Kentsel dönüşüm uygulamaları, gerek nüfusu hızla artan şehirlerin kalabalıkları içinde barındıracak şekilde düzenlenmesi için gerekse deprem riskine karşı mevcut yapıların tahkim edilmesi ya da yıkılarak yeniden inşa edilmesi için gerekli görülüyor.

Ancak şehri dönüştüren bu sürecin birçok toplumsal ve iktisadi soruna sebep olduğu da aşikar. Yeni yapıların çok katlı binalardan oluşan toplu konut siteleri şeklinde inşa edilmeleri ve bu hızlı yapılaşmayla birlikte tarihi şehirlerin kimliklerinden uzaklaşmaları bu sorunlardan öne çıkanlar.

Bu ayki yuvarlak masa toplantımızda sıcak gündemden düşmeyen ama esaslı çözüm önerilerinin de geliştirilmediği bir konu olan kentsel dönüşümü konuştuk ve konuklarımızla yaşanabilir bir şehir tasavvuruna dair çözüm önerileri geliştirmeye çalıştık.

Mimar Mehmet Öğün, tarihi süreçte neden kentsel dönüşüme ihtiyaç duyulduğunu çarpıcı bir tasvirle anlatarak modernleşme sürecinin olmayan sorunların Batılı çözüm önerilerini aktararak sorun ürettiğine dikkat çekiyor. Gelinen noktada ise Batılı anlamda bile dönüşüm uygulamalarının hayata geçirilemediğinin altını çizerek kentsel dönüşümün eksik tanımlandığını söylüyor. Öğün’e göre kentsel dönüşüm, “kentsel mekanlardaki sosyal, fiziki veya çoğu kamu yararına olmak üzere sorunların giderilmesi amacıyla uygulanan farklı yöntemler de olsa çeşitli yöntemler, prosesler, ekonomik kalkınma modeli...”

Türkiye’de kentsel dönüşümün yeni konut yapımıyla sınırlı anlaşılmasının sebepleri üzerine düşünmek, bu uygulamaların failleri ve tarafları üzerine düşünmeyi gerektiriyor. Bu bağlamda rant ekonomisinin hangi süreçlerde, nasıl meydana geldiği önem kazanıyor. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü’nde Yrd. Doç. Dr. Murat Şentürk kent arazisinin rant konusu olma süreçlerini tasvir ederken bu süreçlerin tarafları olarak siyaset, sermaye, toplum ilişkilerine dikkat çekiyor. Bu unsurlar arasındaki ilişkinin modernleşme sürecinde kaçınılmaz bir şekilde ortaya çıktığının altını çizerken siyasetin nasıl finanse edileceğine dair sorunun cevap beklediğini hatırlatıyor. Peki, toplumsal talepler kentsel dönüşüm uygulamalarına neden yansıyamıyor? Mesela çok katlı binalar yerine bahçeli, daha insanca yaşanabilir mekanlar, mahallelerde insanların ortak yaşam alanlarının üretilebildiği, yaşanabilir ortamlar neden hayata geçirilemiyor? Bunun çok boyutlu bir süreç olduğunun altını çiziyor, Mardin Artuklu Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde Yrd. Doç. Dr. Halil İbrahim Düzenli. Mevcut uygulamaların oluşturduğu geri dönülmez zararları ima ederek önce “durmak” ve “düşünmek” gerektiğinin altını çiziyor. Betonarme yapıların tek seçenek olarak sunulmasını eleştirerek ahşap dahil daha “insani” yapıların hayata geçirilmesini öneriyor. Kentsel dönüşümün tarihi süreci, bugünkü sonuçları ve yaşanabilir bir şehir tasavvuruna dair çok boyutlu ve kapsamlı değerlendirmeleri bulacağınız bu toplantı kaydını istifadenize sunuyoruz.

TOPLANTI DÖKÜMÜ TAM METİN

Necip Fazıl Türkiye İslamcılığının şekillenmesinde bir dönüm noktasında merkezi bir figür olması hasebiyle de konuşulmayı ve anlamlandırılmayı hak eden bir isim.

