşma, uzayda kullanılabilecek bütün askeri sistemlere yönelik genel bir yasak getirmiyor. ABD, Rusya ve Çin dahil olmak üzere büyük güçler, uzun süredir diğer ülkelerin uydularını hedef alabilecek veya faaliyetlerini etkileyebilecek farklı teknolojiler üzerinde çalışıyor.

UYDULAR MODERN ORDULAR İÇİN KRİTİK ÖNEM TAŞIYOR

Uydular, modern orduların iletişim, navigasyon, istihbarat ve gözetleme faaliyetlerinde kritik görevler üstleniyor. Askeri operasyonlarda uydu sistemlerinin yoğun biçimde kullanılması, rakip ülkelerin uydularını devre dışı bırakmaya veya faaliyetlerini aksatmaya yönelik teknolojileri de askeri stratejilerin bir parçası haline getiriyor.

Şubat ayında iki Rus uydusunun, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği 2022’den itibaren en az 12 Avrupa uydusunun iletişimini yakalamış olabileceği ortaya çıkmıştı. Söz konusu faaliyetlerin Rus istihbaratının uydular üzerinden aktarılan hassas verilere erişmesine ve teorik olarak bazı uyduların kontrolünün ele geçirilmesine imkan sağlayabileceği belirtilmişti.

Gasıpların köye getirdikleri ekipmanları İsrail güçlerinin koruması altında yerleştirdiği bildirildi. Beyt İksa’daki ilk noktanın yaklaşık dört ay önce kurulduğu belirtilirken, son gelişmeyle birlikte köyde gasıplar tarafından oluşturulan noktaların sayısı ikiye yükseldi.

İSRAİL GÜÇLERİNİN KORUMASI ALTINDA KURULDU

WAFA’nın haberine göre İsrailli gasıplar, Beyt İksa köyünde ikinci noktayı oluştururken İsrail güçlerinin koruması altında hareket etti. Gasıplar beraberlerinde getirdikleri ekipmanları köyde belirlenen alana yerleştirdi.

Beyt İksa’da gasıplar tarafından ilk noktanın dört ay önce kurulduğu aktarıldı. İkinci noktanın kurulması, bölgede yaşayan Filistinliler arasında topraklarının geleceğine ilişkin endişeleri artırdı.

FİLİSTİNLİLER TOPRAKLARINA ERİŞİMİN ENGELLENMESİNDEN ENDİŞELİ

Beyt İksa sakinleri, gasıpların oluşturduğu noktaların kalıcı hale gelmesinden endişe ediyor. Köy halkı, söz konusu noktaların kalıcı hale gelmesi durumunda gasıpların daha fazla Filistin toprağı üzerinde kontrol kurabileceğini belirtiyor.

Yeni kurulan noktanın Filistinlilerin kendilerine ait arazilere ulaşmasını da engelleyebileceği ifade edildi. Köy sakinlerinin endişeleri hem arazilerin kontrolü hem de Filistinlilerin kendi topraklarına erişiminin devam edip etmeyeceği üzerinde yoğunlaşıyor.

BEYTÜLLAHİM YAKINLARINDA YAŞLI ÇİFTE SALDIRI

Batı Şeria’nın bir başka noktasında ise İsrailli gasıpların Filistinli bir çifte saldırdığı bildirildi. WAFA’nın aktardığına göre saldırı, Beytüllahim’in güneydoğusunda bulunan Ebu Nüceym köyünde gerçekleşti.

İsrailli gasıplar köyde yaşlı bir Filistinli ile eşine saldırdı. Saldırı sonucunda çiftin vücutlarının çeşitli bölgelerinde morluklar oluştuğu bildirildi.

BATI ŞERİA’DA GASIPLARIN SALDIRILARI SÜRÜYOR

Beyt İksa’da ikinci noktanın kurulması ile Ebu Nüceym’de yaşlı Filistinli çiftin darbedilmesi, işgal altındaki Batı Şeria’nın farklı noktalarında yaşandı. Beyt İksa’daki gelişmeler Filistinlilerin topraklarına erişimine ilişkin endişeleri gündeme getirirken, Ebu Nüceym’deki saldırıda iki Filistinli yaralandı.

WAFA’nın aktardığı bilgilere göre Beyt İksa’da kurulan yeni nokta gasıpların daha fazla Filistin toprağı üzerinde kontrol sağlamasına imkan verebilir. Köy sakinleri, dört ay önce kurulan ilk noktanın ardından oluşturulan ikinci noktanın da kalıcı hale gelmesinden endişe ediyor.

BMGK üyelerinin New York saatiyle salı öğleden sonra bir araya gelmesi planlanıyor. Toplantının gündemini, Yemen’de yeniden yoğunlaşan çatışmaların ardından Husilerin Kızıldeniz kıyılarında elde ettiği kazanımlar ve dünyanın en önemli deniz ticaret güzergâhlarından biri olan Babülmendep Boğazı çevresindeki gelişmeler oluşturacak.

FRANSA ACİL TOPLANTI ÇAĞRISI YAPTI

Reuters’ın isimleri açıklanmayan iki Fransız diplomata dayandırdığı bilgilere göre BMGK’nın acil toplantısı Fransa tarafından talep edildi. Toplantının salı öğleden sonra New York’ta yapılacağı belirtildi.

Konseyin gündemine taşınan gelişmeler, Husilerin son günlerde Yemen’in Kızıldeniz kıyılarındaki ilerleyişinin ardından geldi. Husiler, ilerleyişleri sırasında ülkenin Kızıldeniz kıyılarının büyük bölümünde kontrol sağladı.

HUSİLER MAYYUN ADASI’NDA KONTROL SAĞLADI

Son günlerde yaşanan gelişmeler kapsamında Husiler, Yemen’in Kızıldeniz kıyılarının büyük bölümünü ele geçirdi. Husilerin kontrol sağladığı noktalar arasında Babülmendep Boğazı içerisinde bulunan Mayyun Adası da yer aldı.

Mayyun Adası’nın konumu, bölgedeki gelişmeleri doğrudan Babülmendep Boğazı ile bağlantılı hale getiriyor. Husilerin adada kontrol sağlamasının ardından boğazdaki durum Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin acil toplantı gündemine taşındı.

BABÜLMENDEP AVRUPA İLE ASYA’YI BİRBİRİNE BAĞLIYOR

Babülmendep Boğazı, küresel deniz taşımacılığının önemli geçiş noktaları arasında bulunuyor. Yemen ile Cibuti arasında yer alan yaklaşık 20 kilometre, diğer bir ifadeyle 12 mil genişliğindeki su yolu, Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretinin bağlantı noktalarından birini oluşturuyor.

Kızıldeniz’in güney çıkışında bulunan boğaz, deniz yoluyla gerçekleştirilen uluslararası ticarette kullanılan güzergâhlardan biri olma özelliğini taşıyor. Bölgedeki çatışmalar nedeniyle Babülmendep çevresindeki askeri gelişmeler de uluslararası gündemde yakından takip ediliyor.

KÜRESEL TİCARETİN YÜZDE 12’Sİ GEÇİYORDU

Yemen’de çatışmaların eylül ayında yeniden başlamasından önce küresel ticaretin yaklaşık yüzde 12’sinin Babülmendep Boğazı üzerinden geçtiği belirtiliyor. Söz konusu oran, boğazın uluslararası ticaret açısından taşıdığı önemi ortaya koyan veriler arasında yer alıyor.

Yaklaşık 20 kilometrelik genişliğe sahip Babülmendep’teki gelişmeler, Husilerin Kızıldeniz kıyılarının büyük bölümünde ve boğaz içerisindeki Mayyun Adası’nda kontrol sağlamasının ardından BMGK’nın gündemine girdi.

BMGK SALI GÜNÜ TOPLANACAK

Fransa’nın çağrısıyla yapılacak acil BMGK toplantısında Babülmendep Boğazı’nda yaşanan gelişmeler ele alınacak. Reuters’a konuşan iki Fransız diplomat, toplantının salı günü New York saatiyle öğleden sonra gerçekleştirileceğini bildirdi.