Ölümünün 30. yılı olması vesilesiyle bu ayki yuvarlak masa toplantısında Necip Fazıl’ı çeşitli yönleriyle konuştuk.

Konuklarımız Şehir Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Burhanettin Duran, edebiyatçı-yazar Cemal Şakar, İstanbul Ticaret Üniversitesi öğretim üyesi ve edebiyatçı-yazar Dr. Osman Bayraktar.

TOPLANTI METNİ

Kürt meselesi olarak gündeme oturan sorunun hiç şüphesiz çeşitli boyutları var. En çok terör boyutu tartışma konusu yapılsa da ulusal ve uluslararası faktörlerin devreye girmesiyle karmaşık bir hal alan bu boyutun toplumsal unsurlara ulaşmasında Kürt milliyetçiliğinin etkili olduğu görülüyor. Bu zaviyeden bakınca teröre dönüşen silahlı mücadelenin mi Kürt milliyetçiliğinden doğduğu yoksa bu mücadelenin insan unsurunu devşirmek için bizzat Kürt milliyetçiliğini mi beslediği sorusu önem kazanıyor. Bu noktada Kürt milliyetçiliğinin hangi tarihi koşullarda ve süreçlerde doğduğu meselesinin üzerinde düşünülmesi gerekiyor.

Silahlı mücadele ve teröre dönüşen kanadından dolayı bu toplumsal hareket farklı bir kategoride değerlendirilse de, örneğin Türk milliyetçiliğinin ortaya çıkış koşullarıyla ve ideolojik serencamıyla karşılaştırıldığında, bu iki milliyetçilik türü arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların ortaya konması bugün çözüm bekleyen birçok sorun için ön açıcı olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu felsefesi ve ideolojisi olan ve aynı zamanda 12 Eylül darbesiyle birlikte Türk-İslam sentezine evrilen Türk milliyetçiliğinin Kemalizm’le olan göbek bağının karşısında, en çok da bu milliyetçiliğe ve uygulamalarına tepki olarak doğan Kürt milliyetçiliği, Marksist ve sol düşünceye yakın bir karaktere sahip. Türk milliyetçiliğinin kendisine “mukeddesatçı” bir muhteva edinmesi geniş kitleler tarafından kabul görmesini sağlarken Kürt milliyetçiliğinin katı seküler yapısı bu tür bir toplumsallığa engel oldu. Ancak son zamanlarda benzer bir mukeddesatçılığın ve muhafazakarlığın Kürt milliyetçiliğinde de bir eğilim olarak belirmeye başladığının altı çizilmeli.

Bugün gelinen noktada halkların birlikte yaşama problemi bulunmasa da mevcut siyasi paradigmanın bu birlikte yaşama bir zemin tesis edemediği görülüyor. Çözüm sürecine hakim olan liberal özgürlük ve eşitlik söyleminin yeterince toplumsal karşılık bulmadığı dillendirilen çekinceler arasında. Bu noktada birlikte yaşamın siyasi zemininin tek referans kaynağı, tarihi geçmiş ve halkların ortak değerleri olarak öne çıkıyor. Ancak bu referanslara sağlıklı bir şekilde gönderme yapabilecek ve bunları çözüm yolları olarak formüle edebilecek yönetim geleneğinin tükenmiş olması en büyük sorun olarak karşımızda.

Toplantıda bu sorunsallar çerçevesinde Kürt milliyetçiliği ele alındı ve çözüm yolları için öneriler de içeren zengin bir fikri birikim derli toplu bir şekilde ortaya kondu. Konuya farklı açılardan bakan üç önemli konuğumuz vardı: Doç. Dr. Mustafa Tekin (İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi), Mahmut Akyürekli (araştırmacı-yazar) ve Müfid Yüksel (araştırmacı-sosyolog).

Toplantı kayıtlarının konu üzerine düşünen, politika üretenlere faydalı olmasını ve yeni soruların oluşturulmasına, tartışmanın boyutlandırılmasına katkıda bulunmasını ümit ediyoruz.

TOPLANTI METNİ