Toplantı kararı, Husilerin Yemen’in Kızıldeniz kıyılarında ilerlediği ve Mayyun Adası’nı kontrol altına aldığı bir dönemde alındı. BMGK üyeleri, toplantıda Babülmendep çevresindeki son durumu görüşecek.

Es-Sevafiri, söz konusu sistem kapsamında İsrail tarafından 13 kişinin görevlendirildiğini ve yüzlerce tüccarın ticari mallarını Gazze'ye ulaştırabilmek için bu kişiler aracılığıyla işlem yaptığını ileri sürdü. İddiaya göre aracılar kamyon başına 50 bin ila 130 bin dolar arasında değişen komisyonlar alıyor. Es-Sevafiri ayrıca söz konusu ödemelerin İsrail tarafından belirlenen aracılara yapıldığını ve paranın bir bölümünün İsrail ordusundaki güvenlik görevlileriyle paylaşıldığını öne sürdü.

GAZZE'YE MAL GİRİŞİ NASIL GERÇEKLEŞİYOR?

Riyad Davud es-Sevafiri, “koordinasyon satın alma” olarak adlandırılan mekanizma üzerinden Gazze'ye ticari mal girişinin nasıl gerçekleştirildiğini de anlattı. Aktarılan bilgilere göre Gazze'ye ürün getirmek isteyen tüccar, sürecin ilk aşamasında ithal etmek istediği ürünleri ve bunların miktarlarını gösteren bir ön fatura sunuyor.

Ürünlerin Gazze'ye girişine izin verilip verilmeyeceğinin kontrol edilmesinin ardından süreç, koordinasyon kanalıyla bağlantılı olduğu belirtilen bir şirket veya aracı üzerinden devam ediyor. Koordinasyon işlemlerinin tamamlanmasından sonra ticari yükün Kerem Ebu Salim Sınır Kapısı üzerinden Gazze'ye sokulduğu belirtiliyor.

KAMYON BAŞINA 50 BİN İLA 130 BİN DOLAR İDDİASI

Es-Sevafiri, koordinasyon mekanizmasında tek bir kamyon için ödenen komisyonun 50 bin dolardan başlayarak 130 bin dolara kadar çıkabildiğini söyledi. Gazze Ticaret ve Sanayi Odası yetkilisi, 7 Ekim 2023'te başlayan savaşın ardından söz konusu sisteme yapılan toplam ödemenin 2 milyar doları aştığını ileri sürdü.

Uluslararası yardım kaynaklarının da süreçte önemli ölçüde kayba uğradığını savunan Es-Sevafiri, yardım parasının yarısının ürünlerin satın alınması, taşınması, Gazze'ye girişinin sağlanması ve piyasaya ulaştırılması aşamalarındaki aracılık sistemi içinde kaybolduğunu belirtti. Es-Sevafiri'ye göre ticari sistemde oluşan ek maliyetler, Gazze'deki ürünlerin satış fiyatlarına doğrudan yansıdı.

MOTOR YAĞININ FİYATI 3,3 DOLARDAN 825 DOLARA ÇIKTI

Gazze ekonomisinde yaşanan fiyat değişimine ilişkin veriler de paylaşan Es-Sevafiri, savaş öncesinde 3,3 dolar olan bir litre madeni yağın fiyatının 825 dolara yükseldiğini söyledi. Verilen rakamlara göre madeni yağın fiyatı savaş öncesine kıyasla yaklaşık 250 katına çıktı.

Savaş öncesinde 50 dolar olan bir lastiğin fiyatının 660 dolara yükseldiğini belirten Es-Sevafiri, büyük boy lastiklerdeki fiyat artışının çok daha yüksek seviyelere ulaştığını aktardı. Savaş öncesinde 330 dolar olan büyük boy lastiklerin fiyatının 10 bin dolara kadar çıktığı ifade edildi.

MAZOTUN LİTRESİ 2,14 DOLARDAN 12 DOLARA YÜKSELDİ

Yakıt fiyatlarında da savaş öncesi döneme kıyasla önemli artış yaşandığı belirtildi. Es-Sevafiri'nin verdiği bilgilere göre savaş öncesinde litresi 2,14 dolar olan mazotun fiyatı 12 dolara yükseldi.

Es-Sevafiri, Gazze'de kaydedilen fiyat artışlarının olağan enflasyon koşullarıyla açıklanamayacağını savundu. Gazze Ticaret ve Sanayi Odası yetkilisi, “Bu, normal enflasyon oranları değil. Piyasaya normal şekilde erişim imkanının çöküşünün göstergesi” ifadelerini kullandı.

SAVAŞ ÖNCESİNDE 2 BİNDEN FAZLA TÜCCAR DOĞRUDAN İTHALAT YAPIYORDU

Gazze'deki ticaret yapısının savaş döneminde önemli ölçüde değiştiğini belirten Es-Sevafiri, savaş öncesinde 2 binden fazla tüccarın doğrudan ithalat ve dış ticaret yaptığını söyledi. Günümüzde ise ticari malların Gazze'ye girişinin çok daha dar sayıdaki kanallar üzerinden gerçekleştirildiğini ifade etti.

Es-Sevafiri, mevcut yapının rekabeti sınırladığını ve ticari faaliyetlerin sınırlı sayıdaki aktörün elinde yoğunlaşmasına neden olduğunu savundu. “İsrail işgalinin Gazze'ye dayattığı sistem, adaletsiz bir sistem. Aynı zamanda tekeli teşvik eden ve rekabeti sınırlayan bir yapı kuruldu, sınırlı sayıda aktör büyük ekonomik güç kazandı” ifadelerini kullandı.

ÜRETİM İÇİN GEREKLİ GİRDİLERİN GAZZE'YE GİRİŞİ KISITLANDI

Es-Sevafiri, Gazze ekonomisinin savaş sürecinde üretim ağırlıklı yapıdan tüketim ekonomisine doğru sürüklendiğini söyledi. Ekonomideki dönüşümün temel nedenlerinden birinin üretim faaliyetlerinde kullanılacak girdilerin Gazze'ye girişinin engellenmesi olduğunu belirtti.

Gazze'ye artık yeterli miktarda üretim yapılmasını veya yeni istihdam oluşturulmasını sağlayabilecek ürünlerin ithal edilemediğini ifade eden Es-Sevafiri, ticaretin doğrudan tüketilebilecek ürünlere yöneldiğini söyledi. Mevcut sistemin üretim kapasitesinin yanı sıra ithalat, dış ticaret ve rekabet koşullarını da etkilediğini öne sürdü.

Karar, kasım ayında gerçekleştirilecek ara seçimler öncesinde Trump yönetiminin posta yoluyla oy kullanımına ilişkin düzenlemelerinin uygulanmasını engellemeye devam ediyor. Yüksek Mahkeme, imzasız kararında yönetimin hukuki itirazının esası bakımından başarıya ulaşmasının “muhtemel olmadığını” belirtti.

DÜZENLEMENİN TEMELİ MART AYINDAKİ BAŞKANLIK KARARNAMESİNE DAYANIYOR

ABD Posta Servisi, Başkan Trump'ın mart ayında posta yoluyla oy kullanımına ilişkin kuralların sıkılaştırılmasını amaçlayan bir başkanlık kararnamesi imzalamasının ardından yeni düzenlemeyi kabul etmişti. Düzenleme kapsamında eyaletlerin, oy pusulası gönderilecek kişilerin listesini Posta Servisi'ne iletmesi ve kurum tarafından daha önce onaylanan oy pusulası posta zarflarını kullanması gerekiyordu.

Yeni standartlara uymayan veya eyaletlerin gönderdiği listelerde kayıtlı seçmenlerle ilişkilendirilemeyen oy pusulalarının Posta Servisi tarafından reddedilmesine izin veriliyordu. Düzenleme, posta yoluyla oy verme sürecinde eyaletlere ve posta hizmetlerine yönelik yeni şartlar getiriyordu.

YARGIÇ TALWANI DÜZENLEMENİN UYGULANMASINI DURDURDU

ABD Bölge Yargıcı Indira Talwani, söz konusu düzenlemeye karşı tedbir kararı vererek uygulanmasını engelledi. Talwani, düzenlemenin ABD Anayasası'nı ihlal etmesinin muhtemel olduğunu ve yaklaşan ara seçimler nedeniyle uygulamaya geçirilmesinin mümkün olmayacağını belirtti.

Trump yönetimi, Talwani'nin kararından kısa süre sonra Yüksek Mahkeme'ye acil başvuruda bulundu. Yönetim, mahkemeden posta sisteminin seçim sahtekârlığı amacıyla kullanılmasını engellemeye yönelik “önemli bir federal politikanın” uygulanmasına izin verilmesini istedi.

YÜKSEK MAHKEME AĞUSTOSTA TRUMP YÖNETİMİ LEHİNE KARAR VERMİŞTİ

Yüksek Mahkeme, ağustos ayının sonlarında usule ilişkin gerekçelerle Trump'ın başkanlık kararnamesini uygulamaya devam etmesine geçici olarak izin vermişti. Mahkeme söz konusu aşamada düzenlemenin hukuka uygun olup olmadığı konusunda karar vermemişti.

Son kararda ise Trump yönetiminin alt mahkeme kararına yönelik itirazının esası bakımından başarı şansının düşük olduğu belirtildi. Yüksek Mahkeme'nin kararı imzasız olarak yayımlandı.

ALITO VE THOMAS KARARA MUHALEFET ETTİ

Yüksek Mahkeme yargıçlarından Samuel Alito ve Clarence Thomas çoğunluğun kararına karşı çıktı. Alito, davacılardan bazılarının dava açma ehliyetine sahip olmadığını, geri kalanların ise mahkemenin kısa süre önce “Hail Mary pass” olarak nitelendirdiği türden bir iddiayı takip ettiğini ifade etti.

Donald Trump tarafından Yüksek Mahkeme üyeliğine atanan Yargıç Brett Kavanaugh ise yönetimin talebine karşı çoğunlukla birlikte oy kullandı. Kavanaugh, buna karşın söz konusu politikayı hukuki sürecin daha sonraki bir aşamasında destekleyebileceğine işaret etti.

BİNLERCE OY PUSULASININ ETKİLENEBİLECEĞİ UYARISI

Düzenlemeye karşı çıkanlar, yeni kısıtlamaların binlerce oy pusulasının teslimatında aksamalara yol açabileceğini ve posta yoluyla oy kullanmaya bağımlı seçmen gruplarının oy hakkını kullanmasını engelleyebileceğini savunuyor. ABD'de özellikle Demokratların ağırlıkta olduğu bazı eyaletlerde seçmenlerin önemli bölümü oylarını posta aracılığıyla kullanıyor.

Ara seçimler öncesindeki süreç bazı eyaletlerde şimdiden başladı. Alabama, North Carolina ve Wisconsin, yaklaşan seçimler için oy pusulalarını seçmenlere göndermeye başlayan eyaletler arasında bulunuyor.

TRUMP POSTA YOLUYLA OYLAMANIN GÜVENLİĞİNİ UZUN SÜREDİR SORGULUYOR

Donald Trump, uzun süredir posta yoluyla oy kullanımının güvenliği konusunda şüphelerini dile getiriyor ve yaygın seçim sahtekârlığı yaşandığı yönünde daha önce çürütülmüş iddiaları tekrarlıyor. Trump'ın kendisi de posta yoluyla oy kullanan seçmenler arasında bulunuyor.

Trump, 2024 başkanlık seçimleri de dahil olmak üzere posta yoluyla oy kullandı. Yönetimin mart ayında başlattığı düzenleme süreci ise kasım 2026'daki ara seçimlere yaklaşılırken federal mahkemelerde devam eden hukuki mücadelenin konusu olmayı sürdürüyor.

Khalil, üniversite bünyesinde Filistinli öğrencilere karşı “kurumsallaşmış ırkçılık” bulunduğunu iddia ediyor. Dava, Khalil'in Columbia Üniversitesi'ndeki öğrencilik döneminin ardından üniversite yönetimine yönelik hukuki girişimi olarak kayda geçti.

DAVADA KEREN YARHI-MILO DA YER ALIYOR

Davanın yöneltildiği isimler arasında Columbia Üniversitesi Uluslararası ve Kamu İşleri Okulu Dekanı Keren Yarhi-Milo da bulunuyor. Khalil, üniversitenin yanı sıra Yarhi-Milo'yu da açtığı davada taraf olarak gösterdi.

Khalil'in iddiaları, Filistinli öğrencilerin üniversite bünyesinde karşılaştığını öne sürdüğü ayrımcı uygulamalara dayanıyor. Paylaşılan bilgilerde davada talep edilen tazminat miktarı veya mahkeme sürecine ilişkin başka ayrıntılara yer verilmedi.

“KURUMSALLAŞMIŞ IRKÇILIK” SUÇLAMASI

Mahmoud Khalil'in dava dosyasındaki temel iddialardan biri, Filistinli öğrencilere yönelik “kurumsallaşmış ırkçılık” uygulandığı yönünde. Khalil, Columbia Üniversitesi'nin Filistinli öğrencilerin karşı karşıya kaldığını öne sürdüğü ayrımcılığa ilişkin tutumunu dava konusu yaptı.

Davanın duyurulmasıyla birlikte Khalil'in Columbia Üniversitesi yönetimine yönelik suçlamaları hukuki sürece taşınmış oldu. Üniversitenin veya Keren Yarhi-Milo'nun söz konusu iddialara ilişkin yanıtına dair paylaşılan metinde herhangi bir açıklama bulunmuyor.

“ÇÖL KAPLANI”NIN OBJEKTİFİNDEN

Medine savunmasındaki kahramanlığı ile tanınan Fahreddin Paşa, halk arasında “Çöl Kaplanı” unvanı ile anılıyor. Paşa'nın çektiği ve koruduğu bu fotoğraflar, dönemin Medine'sine ait mimari yapıları, günlük yaşamı ve kutsal mekanları belgeliyor.

TARİHE TANIKLIK EDEN KARELER

Görüntülerde, Osmanlı askerlerinin Medine'deki varlığı, tarihi yapılar ve Harem-i Şerif çevresindeki günlük yaşam sahneleri yer alıyor. Fotoğrafların büyük bölümü daha önce hiç yayımlanmamıştı.

BİR YÜZYIL SONRA YENİDEN BAKIŞ

109 yıl önce çekilen bu fotoğraflar, hem tarih meraklıları hem de akademisyenler için önemli bir kaynak niteliğinde. Görseller, Osmanlı’nın kutsal topraklardaki son dönem varlığına dair belge olarak değerlendiriliyor.

2013 yılında Şam'ın Al-Tadamon semtinde Esed güçleri tarafından 41 sivilin çukura atılıp katledildiği, ardından ateşe verilerek yakıldığı görüntüler ortaya çıktı.

ABD Başkanı Biden, Kuzey Carolina'da bir konuşma gerçekleştirdi. Konuşması bitince ise herkesin garibine giden bir hareket yaparak boşlukla tokalaşmaya çalıştı.

Sosyal medyada başlatılan "#score4rights2022(Haklar için Skor 2022)" kampanyası ile olimpiyat sporcuları umudu temsil eden hilal (C) işareti yapmaya davet ediliyor. Kampanyanın amacı, Çin'in Doğu Türkistan, Tibet ve Hong Kong’da işlediği insanlık suçlarına dikkat çekmek.

90 bin askerimizin şehit olduğu Sarıkamış Faciası'na ilişkin Rus askerleri tarafından çekilmiş görüntüler.

Aşırı sağcı Yahudiler, İsrail’in başkenti Tel Aviv’de Filistinli tutuklu Hişam Ebu Hevaş’ın yattığı hastane önünde çekim yapmak için bekleyen AA Kameramanı Fayiz Ebu Rumeyle’yi darp etti.